Հայրիկիս անվասայլակի ճանապարհին հարևանուհին երեք ծանր ծաղկաման էր դրել։ Երբ պահանջեցի հեռացնել, նա գոռաց՝ «Հենց հայրդ է խնդրել»։ Բայց հայրիկիս հաջորդ խոսքերից բոլորս քարացանք
Առավոտյան ժամը ութն անց կես էր։
Ես՝ քառասուներկուամյա Մանես, փորձում էի հորս՝ յոթանասունամյա Տիգրանին, անվասայլակով դուրս բերել մեր շենքից։
Հայրս ծանր վիրահատությունից հետո դեռ չէր կարողանում ինքնուրույն քայլել։ Ամեն երեքշաբթի նրան վերականգնողական պարապմունքի էի տանում։
Այդ օրը մեքենան արդեն սպասում էր բակում։
Բայց երբ մոտեցանք մուտքի թեքահարթակին, քարացա։
Ճանապարհի մեջտեղում երեք հսկայական ծաղկաման էին դրված։
Դրանց արանքով նույնիսկ երեխայի հեծանիվ չէր անցնի, ուր մնաց՝ անվասայլակը։
— Էս ի՞նչ են արել,— շշնջացի։
Հայրս ոչինչ չպատասխանեց։
Այդ պահին մուտքից դուրս եկավ հինգերորդ հարկի բնակչուհի Ռիտան։
— Ռիտա՛, ո՞վ է փակել թեքահարթակը։
— Մենք ենք որոշել։ Մոտոցիկլետներով ամեն օր բարձրանում են, սալիկները փչացնում։
— Բայց սա անվասայլակի համար է։
— Մի օր աստիճաններով իջեցրու, աշխարհի վերջը չի։
Ես զգացի, թե ինչպես բարկությունից ձեռքերս դողացին։
— Հայրս վերջերս է վիրահատվել։ Ես նրան աստիճաններով չեմ տեղափոխելու։
Ռիտան ձեռքերը խաչեց։
— Այդ դեպքում այսօր թող տանը մնա։
Այդ խոսքերից հետո արդեն չէի կարողանում ինձ զսպել։
— Դուք իրավունք չունեք ուրիշի ճանապարհը փակելու։
Հանկարծ Ռիտան մատնացույց արեց հորս։
— Դե իրեն հարցրու։ Հենց ինքն է խնդրել, որ այդ ճանապարհը փակենք։
Ես շրջվեցի դեպի հայրս։
— Պա՛պ, ճի՞շտ է։
Հայրս գունատվել էր։
Մի քանի վայրկյան լռելուց հետո ասաց.
— Ես եմ խնդրել, Մանե՛։ Բայց ոչ այսպես։
Հետո ցույց տվեց թեքահարթակի ստորին հատվածը։
— Նայի՛ր այնտեղ։ Այդ ճեղքի պատճառով անցած հինգշաբթի քիչ էր մնում սայլակով շրջվեի։
Սիրտս սեղմվեց։
— Պա՛պ, դու ընկե՞լ ես։
Նա գլուխը կախեց։
— Ես միակը չեմ, որ վտանգի մեջ է։ Իսկ ամենավատն այն է, որ Ռիտան գիտեր՝ ինչ եմ խնդրել, բայց ինձ ասաց՝ «մինչև մեկը լուրջ չվնասվի, ոչ ոք փող չի ծախսի»։
Ռիտան միանգամից բարձրացրեց ձայնը.
