Տասը տարի չտեսած ընկերուհիս զանգեց ու խնդրեց մեկ օրով ներկայանալ որպես իր ղեկավարը։ Երբ մերժեցի, նա ասաց. «Ուրեմն վաղը բոլորը կիմանան՝ իրականում ով եմ եղել ես այս տարիներին»
Գայանեի հետ դպրոցական տարիներից ընկերուհիներ էինք։ Բայց տասը տարի առաջ նա մեկնեց Ռուսաստան, և մեր կապը կամաց-կամաց կտրվեց։
Երբեմն սոցիալական ցանցերում տեսնում էի նրա լուսանկարները։ Գրում էր, որ հյուրանոցում ղեկավար պաշտոն ունի, գործերը լավ են, շուտով վերադառնալու է։
Այդ պատճառով էլ զարմացա, երբ նոյեմբերի մի երեկո զանգեց ու խնդրեց անհապաղ հանդիպել։
Երբ դուռը բացեցի, չճանաչեցի նրան։
Մազերը կարճ էին, դեմքը՝ հոգնած։ Ձեռքին փոքրիկ պայուսակ կար։
Նստեց խոհանոցում ու առանց նախաբանի ասաց.
— Նաիրա՛, վաղը կեսօրին կարո՞ղ ես մի քանի ժամով ներկայանալ որպես իմ նախկին ղեկավարը։
— Ի՞նչ ես ասում։
— Աղջիկս ուզում է քեզ հետ խոսել։ Ես ասել եմ՝ դու ժամանակին իմ ղեկավարն ես եղել, ու քո միջոցով կարող եմ իր համար Հայաստանում աշխատանք գտնել։
— Բայց ես կյանքում քո ղեկավարը չեմ եղել։
— Գիտեմ։ Միայն մի օր է պետք։
Նայեցի նրան։
— Գայանե՛, դու տասը տարի չես զանգել։ Հիմա գալիս ես ու խնդրում, որ աղջկադ խաբե՞մ։
Նա գլուխը կախեց։
— Վաղը Անին արտասահման է մեկնում աշխատանքի։ Ես չեմ ուզում՝ գնա։
— Ու դրա համար ուզում ես գոյություն չունեցող աշխատանք խոստանա՞լ։
Գայանեն սկսեց լաց լինել։
— Դու չգիտես՝ ինչի միջով եմ անցել։ Եթե իմանար, թե իրականում ինչ եմ աշխատել էս տասը տարին, ինձանից կամաչեր։
Հետո պայուսակից հանեց հեռախոսը և ցույց տվեց աղջկա ստացած աշխատանքի առաջարկը։
Աչքս ընկավ մի նախադասության.
«Աշխատողի անձնագիրը պահվում է գործատուի մոտ մինչև փորձաշրջանի ավարտը»։
Հարցրի.
— Գայանե՛, դու էս մարդկանց ճանաչո՞ւմ ես։
Նա գունատվեց։
— Չեմ ճանաչում։ Բայց հենց էսպիսի պայմանով էլ տասը տարի առաջ իմ անձնագիրն էին վերցրել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Մի պահ կարծեցի՝ սխալ եմ հասկացել։
— Քո անձնագիրը վերցրե՞լ էին։
Գայանեն գլխով արեց։
— Ութ ամիս չէին վերադարձնում։ Ասում էին՝ եթե ուզում ես հեռանալ, նախ պարտքդ մարի։
Նա սկսեց պատմել մի կյանք, որի մասին ես ոչինչ չգիտեի։
Տասը տարի առաջ Գայանեն մեկնել էր արտագնա աշխատանքի՝ ծանոթի առաջարկով։ Ասել էին՝ հյուրանոցում ընդունարանի աշխատակից է լինելու։ Աշխատավարձը լավն էր, կացարանը՝ ապահովված։
Սկզբում ամեն ինչ համոզիչ էր թվացել։
Բայց երբ տեղ էր հասել, նրան տեղափոխել էին հյուրանոցից հեռու գտնվող աշխատողների հանրակացարան։
Պահանջել էին անձնագիրը՝ իբր աշխատանքի թույլտվության ձևակերպման համար։
Հետո հայտնել էին, որ ճանապարհածախսի, բնակության ու միջնորդության դիմաց պարտք ունի։
— Ամեն ամիս աշխատում էի, բայց վերջում ասում էին՝ դեռ պարտք ես,— պատմում էր Գայանեն։— Մաքրում էի սենյակները, լվացք էի անում, երբեմն տասնչորս ժամ ոտքի վրա էի։
