Հորս 80-ամյակի օրը մեր տուն 19 հյուր էր եկել։ Սեղանը շքեղ պատրաստված էր, բոլորը սպասում էին, որ հայրս առաջին կենացն ասի։ Բայց նա հանկարծ վեր կացավ, մոտեցավ դռանն ու ներս հրավիրեց մի կնոջ, որին ընտանիքից ոչ ոք արդեն չէր սպասում։
Դա Սոնան էր՝ մեր նախկին հավաքարարուհին։
Ութ ամիս առաջ եղբայրս նրան բոլորի առաջ գող էր անվանել ու հեռացրել աշխատանքից։
Սոնան այդ օրվանից մեր տուն ոտք չէր դրել։
Հայրս բռնեց նրա ձեռքն ու նստեցրեց սեղանի ամենապատվավոր տեղում։
— Այսօր այստեղ իմ կողքին Սոնան պիտի նստի։
Եղբայրս՝ Արմենը, կարմրեց։
— Պա՛պ, հո չե՞ս մոռացել՝ այս կինը ինչ է արել։ Դու քո ութսունամյակին գողի՞ ես հրավիրել։
Հայրս նայեց նրան։
— Այսօր հենց Սոնան է որոշելու՝ ձեզնից ով իրավունք ունի նստելու այս սեղանի շուրջ։
Սենյակում լռություն տիրեց։
Սոնան բացեց իր հին կտորե պայուսակը։
Հանեց կարմիր թավշյա տուփ ու դրեց սեղանին։
Երբ բացեց այն, մայրս, որ մինչ այդ լուռ հետևում էր ամեն ինչին, հանկարծ ձեռքը տարավ բերանին։
Տուփում նրա մորից ժառանգած ոսկե ապարանջանն էր։
Նույն ապարանջանը, որի անհետացման համար ութ ամիս առաջ Սոնային աշխատանքից էին հեռացրել։
— Որտեղի՞ց քեզ սա,— գոռաց Արմենը։
Սոնան չպատասխանեց։
Փոխարենը պայուսակից հանեց երկրորդ ծրարը։
Ներսում գրավատան կտրոն կար։
Եվ այդ կտրոնի վրա գրված էր հենց եղբորս անունը։
Ես նայեցի Արմենին։
Նրա դեմքը միանգամից փոխվեց։
Իսկ Սոնան կամաց ասաց.
— Ես սա վերադարձնելու համար վաճառել եմ իմ կարի մեքենան։ Բայց մինչև այսօր սպասում էի, որ Արմենն ինքը խոստովանի։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Իմ անունը Լուսինե է։ Քառասունվեց տարեկան եմ։
Հայրս՝ Ռուբենը, երկար տարիներ աշխատել է որպես կահույքագործ։ Մայրս՝ Մարիամը, հիմա յոթանասունվեց տարեկան է։
Սոնան մեր ընտանիքում աշխատել էր գրեթե քսան տարի։
Սկզբում պարզապես տունն էր մաքրում։ Հետո, երբ մայրս վիրահատությունից հետո դժվարությամբ էր տեղաշարժվում, Սոնան օգնում էր նաև առօրյա գործերում։
Նա մեր տան գրեթե ամեն ինչ գիտեր։
Որտեղ են պահվում ձմեռային վերմակները։
Ինչ թեյ է սիրում հայրս։
Որ օրերին մայրս պարտադիր ուզում է այցելել քրոջը։
Մենք վաղուց նրան օտար չէինք համարում։
Բայց անցած փետրվարին ամեն ինչ փոխվեց։
Այդ օրը մայրս բացել էր ննջասենյակի պահարանը և չէր գտել իր ոսկե ապարանջանը։
Այն շատ թանկ էր նրա համար։
Մորս մայրը տվել էր ամուսնության օրը։
Մայրս հազվադեպ էր հագնում, բայց ամեն կիրակի տուփը բացում էր, մի քանի վայրկյան նայում ու նորից դնում տեղը։
Արմենն առաջինը հայտարարեց.
— Տանն աշխատող մարդուց բացի ուրիշ ո՞վ պիտի վերցներ։
Ես անմիջապես հակադարձեցի.
— Սոնան քսան տարի մեզ հետ է աշխատել։
Բայց եղբայրս արդեն զանգել էր նրան։
Սոնան եկավ ու սկսեց լաց լինել։
— Երդվում եմ՝ չեմ վերցրել։
Արմենը չհավատաց։
Նա պահանջեց ստուգել կնոջ պայուսակը։
Սոնան համաձայնեց։
Ոչինչ չգտան։
Բայց եղբայրս ասաց.
