Քաղաքի մեծ համերգին մեզ՝ տասնութ կանանց, բեմ բարձրացրին ու ասացին. «Երգելու կարիք չկա։ Միայն բերաններդ շարժեք»։ Ես մտածեցի՝ վատ կատակ է։ Բայց երբ երաժշտությունը սկսվեց, բարձրախոսներից միանգամայն ուրիշ կանանց ձայներ հնչեցին։ Իսկ առաջին շարքում նստած ամուսինս վեր կացավ ու գոռաց. «Անահի՛տ, դու էդպես չես երգում»։
Վաթսունմեկ տարեկան եմ։ Անունս՝ Անահիտ։
Երիտասարդ ժամանակ երգել եմ մշակույթի տան փոքրիկ խմբում։
Հետո ամուսնացա, երեխաներ ունեցա, աշխատեցի ու երկար տարիներ երգեցի միայն տանը։
Երկու տարի առաջ մեր քաղաքի մշակույթի կենտրոնում նորից կանանց երգչախումբ ստեղծվեց։
Տասնութ կին էինք։
Ամենաերիտասարդը երեսունչորս տարեկան էր։
Ամենատարեցը՝ յոթանասունվեց։
Շաբաթը երկու անգամ հավաքվում էինք։
Սովորում էինք երգերը, աշխատում ձայների վրա։
Մեկը դերձակ էր։
Մյուսը՝ հաշվապահ։
Երկուսը՝ թոշակառու ուսուցչուհիներ։
Ոչ մեկը հայտնի երգչուհի չէր։
Բայց բոլորս սիրում էինք երգել։
Գարնանը մեզ հրավիրեցին մարզային մեծ համերգին։
Պատրաստվում էինք գրեթե երեք ամիս։
Նոր զգեստներ կարեցինք։
Ձայնային փորձեր արեցինք։
Մեր ղեկավար Լիանան ասում էր.
— Էս անգամ իսկապես պիտի ցույց տաք՝ ինչ եք սովորել։
Բայց համերգից երկու օր առաջ կազմակերպիչները փոխեցին ծրագիրը։
Ասացին, որ տեխնիկական պատճառներով մեր ելույթը պիտի հնչի նախապես պատրաստված ձայնագրությամբ։
Մենք նախկինում փորձի ձայնագրություն էինք արել, ու մտածեցինք՝ դա են օգտագործելու։
Մինչև համերգի օրը։
Բեմի հետևում մեզ մոտեցավ կազմակերպիչը՝ Վահեն։
— Մի բան հիշեք։ Բարձրախոսները ձեր ձայները չեն վերցնելու։ Դուք միայն պիտի ճիշտ պահերին բերաններդ շարժեք։
Ես զարմացա։
— Բայց մենք երեք ամիս երգել ենք սովորել։
Նա ժպտաց։
— Հենց դրա համար էլ հիմա ամեն ինչ գեղեցիկ կստացվի։
Բեմ բարձրացանք։
Երաժշտությունն սկսվեց։
Ու ես առաջին իսկ տողից հասկացա՝ դա նույնիսկ մեր ձայնագրությունը չէ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Մեր կողքին կանգնած Շուշաննան շշնջաց.
— Անահի՛տ, սա ո՞ւմ ձայնն է։
Չպատասխանեցի։
Որովհետև ես էլ չգիտեի։
Մեր երգչախմբի ձայները տարիների ընթացքում լավ էի սովորել ճանաչել։
Գիտեի՝ որ հատվածում ում ձայնն է բարձրանում։
Գիտեի՝ Մարոն երբեմն շտապում է։
Գիտեի՝ Գոհարը դժվարությամբ է պահում երկար հնչյունները։
Բայց հիմա բարձրախոսներից հնչող երգում այդ ամենից ոչինչ չկար։
Անթերի, գեղեցիկ մշակված ձայնագրություն էր։
Միայն թե դա մենք չէինք։
Առաջին շարքում ամուսինս՝ Սուրենը, նստած էր աղջկաս հետ։
Նա առաջիններից հասկացավ։
Քառասուն տարի ամուսնացած էինք։
Իմ երգելը միշտ լսել էր։
Եվ երբ առաջին երգի կեսին բարձրաձայն ասաց՝ «Անահի՛տ, դու էդպես չես երգում», ես ամոթից կարմրեցի։
Մի քանի հանդիսատես շրջվեց նրա կողմը։
Կազմակերպիչներից մեկը մոտեցավ ու խնդրեց լռել։
Բայց Սուրենը չլռեց։
— Իմ կինը բեմում կանգնած է, բայց իր ձայնը չի լսվում։ Էդ ի՞նչ համերգ է։
Երգն ավարտվեց։
Դահլիճը ծափահարեց։
Մեր խմբի կանանցից մի քանիսը ստիպված ժպտում էին։
Մյուսները գլուխները կախել էին։
Ես զգացի, թե ինչպես աչքերս լցվեցին։
Երկրորդ երգը պիտի սկսվեր մի քանի վայրկյան անց։
Բայց ես տեղից չշարժվեցի։
Մոտեցա բեմի առջևում դրված խոսափողին։
Փորձեցի խոսել։
Ձայն չկար։
Այն անջատված էր։
Կազմակերպիչը կուլիսներից ձեռքով նշան էր անում՝ հետ գնա։
Ես չգնացի։
Լիանան մոտեցավ։
— Անահի՛տ, ի՞նչ ես անում։
Նայեցի նրան։
— Դու գիտեի՞ր։
Նա գունատվեց։
— Ինձ ասել էին՝ տեխնիկական պայմաններն են էդպիսին։
— Իսկ դու գիտեի՞ր, որ ուրիշ մարդիկ են երգում։
Լիանան չպատասխանեց։
Այդ լռությունից արդեն ամեն ինչ հասկացա։
Մեր ղեկավարը երկու օր առաջ էր իմացել, որ օգտագործվելու է պրոֆեսիոնալ խմբի ձայնագրությունը։
Բայց վախեցել էր մեզ ասել։
Մտածել էր՝ եթե իմանանք, ելույթից կհրաժարվենք։
Ու այդպես բոլոր տասնութ կանայք հայտնվել էին բեմում՝ ուրիշների ձայնի տակ բերանները շարժելով։
Հետևի շարքերում մարդիկ սկսեցին անհանգստանալ։
Ոմանք մտածում էին՝ տեխնիկական խնդիր է։
Մյուսները ուզում էին, որ հաջորդ երգը սկսվի։
Վահեն շտապեց բեմ։
— Խնդրում եմ, շարունակենք ծրագիրը։
Ես պատասխանեցի.
