Մորս ութսունամյակի օրը նա սեղանի շուրջ հայտարարեց. «Ես ձեզ քառասուն տարի մի շատ կարևոր բան եմ ստել»։ Բայց երբ փորձեցինք հարցնել՝ ինչի մասին է խոսքը, դուռը բացվեց, և ներս մտավ մի կին, որը զարմանալիորեն նման էր մորս։
Մայրս՝ Սաթենիկը, միշտ ասում էր, որ աշխարհում իրենից բացի ոչ մի հարազատ քույր չունի։
Այդ պատճառով, երբ դռան մոտ տեսա նրա տարիքին մի կնոջ՝ նույն դեմքով, նույն մոխրագույն աչքերով ու նույնիսկ նույն շարժուձևով, մի պահ մտածեցի, թե տեսողությունս ինձ խաբում է։
Կինը կանգնեց հյուրասենյակի մուտքի մոտ։
Մայրս նրան տեսնելուն պես վեր կացավ։
— Սիրանո՛ւշ…
Անծանոթ կինը չժպտաց։
— Վերջապես որոշեցի՞ր ասել։
Սեղանի շուրջ հավաքված քսան հոգուց ոչ մեկը չէր խոսում։
Ես՝ Մարինես, քառասունութ տարեկան էի, բայց այդ պահին ինձ փոքր երեխայի պես էի զգում։
— Մա՛մ, ո՞վ է այս կինը։
Մայրս պատասխանեց.
— Իմ երկվորյակ քույրն է։
— Բայց դու ասում էիր՝ քույրդ փոքր տարիքում մահացել է։
— Ես ստել եմ։
Եղբայրս բարկացած վեր կացավ։
— Քառասուն տարի՞։
Մայրս գլխով արեց։
Հետո նայեց դռանը։
— Սիրանո՛ւշ, թող ինքը նույնպես ներս գա։
Մի երիտասարդ կին հայտնվեց միջանցքում։ Մոտ քառասուն տարեկան կլիներ։ Նա կանգնեց տարեց կնոջ կողքին ու նայեց մեզ։
Նրա դեմքի գծերն այնքան ծանոթ էին, որ սիրտս սկսեց արագ խփել։
Նա նման էր մորս երիտասարդ տարիների լուսանկարներին։
Ես մի քայլ առաջ գնացի։
— Իսկ դո՞ւ ով ես։
Կինը չպատասխանեց։ Պայուսակից հանեց հեռախոսը, մի քանի բառ գրեց էկրանին ու մեկնեց ինձ։
Կարդացի.
«Ես էլ եմ Սաթենիկի աղջիկը։ Եվ եթե այսօր այստեղ չգայի, դուք հավանաբար երբեք չէիք իմանա, որ ես գոյություն ունեմ»։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Սեղանի շուրջ այնպիսի լռություն էր, որ լսվում էր խոհանոցում աշխատող սառնարանի ձայնը։
Մայրս նստեց աթոռին։
Նրա ձեռքերը դողում էին։
— Նրա անունը Նարե է,— ասաց։
Ես նայեցի կնոջը։
Նարեն մոտեցավ ու նստեց դռանը մոտ գտնվող աթոռին։
Սիրանուշը կանգնեց նրա կողքին։
— Ես նրան եմ մեծացրել,— ասաց տարեց կինը։
Եղբայրս՝ Արտակը, բռնեց աթոռի թիկնակը։
— Սկզբից պատմեք։ Ոչ մեկը ոչինչ չի հասկանում։
Մայրս երկար շունչ քաշեց։
Եվ սկսեց պատմել։
Քառասուն տարի առաջ նա երրորդ երեխային էր սպասում։
Ես ու Արտակը դեռ փոքր էինք։
Այդ ժամանակ հայրս աշխատում էր գործարանում։ Ընտանիքում գումարը քիչ էր, իսկ տանը հաճախ վեճեր էին լինում։
Նարեն ծնվել էր վաղաժամ։
Բժիշկները հետագայում պարզել էին, որ նա լսողության լուրջ խնդիր ունի։
Այդ լուրը հայրս շատ ծանր էր ընդունել։
Բայց ծանր ընդունելը մի բան է, սեփական երեխայից հրաժարվելու ցանկությունը՝ ուրիշ։
Մայրս պատմեց, որ հայրս պնդել էր՝ իրենք չեն կարողանա երեխային մեծացնել։
Մայրս սկզբում ընդդիմացել էր։
Հետո, վախենալով ընտանեկան վեճերից ու ապագայից, համաձայնել էր, որ Սիրանուշը ժամանակավորապես հոգ տանի երեխայի մասին։
Սիրանուշը մյուս քաղաքում էր ապրում։
Ինքը երեխաներ չուներ։
Եվ այդպես Նարեն տեղափոխվել էր նրա տուն։
— Ժամանակավորապես,— կրկնեց մայրս։ — Մենք մտածում էինք՝ մի քանի ամսից կվերադառնա։
Սիրանուշը դառնությամբ ժպտաց։
— Բայց ամիսները դարձան տարիներ։
Ես հարցրի.
