Մայրս ու ամուսինս տասնհինգ տարի իրար հետ գրեթե չէին խոսում։ Մի օր մայրս զանգեց ու խնդրեց, որ երեկոյան ամուսնուս մենակ ուղարկեմ իր տուն։ Հաջորդ առավոտյան ամուսինս վերադարձավ և ասաց. «Ես այլևս չեմ կարող քեզնից թաքցնել, թե ինչու էինք իրարից խուսափում»
Քսանմեկ տարի ամուսնացած եմ։
Մայրս՝ Սոնան, և ամուսինս՝ Լևոնը, մեր ամուսնության առաջին տարիներին շատ լավ հարաբերություններ ունեին։
Լևոնն անգամ կատակում էր.
— Քո մայրը ինձ քեզնից շատ է սիրում։
Բայց տասնհինգ տարի առաջ ինչ-որ բան փոխվեց։
Նրանք դադարեցին իրար տուն գնալ, հազվադեպ էին խոսում։ Ընտանեկան հավաքույթներին բարևում էին ու նստում սեղանի տարբեր ծայրերում։
Երբ հարցնում էի պատճառը, երկուսն էլ նույնն էին ասում.
— Մեր միջև ոչինչ չկա։
Ես արդեն սովորել էի դրան։
Բայց անցած երեքշաբթի մայրս զանգեց։
— Լուսինե՛, երեկոյան Լևոնին մենակ ուղարկիր ինձ մոտ։
— Ինչո՞ւ, մա՛մ։
— Մի բան պիտի խոսենք։
— Ի՞նչ բան։
— Քեզ հետո կպատմի։
Լևոնը սկզբում չուզեց գնալ։
Հետո, երբ հեռախոսով անձամբ խոսեց մորս հետ, հագնվեց ու դուրս եկավ։
Վերադարձավ կեսգիշերից հետո։
Գունատ էր, աչքերը՝ կարմրած։
Առանց խոսելու մտավ հյուրասենյակ։
Առավոտյան, երբ սուրճ էի պատրաստում, մոտեցավ։
— Լուսի՛ն, մենք պիտի խոսենք։
Նստեցի։
Նա երկար ժամանակ նայում էր հատակին։
Հետո ասաց.
— Տասնհինգ տարի առաջ ես մի վիրահատություն եմ արել։ Քեզ չեմ ասել։
Սիրտս սեղմվեց։
— Ի՞նչ վիրահատություն։
— Որ այլևս երեխա չունենամ։
Ես չհասկացա։
— Ինչպե՞ս թե։
Նա վերջապես նայեց ինձ։
— Ես իմ ցանկությամբ վիրահատական միջամտություն եմ արել, որ այլևս չկարողանամ երեխա ունենալ բնական ճանապարհով։
Ես բռնեցի սեղանի եզրից։
— Լևո՛ն, բա էդ տասնհինգ տարին, երբ ես փորձում էի երկրորդ անգամ մայրանալ…
Նա գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։
— Դու ամբողջ ընթացքում գիտեի՞ր, թե ինչու չէր ստացվում։
Նա լուռ գլխով արեց։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Մի քանի վայրկյան չկարողացա նույնիսկ շնչել։
Հետո հարցրի.
— Մայրս գիտե՞ր։
Լևոնը դանդաղ պատասխանեց.
— Այո՛։ Տասնհինգ տարի առաջ իմացել է։
Ես վեր կացա։
— Ու երկուսդ էլ ինձ ոչինչ չե՞ք ասել։
Լևոնը փորձեց մոտենալ։
Ես հետ քաշվեցի։
— Խնդրում եմ՝ հիմա ինձ մի՛ կպիր։
Նա կանգ առավ։
Մեր որդին՝ Գոռը, արդեն տասնութ տարեկան էր։
Երբ նա երեք տարեկան էր, մենք որոշել էինք երկրորդ երեխա ունենալ։
Ես շատ էի ուզում, որ Գոռը քույր կամ եղբայր ունենա։
Լևոնը սկզբում համաձայն էր։
Բայց մի քանի ամիս անց սկսեց ասել.
