Մորս դիմավորելու գնացի ավտոկայան, բայց նրա փոխարեն ավտոբուսից իջավ անծանոթ մի կին՝ մորս վերարկուով։ Երբ հարցրի՝ որտեղ է մայրս, կինը ձեռքը դրեց ուսիս ու ասաց. «Խնդրում եմ, մի՛ բարկացեք։ Ձեր մայրը գիտեր, որ դուք կվախենաք, դրա համար ինձ խնդրեց առաջինը խոսել ձեզ հետ»։ Իսկ երբ իմացա, թե ինչու էր 72-ամյա մայրս ճանապարհի կեսին իջել ավտոբուսից, անմիջապես նստեցի մեքենան ու գնացի նրա հետևից…
Մայրս՝ Ալվարդը, ապրում էր Գյումրիում։
Ես տասը տարի առաջ ընտանիքով տեղափոխվել էի Երևան։
Մայրս նախկինում հաճախ էր գալիս մեզ մոտ, բայց վերջին երկու տարիներին գրեթե չէր ճանապարհորդում։
Ասում էր՝ ճանապարհից շատ է հոգնում։
Այդ պատճառով, երբ զանգեց ու ասաց, որ ուզում է մի քանի օրով գալ, շատ ուրախացա։
— Մա՛մ, ես կգամ քեզ բերելու։
— Պետք չէ, աղջի՛կս։ Դեռ կարողանում եմ ինքնուրույն ավտոբուս նստել։
Ճանապարհ ընկնելուց առաջ նույնիսկ նկար էր ուղարկել՝ իր փոքրիկ ճամպրուկով։
Հագին շագանակագույն վերարկուն էր, որը ծննդյան օրն էի նվիրել։
Ժամը երեքին արդեն ավտոկայանում սպասում էի։
Ավտոբուսը մի փոքր ուշացավ։
Երբ հասավ, սկսեցի ուղևորների մեջ մորս փնտրել։
Հանկարծ նկատեցի նրա վերարկուն։
Բայց ներսում ուրիշ կին էր։
Կինը մոտ վաթսուն տարեկան կլիներ։
Նրա ձեռքին մորս ճամպրուկն էր։
— Կներեք, այդ իրերը որտեղի՞ց են ձեզ մոտ։
Նա նայեց ինձ ու անմիջապես հասկացավ։
— Դուք Ալվարդի աղջի՞կն եք։
Սիրտս սկսեց արագ խփել։
— Մայրս որտե՞ղ է։
Կինը մոտեցավ։
— Նա ճանապարհի կեսին իջավ։ Ես փորձեցի համոզել, որ չանի, բայց նա ասաց՝ չի կարող այդ կնոջը մենակ թողնել։
— Ի՞նչ կնոջ։
Անծանոթը պայուսակից հանեց մորս հեռախոսը։
Էկրանը կոտրված էր։
— Սա նրա հեռախոսն է։ Իջնելիս թողեց ինձ, որ ձեզ փոխանցեմ։ Իսկ վերարկուն տվեց, որովհետև իմ հագուստը թրջվել էր։
Հետո ասաց մի նախադասություն, որից ամբողջ մարմինս սառեց։
— Ձեր մայրը իջավ այնպիսի վայրում, որտեղ սովորաբար մարդիկ առանց պատճառի չեն կանգնում։ Եվ նրան սպասող ոչ ոք չկար։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
— Խնդրում եմ, սկզբից պատմեք,— ասացի։
Կնոջ անունը Հռիփսիմե էր։
Նա նույնպես Գյումրիից էր գալիս, բայց ճանապարհին նստել էր մորս կողքին։
Ավտոբուսը երկարատև կանգառ էր արել ճանապարհամերձ սպասարկման կետի մոտ։
Այդտեղ Հռիփսիմեն նկատել էր իր հարևանուհուն՝ Աիդային։
Կինը կանգնած էր ճանապարհի եզրին՝ մեծ պայուսակով։
Հռիփսիմեն զարմացել էր։
Աիդան երեք օր առաջ աշխատանքի համար մեկնել էր ուրիշ քաղաք։
Հարևաններին ասել էր, որ լավ առաջարկ է ստացել։
Բայց հիմա նստած էր ճանապարհի մոտ՝ ամբողջովին թրջված, առանց հեռախոսի։