— Իսկ մեզ ինչո՞ւ ասացիր, թե քույրդ մահացել է։
Մայրս լուռ նայեց ինձ։
— Որովհետև դուք սկսել էիք հարցնել, թե ուր է փոքրիկը։ Ես վախենում էի ամեն ինչ պատմել։ Սկզբում ասում էի՝ հիվանդանոցում է։ Հետո՝ հարազատների մոտ։ Իսկ մի օր որոշեցի, թե ավելի հեշտ կլինի ասել, որ երեխային կորցրել ենք, և Սիրանուշն էլ այլևս չկա մեր կյանքում։
Սիրանուշը կտրուկ միջամտեց.
— Դու այդ օրը ինձ էլ ասացիր, որ ձեր ընտանիքի հետ կապ չպահեմ։
Մայրս գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։
Ես չէի հավատում ականջներիս։
Ամբողջ կյանքում մայրս պատմել էր, որ մենք երկու երեխա ենք եղել։
Իսկ հիմա պարզվում էր՝ մեր փոքր քույրը ողջ է։
Ավելին՝ նա ապրում էր ընդամենը մի քանի ժամ հեռավորության վրա։
Նարեն ինչ-որ բան գրեց հեռախոսում։
Էկրանը ցույց տվեց ինձ։
«Ես տասնութ տարեկանում իմացա, թե ով է ինձ ծննդաբերել։ Բայց Սիրանուշ մայրիկը խնդրեց չշտապել։ Ասաց՝ նախ պիտի ես որոշեմ՝ ուզում եմ այդ հանդիպումը, թե ոչ»։
Ես նայեցի Սիրանուշին։
— Այսինքն՝ Նարեն վաղո՞ւց գիտեր։
— Այո։
— Իսկ ինչո՞ւ հիմա եկաք։
Սիրանուշը պատասխանեց.
— Որովհետև ես այլևս չեմ ուզում, որ իմ քրոջ ստի պատճառով Նարեն մտածի, թե ինքը մի բան է արել, որի համար իրեն չեն ցանկացել։
Նարեն ձեռքով դիպավ նրա ուսին։
Նրանք իրար նայեցին։
Այդ հայացքի մեջ այնպիսի մտերմություն կար, որ ես մի պահ հասկացա՝ Սիրանուշը Նարեի համար պարզապես խնամակալ չի եղել։
Նա մայր էր եղել։
Իսկ իմ մայրը՝ այն մարդը, որը նրան լույս աշխարհ էր բերել, բայց չէր մեծացրել։
Մայրս փորձեց մոտենալ Նարեին։
Բայց նա հետ քաշվեց։
Սիրանուշը ձեռքով խնդրեց, որ մայրս կանգ առնի։
— Նա չի ուզում, որ հիմա իրեն գրկես։
Մայրս սկսեց լաց լինել։
— Ես քո մայրն եմ, Նարե՛։
Նարեն մի քանի վայրկյան նայեց նրան։
Հետո գրեց.
