Կիրակի առավոտ երկու տղամարդ եկան մեր տուն ու սկսեցին չափել հյուրասենյակի դուռը։ Երբ հարցրի՝ ինչ են անում, պատասխանեցին. «Դաշնամուրն ենք տանելու, ձեր որդին արդեն վաճառել է»։ Ես քարացա։ Այդ դաշնամուրն իմն էր, քառասուն տարի առաջ ամուսինս էր գնել։ Ոչ մեկին վաճառելու թույլտվություն չէի տվել։ Զանգեցի որդուս, բայց նա անջատեց հեռախոսը։ Իսկ երբ գնորդը ցույց տվեց փոխանցման անդորրագիրը, տեսա, որ որդիս ոչ միայն կանխավճար է վերցրել, այլև վաճառքի հայտարարության մեջ մի բան է գրել իմ մասին, որից հետո հարևանուհիս էլ նույնիսկ իմ տուն չէր եկել՝ մտածելով, թե ես այլևս այստեղ չեմ ապրում…
Ես՝ Մարինես, վաթսունութ տարեկան էի։
Քառասուն տարի երաժշտություն էի դասավանդել։
Սկզբում մշակույթի տանը, հետո՝ մասնավոր դասերով։
Դաշնամուրը մեր ընտանիքի ամենահին իրերից էր։
Ամուսինս գնել էր մեր ամուսնության առաջին տարիներին։
Այն ժամանակ նոր գործիք ձեռք բերելը հեշտ չէր։
Նա ամիսներով գումար էր հավաքել։
Երբ դաշնամուրը տուն էին բերել, մենք մի ամբողջ օր չէինք կարողանում հավատալ, որ վերջապես մերն է։
Տարիների ընթացքում դրա վրա հարյուրավոր երեխաներ էին սովորել նվագել։
Ոմանք հետո մասնագիտական երաժշտական կրթություն ստացան։
Մյուսները պարզապես սիրում էին երաժշտություն։
Երկու տարի առաջ վերջնականապես դադարեցրի դասավանդել։
Բայց դաշնամուրը երբեք չհեռացրի։
Երբեմն նստում էի ու մի քանի րոպե նվագում։
Հատկապես երեկոյան։
Որդիս՝ Հայկը, վաղուց ասում էր.
— Մա՛մ, էս հսկայական դաշնամուրը ինչի՞ ես պահում։ Սենյակի կեսը զբաղեցնում է։
Ես միշտ պատասխանում էի.
— Որովհետև սա ինձ պետք է։
Նա ծիծաղում էր։
— Բայց գրեթե չես նվագում։
— Դա իմ որոշելիքն է։
Վերջին ամիսներին Հայկը ֆինանսական դժվարություններ ուներ։
Նրա փոքր բիզնեսը լավ չէր աշխատում։
Ես գիտեի այդ մասին, բայց նա մանրամասներ չէր պատմում։
Եվ հիմա երկու անծանոթ տղամարդ կանգնած էին իմ հյուրասենյակում ու սպասում էին, որ դաշնամուրը տանեն։
Գնորդը՝ Սամվելը, ցույց տվեց հայտարարությունը։
Այնտեղ իմ դաշնամուրի լուսանկարն էր։
Իսկ ներքևում գրված էր.
«Վաճառվում է շտապ։ Սեփականատերը տեղափոխվել է տարեցների խնամքի հաստատություն, գործիքն այլևս չի օգտագործվում»։
Ես այնքան բարկացա, որ նույնիսկ չկարողացա խոսել։
Իսկ Սամվելը, տեսնելով դեմքս, կամաց հարցրեց.
— Մի րոպե։ Դուք այդ հայտարարության մեջ նշված սեփականատե՞րն եք։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
— Այո,— պատասխանեցի։— Եվ ես ոչ մի տեղ չեմ տեղափոխվել։
Տղամարդը միանգամից հեռախոսը դրեց գրպանը։
Հետո շրջվեց բեռնակիրների կողմը։
— Առայժմ ոչ մի բանի ձեռք մի՛ տվեք։
Ես նստեցի։
Ձեռքերս դողում էին։
Սամվելը մոտեցավ։
— Տիկի՛ն, ես իսկապես չգիտեի։ Ձեր որդին ասել է, որ դուք այլևս այս բնակարանում չեք ապրում և որոշել եք գործիքը վաճառել։
Ես նայեցի նրան։
— Իսկ դու՞ք ինչքա՞ն եք վճարել։
Նա ասաց գումարը։
Դա փոքր գումար չէր։
Հետո ցույց տվեց փոխանցման անդորրագիրը։
Գումարը գնացել էր Հայկի հաշվին։
Նա նաև տեղափոխության համար առանձին ծախս էր արել։
Այդ պահին հասկացա, որ խնդիրը միայն դաշնամուրը չէ։
Որդիս ուրիշ մարդու գումար էր վերցրել՝ խոստանալով վաճառել այնպիսի իր, որի տերը համաձայնություն չէր տվել։
Հայկին զանգեցի նորից։
Այս անգամ պատասխանեց։
— Մա՛մ, ի՞նչ է եղել։
— Քո գնորդներն իմ տանն են։
Նա լռեց։
— Հայկ՛, հիմա տուն արի։
— Մա՛մ, ես ամեն ինչ կբացատրեմ։
— Հիմա՛։
Անջատեցի։
Սամվելը նայեց ինձ։
— Ես չեմ ուզում ձեր ընտանեկան խնդիրներին խառնվել։ Բայց իմ գումարի հարցը պետք է լուծվի։
Ես գլխով արեցի։
— Դուք ճիշտ եք։
Նա մի պահ մտածեց։
— Ես կարող եմ սպասել, մինչև ձեր որդին գա։
Բեռնակիրներին խնդրեց հեռանալ՝ համաձայնեցնելով նրանց արդեն կատարած աշխատանքի վճարումը։
Մենք երկուսով մնացինք հյուրասենյակում։
Դաշնամուրը կանգնած էր իր սովորական տեղում։
Ես մոտեցա ու ձեռքով շոշափեցի կափարիչը։
Սամվելը հարցրեց.
