Հիսունութ տարի շարունակ ես ու կինս՝ Մարգարեթը, ապրել էինք քաղաքի ծայրամասում գտնվող նույն տանը։Երեխաները երբեք մեր պատմության մասը չէին դարձել, որովհետև, որքան ես գիտեի, մենք պարզապես չէինք կարողացել երեխա ունենալ։
Դա մի ցավ էր, որի հետ տարիների ընթացքում սովորել էինք ապրել։
Տարիքի հետ Մարգարեթի առողջությունը սկսեց վատանալ։ Ծնկները թուլացել էին, ձեռքերը դողում էին, և նույնիսկ բակն անցնելու համար ձեռնափայտի կարիք ուներ։
Բայց ամեն կիրակի, որքան էլ հոգնած լիներ, նա պնդում էր, որ մի փոքրիկ ծես անպայման կատարենք։
Հագնում էր իր ծաղկավոր զգեստը, խնդրում, որ հին տան դիմաց իր կողքին կանգնեմ, իսկ հետո մեր հարևանին կանչում էր, որպեսզի լուսանկարի մեզ։
Նույն տեղը։
Նույն դիրքը։
Ամեն շաբաթ։
Սկզբում մտածում էի՝ պարզապես ուզում է հիշողություններ պահպանել։
Բայց հետո մի տարօրինակ բան նկատեցի։
Յուրաքանչյուր լուսանկարը տպելուց հետո Մարգարեթը հետևի մասում գրում էր ամսաթիվը, դնում շագանակագույն ծրարի մեջ և փակում իր պահարանի ներքևի՝ կողպվող դարակում։
Նա երբեք ցույց չէր տալիս, թե ուրիշ ինչ կար այնտեղ։
Մի ամբողջ տարի ոչինչ չասացի։
Մինչև մի կիրակի, լուսանկարվելուց հետո, Մարգարեթի գլուխը պտտվեց, և նա քիչ էր մնում ընկներ։ Հասցրի բռնել նրան։
Օգնեցի տուն մտնել։
Նրա գունատ դեմքն ինձ վախեցրել էր։
Այդ երեկո վերջապես տվեցի այն հարցը, որից ամիսներ շարունակ խուսափում էի։
— Մարգարե՛թ, ինչի՞ համար են քեզ պետք այս բոլոր լուսանկարները։
Նա երկար նայեց ինձ։
Հետո աչքերը լցվեցին արցունքներով։
— Այս լուսանկարներից մեկը շուտով մեր որդու համար է լինելու,— շշնջաց նա։
Ես նույնիսկ ծիծաղեցի՝ մտածելով, թե սխալ եմ լսել։
— Մեր որդո՞ւ։
Մարգարեթը գլխով արեց։
Ստամոքսումս սառնություն զգացի։
Մենք գրեթե վեց տասնամյակ ամուսնացած էինք։
Միասին լաց էինք եղել այն երեխաների համար, որոնց այդպես էլ չէինք ունեցել։
Երբեք որդի չէր եղել։
Համենայն դեպս, ես այդպես էի կարծում։
Մարգարեթը բռնեց ձեռքս։
— Մի բան կա, որ պետք է քեզ պատմեի դեռ մինչև մեր ամուսնությունը,— ասաց նա։
Մի քանի վայրկյան պարզապես նայում էի նրան։
Հանկարծ ննջասենյակը չափազանց փոքր թվաց։
Դրսում անձրևը խփում էր պատուհանին, իսկ ներքևում հին հատակի ժամացույցը շարունակում էր հաշվել վայրկյանները, կարծես իմ կյանքում հենց նոր ոչինչ չէր փոխվել։
— Ինչի՞ մասին ես խոսում,— հարցրի։
Մարգարեթը նայեց պահարանի կողմը։
— Ներքևի դարակը։ Սվիտերներիս հետևում շագանակագույն ծրար կա։
Դողացող ձեռքերով բացեցի դարակը։
Ներսում տասնյակ լուսանկարներ կային։
Այն կիրակնօրյա լուսանկարները, որոնք վերջին մեկ տարվա ընթացքում արել էինք։
Բայց դրանց տակ նամակներ էին։
Տասնյակ նամակներ։
Բոլորն ուղղված էին Մարգարեթին։
Ամենահին նամակն այնքան անգամ էր բացվել, որ ծալքերի տեղերը քիչ էր մնում պատռվեին։
Վերցրի այն։
Առաջին իսկ տողից սիրտս կարծես կանգ առավ։
«Սիրելի՛ մայրիկ»։
Նայեցի Մարգարեթին։
— Սա ի՞նչ է։
Նա սկսեց լաց լինել։
Ոչ թե անձայն։
Ամբողջ մարմինը դողում էր։
— Նրա անունը Թոմաս է,— շշնջաց։— Հիսունինը տարեկան է։
Կարծես ինչ-որ մեկը հարվածեց ինձ։
— Ո՞ւմ որդին է։