— Տիգրա՛ն, հիմա բոլորի առջև ինձ մեղավո՞ր ես դարձնում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Հայրս երկու ձեռքով բռնել էր անվասայլակի անիվները։
Ես ծնկի իջա նրա կողքին։
— Պա՛պ, ինչո՞ւ չես ասել, որ վտանգավոր է դարձել։
— Չէի ուզում անհանգստացնել քեզ։
Նա ցույց տվեց թեքահարթակի եզրը։
Այնտեղ մի քանի սալիկ բարձրացել էին։ Կողքի մետաղյա բազրիքը նույնպես շարժվում էր։
Սովորական անցորդը գուցե ուշադրություն չդարձներ։
Բայց անվասայլակի փոքր առջևի անիվը հեշտությամբ կարող էր խրվել անհարթության մեջ։
— Անցած հինգշաբթի ինքնուրույն իջնելու փորձ արեցի,— ասաց հայրս։ — Առջևի անիվը կանգ առավ, սայլակը թեքվեց։ Բարեբախտաբար հարևան Արթուրը մոտակայքում էր ու օգնեց։
Ես շունչս պահեցի։
— Եվ դու ինձ ոչինչ չասացի՞ր։
— Գիտեի՝ աշխատանքից բացակայելու ես, վազելու ես այստեղ։ Մտածեցի՝ ինքնուրույն կլուծեմ։
Ռիտան դեռ կանգնած էր մուտքի մոտ։
— Տիգրա՛ն, դու խնդրել էիր, որ ոչ ոք այդ տեղով չանցնի, մինչև հարցը լուծվի։
Հայրս նայեց նրան։
— Ես խնդրել էի փակել վտանգավոր հատվածը և կազմակերպել վերանորոգումը։ Ասել էի՝ ժամանակավոր այլ ճանապարհ էլ է պետք։
— Իսկ որտեղի՞ց քեզ համար այլ ճանապարհ գտնեինք։
— Չգիտեմ։ Դրա համար էլ առաջարկել էի մասնագետ կանչել։
Ես շրջվեցի Ռիտայի կողմը։
— Իսկ ծաղկամանները ո՞ր խնդիրը լուծեցին։
— Գոնե ոչ մեկը չի բարձրանում այդ տեղով։
— Ոչ մեկը չի էլ կարող իջնել։
Նա լռեց։
Այդ ընթացքում վարորդը, որը սպասում էր բակում, մոտեցավ մեզ։
— Եթե պետք է, կարող եմ օգնել սայլակը աստիճաններով իջեցնել,— առաջարկեց։
Հայրս անմիջապես պատասխանեց.
— Ո՛չ։ Ինձ մի բարձրացրեք սայլակով։ Այսպես անվտանգ չէ։
Նա վերականգնողական բուժման ընթացքում սովորել էր, թե որքան վտանգավոր կարող է լինել նման տեղափոխումը՝ առանց համապատասխան միջոցների ու պատրաստված մարդկանց։
Վարորդը գլխով արեց։
— Ճիշտ եք։ Ուրիշ տարբերակ կգտնենք։
Ես զանգահարեցի վերականգնողական կենտրոն, բացատրեցի իրավիճակը և խնդրեցի հետաձգել պարապմունքը։
Այդ օրը մենք չգնացինք։
Բայց որոշեցի, որ հարցն այդպես չի ավարտվելու։
Նույն երեկոյան բնակիչներին խնդրեցի հավաքվել բակում։
Եկան տասնհինգ հոգի։
Ռիտան առաջինն էր խոսում։
— Ես վատ բան չեմ արել։ Թեքահարթակն արդեն վտանգավոր էր։ Դրա համար էլ փակել եմ։
— Իսկ ինչո՞ւ չեք վերանորոգել,— հարցրի։
— Գումար պետք է։ Մարդիկ չեն համաձայնում վճարել։
Երրորդ հարկից Սուրենը միջամտեց.