— Դուք նվագո՞ւմ եք։
— Այո։
— Ես էլ եմ ժամանակին նվագել։ Հիմա ուզում էի աղջկաս համար գործիք գնել։
Ես շրջվեցի։
— Քանի՞ տարեկան է։
— Քսանհինգ։ Երաժշտություն է դասավանդում։
Մի պահ լռեցինք։
Երկուսս էլ սիրում էինք նույն բանը։
Բայց հիմա կանգնած էինք իրար դեմ՝ ուրիշ մարդու որոշման պատճառով։
Հայկը եկավ մոտ մեկ ժամ անց։
Ներս մտնելուն պես հասկացավ, որ ոչինչ թաքցնել չի կարող։
Սամվելը նրա առաջ դրեց անդորրագիրը։
— Ես ուզում եմ իմ գումարը հետ ստանալ։
Հայկը գլուխը կախեց։
— Հիմա ամբողջը չունեմ։
Ես զարմացա։
— Ինչպե՞ս թե չունես։ Երեկ ես ստացել։
Նա նստեց։
— Գումարի մի մասով արդեն պարտք եմ վճարել։
Այդ պահին սենյակում երկար լռություն տիրեց։
— Հայկ՛, դու ինձնից ինչո՞ւ չես հարցրել,— շշնջացի։
Նա նայեց ինձ։
— Մա՛մ, դու մեկ է չէիր համաձայնի։
— Ճիշտ ես։ Չէի համաձայնի։
— Բայց ես ժամանակ չունեի։
Նա սկսեց պատմել, որ վերջին ամիսներին վարձակալած տարածքի համար պարտքեր էր կուտակել։
Տանտերը զգուշացրել էր, որ պայմանագիրը կարող է դադարեցնել։
Հայկը մտածել էր՝ եթե արագ գումար գտնի, գործը կպահի։
Եվ որոշել էր վաճառել իմ դաշնամուրը։
— Հետո քեզ ուրիշ գործիք կգնեի,— ասաց։
Ես նայեցի նրան։
— Դու կարծո՞ւմ ես՝ սա պարզապես մի իր է, որ ուրիշով փոխարինես։
Նա չպատասխանեց։
Սամվելը շատ հանգիստ խոսեց։
— Հայկ՛, ես քո դժվարությունները հասկանում եմ։ Բայց դու ինձ ներկայացրել ես, թե գործիքի սեփականատերը համաձայն է վաճառքին։ Հիմա պարզվում է՝ այդպես չէ։ Ես չեմ կարող այն վերցնել։
Հայկը գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։
— Ուրեմն պետք է պայմանավորվենք գումարի վերադարձի մասին՝ հստակ ժամկետներով և գրավոր։
Նա համաձայնեց։
Ես ասացի.
— Սամվե՛լ, ձեր կրած տեղափոխության ողջամիտ ծախսն էլ պետք է հաշվառվի։ Բայց այդ ամենի պատասխանատվությունը Հայկինն է։
Որդիս նայեց ինձ։
— Մա՛մ…
Ես ընդհատեցի։
— Ես չեմ վճարելու քո փոխարեն այն որոշման համար, որը միտումնավոր ինձնից թաքցրել ես։
Այդ խոսքերը դժվար էր ասել։
Որովհետև Հայկն իմ որդին էր։
Ու տեսնում էի՝ ինչքան ծանր վիճակում է։
Բայց եթե հիմա պարզապես վճարեի նրա պարտքը, կստացվեր, որ ուրիշի ունեցվածքը առանց թույլտվության վաճառելը կարելի է շտկել մոր խնայողություններով։
Ես դա չէի ուզում։
Հաջորդ օրերին Հայկը սկսեց զբաղվել պարտքի վերադարձով։
Նա վաճառեց իր անձնական որոշ իրեր և պայմանավորվեց մնացած գումարը մասերով վերադարձնել՝ Սամվելի հետ գրավոր համաձայնությամբ։
Բիզնեսի տարածքը, ի վերջո, կորցրեց։
Դա ծանր հարված էր։
Մի քանի շաբաթ գրեթե չէր խոսում ինձ հետ։
Ես նույնպես չէի զանգում ամեն օր։
Ուզում էի, որ նա ժամանակ ունենա հասկանալու կատարվածը։
Բայց մի օր ինքս գնացի նրա տուն։
Նա նստած էր խոհանոցում։
Սեղանին բազմաթիվ փաստաթղթեր կային։
— Մա՛մ, ինչո՞ւ ես եկել։
Ես նստեցի դիմացը։
— Որ տեսնեմ՝ ինչպես ես։
Նա երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես իսկապես կարծում էի՝ դաշնամուրն արդեն քեզ պետք չէ։
Նայեցի նրան։
— Հայկ՛, նույնիսկ եթե պետք չլիներ, դա դեռ քո վաճառելու իրը չէր։
Նա գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։
Մի պահ լռեցինք։
Հետո հարցրի.