Մարգարեթը փակեց աչքերը։
— Մերը։
Ես իսկապես մի քայլ հետ գնացի։
— Ո՛չ։
— Նա ծնվել է մեր հարսանիքից յոթ ամիս առաջ։
— Ո՛չ։
— Այդ ամառ դու երեք նահանգ հեռու էիր աշխատում։ Հայրդ քեզ շինարարությունում աշխատանք էր գտել, որովհետև մենք գումար էինք հավաքում ամուսնանալու համար։
Ես հիշում էի։
Իհարկե հիշում էի։
Տասնինը տարեկան էի և խելագարի պես սիրահարված։
Ես ու Մարգարեթը գրեթե ամեն օր նամակներ էինք գրում իրար։
Հետո հանկարծ նրա նամակները դադարեցին գալ։
Նրա մայրն ինձ ասաց, որ Մարգարեթը ծանր հիվանդացել է։
Երբ ամիսներ անց վերադարձա, նա նիհարած էր, գունատ և փոխված։
Ասաց, որ հիվանդ էր եղել։
Հաջորդ գարնանն ամուսնացանք։
— Ի՞նչ է տեղի ունեցել,— շշնջացի։
Մարգարեթն ամուր բռնեց ձեռնափայտը։
— Քո մեկնելուց երկու շաբաթ անց իմացա, որ հղի եմ։
Ծնկներս թուլացան։
— Դու ինձ երբեք չասացիր։
— Փորձեցի։
Նա մատնացույց արեց ծրարը։
— Հայրս գտավ նամակները, մինչև կհասցնեի ուղարկել։
Մարգարեթի հայրը խիստ մարդ էր։
Նրա համար ընտանիքի հեղինակությունն ավելի կարևոր էր, քան երջանկությունը։
Նա երբեք չէր կարծում, որ ես բավականաչափ լավն եմ իր աղջկա համար։
— Երբ ծնողներս իմացան, որ հղի եմ, հայրս ասաց, որ ընտանիքը შევარცხვინე։ Ինձ ուրիշ նահանգում ապրող մորաքրոջս մոտ ուղարկեցին։ Իսկ բոլորին უთხრეს, որ հիվանդ եմ։
Հազիվ էի շնչում։
— Իսկ երեխա՞ն։
Մարգարեթը ձեռքով փակեց բերանը։
— Ստիպեցին, որ որդեգրման տամ։
Սենյակում լռություն տիրեց։
Նստեցի մահճակալի եզրին։
Հիսունութ տարի շարունակ հավատացել էի, որ ես ու Մարգարեթը երբեք երեխա չենք ունեցել։
Տարիներ շարունակ բժիշկների էինք այցելել։
Տարիներ շարունակ սպասել էինք։
Տարիներ շարունակ նայել էինք, թե ինչպես էին մեր ընկերները ծնողներ դառնում, հետո՝ տատիկներ ու պապիկներ։
Վերջիվերջո դադարել էինք այդ թեմայով խոսել, որովհետև ցավն ավելի հեշտ էր տանել, երբ դրան չէինք դիպչում։
Եվ այդ ամբողջ ընթացքում…
Մենք որդի ունեինք։
— Ինչո՞ւ ամուսնանալուց հետո չասացիր ինձ։
Դա ամենացավոտ հարցն էր։
Մարգարեթը նայեց ինձ այնպիսի արտահայտությամբ, որը նախկինում երբեք չէի տեսել նրա դեմքին։
— Որովհետև վախենում էի, որ կատեիր ինձ։
— Ես հիսունութ տարի հավատացել եմ, որ մենք չենք կարող երեխա ունենալ։
— Գիտեմ։
— Դու թույլ տվեցիր, որ այդպես մտածեի։
— Գիտեմ։
Ձայնս բարձրացավ։
— Մենք միասին էինք լաց լինում, Մարգարե՛թ։
Նա ցնցվեց։
— Մենք այդ խոհանոցում նստած անուններ էինք ընտրում այն երեխաների համար, որոնք երբեք չծնվեցին։
— Գիտե՛մ։
Նրա ճիչն ինձ կանգնեցրեց։
— Ես քսան տարեկան էի ու սարսափած։ Ծնողներս ինձ ասում էին, որ եթե իմանայիր, կլքեիր ինձ։ Իսկ երբ վերադարձար ու դեռ ուզում էիր ամուսնանալ ինձ հետ, մտածեցի, որ կարող եմ այդ ամենը թաղել։ Բայց ամեն անցնող տարվա հետ քեզ պատմելը ավելի ու ավելի դժվար էր դառնում։
Վեր կացա ու դուրս եկա։
Չգիտեմ՝ որքան ժամանակ մնացի այնտեղ։
Գուցե մեկ ժամ։
Գուցե երեք։
Կանգնած էի հենց այն նույն տեղում, որտեղ Մարգարեթը ամեն կիրակի պնդում էր, որ լուսանկարվենք։
Կյանքում առաջին անգամ ատեցի այդ տեղը։
Հետո հանկարծ մի բան հիշեցի։
«Մեր որդին»,— ասել էր նա։
Ոչ թե՝ երեխան։
