Երեք տարի իմ անկողնու կողքին քնած շունս փողոցում հանկարծ վազեց անծանոթ տղամարդու մոտ։ Նա ծնկի իջավ, գրկեց շանս ու սկսեց լաց լինել։ Հետո նայեց ինձ ու ասաց. «Սա իմ շունն է։ Երեք տարի է՝ փնտրում եմ»։ Ես մտածեցի՝ սխալվում է։ Բայց երբ կանչեց շանս մի անունով, որը ես երբեք չէի լսել, կենդանին պոչը շարժելով վազեց նրա գիրկը։
Հիսունհինգ տարեկան եմ։ Անունս՝ Սամվել։
Ապրում եմ Դիլիջանում։
Երեք տարի առաջ մի անձրևոտ երեկո քաղաքի ծայրամասում գտա մեծ, սև ու շագանակագույն շուն։
Ոչ օձիք ուներ, ոչ տեր էր երևում։
Նիհար էր, թրջված։
Սկզբում մտածեցի՝ մի քիչ կկերակրեմ, հետո կգնա։
Բայց չգնաց։
Հաջորդ առավոտ նստած էր դռանս մոտ։
Երկրորդ օրը՝ նույնպես։
Երրորդ օրը նրան ներս թողեցի։
Անվանեցի Բոբո։
Տարա անասնաբույժի մոտ, բուժզննման ու անհրաժեշտ խնամքի համար։
Կարելի էր նաև ստուգել՝ ունի՞ արդյոք ճանաչման չիպ, բայց այդ ժամանակ այդ մասին չմտածեցի, իսկ կլինիկայում էլ այդ հարցը չքննարկվեց։
Բոբոն կամաց-կամաց դարձավ տան ամենակարևոր անդամներից մեկը։
Երբ աշխատանքից վերադառնում էի, դռան մոտ սպասում էր։
Երբ վատ էի զգում, գլխով հրում էր ձեռքս։
Երբ գիշերը ամպրոպ էր լինում, գալիս նստում էր մահճակալիս կողքին։
Մի օր էլ նրա հետ զբոսնում էի քաղաքի կենտրոնում։
Հանկարծ Բոբոն կանգ առավ։
Ականջները բարձրացրեց։
Հետո ամբողջ ուժով քաշեց կապը։
Հազիվ կարողացա պահել։
Մոտ երեսունհինգ տարեկան տղամարդ էր կանգնած դիմացս։
Տեսնելով շանը՝ գունատվեց։
— Արա՞մ,— շշնջաց։
Բոբոն արձագանքեց։
Տղամարդը նորից կանչեց.
— Արա՛մ, արի՛։
Շունը հուզված վազեց նրա կողմը։
Տղամարդը ծնկի իջավ ու գրկեց նրան։
Հետո բարձրացրեց գլուխը։
— Ես Վահագնն եմ։ Սա երեք տարի առաջ կորած իմ շունն է։
Ես քարացա։
— Չի կարող պատահել։
Նա նայեց ինձ։
— Կարող ենք անասնաբույժի մոտ ստուգել։ Ես նրա ճանաչման տվյալները պահել եմ։
Այդ պահին առաջին անգամ մտածեցի, որ գուցե Բոբոյի կյանքում ինձնից առաջ մի ամբողջ ուրիշ կյանք է եղել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Սկզբում ուզեցի պարզապես շրջվել ու հեռանալ։
Բոբոն իմ շունն էր։
Երեք տարի ես էի նրան կերակրել։
Ես էի հիվանդ ժամանակ գիշերները արթուն մնացել։
Ես էի նրան սովորեցրել մեր տան աստիճանները բարձրանալ առանց վախենալու։
Հիմա անծանոթ մարդը հայտնվել էր փողոցում ու ասում էր՝ սա իմն է։
Բայց Բոբոն ինքն ուրիշ բան էր ասում։
Նա ճանաչել էր այդ տղամարդուն։
Ոչ թե պարզապես ուրախացել էր, ինչպես երբեմն անում էր մարդկանց տեսնելիս։
Այլ ամբողջ մարմնով դողում էր, թաթերը դրել էր նրա ծնկներին ու չէր հեռանում։
— Դուք որտեղի՞ց գիտեք էս շանը,— հարցրի։