— Մինչև ապարանջանը չվերադարձնես, մեր տուն չես մտնելու։
Սոնան առանց վիճելու հեռացավ։
Հետո իմացա, որ մի քանի հարևանի էլ Արմենը պատմել էր, թե նրան գողության պատճառով ենք հեռացրել։
Միայն ամիսներ անց պարզվեց՝ Սոնան ինչու չէր կարողանում հանգիստ ապրել այդ մեղադրանքով։
Նրա դուստրը բուժքույր էր աշխատում։
Սոնան վախենում էր, որ անարդար լուրը կհասնի նաև աղջկա աշխատանքի վայր։
Մի քանի օր անց նա իմացավ, որ մեր հարազատներից մեկը վաճառքի առցանց հայտարարությունում նկատել է մորս ապարանջանին նման մի զարդ։
Սոնան սկսեց որոնել։
Գտավ գրավատան տվյալները։
Գնաց այնտեղ։
Ապարանջանի լուսանկարը ցույց տվեց աշխատակցին։
Նա բացատրեց, որ առանց համապատասխան փաստաթղթերի ու իրավական հիմքի ուրիշի գործարքի մանրամասներ չի կարող տրամադրել։
Սոնան պարզապես խնդրեց տեղեկացնել իրեն, եթե ապրանքը օրինական կարգով վաճառքի հանվի։
Մի քանի ամիս անց ապարանջանն իսկապես հայտնվեց վաճառքում։
Սոնան ճանաչեց այն՝ ներսի փոքրիկ փորագրությունից։
Գրավատնից գնեց զարդը։
Դրա համար ստիպված եղավ վաճառել իր կարի մեքենան ու խնայողությունների մի մասն օգտագործել։
— Ինչո՞ւ այդքան մեծ գումար ծախսեցիր,— հարցրի հետո։
Նա պատասխանեց.
— Որովհետև բոլորը հավատում էին, թե ես եմ գողացել։ Մտածեցի՝ գոնե ապարանջանը վերադարձնեմ, հետո կփորձեմ պարզել ճշմարտությունը։
Բայց ամենակարևորը տեղի էր ունեցել երկու շաբաթ առաջ։
Սոնան ինձ զանգեց։
Ասաց, որ ուզում է հանդիպել։
Հանդիպեցինք սրճարանում։
Նա ցույց տվեց զարդը և դրա գնման փաստաթուղթը։
Հետո ասաց, որ գրավատան հետ հետագա պարզաբանումների ընթացքում, իր իրավաբանի օգնությամբ, ձեռք է բերվել ապարանջանի նախնական գրավադրման վերաբերյալ տեղեկությունը։
Գրավատան փաստաթղթում նշված էր Արմենի անունը։
Ես երկար նայում էի թղթին։
Չէի հավատում։
Նույն երեկո գնացի հորս մոտ։
Պատմեցի ամեն ինչ։
Հայրս լուռ լսեց։
Հետո միայն հարցրեց.
— Սոնան հիմա որտե՞ղ է։
Ասացի։
Հայրս խնդրեց զանգել նրան։
Եվ հենց այդ երեկո որոշեց, որ իր ծննդյան օրը Սոնան անպայման գալու է։
Հիմա Արմենը կանգնած էր տոնական սեղանի մոտ։
Բոլոր հայացքներն ուղղված էին նրան։
— Արմե՛ն,— ասաց հայրս,— ուզում եմ իմանալ՝ ինչու ես Սոնային գող անվանել։
Եղբայրս գրգռված պատասխանեց.
— Ես չգիտեի՝ ապարանջանը հետագայում որտեղ կհայտնվի։
Հայրս թուղթը դրեց նրա առաջ։
— Բայց սա քո անունով է։
Արմենը լռեց։
Հետո նստեց։
Ձեռքերով ծածկեց դեմքը։
— Ես գումարի խնդիր ունեի,— ասաց։
Պարզվեց՝ նրա փոքրիկ շինարարական բիզնեսը վնասով էր աշխատում։
Պարտքեր էին կուտակվել։
Նա մտածել էր ապարանջանը ժամանակավորապես գրավադրել, պարտքը փակել ու հետո զարդը հետ գնել։
Բայց գումարը չէր կարողացել վերադարձնել։
Երբ մայրս նկատել էր ապարանջանի անհետացումը, Արմենը վախեցել էր խոստովանել։
Եվ ամենահեշտ ճանապարհն էր ընտրել։
Մեղադրել Սոնային։
— Դու գիտեի՞ր, որ նա անմեղ է,— հարցրի։
Արմենը գլուխը կախեց։
— Այո։
Մայրս սկսեց լաց լինել։
— Որդի՛ս, դու իմ ապարանջանը տարել ես, հետո մի անմեղ կնոջ գող անվանել։
Արմենը շշնջաց.
