Վարորդը լեռնային ճանապարհին հանկարծ կանգնեցրեց ավտոբուսն ու գոռաց. «Բոլորդ իջե՛ք։ Իրերը թողե՛ք ներսում»։ Տասնյոթ ուղևորներից մի քանիսը սկսեցին վիրավորել նրան։ Բայց երբ նա բռնեց մի տարեց կնոջ թևից ու բառացիորեն դուրս բերեց, հասկացա՝ սա սովորական վեճ չէ։ Երեք րոպե անց մեր աչքի առաջ ավտոբուսը ճանապարհի մի ամբողջ հատվածի հետ սահեց ներքև։
Ես քառասուներեք տարեկան եմ, անունս՝ Մանե։
Այդ ուրբաթ Լոռու գյուղերից մեկից Վանաձոր էի վերադառնում։
Երկու օր շարունակ անձրև էր եկել։
Ճանապարհը թաց էր, լեռների լանջերից տեղ-տեղ ջուր էր հոսում։
Մեր վարորդը՝ հիսունչորսամյա Ռուբենը, այդ երթուղով արդեն տասնութ տարի էր աշխատում։
Միշտ հանգիստ մարդ էր։
Երբեք չէր շտապում։
Ուղևորները երբեմն դժգոհում էին, որ շատ դանդաղ է քշում։
Այդ օրը նույնպես մի տղամարդ ասաց.
— Ռուբե՛ն, էս տեմպով վաղը կհասնենք։
Վարորդը չպատասխանեց։
Նա ուշադիր նայում էր ճանապարհի աջ կողմին։
Հանկարծ դանդաղեցրեց։
Անցանք փոքրիկ ջրահեռացման խողովակի վրայով։
Նա նայեց հայելուն։
Հետո կանգնեցրեց ավտոբուսը ճանապարհի լայնացած հատվածում։
— Իջե՛ք,— ասաց։
Սկզբում ոչ ոք չշարժվեց։
— Ի՞նչ է եղել,— հարցրի։
Ռուբենը բացեց դուռը։
— Արագ իջեք ու բարձրացեք ձախ կողմի լանջը։ Ճանապարհին մի՛ մնացեք։
Մի կին բարկացավ։
— Ես երկու ճամպրուկ ունեմ։
— Թողե՛ք։
Մյուսն ասաց.
— Իսկ եթե անձրևի տակ հիվանդանանք։
Ռուբենի ձայնը բարձրացավ։
— Ես ձեզ խնդրում եմ։ Հիմա՛։
Իջա։
Բոլորը դեռ դուրս չէին եկել, երբ ճանապարհի տակից խուլ ճռճռոց լսվեց։
Ռուբենը նետվեց դեպի վերջին ուղևորը։
Տարեց կինը ուզում էր վերադառնալ իր պայուսակի հետևից։
— Չի՛ կարելի,— գոռաց վարորդը։
Եվ հենց այդ պահին տեսա, որ ավտոբուսի հետևի անիվի կողքի ասֆալտը սկսել է ճեղքվել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Առաջին մի քանի վայրկյանին ոչ ոք չէր հասկանում՝ ինչ է կատարվում։
Հետո ճանապարհի եզրից քարեր թափվեցին։
Մեկը գլորվեց ներքև։
Հետո՝ երկրորդը։
Ռուբենը վերջին կնոջը հասցրեց ճանապարհի հակառակ կողմը։
— Վերև՛։ Բոլորդ վերև՛,— գոռաց։
Մենք բարձրացանք թփերով ծածկված լանջի անվտանգ, ավելի բարձր հատվածը։
Մեկը սայթաքեց։
Մյուսը բռնեց նրա ձեռքից։
Ինձ թվում էր՝ ամեն ինչ շատ դանդաղ է կատարվում։
Բայց իրականում ընդամենը մի քանի րոպե անց ավտոբուսի հետևի մասը թեքվեց։
Հետո ճանապարհի եզրային շերտը պոկվեց։
Ավտոբուսը կողքի վրա ընկավ ու մի քանի մետր սահեց ներքև՝ կանգ առնելով թփուտների ու քարերի մեջ։
Սարսափելի ձայն լսվեց։
Ապակիներ կոտրվեցին։
Մարդիկ ճչացին։
Ես ծնկներս ծալեցի ու նստեցի թաց հողին։
Մի պահ մտածեցի՝ սա երազ է։
Առաջինը Ռուբենը սկսեց հաշվել մարդկանց։
— Մեկ, երկու, երեք…
Նա չէր նայում իր ավտոբուսին։
Նայում էր մեզ։
Մի աղջիկ լաց էր լինում։
Տարեց կինը, որին դուրս էր բերել, բռնել էր կուրծքը։
Ռուբենը նորից հաշվեց։
Տասնյոթ ուղևոր։
Հետո ինքն իրեն ցույց տվեց։
— Բոլորս էստեղ ենք։
Մենք անմիջապես զանգահարեցինք արտակարգ ծառայություններ, հայտնեցինք ճանապարհի վնասման ու հնարավոր սողանքի մասին։
Ռուբենն ասաց մոտավոր տեղը, հիշեց ճանապարհի վերջին նշանն ու կանգառը։