— Մենք չենք երգել առաջին երգը։
Նա ցածրաձայն ասաց.
— Դահլիճը չի նկատել։ Մի՛ փչացրեք համերգը։
Շրջվեցի դեպի կանայք։
Նրանցից մեկը՝ Գոհարը, հանեց իր վզին կախված զարդը, որը երկար ժամանակ պատրաստել էր հատուկ համերգի համար։
Դրեց մոտակա աթոռին։
— Ես տուն եմ գնում,— ասաց։
Շուշաննան բռնեց նրա ձեռքը։
— Սպասի՛ր։
Հետո նայեց ինձ։
— Անահի՛տ, մենք կարո՞ղ ենք իսկապես երգել։
Այդ հարցից հետո սիրտս արագ խփեց։
Մենք կարող էինք։
Երգը գիտեինք։
Երեք ամիս պատրաստվել էինք։
Բայց բեմի բարձրախոսները անջատված էին։
Նվագակցությունը՝ նախապես ձայնագրված։
Դահլիճը մեծ էր։
Ես նայեցի Սուրենին։
Նա կանգնած էր առաջին շարքի մոտ։
Հետո ցույց տվեց բեմի եզրը։
Այնտեղ ազատ տեղ կար։
Ես հասկացա՝ ինչ է ուզում ասել։
Շրջվեցի դեպի կանայք։
— Գնանք առաջ։
Մի քանիսը վախեցած նայեցին ինձ։
— Առանց բարձրախոսի՞։
— Հա՛։
— Բայց մարդիկ մեզ չեն լսի։
Ես պատասխանեցի.
— Առաջին շարքերը կլսեն։ Հետո կտեսնենք։
Մենք առաջ եկանք։
Կանգնեցինք ավելի սեղմ՝ կիսաշրջանով։
Ես շունչ քաշեցի։
Ու սկսեցի մեր փորձած երգերից մեկը։
Այս անգամ ոչ մի բարձրախոս չկար։
Ոչ մի նվագակցություն։
Միայն իմ ձայնը։
Առաջին տողը մի քիչ դողաց։
Երկրորդին միացավ Շուշաննան։
Հետո՝ Գոհարը։
Հետո՝ մյուսները։
Դահլիճում սկզբում աղմուկ էր։
Բայց կամաց-կամաց մարդիկ լռեցին։
Մեր երգը հնչում էր ավելի ցածր, քան ձայնագրությունը։
Ոչ բոլոր տեղերում էին ձայները ճիշտ համընկնում։
Մի հատվածում նույնիսկ կորցրինք ռիթմը։
Բայց շարունակեցինք։
Առաջին շարքում նստած տարեց մի կին ձեռքով սրբեց աչքերը։
Հետո Սուրենը սկսեց ծափ տալ երգի ռիթմով։
Մյուսները միացան։
Եվ մի պահ հասկացա, որ դահլիճն արդեն լսում է մեզ։
Մեզ։
Ոչ թե ուրիշ երգչուհիների։
Երգն ավարտվելուց հետո մի քանի վայրկյան լռություն էր։
Հետո ծափահարություններ սկսվեցին։
Առաջին շարքերից։
Հետո՝ ամբողջ դահլիճից։
Բայց ես ամենաշատը հիշում եմ ոչ թե ծափերը։
Այլ այն պահը, երբ Շուշաննան կողքիս կամաց ծիծաղեց։
— Վերջապես երգեցինք։
Նրա ձայնը դողում էր։
Ես էլ ծիծաղեցի։
Ու մենք իջանք բեմից։
Կուլիսներում Վահեն մեզ սպասում էր։
Նրա դեմքը կարմրել էր։
— Դուք ամբողջ ծրագիրը խառնեցիք։
Գոհարը պատասխանեց.