Վահագնը նստեց մայթի եզրին։
— Ես նրան փոքր ձագ ժամանակ եմ վերցրել։ Հինգ տարի իմ տանն է ապրել։
Նա պատմեց, որ երեք տարի առաջ ընտանիքով բնակարան էին փոխել։
Տեղափոխության օրը շունը դուրս էր եկել բաց դարպասից։
Մի քանի մարդ ասել էր, որ նրան տեսել են քաղաքի մյուս ծայրում։
Փնտրել էին։
Հայտարարություններ էին տարածել։
Բայց չէր գտնվել։
— Ես երկար ժամանակ մտածում էի, որ գուցե մեքենայի տակ է ընկել,— ասաց Վահագնը։
Նա շանը նորից շոյեց։
— Բայց հիմա տեսնում եմ՝ լավ է ապրել։
Այդ խոսքերն ինձ հանգստացնելու փոխարեն ավելի ցավեցրին։
Որովհետև դա ճիշտ էր։
Բոբոն լավ էր ապրել։
Իմ հետ։
Հաջորդ օրը պայմանավորվեցինք անասնաբույժի մոտ հանդիպել։
Ամբողջ գիշեր չքնեցի։
Բոբոն սովորականի պես պառկած էր մահճակալիս կողքին։
Ես ձեռքս դրեցի նրա գլխին։
— Բոբո՛, էդ մարդը ո՞վ էր։
Շունը աչքերը բացեց ու պոչը շարժեց։
Իհարկե, չէր կարող պատասխանել։
Բայց այդ գիշեր առաջին անգամ ինձ թվաց՝ նրան ճանաչում եմ ոչ ամբողջությամբ։
Կլինիկայում ստուգեցին կենդանուն։
Պարզվեց՝ իսկապես ճանաչման չիպ ունի։
Վահագնի պահած փաստաթղթերում նշված տվյալները համապատասխանում էին։
Կային նաև ավելի վաղ անասնաբուժական գրանցումներ։
Անասնաբույժը բացատրեց, որ այդ տվյալները բավական լուրջ հիմք են շան նախկին պատկանելությունը հաստատելու համար, թեև մեր միջև որևէ վեճի վերջնական լուծման հարցը կենդանաբուժական կլինիկան միայնակ չի որոշում։
Ես նստած էի աթոռին ու նայում Բոբոյին։
Վահագնը լուռ էր։
Հետո ասաց.
— Սամվե՛լ, ես չեմ ուզում քեզ վատ վիճակի մեջ դնել։ Բայց ուզում եմ շանս տուն տանել։
Այդ խոսքերից սիրտս սեղմվեց։
Տուն վերադառնալուց հետո զանգեցի աղջկաս՝ Անահիտին։
Նա քսանյոթ տարեկան էր, Երևանում էր ապրում։
Պատմեցի։
Նա երկար լռեց։
— Պա՛պ, Բոբոն իսկապե՞ս իր շունն է։
— Փաստաթղթերով՝ այո՛։
— Իսկ դու՞։
— Ի՞նչ ես հարցնում։
— Դու կկարողանա՞ս նրան տալ։
Այդ պահին առաջին անգամ բարձրաձայն ասացի.
— Չգիտեմ։
Անահիտը լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես գիտեմ՝ ինչքան ես սիրում Բոբոյին։ Բայց էդ մարդն էլ երեք տարի փնտրել է նրան։
Ես բարկացա։
— Դու իմ կողմը չե՞ս։
Աղջիկս պատասխանեց.
— Պա՛պ, սա կողմեր ունենալու հարց չէ։
Այդ խոսքերից հետո հեռախոսը անջատեցի։
Բայց ամբողջ երեկո մտածում էի դրանց մասին։
Հաջորդ շաբաթ Վահագնը եկավ ինձ տեսնելու։
Նախապես պայմանավորվել էինք։
Նա իր հետ շան հին խաղալիքն էր բերել։
Փոքրիկ կապույտ գնդակ։
Բոբոն այն տեսնելուն պես սկսեց ուրախ վազել։
Ես զգացի, թե ինչպես եմ ներսից փլվում։
Վահագնը նայեց ինձ։
— Սամվե՛լ, ես ուզում եմ հասկանալ՝ ինչ անենք։
Ես պատասխանեցի.