Նա նաև զգուշացրեց, որ ներքևում ավտոբուս կա, բայց դրա մեջ մարդ չի մնացել։
Երբ առաջին ցնցումն անցավ, մի ուղևոր՝ Գոռը, մոտեցավ Ռուբենին։
Նույն տղամարդն էր, որ քիչ առաջ նրան դանդաղ վարելու համար ծաղրել էր։
— Դու ո՞նց հասկացար,— հարցրեց։
Ռուբենը ցույց տվեց ճանապարհը։
— Ջուրը աջ կողմից դուրս էր գալիս ոչ թե առվով, այլ ասֆալտի ճեղքերից։ Հետո անիվների տակ ճանապարհը տարօրինակ նստեց։ Մի քիչ առաջ էլ մանր քարեր էին թափվել։
— Բայց դու վստահ չէիր, որ փլվելու է։
— Չէի կարող վստահ լինել։ Դրա համար էլ մարդկանց իջեցրի, որ չփորձեմ ավտոբուսով անցնել կասկածելի հատվածը։
Գոռը լռեց։
Այդ պահին ես առաջին անգամ տեսա, թե որքան ուժեղ են դողում Ռուբենի ձեռքերը։
Մեզ խնդրեցին հեռու մնալ վնասված ճանապարհից։
Մի քանի մեքենա կանգնել էր ավելի հեռու։
Մարդիկ հետաքրքրվում էին՝ ինչ է պատահել։
Բայց ոչ մեկին թույլ չէինք տալիս մոտենալ ճեղքված հատվածին։
Հետո ժամանեցին մասնագետները։
Տարածքն անվտանգ գնահատելու և երթևեկությունը սահմանափակելու աշխատանքներ սկսվեցին։
Մեզ տեղափոխեցին մոտակա բնակավայր։
Մի քանի ուղևոր թեթև վնասվածքներ ուներ՝ սայթաքելուց ու քարքարոտ լանջով բարձրանալուց։
Բայց բոլորն ինքնուրույն կարողանում էին խոսել ու քայլել։
Հյուրատան նման փոքրիկ սենյակում նստած՝ առաջին անգամ հիշեցի պայուսակս։
Այն մնացել էր ավտոբուսում։
Փաստաթղթերս։
Հեռախոսիս լիցքավորիչը։
Տնից բերած հագուստս։
Սկզբում ուզեցի լաց լինել։
Հետո նայեցի տարեց կնոջը։
Նա նստած էր անկյունում։
Ձեռքին միայն մի փոքրիկ թաշկինակ ուներ։
— Իմ պայուսակում ամբողջ թոշակս էր,— ասաց։
Ոչ մեկը չգիտեր ինչ պատասխանել։
Ռուբենը մոտեցավ։
— Նվարդ տատի՛, շատ եմ ցավում։
Կինը նայեց նրան։
— Դու ի՞նչ ես ցավում, Ռուբե՛ն։ Եթե ինձ չհանեիր, պայուսակիս հետ ես էլ ներքևում կլինեի։
Այդ խոսքերից հետո նա սկսեց լաց լինել։
Ռուբենն էլ։
Ու մեզնից ոչ մեկը չփորձեց կանգնեցնել նրանց։
Երեկոյան, երբ ընտանիքիս հետ կապ հաստատեցի ու ասացի, որ ողջ եմ, աղջիկս սկսեց լաց լինել հեռախոսի մեջ։
— Մա՛մ, դու էդ ավտոբուսո՞ւմ էիր։
— Հա՛։
— Ես լուրերում տեսա ճանապարհը։
— Ես լավ եմ, բալե՛ս։
Նա երկար ժամանակ չէր հանգստանում։
Հետո ասաց.
— Մա՛մ, եթե էդ վարորդը ձեզ չիջեցներ…
Ես չթողեցի ավարտել։
Որովհետև նույն միտքն ամբողջ օրը գլխումս էր։
Հաջորդ օրը իմացանք, որ ավտոբուսը Ռուբենի սեփականությունն էր։
Այդ միակ մեքենայով էր ընտանիքը պահում։
Հին էր, բայց խնամքով էր պահում։
Երկու տարի առաջ վարկ էր վերցրել՝ շարժիչը փոխելու համար։
Դեռ վճարում էր։
Երբ Գոռը հարցրեց՝ ապահովագրությունն ինչ կարող է ծածկել, Ռուբենը պատասխանեց, որ դեռ ոչինչ պարզ չէ։
— Հիմա պիտի գնահատեն վնասը,— ասաց։
Նրա ձայնը հանգիստ էր։
Բայց աչքերով տեսնում էի՝ ինչ է կորցրել։
Այդ ավտոբուսն իր աշխատանքն էր։
Նրա տարիները։
Ամեն առավոտ նույն ժամին գյուղից դուրս գալը։
Ճանապարհին նույն մարդկանց բարևելը։
Մի քանի դպրոցականի սպասելը, եթե մի քիչ ուշանում էին կանգառից։
Ամեն ինչ։
Տասը օր անց մենք՝ այդ երթուղու մի քանի մշտական ուղևորներս, հանդիպեցինք Ռուբենին։
Նա մեզ սուրճ առաջարկեց։
Փորձում էր սովորականի պես խոսել։
Բայց երբ հարցրինք՝ ինչ է անելու, պատասխանեց.