— Գուցե դեռ սպասենք։ Երեխան փոքր է, գործերն էլ լավ չեն։
Ես համաձայնեցի։
Հետո անցավ մեկ տարի։
Երկուսը։
Երեքը։
Հղիություն չէր լինում։
Սկսեցի բժիշկների մոտ գնալ։
Հետազոտություններ արեցի, բուժման տարբերակներ քննարկեցի։
Ինձ անընդհատ ասում էին, որ անհրաժեշտ է նաև ամուսնուս հետազոտել։
Բայց Լևոնը միշտ հետաձգում էր։
Մի անգամ ասում էր՝ ժամանակ չունի։
Մյուս անգամ՝ չի ուզում բժշկի գնալ։
Ես այնքան էի վստահում ամուսնուս, որ երբեք լրջորեն չէի կասկածում նրա խոսքերին։
Վերջին տարիներին արդեն գրեթե հաշտվել էի մտքի հետ, որ երկրորդ երեխա չենք ունենալու։
Բայց վերջերս նորից էի սկսել մտածել բժշկական հնարավոր տարբերակների մասին։
Քառասուներեք տարեկան էի։
Գիտեի, որ տարիքի հետ հնարավորությունները նվազում են, բայց ուզում էի գոնե մասնագետի հետ խորհրդակցել՝ իմանալու, թե արդյոք դեռ որևէ տարբերակ կա։
Եվ հենց դրա համար էի մորս պատմել, որ ուզում ենք նորից հետազոտվել։
Հիմա ամեն ինչ հասկանալի էր դառնում։
— Դու ինչո՞ւ ես դա արել,— հարցրի։
Լևոնը նստեց աթոռին։
— Երբ Գոռը փոքր էր, դու շատ ծանր էիր տանում անքուն գիշերները։ Ես էլ վախենում էի, որ երկրորդ երեխայի դեպքում չենք դիմանա։
— Դրա համար որոշեցիր վիրահատվե՞լ։
— Ես չէի ուզում նորից հայր դառնալ։
— Իսկ ինչո՞ւ ինձ չէիր ասում։
Նա գլուխը կախեց։
— Որովհետև գիտեի՝ դու շատ ես ուզում։
— Ու որոշեցիր, որ ավելի հեշտ է ինձ խաբե՞լ։
Լևոնը լռեց։
Հետո սկսեց պատմել։
Տասնհինգ տարի առաջ նա բժշկի հետ խորհրդակցել էր և իր ցանկությամբ կատարել տղամարդու վերարտադրողական կարողությունը սահմանափակող վիրահատական միջամտություն։
Դրանից մի քանի օր հետո խնդիր էր առաջացել, և նա բժշկական օգնության կարիք էր ունեցել։
Այդ օրը մայրս պատահաբար եկել էր մեր տուն։
Ես աշխատանքի էի։
Լևոնը վատ էր զգացել, և մայրս նրան ուղեկցել էր բժշկի։
Հենց այդ ժամանակ իմացել էր միջամտության մասին։
— Մայրդ ինձ ասաց՝ կամ ինքդ կպատմես Լուսինեին, կամ ես կասեմ,— պատմեց Լևոնը։
— Բա ինչո՞ւ չի ասել։
— Ես իրեն խնդրեցի։ Ասացի՝ եթե դու իմանաս, ընտանիքս կքանդվի։
Մայրս սկզբում հրաժարվել էր լռել։
Բայց հետո վախեցել էր, թե ես ինչպես կարձագանքեմ։
Լևոնը խոստացել էր, որ մի օր ամեն ինչ կասի։
Այդ օրը երբեք չէր եկել։
Մայրս շարունակել էր պահանջել, որ ինքն ինձ պատմի։
Լևոնը շարունակել էր խուսափել։
Վերջապես նրանց հարաբերություններն այնքան էին վատացել, որ գրեթե դադարել էին խոսել։
Ես լսում էի ու չէի հավատում։
Տասնհինգ տարի շարունակ նրանք երկուսն էլ գիտեին իմ կյանքի ամենացավոտ գաղտնիքը։
Իսկ ես այդ ընթացքում մտածում էի՝ գուցե իմ օրգանիզմում ինչ-որ խնդիր կա։
Հիշեցի, թե քանի անգամ էի արտասվել լոգարանում՝ հերթական անհաջող ամսից հետո։
Հիշեցի՝ ինչպես էի վախենում, որ Լևոնը մի օր կսկսի մեղադրել ինձ։
Իսկ նա ամեն անգամ գրկում էր ու ասում.
