Մեր շենքի բակի փոքրիկ խանութը երեսուն տարի աշխատեց առանց մեկ օր փակվելու։ Բայց մի առավոտ վաճառողուհին բոլոր հաճախորդներին անվճար բաժանեց խանութի ապրանքները և ասաց. «Մինչև երեկո այստեղից ոչինչ չպետք է մնա»։ Երբ փորձեցինք կանգնեցնել նրան, նա ցույց տվեց դիմացի նորակառույց շենքն ու շշնջաց. «Եթե իմանաք՝ ինչ են այնտեղ կառուցել մեր նկուղի հաշվին, դուք էլ կշտապեք»։
Նվարդը վաթսունչորս տարեկան էր։ Մեր շենքի բնակիչները նրան ճանաչում էին ավելի քան երեսուն տարի։
Նրա փոքրիկ խանութից կարելի էր գնել ամեն ինչ՝ հաց, կաթ, պահածոներ, օճառ, նույնիսկ դպրոցական տետրեր։ Երբ ինչ-որ մեկի փողը չէր հերիքում, Նվարդը հաճախ ասում էր.
— Տար, աղջի՛կ ջան, վաղը կբերես։
Այդ պատճառով, երբ առավոտյան տեսանք, որ նա խանութի ապրանքները լցնում է տոպրակներն ու անվճար բաժանում, բոլորս մտածեցինք՝ վատ բան է պատահել։
Ես՝ Լիլիթս, ապրում էի հենց այդ շենքի երկրորդ հարկում։
Մոտեցա Նվարդին։
— Նվա՛րդ տատ, ի՞նչ ես անում։
Նա երկու տուփ սուրճ դրեց ձեռքիս։
— Տար տուն։
— Բայց ես գումար ունեմ։
— Այսօր փող չեմ վերցնում։ Մինչև երեկո խանութը պիտի լրիվ դատարկ լինի։
Հետո նկատեցի, որ խանութի հետևի պատին երկար ճաք է առաջացել։
Երեկ այդ ճաքը չկար։
— Պատիդ ի՞նչ է պատահել։
Նվարդը բռնեց ձեռքս ու տարավ պահեստի կողմը։
Այնտեղից նկուղ իջնող աստիճաններ կային։
Բայց երբ նայեցի ներքև, տեսա մի բան, որը նախկինում երբեք չէի տեսել։
Նկուղի հին քարե պատի փոխարեն մետաղյա հսկայական դուռ էր տեղադրված։
Դռան տակից ուժեղ լույս էր երևում։
Իսկ մյուս կողմից լսվում էր շարժիչի ձայն։
Նվարդը կամաց ասաց.
— Էդ նորակառույցի ստորգետնյա ավտոկայանատեղին է։ Մեր շենքի նկուղի հաշվին իրենց համար ճանապարհ են բացել։
— Ո՞վ է թույլ տվել։
Նա նայեց ինձ։
— Ոչ ոք։ Բայց երեկ մի բան տեսա, որից հետո որոշեցի՝ մինչև երեկո այստեղ ոչ մի մարդ չպետք է մնա։
Այդ պահին մետաղյա դուռը մյուս կողմից ուժեղ հարված ստացավ։
Հետո լսվեց տղամարդու ձայնը.
— Նվա՛րդ, դուռը բացի՛ր։ Մենք պետք է այսօր ավտոկայանատեղին գործարկենք։ Եթե չբացես, միևնույն է՝ կբացենք։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Նվարդը ձեռքով նշան արեց, որ վերև բարձրանանք։
Մենք վերադարձանք խանութ։
Նա փակեց նկուղի մուտքը և ասաց.
— Լիլի՛թ, ես արդեն համապատասխան ծառայություններին ահազանգել եմ։ Բայց ուզում եմ, որ դու էլ իմանաս՝ ինչ է կատարվում։
Պարզվեց՝ դիմացի նորակառույց շենքը կառուցվել էր մեր բակի հին ավտոտնակների տեղում։
Վեցհարկանի գեղեցիկ շենք էր՝ ստորգետնյա ավտոկայանատեղիով։
Վերջին ամիսներին այնտեղ գրեթե ամեն օր աշխատում էին։
Մեզ անընդհատ ասում էին, որ շինարարությունն ավարտվում է։
Բայց ոչ ոք չէր բացատրել, թե ինչու էին գիշերները ծանր մեքենաներ մտնում բակի հետևի նեղ հատվածը։
Նվարդը առաջինը նկատել էր փոփոխությունը։
Մի քանի շաբաթ առաջ նրա նկուղում խոնավություն էր հայտնվել։
Հետո պատից քարեր էին սկսել թափվել։
Նա կանչել էր վարպետի։
Վարպետը նայել էր և ասել, որ պետք է պարզել՝ հարևան շինարարությունն ինչ ազդեցություն է ունեցել շենքի հիմքի վրա։
Նվարդը դիմել էր շինարարներին։
Նրանք հանգստացրել էին.