— Բա ինչո՞ւ ոստիկանություն չէիր դիմում։
— Վախենում էի։ Լեզվին լավ չէի տիրապետում, փաստաթղթերս իրենց մոտ էին։ Ասում էին՝ եթե բողոքեմ, ինձ էլ են մեղադրելու։
Ի վերջո այլ աշխատողների օգնությամբ կարողացել էր կապ հաստատել համապատասխան աջակցություն տրամադրող կազմակերպության հետ, վերադարձնել փաստաթղթերն ու հեռանալ այդ աշխատանքից։
Դրանից հետո այլևս այնտեղ չէր մնացել։
Բայց Հայաստան էլ չէր վերադարձել։
Գտել էր սովորական մաքրման աշխատանք, հետո՝ հյուրանոցում սենյակների սպասարկման գործ։ Արդեն օրինական պայմաններով էր աշխատում։
— Ինչո՞ւ էիր գրում, թե ղեկավար ես,— հարցրի։
Գայանեն երկար լռեց։
— Որովհետև Անին իմ գնալու ժամանակ տասնհինգ տարեկան էր։ Մորս հետ էր ապրում։ Ամեն անգամ զանգելիս ասում էր՝ մամա՛, հպարտանում եմ քեզնով։ Ես էլ չէի համարձակվում պատմել։
— Աղջիկդ հիմա քանի՞ տարեկան է։
— Քսանհինգ։
Պարզվեց՝ Անին տուրիզմի ոլորտում էր աշխատանք փնտրում։ Վերջերս արտասահմանում աշխատանքի առաջարկ էր ստացել։ Միջնորդը խոստացել էր բարձր աշխատավարձ, բնակություն և արագ մեկնում։
Նա արդեն վճարել էր կազմակերպչական որոշ ծախսերի համար։
Վաղը պիտի հանդիպեր ներկայացուցչին՝ վերջին փաստաթղթերը հանձնելու նպատակով։ Դրանից հետո նախատեսված էր մեկնել մի քանի օր անց։
Գայանեն վերադարձել էր Հայաստան, հենց որ իմացել էր դրա մասին։
— Աղջկաս ասացի՝ իմ նախկին ղեկավարն այստեղ է, կարող է քեզ աշխատանք առաջարկել։ Բայց նա ուզում է անձամբ հանդիպել։ Եթե դու չօգնես, իմ բոլոր սուտերը կբացվեն։
Ես նրան նայեցի։
— Գայանե՛, դու աղջկադ հիմա էլ ես ուզում խաբել։
— Ես ուզում եմ իրեն կանգնեցնել։
— Բայց եթե նա քեզ հավատա ու հրաժարվի իրական աշխատանքի հնարավորությունից՝ գոյություն չունեցող աշխատանքի համար, հետո՞ ինչ ես անելու։
Նա պատասխան չուներ։
Ես առաջարկեցի հաջորդ օրը հանդիպել Անիին՝ առանց որևէ մեկին ներկայանալու։
— Ես կարող եմ պատմել՝ ինչ վտանգներ կան նման պայմանագրերում։ Բայց ղեկավար չեմ ձևանա։
Գայանեն սկզբում չհամաձայնեց։
Հետո կամաց ասաց.
— Ուրեմն պիտի ճշմարտությունն ասեմ։
Հաջորդ օրը Անին եկավ իմ տուն։
Նա բարձրահասակ, վստահ հայացքով աղջիկ էր։ Ձեռքին փոքրիկ պայուսակ ուներ։
— Դուք մամայի նախկին ղեկավարն ե՞ք,— հարցրեց։
Ես պատասխանեցի.
— Ոչ, Անի՛։ Ես նրա հին ընկերուհին եմ։
Անին շրջվեց դեպի մորը։
— Մա՛մ, ի՞նչ է կատարվում։
Գայանեն նստած էր խոհանոցի սեղանի մոտ։
Նա սկսեց խոսել։
Սկզբում դժվարությամբ։
Հետո պատմեց ամեն ինչ՝ առաջին աշխատանքի, չվճարված գումարների, վերցված անձնագրի, վախի ու հետագա տարիների մասին։
Անին լուռ լսում էր։
Երբ մայրը վերջացրեց, աղջիկը հարցրեց.
— Այսինքն՝ էս տասը տարին դու ինձ խաբե՞լ ես։
Գայանեն գլուխը կախեց։
— Այո՛։
— Իսկ երբ ասում էիր, որ հյուրանոցի ղեկավարն ես, ի՞նչ էիր աշխատում։
— Սենյակներ էի մաքրում։
Անին մի պահ աչքերը փակեց։
Հետո ասաց.