— Երևի պիտի ուրիշ աշխատանք գտնեմ։
Գոռն ասաց.
— Իսկ երթուղի՞ն։
— Մեկ ուրիշը կսպասարկի։ Ես հիմա մեքենա չունեմ։
Բոլորս լռեցինք։
Հետո Նվարդ տատը պայուսակից փոքրիկ տուփ հանեց։
Նրա կորած թոշակը չէր վերականգնվել։
Բայց նա եկել էր մեկ բան ասելու։
— Ռուբե՛ն, ես տասնութ տարի քո ավտոբուսով եմ գնացել քաղաք։ Եթե դու նորից վարես, ես նորից կնստեմ։
Ռուբենը ժպտաց։
— Նվարդ տատի՛, հիմա ավտոբուս չունեմ։
Կինը պատասխանեց.
— Ես գիտեմ։ Դրա համար էլ ասում եմ՝ երբ ունենաս։
Այդ խոսակցությունից հետո Գոռը մի առաջարկ արեց։
Նա ծանոթ էր մի փոխադրողի, որն ազատ մեքենա ուներ և պատրաստ էր համապատասխան պայմաններով այն ժամանակավորապես տրամադրել փորձառու վարորդի։
Գաղափարը միանգամից չիրականացավ։
Պետք էր կազմակերպել անհրաժեշտ փաստաթղթերը, պայմանավորվածությունները, ստուգումները։
Մի քանի շաբաթ անց Ռուբենը սկսեց աշխատել ուրիշի մեքենայով։
Այժմ այն իր սեփականը չէր։
Շահույթն էլ նախկինի պես չէր։
Բայց նորից իր ճանապարհն ուներ։
Առաջին աշխատանքային օրը ես հատուկ շուտ արթնացա։
Գնացի կանգառ։
Ռուբենը արդեն եկել էր։
Նոր մեքենան սպիտակ էր։
Ներսում հին ավտոբուսի սովորական փոքրիկ հայելին չկար, որի վրա նա տարիներ շարունակ կապույտ ժապավեն էր պահում։
Նստեցի։
Հետո ներս եկավ Գոռը։
Նվարդ տատը։
Մյուս ուղևորներից մի քանիսը։
Ռուբենը մեզ տեսնելով սկսեց ծիծաղել։
— Էս ի՞նչ է, բոլորդ նույն օրվա՞ն եք քաղաք գնում։
Գոռը պատասխանեց.
— Հա՛։ Ու էս անգամ չենք բողոքելու, որ դանդաղ ես քշում։
Բոլորը ծիծաղեցին։
Ռուբենը՝ նույնպես։
Բայց երբ մեքենան շարժվեց, նկատեցի, որ նա մի պահ հայելու մեջ նայեց մեզ։
Այդ հայացքը երբեք չեմ մոռանա։
Վնասված ճանապարհի հատվածը այդ ընթացքում փակ էր, երթուղին փոխված։
Մենք ավելի երկար ճանապարհով էինք գնում։
Մի ոլորանի մոտ Ռուբենը դանդաղեցրեց։
Գոռը հանկարծ ասաց.
— Ռուբե՛ն, էս ի՞նչ ես անում, քշի՛ր, ուշանում ենք։
Ավտոբուսում բոլորը լռեցին։
Գոռը մի վայրկյան անց ավելացրեց.
— Կատակ եմ անում, Ռուբե՛ն։ Ինչքան պետք է, դանդաղ գնա։
Ռուբենը ծիծաղեց։
Բայց այս անգամ նա ոչ մի պատասխան չտվեց։
Պարզապես շարունակեց ճանապարհը։
Իսկ ես նայեցի պատուհանից դուրս։
Լեռները նույնն էին։
Ճանապարհը՝ ուրիշ։
Մենք՝ նույնպես։
Տասնյոթ մարդ, որոնք մի ուրբաթ անձրևի տակ վիրավորվել էին, որ իրենց ստիպում են ավտոբուսից իջնել։
Հետո երեք րոպե անց տեսել էին, թե ինչու էր այդ մարդն այդքան շտապում։