— Ոչ մի վտանգ չկա, տիկի՛ն։ Ամեն ինչ նախագծով է։
Բայց մի շաբաթ առաջ նկուղի հետևի պատի մի հատվածը բացել էին։
Եվ այնտեղ տեղադրել մետաղյա դուռ։
Նվարդը պահանջել էր բացատրություն։
Շինարարության պատասխանատուն ասել էր, թե դա ժամանակավոր տեխնիկական անցում է։
Իսկ երեկ գիշեր Նվարդը լսել էր, թե ինչպես են այդ անցումով մեքենա տեղափոխում։
— Ես իջա նկուղ,— պատմեց նա։ — Դուռը մի քիչ բաց էր։ Մյուս կողմում ավտոկայանատեղի կար։ Բայց ամենասարսափելին դա չէր։
— Բա ի՞նչը։
— Տեսա, որ մեր շենքի հիմքի կողքի հողը փորված է, իսկ մի հատվածում ժամանակավոր մետաղյա հենակներ են դրել։ Հենց այդ ժամանակ վերևից մի քանի քար թափվեց։
Ես սարսափեցի։
— Մեր շենքի տա՞կ։
— Չգիտեմ՝ որքան խորն են փորել։ Դրա համար էլ մասնագետ պիտի գա։
Նվարդը պատմեց, որ նկուղից դուրս գալուց հետո նկատել է խանութի պատի նոր ճաքերը։
Առավոտյան ահազանգել էր։
Հետո որոշել էր արագ ազատել խանութը ծանր դարակներից ու ապրանքներից, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում տեխնիկական զննման և անվտանգ փակման աշխատանքները չուշանան։
— Իսկ ինչո՞ւ ես ապրանքները նվիրում,— հարցրի։
Նա դառն ժպտաց։
— Որովհետև եթե խանութը վտանգավոր ճանաչեն, ներս մտնել չենք կարողանա։ Էս ամենը ո՞ւր պիտի տանեմ։ Թող գոնե մարդկանց պետք գա։
Ես նայեցի նրան։
— Բայց դու կարող ես մեծ գումար կորցնել։
— Կարող եմ։ Բայց դրա մասին հետո կմտածեմ։
Մոտ կես ժամ անց բակում արդեն բազմություն էր հավաքվել։
Ես շենքի բնակիչների ընդհանուր խմբում գրեցի, որ նկուղի ու հիմքի հետ կապված վտանգի կասկած կա, և մինչև մասնագետների գնահատումը պետք է հեռու մնալ խանութի ու շինարարության հարակից հատվածից։
Մի քանի հարևաններ անմիջապես իջան։
Սկզբում բոլորը բարկացած էին։
— Նվա՛րդ, ինչո՞ւ մեզ ավելի շուտ չասացիր։
— Ո՞վ է թույլ տվել մեր նկուղը քանդել։
— Էդ դուռը որտեղի՞ց է հայտնվել։
Բայց ամենամեծ աղմուկը սկսվեց, երբ դիմացի նորակառույցից դուրս եկան երեք տղամարդ։
Նրանցից մեկը ներկայացավ որպես շինարարության պատասխանատու՝ Ռաֆայել։
Նա մոտեցավ Նվարդին։
— Տիկի՛ն, դուք մարդկանց իզուր խուճապի եք մատնում։
Նվարդը պատասխանեց.