Երբ Հռիփսիմեն մոտեցել էր, կինը փորձել էր ժպտալ։
— Ամեն ինչ լավ է։ Պարզապես մեքենային եմ սպասում։
Բայց նա ակնհայտորեն լավ վիճակում չէր։
Ոտքի կոշիկներից մեկը պատռված էր։
Ձեռքերը դողում էին։
Մայրս նույնպես իջել էր ավտոբուսից։
Նա սկզբում պարզապես ջուր էր առաջարկել կնոջը։
Հետո նկատել էր, որ Աիդան հազիվ է կանգնում։
— Աղջի՛կ ջան, նստիր մի քիչ,— ասել էր։
Աիդան նստել ու սկսել էր լաց լինել։
Պարզվել էր, որ աշխատանքի առաջարկը բոլորովին այնպիսին չէր եղել, ինչպես խոստացել էին։
Կնոջը կանչել էին բնակվելու և տարեց մարդու շուրջօրյա խնամքով զբաղվելու համար։
Նախապես պայմանավորվել էին որոշակի ժամերի ու հանգստի մասին։
Բայց տեղ հասնելուց հետո պահանջել էին շատ ավելի երկար աշխատել, իսկ պայմանավորված վճարման հարցը հետաձգել էին։
Երբ Աիդան ասել էր, որ այդ պայմաններով չի կարող շարունակել, վեճ էր առաջացել։
Նա որոշել էր վերադառնալ տուն։
Աշխատավայրից հեռանալուց հետո տրանսպորտ գտնելու ընթացքում հեռախոսը վնասվել էր, իսկ ունեցած գումարը չէր բավականացրել ճանապարհն ամբողջությամբ անցնելու համար։
Աիդան ամաչել էր օգնություն խնդրել։
— Ես իմ կամքով եմ գնացել,— անընդհատ կրկնել էր։— Իմ խնդիրն է։
Մայրս լսել էր նրան։
Հետո ասել.
— Քո սխալը չէ, որ քեզ խոստացած պայմանները չեն պահպանել։
Աիդան պատասխանել էր, որ ուզում է պարզապես տուն հասնել։
Մայրս փորձել էր պարզել՝ ում կարելի է զանգել։
Բայց կինը հարազատների համարներ չէր հիշում։
Նրա հեռախոսի էկրանը նույնպես չէր աշխատում։
Երբ ավտոբուսի վարորդը հայտարարել էր, որ պետք է շարունակեն ճանապարհը, մայրս որոշել էր մնալ։
Ես զարմացած նայեցի Հռիփսիմեին։
— Իսկ դուք ինչո՞ւ չմնացիք։
Նա գլուխը կախեց։
— Ալվարդն ասաց՝ դու գնա, աղջկաս պատմիր։ Երկուսով այստեղ մնալու կարիք չկա։ Ես էլ կարծեցի՝ մի քանի րոպեից տրանսպորտ կգտնեն։
— Իսկ հետո՞։
— Ես ավտոբուս նստեցի։ Բայց մինչ շարժվելը տեսա, որ Աիդան գլխապտույտ ունեցավ։ Ալվարդը բռնեց նրան ու օգնեց նստել։
Ես անմիջապես հարցրի՝ որտեղ էր կանգառը։
Հռիփսիմեն մոտավոր նկարագրեց տեղանքը։
Հեռախոսով կապ հաստատեցի սպասարկման կետի հետ։
Այնտեղ աշխատող տղամարդը հիշեց երկու կանանց։
Ասաց, որ նրանք որոշ ժամանակ առաջ գնացել են մոտակա բուժկետ՝ աշխատակցի օգնությամբ։
Առաջին անգամ մի փոքր հանգստացա։
Գոնե գիտեի՝ ուր են գնացել։
Մեկուկես ժամ անց հասա բուժկետ։
Մայրս նստած էր միջանցքում։
Հագին բարակ սվիտեր էր։
Երբ ինձ տեսավ, այնպես ուրախացավ, կարծես սովորական հյուր էր եկել։
— Անահի՛տ ջան, դու՞ ես։
Ես մոտեցա ու գրկեցի նրան։
— Մա՛մ, դու պատկերացնո՞ւմ ես՝ ինչքան եմ վախեցել։
Նա մեղավոր ժպտաց։