— Մի՛ անհանգստացիր, եթե Աստված տա, կունենանք։
Ես սկսեցի լաց լինել։
— Դու ո՞նց էիր կարողանում էդ խոսքերն ասել։
Նա նույնպես լաց եղավ։
— Ես գիտեմ, որ սարսափելի բան եմ արել։
— Չէ՛, Լևո՛ն։ Դու միայն վիրահատությունը չես թաքցրել։ Դու ինձ թողել ես տասնհինգ տարի մտածել, թե ինչ-որ բան իմ մեջ է սխալ։
Նա ոչինչ չպատասխանեց։
Այդ օրը ես չգնացի աշխատանքի։
Նստեցի տանը ու երկար մտածեցի։
Հետո զանգեցի մորս։
Նա անմիջապես պատասխանեց։
— Լուսի՛ն…
— Մա՛մ, դու գիտեի՞ր։
Լռություն։
— Այո՛, աղջի՛կս։
— Տասնհինգ տարի՞։
— Այո՛։
Ես չկարողացա զսպել ձայնս։
— Ես քեզ քանի անգամ եմ պատմել, թե ինչքան եմ ուզում երկրորդ երեխա։ Դու ինձ նայում էիր ու ոչինչ չէի՞ր ասում։
Մայրս սկսեց լաց լինել։
— Ես վախենում էի քեզ ցավ պատճառել։
— Իսկ հիմա քո կարծիքով ի՞նչ ես արել։
Նա երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Երբ դու պատմեցիր, որ նորից ուզում ես բուժման տարբերակներ փնտրել, հասկացա՝ այլևս չեմ կարող լռել։ Երեկ Լևոնին ասացի՝ կամ ինքը կպատմի, կամ ես։
Ես հեռախոսը դրեցի։
Երկու օր ոչ մեկի հետ չէի ուզում խոսել։
Լևոնը փորձում էր մոտենալ, ներողություն խնդրել։
Բայց ես չէի կարողանում նրան նայել։
Որովհետև ամեն անգամ աչքիս առաջ գալիս էին այն տարիները, երբ ինքն ամեն ինչ գիտեր։
Երրորդ օրը Գոռը նկատեց, որ տանը ինչ-որ բան է կատարվում։
— Մա՛մ, պապայի հետ վիճե՞լ եք։
Ես պատասխանեցի.
— Մեր միջև լուրջ խնդիր կա։ Բայց դա քո պատճառով չէ։
Նա նստեց կողքիս։
— Կարո՞ղ եմ օգնել։
Ես գրկեցի նրան։
— Հիմա պարզապես ուզում եմ՝ քո կյանքով զբաղվես։ Մեր հարցերը մենք պիտի լուծենք։
Չէի ուզում որդուս ստիպել ծնողների միջև կողմ ընտրել։
Հաջորդ շաբաթ գնացի այն բժշկին, որի հետ արդեն նախատեսել էի խորհրդակցել։
Այս անգամ մենակ։
Ես նրան պատմեցի, թե ինչ է բացահայտվել։
Բժիշկը բացատրեց, որ նման միջամտությունից հետո որոշ դեպքերում վերարտադրողական հնարավորությունները հնարավոր է վերականգնել, իսկ որոշ դեպքերում՝ ոչ։ Դա կախված է բազմաթիվ գործոններից և պահանջում է համապատասխան հետազոտություններ։
Բայց իմ տարիքում առանձին կարևոր էր նաև իմ սեփական առողջական վիճակի և հնարավորությունների գնահատումը։
Նա առաջարկեց չշտապել որևէ որոշման մեջ։
Ես դուրս եկա բժշկի սենյակից՝ առաջին անգամ հասկանալով, թե որքան բան դեռ պետք է պարզեմ։
Տասնհինգ տարի ինձ թվում էր, թե մենք ամուսնուս հետ միասին ենք փորձում երեխա ունենալ։
Իսկ իրականում ես միայնակ էի այդ պայքարում։
Այդ երեկո Լևոնին ասացի, որ ուզում եմ որոշ ժամանակ առանձին ապրել։
Նա բարկացավ։
— Լուսի՛ն, քսանմեկ տարվա ամուսնությունը դրա համա՞ր ես քանդելու։
Ես նայեցի նրան։
— Դու հիմա էլ չես հասկանում, թե ինչ ես արել։
— Ես քեզ չեմ դավաճանել ուրիշ կնոջ հետ։
— Դավաճանությունը միայն ուրիշ մարդու հետ հարաբերություն ունենալը չէ։
Նա լռեց։
— Դու որոշել ես քո մարմնի մասին, դա քո իրավունքն է,— շարունակեցի։— Բայց ինձ խաբելն ու իմ կյանքին վերաբերող ճշմարտությունը տասնհինգ տարի թաքցնելը քո ընտրությունն էր։
Լևոնը խնդրեց մեկ հնարավորություն տալ։
Ես պատասխանեցի.