— Ես առաջին անգամ եմ լսում, որ այնտեղ խնդիր կա։
— Մենք էլ,— ասաց երկրորդ հարկում ապրող Անին։
Ռիտան դժգոհեց։
— Ամեն մանր բանի համար հո ժողով չե՞նք անելու։
Հայրս, որ այդ պահին նստած էր մուտքի մոտ՝ անվասայլակով, կամաց բարձրացրեց ձեռքը։
— Կարո՞ղ եմ ես էլ մի բան ասել։
Բոլորը լռեցին։
— Այս շենքում երեսունչորս տարի եմ ապրել,— սկսեց հայրս։ — Մինչև հիվանդանալս ես էլ էի մտածում, թե այս թեքահարթակն առանձնապես կարևոր չէ։ Նույնիսկ երբ տարիներ առաջ այն կառուցում էին, ասացի՝ հազիվ թե մեզ պետք գա։
Նա մի պահ կանգ առավ։
— Հիմա հասկացել եմ, թե ինչքան սխալ էի։
Բակում լռություն էր։
— Ամեն օր ես սպասում եմ, որ մեկը գա ու ինձ դուրս տանի։ Ինքս չեմ կարող աստիճաններով իջնել։ Ու շատ ծանր է, երբ մի օր էլ հասկանում ես, որ նույնիսկ ուրիշի օգնությամբ շենքից դուրս գալու ճանապարհը փակել են։
Հայրս նայեց Ռիտային։
— Ես քեզ խնդրել էի օգնել, որ անվտանգ ճանապարհ ունենանք։ Ոչ թե ծաղկամաններով փակել միակ ճանապարհը։
Հարևան Արթուրը, որը հորս օգնել էր վտանգավոր պահին, նույնպես խոսեց։
— Ես տեսել եմ, թե ինչ եղավ։ Սայլակի առջևի անիվը խրվեց ճեղքի մեջ։ Եթե մոտակայքում չլինեի, Տիգրանը կարող էր ընկնել։
Այդ պահին Սուրենը մոտեցավ թեքահարթակին ու սկսեց զննել սալիկները։
— Սա պարզապես երեք սալիկի հարց չէ,— ասաց նա։ — Հիմքն էլ պիտի ստուգվի։
Սուրենը շինարար չէր, ուստի պայմանավորվեցինք ոչ մի ինքնագործ վերանորոգում չանել, մինչև մասնագետը գնահատեր վիճակը։
Հաջորդ առավոտ մեր շենք հրավիրեցինք համապատասխան փորձ ունեցող վարպետի։
Նա ստուգեց թեքահարթակի ծածկը, թեքությունը և բազրիքի ամրությունը։
Ասաց, որ որոշ հատվածներ վերանորոգման կարիք ունեն, իսկ բազրիքը պետք է ապահով ամրացվի։
Նա նաև բացատրեց, որ պարզապես սալիկ փոխելը բավարար չէ. ճանապարհը պետք է անվտանգ մնա անվասայլակի համար։
Վարպետը ներկայացրեց աշխատանքի նախահաշիվը։
Գումարը մեծ չէր ամբողջ շենքի համար, բայց միանգամից հավաքելը բոլորին հարմար չէր։
Մենք պայմանավորվեցինք աշխատանքի արժեքը բաժանել վճարումների և նախ ճշտել՝ ինչ միջոցներ ու պարտավորություններ կան շենքի սպասարկման համար պատասխանատու կառույցի կողմից։
Միաժամանակ պետք էր լուծել ժամանակավոր անվտանգ ելքի հարցը։
Այդ օրերին հորս պարապմունքները մի քանի անգամ վերադասավորվեցին։
Վերականգնողական կենտրոնի օգնությամբ գտանք համապատասխան տեղափոխման ծառայություն, որն ուներ անհրաժեշտ սարքավորումներ և պատրաստված անձնակազմ։
Դա հեշտ չէր։
Գումար ու ժամանակ էր պահանջում։
Բայց գոնե կարողացանք չդադարեցնել բուժման ընթացքը։
Ամեն անգամ, երբ հայրս դուրս էր գալիս, տեսնում էի նրա դեմքի լարվածությունը։
Երբեմն նա ասում էր.
— Մանե՛, եթե դժվար է, այսօր էլ կարող ենք չգնալ։
Իսկ ես պատասխանում էի.
— Պա՛պ, դժվար լինելը չի նշանակում, որ դու պիտի տանը մնաս։
Մի շաբաթ անց Ռիտան եկավ մեր տուն։
Առաջին անգամ առանց բարկացած ձայնի։
— Տիգրա՛ն, կարո՞ղ եմ ներս գալ։
Հայրս գլխով արեց։
Ռիտան նստեց նրա դիմաց։
— Ես երևի շատ սխալ հասկացա քո խնդրանքը։
Հայրս լուռ լսում էր։
— Մտածեցի՝ եթե փակեմ, ոչ ոք չի վնասվի, ու մինչև ժողով անենք, ժամանակ կշահենք։
— Բայց դու փակեցիր ու այլևս ոչինչ չարեցիր,— ասաց հայրս։
Ռիտան իջեցրեց աչքերը։
— Ճիշտ ես։
— Ես քեզ չար մարդ չեմ համարում, Ռիտա՛։ Բայց երբ ճանապարհը քեզ պետք չէ, շատ հեշտ է մտածել, թե այն փակելը մեծ խնդիր չէ։
Ռիտան երկար լռեց։
— Ներիր ինձ։
Հայրս պատասխանեց.