«Իմ մայրը այն կինն է, որն ինձ գիշերները գրկել է, երբ հիվանդ էի։ Բայց ես ուզում եմ ճանաչել նաև այն կնոջը, որն ինձ ծննդաբերել է։ Միայն թե դա չի նշանակում, որ այսօր պիտի քեզ ներեմ»։
Կարդացի։
Ու բառացիորեն քարացա։
Արտակը նստեց բազմոցին։
Մեր ընտանիքի տարիներով կառուցված պատկերն այդ պահին ամբողջությամբ փոխվել էր։
Հյուրերից մի քանիսը կամաց սկսեցին հեռանալ։
Ոչ մեկը չէր ուզում այդպիսի խոսակցության մասնակից լինել։
Ես նրանց ճանապարհեցի։
Երբ վերադարձա, մորս ծննդյան տորթը դեռ սեղանին էր։
Ութսուն մոմերն արդեն հանված էին։
Դրանց կողքին փոքրիկ նվերներ էին։
Ամեն ինչ պատրաստված էր ուրախ երեկոյի համար։
Բայց ոչ ոք չէր հիշում տորթի մասին։
Ես նստեցի Նարեի դիմաց։
— Դու ի՞նչ ես աշխատում։
Նա ժպտաց ու հեռախոսով պատասխանեց։
Պարզվեց՝ աշխատում էր լսողության խնդիրներ ունեցող մարդկանց կրթական ծրագրերում։
Ամուսնացած չէր։
Բայց ուներ տասնչորս տարեկան որդի՝ Դավիթ անունով։
Ես ապշեցի։
— Այսինքն՝ ես նաև քեռակի՞ն եմ։
Նարեն առաջին անգամ ծիծաղեց։
Հետո գլխով արեց։
Այդ ծիծաղը այնքան նման էր մորս երիտասարդ տարիների ծիծաղին, որ աչքերս լցվեցին։
Մայրս լուռ լսում էր մեզ։
Մի պահ ասաց.
— Նարե՛, ես տարիներ շարունակ փորձել եմ զանգել Սիրանուշին։ Բայց չէի համարձակվում։
Սիրանուշը դառնությամբ պատասխանեց.
— Դու չէիր համարձակվում, իսկ ես ամեն անգամ Նարեին պիտի բացատրեի, թե ինչու իր հարազատ մայրը չի գալիս։
Մայրս գլուխը կախեց։
— Ես գիտեմ, որ սխալ եմ արել։
— Սխալը մի օրով չի եղել, Սաթենի՛կ։ Քառասուն տարի է տևել։
Այդ խոսքերը ոչ ոք չփորձեց մեղմացնել։
Որովհետև Սիրանուշը ճիշտ էր։
Երբ Նարեն ու Սիրանուշը պատրաստվեցին հեռանալ, ես խնդրեցի նրանց մի փոքր սպասել։
Գնացի իմ սենյակ։
Պահարանից հանեցի մանկությանս լուսանկարների հին ալբոմը։
Վերադարձա ու դրեցի Նարեի առաջ։
— Չգիտեմ՝ ուզո՞ւմ ես տեսնել։ Բայց այստեղ ես ու Արտակն ենք փոքր ժամանակ։
Նարեն դանդաղ բացեց ալբոմը։
Առաջին էջում ես էի՝ վեց տարեկան։
Երկրորդում՝ Արտակը։
Երրորդում մեր ընտանիքի լուսանկարն էր։
Նարեն երկար նայեց։
Հետո մատով ցույց տվեց հորս։
Ես գլխով արեցի։
— Սա մեր հայրն է։
Նա գրեց.
«Սիրանուշ մայրիկն ինձ միշտ ասել է, որ հայրս ծանր մարդ է եղել։ Բայց ես ուզում էի ինքս հասկանալ՝ ով էր»։
Ես պատասխանեցի.
— Մենք էլ նրան ուրիշ ձևով ենք ճանաչել։ Եթե ուզում ես, մի օր կարող ենք հանգիստ խոսել նրա մասին։ Ոչինչ չթաքցնելով։
Նարեն ժպտաց։
Երբ նրանք հեռացան, մայրս նստած էր նույն տեղում։
Եղբայրս բարկացած քայլում էր սենյակում։
— Մա՛մ, դու պատկերացնո՞ւմ ես՝ ինչ ես արել։
— Պատկերացնում եմ։
— Ոչ, չես պատկերացնում։ Մենք քույր ունենք, որի մասին ոչինչ չգիտեինք։
Մայրս լաց եղավ։
— Ես վախեցել էի։
Արտակը կանգնեց նրա դիմաց։
— Վախենալ կարելի է։ Բայց հետո կարելի էր ճշմարտությունն ասել։ Տասը տարի անց։ Քսան տարի անց։ Գոնե հորս մահից հետո։
Մայրս ոչինչ չպատասխանեց։
Այդ երեկո ես նրան չմխիթարեցի։
Որովհետև երբեմն մարդը պիտի կարողանա լսել այն ցավը, որը ինքն է պատճառել։
Մի շաբաթ անց Նարեն ինձ հաղորդագրություն ուղարկեց։
«Կուզե՞ս ծանոթանալ իմ որդու հետ»։
Ես անմիջապես պատասխանեցի.