— Հիմա չեմ կարող։
Մի քանի օր անց նա ժամանակավորապես տեղափոխվեց առանձին բնակարան։
Գոռը մնաց ինձ հետ, բայց շարունակեց շփվել հոր հետ։
Ես դրան չխանգարեցի։
Մորս հետ ևս երկար ժամանակ չէի կարողանում սովորականի պես խոսել։
Նա հաճախ էր զանգում։
Ես երբեմն պատասխանում էի, երբեմն՝ ոչ։
Մի օր եկավ մեր տուն։
Դուռը բացեցի։
Մայրս կանգնած էր միջանցքում։
— Լուսի՛ն, ես շատ եմ ցավում։
Նրան ներս հրավիրեցի։
Նստեցինք։
Նա պատմեց, թե քանի անգամ է ցանկացել ճշմարտությունն ասել, բայց վերջին պահին վախեցել է։
— Ամեն տարի մտածում էի՝ հիմա արդեն ուշ է,— ասաց։
Ես պատասխանեցի.
— Ամեն տարի ուշացնելով դու ավելի ծանր ես դարձրել ճշմարտությունը։
Մայրս գլուխը կախեց։
Ես նրան այդ օրը չներեցի։
Բայց առաջին անգամ կարողացա առանց գոռալու ասել, թե ինչ էր կատարվում իմ ներսում։
Մի ամիս անց որոշեցի սկսել ամուսնալուծության գործընթացը։
Լևոնը դեռ խնդրում էր չշտապել։
Բայց ես արդեն գիտեի՝ հիմա չեմ կարող շարունակել մեր ամուսնությունը։
Այդ որոշման հետ մեկտեղ նաև շատ ուրիշ հարցեր առաջացան՝ տուն, ընդհանուր գույք, ընտանեկան հարաբերություններ։
Բայց ամենացավոտը դրանք չէին։
Ամենացավոտը այն տարիներն էին, որոնք այլևս հնարավոր չէր վերադարձնել։
Մի երեկո բացեցի հեռախոսիս հին լուսանկարները։
Գոռը փոքր էր։ Մենք երեքով զբոսնում էինք այգում։
Լևոնը երեխային ուսերին էր նստեցրել, ես կողքից ծիծաղում էի։
Նայեցի լուսանկարին։
Երջանիկ օր էր եղել։
Ես չէի ուզում ձևացնել, թե մեր ամբողջ ամուսնությունը սուտ է եղել։
Այդ տարիներին եղել էին նաև իրական սեր, ուրախություն, միասին հաղթահարած դժվարություններ։
Բայց հիմա գիտեի, որ դրանց կողքին եղել էր մի շատ մեծ խաբեություն։
Եվ այդ ամենը միասին էր մեր կյանքի պատմությունը։
Հաջորդ առավոտյան Գոռը եկավ խոհանոց։
— Մա՛մ, դու նորից բժշկի գնալո՞ւ ես։
— Այո՛։ Մի քանի հետազոտություն դեռ ունեմ։
Նա նստեց դիմացս։
— Ուզում ես երկրորդ երեխա ունենա՞լ։
Ես երկար մտածեցի։
— Դեռ չգիտեմ, տղա՛ս։ Ուզում եմ նախ հասկանալ՝ ինչ հնարավորություններ ունեմ, հետո որոշել՝ ինչ եմ ուզում։
Գոռը գլխով արեց։
— Կարևորը՝ այս անգամ քեզ ոչ ոք չխաբի։
Ես նայեցի նրան։
Նա վեր կացավ ու գնաց համալսարան։
Իսկ ես սկսեցի պատրաստվել բժշկի հերթական այցելությանը։
Այս անգամ ինձ ոչ ոք չէր խոստանում, որ ամեն ինչ լավ է լինելու։
Ոչ ոք չէր որոշում իմ փոխարեն՝ ինչն է ինձ համար ճիշտ։
Ես էլ արդեն չէի փնտրում մի մարդու, որը կասեր՝ ինչ անեմ։
Ուզում էի վերջապես իմանալ իրականությունը և իմ կյանքի հաջորդ որոշումն ինքս կայացնել։
Տասնհինգ տարի շարունակ այդ հնարավորությունն ինձանից թաքցրել էին։
Հիմա, թեկուզ ուշացած, ես այն վերադարձնում էի ինձ։