— Իսկ հիմա ի՞նչ ես անելու։
Նա պատասխանեց.
— Պատրաստվում եմ նոր աշխատանք փնտրել։ Բիզնեսը այս պահին չեմ կարող շարունակել։
Ես գլխով արեցի։
Առաջին անգամ այդ խոսակցության մեջ նա ոչ մի անիրական խոստում չտվեց։
Մի շաբաթ անց Սամվելը զանգեց ինձ։
— Մարինե՛ տիկին, մի հարց ունեմ։
— Լսում եմ։
— Աղջիկս ուզում է դաշնամուր սովորող երեխաների համար լրացուցիչ դասընթաց կազմակերպել։ Բայց համապատասխան դասախոս չի գտնում։ Կկարողանա՞ք խորհուրդ տալ որևէ մեկին։
Մի պահ լռեցի։
Հետո հարցրի.
— Իսկ որտեղի՞ց գիտեք, որ ես դասավանդել եմ։
Նա ծիծաղեց։
— Այն օրը ձեր դաշնամուրի վրա հին մրցույթների լուսանկարները տեսա։ Հետո խոսեցինք։
Ես մտածեցի։
Վերջին երկու տարիներին քիչ էի շփվում նախկին աշակերտներիս հետ։
Երբեմն նույնիսկ կարոտում էի դասերի աղմուկը։
— Կարող եմ ձեր աղջկա հետ խոսել,— պատասխանեցի։— Գուցե միասին մի տարբերակ գտնենք։
Մի քանի շաբաթ անց կրկին սկսեցի դասավանդել։
Ոչ ամեն օր։
Շաբաթը երկու անգամ։
Սկզբում երկու աշակերտ ունեի։
Հետո՝ չորս։
Դաշնամուրը նորից սկսեց ամեն օր հնչել։
Բայց այս անգամ ես չէի փորձում վերադարձնել երիտասարդ տարիներս։
Պարզապես անում էի այն գործը, որը դեռ կարողանում էի և սիրում։
Մի երեկո Հայկը եկավ։
Դռան մոտ կանգնած լսում էր, թե ինչպես է երեխաներից մեկը նվագում։
Երբ դասը ավարտվեց, մոտեցավ դաշնամուրին։
— Մա՛մ, դու նորից դասե՞ր ես տալիս։
Ժպտացի։
— Այո։
Նա երկար նայեց գործիքին։
Հետո ասաց.
— Ես չէի հասկանում՝ սա քեզ համար ինչքան կարևոր է։
Ես պատասխանեցի.
— Հիմա արդեն հասկանում ես։
Նա գլխով արեց։
Մի քանի ամիս անց Հայկն արդեն նոր աշխատանք ուներ։
Սամվելի հետ ունեցած պարտավորությունների հիմնական մասը կատարել էր։
Մեր հարաբերությունները կամաց-կամաց վերականգնվում էին։
Բայց նախկինի պես չէին։
Եվ դա բնական էր։
Մի կիրակի նա եկավ ու առաջարկեց դաշնամուրը տեղափոխել սենյակի մյուս պատի մոտ։
— Մա՛մ, այդպես աշակերտների համար ավելի հարմար կլինի։
Ես ծիծաղեցի։
— Դե նախ չափենք։ Մի անգամ արդեն մարդիկ եկել էին առանց ինձ հարցնելու դաշնամուր տեղափոխելու։
Հայկը ժպտաց։
— Այս անգամ քեզնից եմ հարցնում։
Մենք միասին չափեցինք սենյակը։
Որոշեցինք՝ գործիքը իր տեղում թողնելն ավելի հարմար է։
Հետո ես նստեցի ու մի փոքրիկ մեղեդի նվագեցի։
Հայկը կանգնած լսում էր։
Երբ ավարտեցի, կամաց ասաց.
— Պա՛պան էր սիրում էդ մեղեդին, չէ՞։
Ես ժպտացի։
— Այո։
Եվ առաջին անգամ այդ ամբողջ պատմությունից հետո կարողացա հիշել ամուսնուս նվիրած դաշնամուրը՝ առանց մտածելու այն առավոտվա մասին, երբ երկու անծանոթ տղամարդ եկել էին այն տանելու։
