Գագաթից ընդամենը երեք հարյուր մետր հեռու ես կանգնեցրի արշավախումբն ու ասացի՝ հետ ենք դառնում։ Յոթ հոգուց վեցը ինձ անվանեցին վախկոտ, մեկը նույնիսկ սպառնաց, որ ամբողջ գումարը հետ է պահանջելու։ Բայց երբ երեկոյան այդ նույն տղամարդը զանգեց ինձ լեռան մյուս կողմից, նրա կողքին այլևս ոչ ոք չկար։
Իմ անունը Լիա է, երեսուներկու տարեկան եմ։
Արդեն վեց տարի լեռնային արշավներ եմ կազմակերպում։
Շատերն ասում են՝ լավ գործ ունես, քայլում ես, գեղեցիկ վայրեր տեսնում։
Բայց լեռներում ամենադժվար բանը քայլելը չէ։
Ամենադժվարը երբեմն մարդկանց ասելն է՝ այլևս առաջ չենք գնում։
Այդ շաբաթ օրը յոթ հոգանոց խումբ էի տանում Լոռու լեռնային արահետներից մեկով։
Մինչ ճանապարհ ընկնելը բոլորին բացատրել էի՝ եթե եղանակը կտրուկ փոխվի, երթուղին կկարճացնենք։
Առավոտյան երկինքը պարզ էր։
Բայց կեսօրին քամին ուժեղացավ։
Հեռվում ամպերը մթնեցին։
Մենք արդեն բարձրացել էինք այնքան, որ գագաթը գրեթե երևում էր։
Այդ ժամանակ կանգ առա։
— Շրջվո՛ւմ ենք։
Խմբից մեկը՝ երեսունութամյա Ռուբենը, ծիծաղեց։
— Դու լո՞ւրջ ես ասում։ Գագաթը մի քանի րոպեի ճանապարհ է։
— Էս պահին՝ չէ։
— Ես դրա համար եմ վճարել։
— Դուք վճարել եք կազմակերպված արշավի համար։ Ոչ թե ցանկացած գնով գագաթ հասնելու։
Ռուբենը բարկացավ։
— Դու ուղղակի վախենում ես։
Ես քարտեզը ծալեցի։
— Հնարավոր է։ Բայց էսօր առաջ չենք գնա։
Խումբը դժգոհությամբ շրջվեց։
Մոտ մեկ ժամ հետո հասանք ավելի ցածր, նշված արահետի բաժանման կետին։
Ռուբենն ասաց, որ այլևս ինձ հետ չի իջնելու։
— Ինքս կգնամ։ Ճանապարհը գիտեմ։
Փորձեցի համոզել, որ մենակ չշարունակի։
Չհամաձայնեց։
Երբ նա հեռացավ, ես մյուսներին ապահով ուղեկցեցի ներքև։
Երեկոյան ժամը հինգին հեռախոսս զանգեց։
Ռուբենն էր։
Նրա ձայնը հազիվ էր լսվում։
— Լիա՛… ես չեմ հասկանում՝ որ կողմ եմ իջել։
Հետո ասաց.
— Մի ոտքս վնասել եմ։ Հիմա արդեն չեմ կարողանում քայլել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Անմիջապես հարցրի.
— Ռուբե՛ն, հիմա որտե՞ղ ես։
— Չգիտեմ։
— Հեռախոսիդ վրա տեղադրությունդ կարո՞ղ ես տեսնել։
Նա մի քանի վայրկյան ոչինչ չասաց։
Հետո պատասխանեց.