— Եթե ամեն ինչ կարգին է, թող անկախ մասնագետները նայեն։
Ռաֆայելը նյարդայնացավ։
— Մեր բոլոր թույլտվությունները կարգին են։
Ես միջամտեցի։
— Մենք հիմա թույլտվությունների մասին չենք վիճում։ Մեր շենքի պատերի վրա ճաքեր կան։ Պետք է գնահատել՝ անվտանգ է, թե ոչ։
Նա շրջվեց դեպի ինձ։
— Դուք շինարա՞ր եք։
— Ո՛չ։ Դրա համար էլ մասնագետի ենք սպասում։
Մոտ մեկ ժամ անց ժամանեցին համապատասխան ծառայությունների ներկայացուցիչները։
Տարածքը նախնական զննման ենթարկելուց հետո խանութի և նկուղի մուտքը սահմանափակեցին։
Մեզ խնդրեցին հեռու մնալ վնասված պատի հատվածից։
Մասնագետներից մեկը բարձրացավ մեր շենք։
Նայեց աստիճանահարթակների պատերը։
Հետո ստուգեց առաջին հարկի նկուղային տարածքները։
Երբ վերադարձավ, նրա դեմքը լուրջ էր։
— Անհրաժեշտ է մանրամասն տեխնիկական գնահատում։ Մինչև այդ շենքի հարակից հատվածի օգտագործումը պետք է սահմանափակվի, իսկ որոշ բնակարանների բնակիչներին ժամանակավորապես անվտանգ վայր տեղափոխենք։
Այս անգամ այլևս ոչ ոք չէր վիճում։
Մարդիկ շտապ բարձրացան իրենց տները՝ վերցնելու անհրաժեշտ իրերը։
Ես երկրորդ հարկում էի, երբ ուժեղ ձայն լսվեց։
Նման էր ծանր մետաղի անկման։
Բակում մարդիկ սկսեցին գոռալ։
Պատուհանից նայեցի։
Նորակառույցի ավտոկայանատեղիի մուտքի մոտ կանգնած մեքենան հանկարծ հետ էր շարժվել։
Իսկ գետնի եզրին մի երկար հատված նստել էր ներքև։
Մեքենայի վարորդը հասցրել էր կանգնեցնել։
Բարեբախտաբար, մարդիկ արդեն հեռացված էին վտանգավոր հատվածից։
Բայց այդ պատկերը տեսնելով՝ ծնկներս թուլացան։
Մի քանի րոպե անց մասնագետներն ավելի մեծ տարածք փակեցին։
Նորակառույցի ավտոկայանատեղիի գործարկումը դադարեցվեց։
Մեզ տեղեկացրին, որ հողի տեղաշարժի ու շինարարության ազդեցության պատճառները պետք է մանրամասն պարզել։
Այդ երեկո մեր ընտանիքը ժամանակավորապես տեղափոխվեց քրոջս տուն։
Մյուս հարևաններից մի քանիսը գնացին հարազատների մոտ։
Մի քանի ընտանիքի համար ժամանակավոր կացարանի հարցը կազմակերպվեց համապատասխան աջակցությամբ։
Նվարդը հրաժարվում էր հեռանալ։
Նա կանգնած էր խանութի դիմաց՝ դատարկ արկղերի կողքին։
— Ես էս խանութը երեսուն տարի պահել եմ,— ասում էր։ — Ամուսինս մահանալուց հետո էլ չեմ փակել։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Հիմա եթե չհեռանաս, կարող ես հենց ինքդ վտանգի մեջ հայտնվել։
Նա երկար նայեց խանութի դռանը։
Հետո վերջապես համաձայնեց։
Հաջորդ օրերին պարզ դարձավ, որ նորակառույցի ստորգետնյա աշխատանքների ժամանակ փոփոխություններ էին կատարվել հարակից տարածքում, և դրանց ազդեցությունը մեր շենքի հիմքի ու նկուղի վրա բավարար կերպով չէր գնահատվել։
Մասնագետները հայտնաբերեցին վնասված հատվածներ։
Անհրաժեշտ դարձան ամրացման և վերականգնման աշխատանքներ։
Շինարարության կազմակերպման ու պատասխանատվության հարցերով սկսվեցին համապատասխան ուսումնասիրություններ։
Բայց մեզ համար ամենակարևորը ոչ թե այդ քննարկումներն էին, այլ այն, որ մեր տները ժամանակավորապես անհասանելի էին դարձել։
Մարդիկ բարկացած էին։
Ոմանք նույնիսկ Նվարդին էին մեղադրում։
— Եթե ավելի շուտ ասեիր, գուցե էսքան չէր խորանա։
Նա լուռ լսում էր։
Մի անգամ միայն ասաց.
— Ճիշտ եք, պիտի ավելի շուտ բարձրաձայնեի։ Բայց ես էլ չէի պատկերացնում, որ մեր նկուղում առանց մեզ տեղեկացնելու էդքան բան են փոխել։
Երկու շաբաթ անց բնակիչներին թույլ տվեցին որոշ հատվածներ մտնել՝ անհրաժեշտ իրերը վերցնելու համար՝ սահմանված անվտանգության պայմաններով։
Նվարդի խանութի վիճակը վատ էր։
Պահեստի հատակը վնասվել էր։
Նկուղի մուտքը փակ էր։
Մի շարք դարակներ կոտրվել էին։
Նվարդը երկար կանգնեց դատարկ խանութում։
Հետո կամաց ասաց.