— Ես ուզում եմ, որ սա մյուս անգամ ոչ մեկի հետ չպատահի։
Վերանորոգումը սկսվեց հաջորդ շաբաթ։
Աշխատանքի ընթացքում մուտքը ժամանակավորապես կազմակերպվեց այնպես, որ բնակիչներն իմանային՝ երբ և ինչպես կարելի է անվտանգ անցնել, իսկ հորս տեղափոխման օրերը համաձայնեցրինք ծառայության հետ։
Ավարտից հետո մասնագետը կրկին ստուգեց թեքահարթակը և բազրիքը։
Ծաղկամաններն այլևս ճանապարհի մեջտեղում չէին։
Դրանք տեղափոխեցին բակի մի անկյուն, որտեղ ոչ մեկի անցուդարձին չէին խանգարում։
Հայրիկի առաջին ինքնուրույն ելքի օրը ես նրա կողքին էի։
Ինքնուրույն՝ այն իմաստով, որ սայլակը վարում էր ինքը, իսկ ես պարզապես հետևում էի։
Նա դանդաղ մոտեցավ թեքահարթակին։
Մի պահ կանգ առավ։
— Վախենո՞ւմ ես,— հարցրի։
— Մի քիչ։
— Կարող ենք սպասել։
Նա գլուխը թափ տվեց։
— Չէ՛, փորձեմ։
Դանդաղ առաջ շարժվեց։
Անիվները հանգիստ անցան վերանորոգված հատվածով։
Երբ հասավ բակ, երկար նայեց շուրջը։
Աշնան արևը ընկել էր ծառերի վրա։
Երեխաները խաղում էին նստարանի մոտ։
Մեր շենքի առջև ոչ մի արտասովոր բան չկար։
Բայց հայրս ժպտում էր այնպես, կարծես տարիներ անց առաջին անգամ էր դուրս եկել տնից։
— Պա՛պ, լավ ե՞ս։
Նա գլխով արեց։
— Շատ լավ։
Հետո անսպասելի ասաց.
— Գիտե՞ս՝ ամենից շատ ինչն էի կարոտել։
— Ի՞նչը։
— Առանց որևէ մեկին խնդրելու պարզապես բակ իջնելը։
Ես նստեցի նրա կողքին՝ նստարանին։
Այդ պահին վերջապես հասկացա, թե ինչն էր ամենաշատը ցավեցրել հորս։
Ոչ միայն անհարթ թեքահարթակը։
Ոչ միայն փակված ճանապարհը։
Այլ այն զգացողությունը, որ իր դուրս գալու կամ տանը մնալու մասին ուրիշներն էին որոշում։
Մի քանի օր անց Ռիտան մոտեցավ հորս։
— Տիգրա՛ն, ինչպե՞ս է նոր ճանապարհը։
— Լավ է։
— Մտածում ենք բակում մի քանի նստարան էլ կարգի բերել։
Հայրս ժպտաց։
— Լավ միտք է։ Միայն այնպես արեք, որ նստարանների մոտ անվասայլակով էլ հնարավոր լինի հասնել։
Ռիտան գլխով արեց։
— Կհարցնենք՝ ինչ է պետք։
Հայրս ծիծաղեց։
— Հենց այդպես էլ սկսեք։ Նախ հարցրեք։
Այս պատմությունից հետո շենքի բնակիչները մի պարզ բան սովորեցին։
Մարդուն օգնելը միշտ չէ, որ նշանակում է նրա փոխարեն որոշում ընդունել։
Երբեմն առաջին ու ամենակարևոր օգնությունը պարզապես հարցնելն է.
«Ի՞նչ է քեզ պետք, որ ինքդ կարողանաս անել այն, ինչ ուզում ես»։
Իսկ հայրս հիմա գրեթե ամեն օր իջնում է բակ։
Երբեմն ինձ նույնիսկ չի զանգում։
Մի օր աշխատանքից վերադառնալիս նրան տեսա ծառի տակ՝ հարևանների հետ զրուցելիս։
Մոտեցա։
— Պա՛պ, ե՞րբ ես իջել։
Նա ժպտաց։
— Երբ ուզեցի, աղջի՛կս։ Երբ ուզեցի։