— Կփորձեմ։
Արդեն մութն ընկնելու վրա էր։
Քամին չէր դադարել։
Ինձ համար ամենավտանգավորը ոչ թե այն էր, որ Ռուբենը մոլորվել էր, այլ այն, որ փորձում էր ինքնուրույն շարունակել քայլել վնասված ոտքով։
— Մի՛ փորձիր արագ իջնել,— ասացի։— Եթե անվտանգ տեղում ես, մնա այնտեղ, մինչև օգնությունը հասնի։ Ես հիմա փրկարարներին եմ զանգում։
— Չէ՛, Լիա՛, դու արի՛։
— Ես մենակ չեմ կարող անվտանգ քեզ բերել։ Պետք է համապատասխան մարդիկ ու սարքավորումներ։
Հեռախոսը խշշաց։
Հետո կապն ընդհատվեց։
Անմիջապես դիմեցի փրկարար ծառայությանը։
Փոխանցեցի երթուղին, վերջին հայտնի կետը, Ռուբենի հետ խոսակցության մանրամասներն ու նրա հեռախոսահամարը։
Մյուս ուղևորները դեռ մեր մեկնարկային վայրի մոտ էին։
Երբ իմացան, որ Ռուբենը մոլորվել է, նրանց դեմքերը փոխվեցին։
Առավոտյան նույն մարդիկ բարկանում էին, թե ինչու եմ արշավը կարճացրել։
Հիմա հարցնում էին.
— Ի՞նչ ենք անելու։
Ես պատասխանեցի.
— Ամեն մեկն իր իմացածը պիտի հստակ պատմի։ Ով տեսել է՝ Ռուբենը որ կողմ գնաց, թող ասի։
Մեր խմբի ամենաերիտասարդ մասնակիցը՝ քսանչորսամյա Տիգրանը, մոտեցավ։
— Ես տեսա, որ ինքը բաժանման կետում աջ արահետը բռնեց։
Դա կարևոր տեղեկություն էր։
Անմիջապես փոխանցեցի։
Ռուբենը առավոտյան բոլորից շատ էր շտապում։
Շարունակ ասում էր.
— Գագաթին պիտի հասնենք մինչև կեսօր։
Պարզվեց՝ մի քանի ամիս առաջ ընկերների հետ պայմանավորվել էր, որ վերջապես այդ երթուղին ինքնուրույն էլ կկարողանա անցնել։
Ուզում էր ապացուցել, որ կարող է։
Երբ ես առաջարկեցի հետ դառնալ, կարծել էր՝ իրեն անհիմն սահմանափակում եմ։
Ու երբ խմբով իջնում էինք, նա արդեն որոշել էր, որ ավելի ուշ առանձին կշարունակի։
Այդ որոշումը ոչ մեկին չէր ասել։
Միայն բաժանման կետում հայտարարեց, թե մեզ հետ չի գնա։
Ես փորձեցի բացատրել վտանգը։
Բայց նա արդեն չափահաս մարդ էր և չէր ուզում լսել։
Մեկ ժամ անց փրկարարներից զանգ եկավ։
Նրանք կապ էին հաստատել Ռուբենի հետ ու ստացել նրա հեռախոսի ցուցադրած մոտավոր տեղադրությունը։
Այդ տեղեկությունը համադրում էին երթուղու տվյալների հետ։
Նա վնասված ոտքով նստած էր քարքարոտ հատվածում։
Լրջությունը դեռ պարզ չէր։
Բայց արդեն հաստատ էր՝ ինքնուրույն իջնելը լավ տարբերակ չէ։
Ես առաջարկեցի իմ ունեցած բոլոր երթուղային նշումները փոխանցել փրկարարներին։
Նրանք վերցրին անհրաժեշտ տվյալները։
Հետո խնդրեցին, որ չփորձեմ առանձին որոնման դուրս գալ, որպեսզի որոնման աշխատանքներին նոր խնդիր չավելացնեմ։
Ես մնացի սպասելու։
Այդ ժամերն իմ կյանքի ամենաերկար ժամերից էին։
Տիգրանը նստեց կողքիս։
— Լիա՛, դու մեղավո՞ր ես քեզ զգում։
Ես մի քիչ մտածեցի։
— Գիտեմ, որ նրան զգուշացրել եմ։ Բայց դա չի նշանակում, որ հիմա հանգիստ եմ։
— Դու կարո՞ղ էիր ստիպել, որ հետ գա։
— Չէ՛։ Բայց կարող էի ավելի վաղ հասկանալ՝ ինքը որոշել է առանձին շարունակել։