Ոչ թե՝ այն տղան։
Այլ՝ մեր որդին։
Դա նշանակում էր, որ նա ճանաչում էր նրան։
Նորից ներս մտա։
— Որքա՞ն ժամանակ է՝ խոսում ես նրա հետ։
Մարգարեթը սրբեց աչքերը։
— Տասնչորս ամիս։
Փակեցի աչքերս։
Եվս մեկ գաղտնիք։
— Նա ինձ գտել է որդեգրման փաստաթղթերի և ԴՆԹ ծառայության միջոցով։ Նրա որդեգրող ծնողները տարիներ առաջ մահացել են։ Կին ունի, երկու աղջիկ… և երեք թոռ։
Թոռներ։
Այդ բառը քիչ էր մնում կոտրեր ինձ։
Ես թոռներ ունեի։
Աշխարհի ինչ-որ տեղ երեք մարդ կար, որոնց մեջ իմ մի մասն էր ապրում, իսկ ես նույնիսկ նրանց անունները չգիտեի։
— Իսկ լուսանկարներն ինչի՞ համար էին։
Մարգարեթը ձեռքը տարավ ծրարին ու հանեց ամենավերջին լուսանկարը։
— Նա ինձ հարցրեց, թե ինչպիսին է եղել մեր կյանքը։
Արցունքների միջից ժպտաց։
— Պատմեցի այս տան մասին։ Պատշգամբի մասին, որը միասին կառուցեցինք։ Քո բանջարանոցի մասին։ Այն մասին, թե ինչպես ես ամեն ձմեռ մինչև հիմա բողոքում, որ դեռ քառասուն տարի առաջ պետք է որևէ տաք տեղ տեղափոխվեինք։
Չնայած ամեն ինչին՝ քիչ էր մնում ժպտայի։
— Նա ասաց, որ ուզում է մեզ տեսնել այնպիսին, ինչպիսին հիմա ենք։ Ոչ թե մեր հարսանիքի հին լուսանկարում։ Դրա համար ամեն կիրակի սկսեցի լուսանկարվել, որովհետև… չգիտեի, թե դրանցից որը ուղարկելու համարձակություն կունենայի։
— Իսկ ինչո՞ւ հիմա։
Մարգարեթը նայեց պատուհանից դուրս։
— Որովհետև Թոմասը վաղը գալիս է։
Ապշած նայեցի նրան։
— Ի՞նչ։
— Ասաց, որ այս տուն չի մտնի, մինչև դու չիմանաս ճշմարտությունը։
Այդ գիշեր չքնեցի։
Հաջորդ օրը կեսօրից հետո մեր տան ճանապարհի վերջում մեքենա կանգնեց։
Մարգարեթը բռնեց ձեռքս։
Մեքենայից մի տղամարդ դուրս եկավ։
Ալեհեր։
Լայն ուսերով։
Գրեթե վաթսուն տարեկան։
Երկար ժամանակ կանգնած մնաց մեքենայի մոտ ու նայեց մեզ։
Հետո սկսեց քայլել դեպի տուն։
Ճանապարհի կեսին կանգ առավ։
Ես դադարեցի շնչել։
Որովհետև ինչ-որ բան ճանաչեցի։
Ոչ Մարգարեթի դիմագծերը։
Իմը։
Նույն թեք ժպիտը, որն ուներ հայրս։
Նույն խոր ընկած աչքերը, որոնք ամեն առավոտ տեսնում էի հայելու մեջ։
Թոմասը սկզբում նայեց Մարգարեթին։
Հետո՝ ինձ։
Ոչ ոք չէր խոսում։
Վերջապես նա բաճկոնից հին լուսանկար հանեց։
Լուսանկարում տասնինը տարեկան Մարգարեթն էր։
Թոմասը նայեց լուսանկարին։
Հետո նորից՝ մեզ։
— Ամբողջ կյանքում պատկերացրել եմ այս պահը,— ասաց նա։
Կոկորդս սեղմվեց։
— Ես էլ,— շշնջաց Մարգարեթը։
Գլուխս տարուբերեցի։
— Իսկ ես՝ ոչ։
Թոմասի ժպիտն անհետացավ։
Քայլեցի դեպի նրան։
— Հիսունինը տարի ես նույնիսկ չգիտեի, որ պետք է նման պահ պատկերացնեի։
Նրա աչքերը լցվեցին արցունքներով։
Հետո ձեռքս մեկնեցի։
Թոմասը նայեց ձեռքիս։
Բայց այն սեղմելու փոխարեն մի քայլ առաջ եկավ ու գրկեց ինձ։
Մի պահ քարացած մնացի։
Հետո կյանքում առաջին անգամ ես էլ գրկեցի որդուս։
Մեր հետևում Մարգարեթը սկսեց հեկեկալ։
Այդ կիրակի մեր հարևանը կրկին եկավ։
Բայց այս անգամ Մարգարեթն իմ կողքին մենակ չէր։
Թոմասը կանգնած էր մեր միջև։
Լուսանկարվելուց մի վայրկյան առաջ Մարգարեթը շշնջաց.
— Սա է այն լուսանկարը, որին սպասում էի։
Եվ հիսունութ տարվա ընթացքում առաջին անգամ մեր ընտանեկան լուսանկարի դատարկ տեղը վերջապես լրացվեց։