«Շատ»։
Հաջորդ կիրակի գնացի նրանց տուն։
Սիրանուշը դուռը բացեց։
Այս անգամ արդեն ավելի հանգիստ էր։
Նարեն խոհանոցում էր։
Իսկ Դավիթը նստած էր համակարգչի առաջ։
Նա սովորական, ժպտերես տղա էր։
Երբ ներկայացանք, ասաց.
— Ուրեմն դուք մայրիկիս քույրն եք։
Ես ծիծաղեցի։
— Պարզվում է՝ այո։
Նա նույնպես ծիծաղեց։
Այդ օրը մենք երկար խոսեցինք։
Նարեն կարողանում էր նաև խոսել, բայց կարևոր հարցերում նախընտրում էր գրել կամ ժեստերի լեզվով հաղորդակցվել, որպեսզի իրեն ավելի հարմար լինի։
Ես խնդրեցի մի քանի պարզ նշան սովորեցնել։
Նա ցույց տվեց՝ ինչպես ասել «շնորհակալություն»։
Հետո՝ «բարի գալուստ»։
Մայրս այդ հանդիպմանը չեկավ։
Նարեն դեռ պատրաստ չէր նրան տեսնել։
Եվ ես հարգեցի այդ որոշումը։
Բայց մի քանի ամիս անց Նարեն ինքը զանգեց ինձ տեսազանգով։
Նրա կողքին Սիրանուշն էր։
Ես ժպտացի։
— Ի՞նչ կա։
Նարեն գրեց.
«Կուզեմ մի օր Սաթենիկին հանդիպել։ Միայն ինձ ու նրան։ Առանց ուրիշների»։
Ես խոստացա կազմակերպել։
Հանդիպումը տեղի ունեցավ փոքրիկ այգում։
Մայրս երկար պատրաստվել էր։
Նույնիսկ խնդրել էր, որ իրեն մի քանի ժեստ սովորեցնեմ։
Երբ Նարեն մոտեցավ, մայրս վեր կացավ։
Ու առաջին անգամ առանց խոսելու, ձեռքերով փորձեց ասել.
«Ուրախ եմ, որ եկել ես»։
Նարեն ուշադիր նայեց։
Հետո ուղղեց նրա մատների դիրքը։
Մայրս ժպտաց։
Եվ նրանք նստեցին կողք կողքի։
Ես հեռու կանգնած էի։
Չլսեցի նրանց խոսակցությունը։
Բայց դա կարևոր չէր։
Առաջին անգամ մայրս ոչ թե պահանջում էր իրեն ներել, այլ փորձում էր սովորել այն լեզուն, որով Նարեին ավելի հեշտ էր հաղորդակցվել։
Մեկ տարի անց մորս ութսունմեկամյակը նշեցինք շատ փոքր շրջանակում։
Սիրանուշն ու Նարեն նույնպես եկան։
Դավիթը տորթ բերեց։
Մայրս այս անգամ ոչ մի երկար խոսք չասաց։
Պարզապես մոտեցավ Նարեին ու հարցրեց.
— Կարո՞ղ եմ քեզ գրկել։
Նարեն մի պահ մտածեց։
Հետո գլխով արեց։
Նրանք գրկախառնվեցին։
Ես նայում էի նրանց ու հիշում նախորդ տարվա երեկոն, երբ մեր տուն մտավ մի կին, որը զարմանալիորեն նման էր մորս։
Այդ օրը թվում էր՝ մեր ընտանիքն ամբողջությամբ քանդվում է։
Իրականում քանդվում էր միայն այն սուտը, որով մենք տարիներ շարունակ ապրել էինք։
Բայց ճշմարտությունը իմանալուց հետո ոչինչ ինքնաբերաբար չուղղվեց։
Նարեի կորցրած տարիները ոչ ոք չէր վերադարձնելու։
Սիրանուշի արածը ոչ ոք չէր կարող ջնջել։
Եվ մայրս չէր կարող պարզապես ասել «ներիր» ու սպասել, որ ամեն ինչ նախկինի պես կլինի։
Մենք ստիպված էինք հարաբերություններ կառուցել գրեթե զրոյից։
Այդ երեկո, երբ բոլորը գնացին, մայրս ինձ հարցրեց.
— Մարինե՛, դու ինձ ներե՞լ ես։
Ես երկար մտածեցի։
— Դեռ սովորում եմ, մա՛մ։
Նա գլխով արեց։
Հետո առաջին անգամ չփորձեց բացատրել, արդարանալ կամ խնդրել։
Պարզապես ասաց.
— Ես էլ եմ սովորում։
Եվ այդ խոսքերն ավելի կարևոր էին, քան նրա բոլոր նախորդ ներողությունները։