— Գիտեմ։ Բայց հեռախոսս կոտրվեց, իսկ հետո Հռիփսիմեին տվեցի։
— Գոնե ուրիշի հեռախոսով զանգեիր։
— Փորձել եմ։ Քո համարը չէի կարողանում ամբողջությամբ հիշել։ Հռիփսիմեի հեռախոսով քեզ զանգել էինք ավտոբուսից, բայց չպատասխանեցիր։
Հիշեցի։
Իսկապես անծանոթ համարից երկու բաց թողած զանգ ունեի։
Մտածել էի՝ հերթական գովազդային զանգն է։
Այդ պահին միջանցքից բուժաշխատողը դուրս եկավ։
Աիդան արդեն զննվել էր։
Պարզվել էր, որ երկար ճանապարհից, սթրեսից ու քիչ սնվելուց ուժասպառ էր եղել։
Նրան անհրաժեշտ օգնություն էին ցուցաբերել։
Կինը կարող էր տուն վերադառնալ, բայց ցանկալի էր, որ մենակ չճանապարհորդեր։
Մայրս անմիջապես ասաց.
— Դե հիմա իրեն տուն կհասցնենք։
Ես նայեցի նրան։
— Մա՛մ, դու Երևան էիր գալիս։
Նա զարմացավ։
— Հետո կգամ։ Ախր հիմա մարդուն տուն հասցնել է պետք։
Երբ Աիդան դուրս եկավ, նրա դեմքը գունատ էր։
Մորս տեսնելով՝ սկսեց լաց լինել։
— Ալվարդ մորաքույր, դուք արդեն գնացեք։ Ես ձեզ շատ եմ անհանգստացրել։
Մայրս բռնեց նրա ձեռքը։
— Դու ոչ մեկին չես անհանգստացրել։
Ես առաջարկեցի մեքենայով նրան հասցնել Գյումրի։
Կինը սկզբում հրաժարվեց։
Բայց հետո համաձայնեց։
Ճանապարհին գրեթե չէր խոսում։
Միայն մի անգամ հարցրեց.
— Դուք ինձ դատապարտո՞ւմ եք, որ գնացի այդ աշխատանքի։
Ես զարմացա։
— Ինչո՞ւ պիտի դատապարտեմ։
— Որովհետև բոլորը զգուշացնում էին՝ անծանոթ մարդկանց մոտ մի՛ գնա։ Իսկ ես մտածեցի՝ վերջապես լավ աշխատավարձ կունենամ։
Մայրս շրջվեց դեպի նրան։
— Աղջի՛կ ջան, աշխատանք փնտրելը ամոթ չէ։ Կարևորը հիմա հասկանալն է՝ ինչպես չհայտնվել նման իրավիճակում։
Աիդան կամաց գլխով արեց։
Գյումրի հասնելիս արդեն երեկո էր։
Աիդան մեզ խնդրեց կանգ առնել իր շենքի մոտ։
Բայց երբ իջավ մեքենայից, հանկարծ կանգնեց։
Նա նայում էր մուտքի դռանը։
— Ի՞նչ պատահեց,— հարցրի։
— Մորս ասել էի, որ աշխատանքում ամեն ինչ լավ է։ Հիմա չգիտեմ՝ ինչպես պիտի պատմեմ։
Մայրս մոտեցավ։
— Ասա ճշմարտությունը։
— Նա շատ կվշտանա։
— Կվշտանա, բայց կիմանա, որ դու ապահով տուն ես վերադարձել։
Մի քանի րոպե անց դուռը բացվեց։
Մոտ ութսուն տարեկան կին դուրս եկավ։
Աիդային տեսնելուն պես ձեռքերն առաջ մեկնեց։
— Աղջի՛կս, ինչո՞ւ չէիր զանգում։
Աիդան գրկեց մորը։
Ես մեքենայի մոտ կանգնած էի։
Այդ տեսարանից աչքերս լցվեցին։
Մորս տուն հասցրինք ուշ երեկոյան։
Նա շատ էր հոգնել։
Բայց դեռ փորձում էր ինձ համար ընթրիք պատրաստել։
— Մա՛մ, նստիր։ Ես կանեմ։
Նա ծիծաղեց։
— Աղջի՛կս, ես յոթանասուներկու տարեկան եմ, ոչ թե իննսուն։
Նստեցի կողքին։
— Իսկ ինչո՞ւ հենց դու որոշեցիր մնալ Աիդայի հետ։ Ավտոբուսում ուրիշ մարդիկ էլ կային։
Մայրս մի պահ լռեց։
Հետո ասաց.