Տիգրանը գլուխը տարուբերեց։
— Մենք էլ էինք իր խոսքերը լսում։ Ոչ մեկս չէինք մտածում, որ իսկապես կգնա։
Այդ պահին ամենից շատ ուզում էի, որ այդ խոսակցությունը չլիներ։
Որ Ռուբենը մեր կողքին նստած լիներ՝ բարկացած, հոգնած, բայց ապահով։
Գիշերվա ընթացքում փրկարարները հասան նրան։
Ոտքի վնասվածքի պատճառով օգնեցին անվտանգ տեղափոխել մինչև այն հատվածը, որտեղ հնարավոր էր նրան մեքենայով հասցնել բուժօգնության։
Երբ հաստատեցին, որ նա արդեն դուրս է բերվել լեռից, առաջին անգամ կարողացա հանգիստ շունչ քաշել։
Բայց ուրախությունս լիարժեք չէր։
Որովհետև հասկանում էի՝ եթե եղանակը մի քիչ ավելի վատ լիներ, եթե կապն ամբողջությամբ կտրվեր, կամ եթե նա փորձեր ավելի հեռու գնալ, հետևանքները կարող էին շատ ծանր լինել։
Երկու օր անց Ռուբենը զանգեց։
Ոտքը վնասել էր, բայց բուժզննումից հետո տուն էր վերադարձել։
— Լիա՛, ուզում եմ խոսենք։
Համաձայնեցի։
Հանդիպեցինք սրճարանում։
Նա սկզբում չէր նայում ինձ։
Հետո ասաց.
— Ես չպիտի մենակ գնայի։
— Չպիտի։
— Բայց ուզում եմ մի բան էլ ասել։ Ես ինձ շատ վատ էի զգում, երբ բոլորի առաջ ասացիր՝ հետ ենք դառնում։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև ինձ թվում էր՝ ես չեմ կարողանում հաղթահարել էդ ճանապարհը։
Նայեցի նրան։
— Ռուբե՛ն, ես քո կարողությունները չէի գնահատում։ Ես եղանակն ու երթուղու պայմաններն էի գնահատում։
Նա լռեց։
— Իսկ եթե դու վիրավորվել ես իմ որոշումից, դա դեռ պատճառ չէ, որ վտանգավոր ճանապարհ ընտրես։
Ռուբենը գլխով արեց։
— Հիմա հասկանում եմ։
Բայց մեր պատմությունն այդտեղ չավարտվեց։
Երրորդ օրը համացանցում հայտնվեց դժգոհ հրապարակում։
Այն գրել էր խմբի մեկ այլ մասնակից՝ Արթուրը։
Նա պատմում էր, որ վճարել են գագաթ բարձրանալու համար, բայց կազմակերպիչը կես ճանապարհից հետ է տարել։
Գրառման տակ շատերն էին մեկնաբանում։
Ոմանք պաշտպանեցին ինձ։
Ոմանք ծաղրեցին։
«Եթե վախենում է, ինչի՞ է մարդկանց լեռ տանում»։
«Գումարը վերցրել է, ճանապարհը չի ավարտել»։
Ես կարդում էի ու մտածում՝ եթե հիմա ամեն ինչ մանրամասն պատմեմ, Ռուբենի վնասվածքն ու նրա սխալ որոշումը կդառնան հրապարակային քննարկման նյութ։
Ես չէի ուզում դա անել։
Միայն գրեցի, որ երթուղին փոփոխվել է եղանակային պայմանների պատճառով՝ ինչպես նախապես նախատեսված էր, և ցանկացած մասնակցի հետ պատրաստ եմ քննարկել կազմակերպչական հարցերը։
Մի քանի մարդ չհամաձայնեց իմ պատասխանի հետ։
Արթուրը պահանջեց ամբողջ գումարի վերադարձը։
Մենք ուսումնասիրեցինք նախապես տրամադրված պայմանները։
Քանի որ արշավի հիմնական կազմակերպչական ծառայությունը մատուցվել էր, բայց երթուղու մի մասը չէր իրականացվել, ես առաջարկեցի մասնակի փոխհատուցում այն մասնակիցներին, որոնք ցանկանում էին։
Ոմանք ընդունեցին։
Ոմանք՝ ոչ։
Մեկը հայտարարեց, որ այլևս երբեք ինձ հետ չի գնա։
Ես պատասխանեցի.