— Դու ուզում ես շանը վերցնել։
— Հա՛։
— Իսկ ես չեմ ուզում տալ։
Նա գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։
Մենք երկար խոսեցինք։
Ես պատմեցի, թե ինչպես էի գտել Բոբոյին։
Ինչպես էի առաջին ձմռանը նրան տաք տեղ պատրաստել։
Ինչպես էի սովորեցրել չվախենալ փողոցում հեծանիվներից։
Վահագնն էլ պատմեց նրա ձագության մասին։
Ասաց՝ նախկինում անունը Արամ էր։
Իրենց ընտանիքում այդ անունով էին կանչել։
Շունը նույնիսկ մի քանի սովորություն ուներ, որոնք ես երբեք չէի նկատել։
Երբ Վահագնը ձեռքը բարձրացրեց ու մատները երկու անգամ ճտացրեց, Բոբոն նստեց։
Ես զարմացա։
— Էդ ես չեմ սովորեցրել։
Վահագնը տխուր ժպտաց։
— Փոքր ժամանակ եմ սովորեցրել։
Այդ պահին առաջին անգամ նրան մրցակից չտեսա։
Տեսա մեկին, ով նույն կենդանու հետ նույնքան իրական կյանք ուներ։
Պարզապես ուրիշ տարիներին։
— Դու գիտե՞ս՝ ես ինչի համար եմ էսքան դժվար ընդունում,— հարցրի։
Վահագնը գլուխը տարուբերեց։
— Որովհետև Բոբոն իմ տան լռությունը փոխել է։
Ես պատմեցի, որ կնոջս մահից հետո տարիներով դժվարությամբ էի տուն վերադառնում։
Բոբոն իմ կյանքում հայտնվել էր այն ժամանակ, երբ սովորել էի ապրել միայնակ, բայց դեռ չէի սովորել հանգիստ լինել։
Նա ինձ ստիպում էր առավոտյան վեր կենալ։
Զբոսնել։
Մարդկանց հետ խոսել։
Երբեմն նույնիսկ ծիծաղել։
— Ես գիտեմ՝ շունը մարդուն չի փոխարինում,— ասացի։— Բայց երբ տուն ես գալիս ու մեկը քեզ սպասում է, տունը ուրիշ է դառնում։
Վահագնն ինձ երկար նայեց։
Հետո ասաց.
— Հասկանում եմ։
Նա առաջարկեց մի քանի օր մտածել՝ առանց շտապ որոշման։
Այդ ընթացքում կարող էինք շան համար հարմար տարբերակ քննարկել՝ հաշվի առնելով նրա խնամքն ու երկու ընտանիքների կապը։
Ես համաձայնեցի։
Բայց երբ նա հեռացավ, ամբողջ տունն ինձ դատարկ թվաց, թեև Բոբոն կողքիս էր։
Որովհետև արդեն գիտեի՝ գուցե մի օր նրան այլևս ամեն առավոտ չտեսնեմ։
Մի քանի օր անց որոշեցի ինքս գնալ Վահագնի տուն։
Նա ապրում էր քաղաքի մեկ այլ թաղամասում։
Երբ ներս մտա, տեսա՝ բակում փոքրիկ շան տուն կա։
Մաքուր։
Դատարկ։
Վահագնն ասաց.
— Երբ Արամը կորավ, երկար ժամանակ չէի կարողանում սա հանել։
Նայեցի շան տնակին։
Հետո՝ Վահագնին։
Նա չէր փորձում ինձ համոզել ողբերգական պատմություններով։
Պարզապես ցույց էր տալիս իր կյանքը։
Ես սկսեցի հասկանալ՝ նա էլ երեք տարի շարունակ սպասել էր մի կենդանու, որը ուրիշ մարդու տանն էր ապրում։
Այդ երեկո տուն վերադարձա ու Բոբոյի հետ երկար զբոսնեցի։
Մեր սովորական ճանապարհով։
Գնացինք փոքրիկ այգի։
Նստեցի նստարանին։
Բոբոն պառկեց ոտքերիս մոտ։
Ես նրա գլխին ձեռքս դրեցի։
— Դու երկուսիս էլ հիշո՞ւմ ես, Բոբո՛։
Նա աչքերը փակեց։
Այդ պահին որոշեցի, որ չեմ կարող միայն իմ ցավով որոշել նրա ապագան։
Բայց նաև չեմ պատրաստվում ձևացնել, թե ինձ համար սա հեշտ է։
Հաջորդ օրը զանգեցի Վահագնին։
— Ես պատրաստ եմ շանը վերադարձնել քեզ, եթե կարողանանք հանգիստ կազմակերպել անցումը, ոչ թե մեկ օրում կտրել նրա սովորական կյանքը։
Վահագնը երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Շնորհակալ եմ, Սամվե՛լ։
Ես պատասխանեցի.