— Երևի էլ չեմ բացելու։
Ես նայեցի նրան։
— Դեռ շուտ է որոշելու համար։
Նա դառն ժպտաց։
— Լիլի՛թ, ես արդեն վաթսունչորս տարեկան եմ։ Էսքանն էլ հերիք է։
Ես չփորձեցի հակառակը համոզել։
Որովհետև առաջին անգամ տեսնում էի, թե որքան հոգնած է նա։
Մոտ մեկ ամիս անց մեր բակում ժամանակավոր փոքրիկ վաճառքի կրպակ հայտնվեց։
Այն կազմակերպել էին շենքի բնակիչներից մի քանիսը՝ Նվարդի համաձայնությամբ և անհրաժեշտ պայմանները պահպանելով։
Նրա հին խանութը դեռ չէր կարելի շահագործել, բայց բակի անվտանգ հատվածում հնարավոր էր փոքր առևտուր կազմակերպել։
Երբ Նվարդը առաջին անգամ տեսավ կրպակը, ապշեց։
— Էս ի՞նչ եք արել։
Մեր հարևան Սամվելը ծիծաղեց։
— Նվա՛րդ, դու երեսուն տարի մեզ պարտքով հաց ես տվել։ Հիմա մեր հերթն է քեզ օգնելու։
Նվարդը սկսեց լաց լինել։
Ես մոտեցա։
— Մենք չենք ասում՝ պարտավոր ես աշխատել։ Բայց եթե ուզում ես շարունակել, տեղ ունես։
Նա երկար լուռ մնաց։
Հետո ասաց.
— Մեկ պայմանով։
— Ի՞նչ պայման։
— Այս անգամ ես մենակ չեմ աշխատելու։ Դուք հերթով ինձ օգնելու եք։
Բոլորս ծիծաղեցինք։
Մի քանի ամիս անց մեր շենքի վնասված հատվածներում վերականգնման աշխատանքները շարունակվում էին։
Նորակառույցի հետ կապված հարցերը դեռ ամբողջությամբ լուծված չէին։
Բայց Նվարդի կրպակն արդեն աշխատում էր։
Մի առավոտ գնացի հաց գնելու։
Նա սովորականի պես կանգնած էր վաճառասեղանի հետևում։
— Լիլի՛թ ջան, երկու հա՞ց։
— Այո՛։
Նվարդը տոպրակը մեկնեց։
Ես գումարը տվեցի։
Նա ծիծաղեց։
— Էս անգամ անվճար չէ։
Ես նույնպես ծիծաղեցի։
Հետո հարցրի.
— Նվա՛րդ տատ, էն առավոտ վախեցա՞ծ էիր։
Նա մի պահ լռեց։
— Շատ։ Բայց ամենաշատը վախենում էի, որ մարդիկ կմտածեն՝ խելքս թռցրել եմ, ու ոչ մեկը չի հավատա։
— Իսկ հետո՞։
— Հետո տեսա, որ բոլորը դուրս եկան բակ, ու հասկացա՝ մենակ չեմ։
Այդ օրը ես տուն վերադարձա երկու հացով ու մտածում էի մեր հին նկուղի մասին։
Տարիներ շարունակ ոչ ոք առանձնապես չէր հետաքրքրվել՝ ինչ կա շենքի տակ։
Մենք վերևում ապրում էինք, երեխաներ մեծացնում, տներ նորոգում։
Իսկ ներքևում տեղի ունեցող փոփոխությունները կարող էին ազդել բոլորիս կյանքի վրա։
Նվարդը իր խանութի ապրանքները անվճար բաժանեց ոչ թե այն պատճառով, որ այլևս դրանց արժեքը չէր հասկանում։
Այլ որովհետև զգացել էր՝ իր կյանքի երեսուն տարվա աշխատանքը մի օրում կարող է վտանգվել, և ուզում էր գոնե ինչ-որ բան հասցնել պահպանել։
Նրա խանութը մենք այդպես էլ նախկին տեսքով չվերադարձրինք։
Բայց այն առավոտվա որոշումը ստիպեց ամբողջ շենքին վերջապես ուշադրություն դարձնել մի վտանգի, որը շատ ավելի երկար էր թաքնված եղել մեր ոտքերի տակ։
Եվ հիմա, երբ բակում տեսնում եմ Նվարդի փոքրիկ կրպակը, գիտեմ՝ ամենակարևորը ոչ թե այն է, որ երեսուն տարվա խանութը կրկին աշխատում է։
Այլ այն, որ մարդիկ վերջապես սովորել են ժամանակին հարցնել՝ ինչ է կատարվում իրենց ընդհանուր տան հետ, մինչև վնասը անդառնալի դառնա։