— Ձեր իրավունքն է։
Ու դա իսկապես իմացավ։
Մի շաբաթ անց Ռուբենն առաջարկեց հրապարակավ պատմել իր հետ կատարվածը։
Ես սկզբում չհամաձայնեցի։
— Դու պարտավոր չես իմ անունը պաշտպանելու համար պատմել քո դժվար օրվա մասին։
Նա պատասխանեց.
— Ես էլ չեմ ուզում, որ բոլորը մտածեն՝ ուղղակի խիզախության պակասից ես խմբին հետ բերել։
Վերջում ինքն իր որոշմամբ կարճ գրառում հրապարակեց։
Գրեց, որ առաջնորդի զգուշացումը չի լսել, խմբից առանձնացել է և վնասել ոտքը։ Նշեց, որ փրկարարների օգնությամբ անվտանգ վերադարձել է։
Չէր փորձում իրեն հերոս ներկայացնել։
Բայց նաև չէր գրում, թե ես կատարելապես ճիշտ եմ կազմակերպել ամեն ինչ։
Պարզապես ասում էր՝ իր սխալ որոշման համար ինքն է պատասխանատու։
Այդ դեպքից հետո իմ աշխատանքը փոխվեց։
Սկսեցի ավելի խիստ սահմանել, թե ով ինչ պիտի անի երթուղու փոփոխության դեպքում։
Նախապես բացատրում էի ոչ միայն եղանակի պատճառով հետ դառնալու հնարավորությունը, այլև այն, թե ինչ հետևանքներ կարող են լինել, եթե խմբի անդամն ինքնուրույն հեռանա նշված արահետից։
Այլևս չէի մտածում, թե մարդիկ ամեն ինչ կհասկանան մի կարճ նախազգուշացումից։
Իսկ երբ որևէ մեկը ասում էր՝ «ես փորձառու եմ, ինձ ոչինչ չի պատահի», ես նույն հարցն էի տալիս.
— Իսկ երբ վերջին անգամ պայմանները վատացան, ի՞նչ որոշում կայացրիք։
Որովհետև փորձառությունը միայն բարձրացած գագաթների թիվը չէ։
Գարնանը նոր արշավ կազմակերպեցի։
Այս անգամ խումբը փոքր էր։
Եղանակը լավ էր։
Մենք հասանք նախատեսված կետին, հանգստացանք, հետո իջանք։
Երեկոյան մասնակիցներից մեկը հարցրեց.
— Լիա՛, իսկ քո ամենասիրած գագաթը ո՞րն է։
Մի պահ մտածեցի։
Հետո պատասխանեցի.
— Էն, որտեղից բոլորը տուն են վերադառնում։
Մարդը ծիծաղեց։
Ես էլ ժպտացի։
Բայց գիտեի՝ այդ պատասխանի հետևում մի շատ կոնկրետ երեկո կա։
Այն երեկոն, երբ հեռախոսով լսեցի Ռուբենի ձայնը՝ լեռան մյուս կողմից, ու մի քանի վայրկյան մտածեցի, որ գուցե վերջին անգամ եմ լսում նրան։
Այդ զգացողությունը դեռ չի անցել։
Եվ չեմ էլ ուզում, որ ամբողջությամբ անցնի։
Որովհետև երբ հաջորդ անգամ գագաթից երեք հարյուր մետր հեռու կանգ առնեմ, ինձ ավելի կարևոր կլինի ճիշտ որոշում կայացնելը, քան այն, թե ով ինձ վախկոտ կանվանի։