— Որովհետև մի ժամանակ ես էլ եմ նման վիճակում եղել։
Զարմացած նայեցի նրան։
— Ե՞րբ։
— Դու դեռ փոքր էիր։ Գնացել էի ուրիշ քաղաք՝ կարի արտադրամասում աշխատանքի ընդունվելու։ Խոստացել էին մի պայման, տեղում ուրիշ բան էին առաջարկել։ Գումարս հազիվ էր բավականացնում հետ գալու համար։
Ես երբեք այդ մասին չէի լսել։
— Իսկ դու ի՞նչ արեցիր։
Մայրս ժպտաց։
— Ավտոկայանում մի կին ինձ օգնեց։ Տոմսիս պակասող գումարը տվեց ու ասաց՝ երբ կարողանաս, ուրիշ մեկին օգնիր։
Նա մի պահ լռեց։
— Այդ կնոջ անունն անգամ չգիտեմ։
Հաջորդ առավոտ Աիդան զանգեց։
Ասաց, որ ավելի լավ է զգում իրեն։
Մոր հետ երկար խոսել էր։
Որոշել էր այլ աշխատանք փնտրել՝ պայմանները նախապես ճշտելով և անհրաժեշտության դեպքում խորհրդատվություն ստանալով։
Հետո խնդրեց մորս փոխանցել շնորհակալությունը։
Մայրս հեռախոսը վերցրեց։
— Աիդա՛ ջան, դու հիմա հանգստացիր։ Գործն էլ կամաց-կամաց կգտնվի։
Աիդան ինչ-որ բան ասաց։
Մայրս ծիծաղեց։
— Չէ՛, ինձ փող պարտք չես։
Մի քիչ անց ավելացրեց.
— Եթե մի օր ճանապարհին տեսնես մեկին, որ օգնության կարիք ունի, մի՛ անցիր անտարբեր։ Բայց նախ ինքդ էլ անվտանգ եղիր։
Երբ անջատեց, ես նայեցի մորս։
— Մա՛մ, այս անգամ քեզ Երևան ես ինքս կտանեմ։
Նա ժպտաց։
— Լավ։ Բայց ճանապարհին եթե որևէ մեկին օգնելու կարիք լինի, չբարկանաս։
Ես ծիծաղեցի։
— Չեմ բարկանա։ Միայն մի պայմանով։
— Ի՞նչ։
— Նախ ինձ կասես՝ ինչ ես պատրաստվում անել։
Մայրս սկսեց ծիծաղել։
Եվ հաջորդ կիրակի միասին մեկնեցինք Երևան՝ այս անգամ առանց անսպասելի կանգառների։
Բայց ճանապարհին ես արդեն այլ աչքով էի նայում այն մարդկանց, որոնց նախկինում պարզապես պատահական ուղևորներ էի համարում։