— Մի՛ շնորհակալություն հայտնիր դեռ։ Ինձ համար շատ դժվար է։
Մենք մի քանի անգամ հանդիպեցինք՝ նախ Բոբոյի հետ զբոսնելու համար։
Հետո նա սկսեց ավելի երկար ժամանակ անցկացնել Վահագնի տանը։
Բոբոն նրան ճանաչում էր։
Բայց երբեմն նորից ինձ էր փնտրում։
Վահագնն ինձ զանգում էր։
Ասում էր՝ այսօր լավ է կերել, այսօր երկար զբոսնել ենք։
Ես լսում էի։
Եվ ամեն անգամ զգում, թե ինչպես եմ միաժամանակ ուրախանում ու ցավում։
Մի օր Վահագնը առաջարկեց.
— Սամվե՛լ, ես չեմ ուզում, որ դու լրիվ կորցնես նրա հետ կապը։ Եթե ուզում ես, կարող ենք շաբաթը մեկ միասին զբոսնել։
Ես սկզբում չպատասխանեցի։
Մտածում էի՝ գուցե դա ավելի ցավոտ կլինի։
Բայց հետո համաձայնեցի։
Առաջին շաբաթ օրը, երբ հանդիպեցինք, Բոբոն ինձ տեսնելուն պես վազեց։
Թաթերը դրեց ծնկներիս։
Ես նրան գրկեցի։
Վահագնը կանգնած էր կողքիս։
Ոչ մեկը չէր փորձում ապացուցել, թե շունը ում է ավելի շատ սիրում։
Մենք պարզապես քայլեցինք։
Մոտ մեկ ժամ։
Հետո Բոբոն Վահագնի հետ վերադարձավ տուն։
Ես մնացի այգու ճանապարհին։
Նայեցի, մինչև նրանք հեռացան։
Այդ օրը տուն վերադարձա ու առաջին անգամ առանց Բոբոյի թեյ խմեցի։
Շատ ծանր էր։
Բայց նաև գիտեի՝ կենդանին ապահով է, խնամված է, և ես չեմ ստիպել մեկ ուրիշ մարդու շարունակել երեք տարի տևած իր սպասումը։
Մի քանի ամիս անց Անահիտը եկավ Դիլիջան։
Տուն մտնելուն պես հարցրեց.
— Պա՛պ, ո՞նց ես առանց Բոբոյի։
Ես պատասխանեցի.
— Դժվար։
Նա գրկեց ինձ։
— Գիտեմ։
Հետո հարցրեց.
— Իսկ շաբաթ օրը գնալո՞ւ ես զբոսնելու։
— Հա՛։
Նա ժպտաց։
— Կարո՞ղ եմ ես էլ գալ։
Գլխով արեցի։
Այդ շաբաթ օրը երեքով գնացինք։
Վահագնը բերել էր Բոբոյին։
Անահիտը շանը տեսնելով՝ սկսեց լաց լինել։
Հետո ծիծաղեց։
— Էս ինչքան եմ կարոտել քեզ։
Բոբոն պոչը շարժում էր։
Մեր կողքով անցնող մարդիկ երևի մտածում էին՝ սովորական ընտանեկան զբոսանք է։
Իսկ մենք չորսով մի պատմություն ունեինք, որի մեջ ոչ ոք ամբողջությամբ չէր հաղթել։
Երբ վերադարձա տուն, Անահիտը հարցրեց.
— Պա՛պ, դու երբևէ նորից շուն կպահե՞ս։
Ես երկար մտածեցի։
— Գուցե։
— Իսկ Բոբոյին չե՞ս մոռանա։
Նայեցի նրան։
— Չեմ էլ ուզում մոռանալ։
Այդ երեկո աղջիկս մնաց ինձ մոտ։
Միասին ընթրեցինք։
Երբ նա գնաց քնելու, ես նստեցի իմ սովորական բազկաթոռին։
Բոբոյի տեղը դեռ դատարկ էր։
Բայց արդեն գիտեի՝ այդ դատարկությունը չի նշանակում, որ երեք տարիներս կորել են։
Դրանք իրական էին։
Ինչպես Վահագնի հետ անցկացրած առաջին հինգ տարիները։
Եվ երբ շաբաթ օրը նորից այգի գնամ, Բոբոն ինձ նույն ուրախությամբ կդիմավորի։
Պարզապես հետո տուն կգնա ուրիշ մարդու հետ։
Իսկ ես պիտի սովորեմ ապրել այդ ճշմարտության հետ՝ առանց մեր երեք տարիները փոքրացնելու։