— Գիտեմ։
Հայրս նրա դիմաց կանգնեց։
— Իսկ երբ տեսնում էիր, որ Սոնան այլևս աշխատանք չունի, ինչո՞ւ չէիր խոստովանում։
Եղբայրս չպատասխանեց։
Այդ պահին Սոնան վեր կացավ։
Բոլորս նայեցինք նրան։
— Ես ձեր գումարը չեմ ուզում,— ասաց նա։— Իմ անունն էի ուզում վերադարձնել։
Հետո շրջվեց դեպի Արմենը։
— Ես քո փոքր ժամանակ էլ եմ այս տուն եկել, Արմե՛ն։ Դու ինձ Սոնա մորաքույր էիր ասում։ Ու երբ ինձ գող անվանեցիր, ամենաշատը ոչ թե աշխատանքս կորցնելը ցավեցրեց։ Ցավեցրեց, որ ինձ այդպես անվանողը դու էիր։
Արմենը սկսեց արտասվել։
Հայրս ցույց տվեց սեղանի դատարկ աթոռները։
— Հիմա Սոնան պիտի որոշի՝ կարո՞ղ է արդյոք Արմենը նստել այս սեղանի շուրջ։
Ես մի պահ մտածեցի, թե հայրս ուզում է որդուն հրապարակավ նվաստացնել։
Բայց Սոնան այլ բան արեց։
Նա մոտեցավ Արմենին։
— Ես քեզ սեղանից չեմ վտարելու։ Ես շատ լավ գիտեմ՝ ինչ է, երբ բոլորի առաջ քեզ հեռացնում են։
Եղբայրս բարձրացրեց գլուխը։
Սոնան շարունակեց.
— Բայց եթե իսկապես զղջում ես, պետք է բոլոր այն մարդկանց առաջ ուղղես խոսքերդ, որոնց ասել ես, թե ես գող եմ։
Արմենը գլխով արեց։
— Կանեմ։
— Եվ պիտի փոխհատուցես իմ կորցրած գումարն ու վնասը։ Դա էլ պետք է հստակ պայմանավորվենք։
— Համաձայն եմ։
Այդ պահին մայրս մոտեցավ Սոնային ու գրկեց նրան։
— Ես էլ քեզ ներողություն եմ պարտք։ Ես պետք է քեզ լսեի։
Ծննդյան օրն այլևս սովորական տոն չէր։
Մենք վերջապես նստեցինք սեղանի շուրջ, բայց ոչ ոք չէր շտապում կենաց ասել։
Մի քանի օր անց Արմենը մեր հարազատներին ու հարևաններին անձամբ հայտնեց, որ Սոնայի նկատմամբ իր մեղադրանքը սուտ էր։
Սոնայի ծախսերը փոխհատուցելու համար կնքվեց գրավոր պայմանավորվածություն։ Նա նաև իրավաբանի հետ քննարկեց իր նկատմամբ տարածված մեղադրանքների հետևանքները։
Հայրս խնդրեց նրան վերադառնալ աշխատանքի։
Բայց Սոնան հրաժարվեց։
— Ռուբե՛ն ջան, ես հիմա աղջկաս հետ փոքրիկ կարի սրահ եմ բացելու։
Հայրս ժպտաց։
— Ուրեմն գոնե առաջին պատվերը ես կանեմ։
Մի ամիս անց Սոնայի նոր սրահի բացմանը գնացինք։
Նա նոր կարի մեքենա ուներ։
Պատուհանին՝ գունավոր վարագույրներ։
Պատին՝ մորս նվիրած փոքրիկ ծաղկանկար։
Հայրս երկար նայում էր նրան։
Հետո ասաց.
— Սոնա՛, ես ութսուն տարի ապրեցի, բայց այս տարի մի բան սովորեցի։
— Ի՞նչ, Ռուբե՛ն ջան։
— Ընտանիքի անդամ լինելը միայն նույն ազգանունը կրելը չէ։
Սոնան ժպտաց։
Ես էլ։
Բայց ես այդ օրը մեկ ուրիշ բան էի հասկացել։
Երբ հայրս նախկին հավաքարարուհուն նստեցրեց տոնական սեղանի ամենապատվավոր տեղում, մենք բոլորս կարծեցինք՝ պարզապես ուզում է շնորհակալություն հայտնել նրան։
Իրականում նա ուզում էր ուղղել այն անարդարությունը, որին մեր ընտանիքը ամիսներով մասնակցել էր։
Եվ ամենակարևոր պահը ոչ թե ապարանջանի վերադարձն էր։
Այլ այն, որ Սոնան, ում անարդարացիորեն հեռացրել էին այդ տնից, հնարավորություն ստացավ իր իսկ ձայնով ասել՝ ինչ է իրեն պատճառվել և ինչ է պահանջում՝ արդարությունը վերականգնելու համար։