— Մենք երգեցինք մեր երգը։
— Բայց պայմանավորվածություն կար։
Ես հարցրի.
— Ո՞ւմ հետ։
Նա լռեց։
Մեր խմբից ոչ ոք չէր համաձայնել ուրիշների ձայների տակ ելույթ ունենալ։
Մեզ ընդամենը ասել էին՝ ձայնագրությամբ ենք հանդես գալու։
Ու դա ներկայացրել էին որպես սովորական տեխնիկական լուծում։
Այդ երեկո մենք հրաժարվեցինք երկրորդ՝ նման ձևով կազմակերպված ելույթից։
Տուն վերադարձանք մեր զգեստներով։
Ավտոբուսում սկզբում լուռ էինք։
Հետո Մարոն հանկարծ ծիծաղեց։
— Ես առաջին երգի ժամանակ էնքան էի փորձում բերանս ճիշտ բացել, քիչ մնաց լեզուս կծեմ։
Բոլորը սկսեցին ծիծաղել։
Գոհարն ասաց.
— Իսկ ես մտածում էի՝ էս ի՞նչ հրաշքով եմ էսքան բարձր նոտան վերցնում։
Նորից ծիծաղեցինք։
Հետո լռեցինք։
Որովհետև բոլորս էլ գիտեինք՝ այդ երեկոյի հետ կապված դեռ շատ բան պիտի փոխվի։
Հաջորդ օրը Լիանան եկավ մեր փորձասենյակ։
Նա ներողություն խնդրեց։
Բացատրեց, թե ինչպես էր համաձայնել կազմակերպիչների առաջարկին՝ վախենալով, որ հակառակ դեպքում մեզ ծրագրից կհեռացնեն։
Մենք երկար խոսեցինք։
Մի քանիսը ուզում էին խմբից հեռանալ։
Մյուսները պնդում էին՝ պիտի շարունակենք։
Ես ասացի.
— Եթե պիտի երգենք, մեր ձայնով պիտի երգենք։ Հակառակ դեպքում էլ ի՞նչ ենք անում այստեղ։
Այդ խոսքերից հետո որոշեցինք ինքներս փոքր համերգ կազմակերպել։
Առանց մեծ բեմի։
Առանց փայլուն լուսավորության։
Մեր մշակույթի տան դահլիճում։
Համերգի օրը հիսուն աթոռ էինք դասավորել։
Մտածում էինք՝ գուցե քսան մարդ գա։
Բայց եկան ավելի շատ։
Հարազատներ։
Ընկերներ։
Նույնիսկ այն մարդիկ, որոնք մեծ համերգին ներկա էին եղել։
Ոմանք եկել էին տեսնելու՝ արդյոք այս անգամ իսկապես երգում ենք։
Ու մենք երգեցինք։
Սկզբից մինչև վերջ։
Ճիշտն ասած՝ այդ օրը մի քանի անգամ սխալվեցինք։
Բայց ոչ ոք չվախեցավ։
Երբ ավարտեցինք, Սուրենը մոտեցավ։
— Անահի՛տ, էս անգամ հենց դու էիր։
Ծիծաղեցի։
— Նախորդ անգամ էլ ես էի բեմում։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Բեմում՝ հա՛։ Բայց երգի մեջ՝ չէ՛։
Մի քանի շաբաթ անց մեզ նոր առաջարկ արեցին՝ մասնակցել հարևան քաղաքի փոքր մշակութային երեկոյին։
Պայմաններից մեկը հենց սկզբից հստակ ներկայացրինք։
Մենք երգելու ենք կենդանի։
Եթե տեխնիկական պայմանները թույլ չտան, կընտրենք այնպիսի տարածք ու ծրագիր, որտեղ մեր ձայները իրականում կլսվեն։
Կազմակերպիչները համաձայնեցին։
Եվ գնացինք։
Այդ երեկո բեմ բարձրանալուց առաջ մեր ամենատարեց երգչուհին՝ յոթանասունվեցամյա Արշալույսը, բռնեց ձեռքս։
— Անահի՛տ, ես մի բան եմ ուզում ասել։
— Ասա՛։
— Էն օրը, որ ուրիշների ձայներն էին հնչում, մտածեցի՝ երևի իմ տարիքում երգելն արդեն ծիծաղելի է։
Նայեցի նրան։
Նա շարունակեց.
— Բայց երբ մենք առանց բարձրախոսի երգեցինք, առաջին անգամ հասկացա՝ մեր ձայնն էլ է ինչ-որ մեկին պետք։
Ես գրկեցի նրան։
Հետո բեմ բարձրացանք։
Երաժշտությունը դեռ չէր սկսվել։
Դահլիճում մարդիկ նստում էին։
Ես շունչ քաշեցի։
Լիանան բարձրացրեց ձեռքերը։
Ու այս անգամ, երբ առաջին հնչյունը դուրս եկավ մեր կոկորդներից, ոչ մի ուրիշ մարդ մեզ չէր փոխարինում։