— Մա՛մ, դու կարծում ես՝ ես քեզանից կամաչեի, որովհետև սենյակնե՞ր էիր մաքրում։
Գայանեն չպատասխանեց։
— Ես հիմա չգիտեմ՝ քո պատմածներից ուրիշ ինչին հավատամ։
Այդ նախադասությունից հետո նա վեր կացավ։
— Ես պիտի գնամ։
Գայանեն փորձեց կանգնեցնել։
— Անի՛, խնդրում եմ, էդ մարդկանց անձնագիրդ մի՛ տուր։
Անին շրջվեց։
— Ես դեռ չեմ որոշել՝ ինչ եմ անելու։ Բայց դու ինձ հիմա մի՛ ասա, որ քեզ վստահեմ։ Դու տասը տարի ինձ ճշմարտությունը չես ասել։
Նա դուրս եկավ։
Գայանեն երկար նստեց խոհանոցում։
— Տեսա՞ր,— ասաց։— Ես իրեն կորցրի։
Ես չփորձեցի մխիթարել։
Որովհետև դեռ չէի գիտակցում՝ այդ օրը ինչ էր լինելու։
Երեկոյան Անին զանգեց ինձ։
— Նաիրա՛, կարո՞ղ եմ մի բան հարցնել։
— Իհարկե։
— Եթե գործատուն ասում է՝ անձնագիրդ պիտի մեզ մոտ մնա, դա նորմա՞լ է։
— Ո՛չ։ Անձնագիրը որպես երաշխիք պահելը շատ լուրջ վտանգի նշան է։
Նա պատմեց, որ հանդիպման ժամանակ միջնորդին խնդրել է ցույց տալ աշխատանքի ամբողջական պայմանագիրը, գործատու կազմակերպության հասցեն և աշխատավարձի իրական պայմանները։
Միջնորդը սկսել էր խուսափել պատասխաններից։
Ասել էր՝ նախ փաստաթղթերը թողնի, հետո ամեն ինչ կիմանա։
Անին հրաժարվել էր։
— Իմ վճարած գումարը չեն ուզում վերադարձնել,— ասաց նա։
— Պահիր վճարումների ապացույցներն ու պայմանագրի պատճենները։ Կարող ես դիմել համապատասխան մարմիններին և մասնագիտական օգնություն ստանալ։
Անին լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Մամայի պատմածն իրո՞ք եղել է։
— Ես այնտեղ չեմ եղել, Անի՛։ Բայց տեսնում եմ, որ նա շատ ծանր բաներ է ապրել։ Մնացածը թող ինքն էլ քեզ պատմի։
Հաջորդ օրը Անին նորից եկավ՝ այս անգամ մորը տեսնելու։
Նրանք երկար ժամանակ փակ դռների հետևում խոսեցին։
Երբ դուրս եկան, Գայանեի աչքերը կարմրած էին։
Անին էլ ուրախ չէր։
Բայց արդեն համաձայնվել էին, որ աշխատանքի առաջարկը պետք է մանրամասն ստուգել, իսկ միջնորդի գործողությունների վերաբերյալ խորհրդատվություն ստանալ։
Այդ շաբաթ նրանք միասին դիմեցին աշխատանքային շահագործման դեպքերով զբաղվող աջակցության կազմակերպությանը։
Գայանեն առաջին անգամ ամբողջությամբ ներկայացրեց նաև իր տասը տարվա վաղեմության փորձառությունը։
Նա դեռ չէր պատրաստվում այդ մասին հրապարակավ խոսել։ Բայց պատրաստ էր անհրաժեշտ տեղեկությունները տրամադրել, եթե դրանք կարող էին օգնել կանխելու նմանատիպ դեպքեր։
Անին կորցրեց միջնորդին վճարած գումարի մի մասը։ Դրա վերադարձի հարցը դեռ լուծված չէր։
Արտասահման մեկնելու ծրագիրն էլ ժամանակավորապես չեղարկեց։
Նա շարունակում էր աշխատանք փնտրել՝ այս անգամ ուղղակի գործատուների միջոցով և պայմանները նախապես ստուգելով։
Մի երեկո Գայանեն ինձ զանգեց։
— Նաիրա՛, Անին այսօր ինձ հետ դուրս եկավ զբոսնելու։
— Լա՞վ եք խոսել։
— Հա։ Բայց ասաց՝ դեռ ինձանից նեղացած է։
— Հասկանում եմ։
— Գիտե՞ս ինչ ասաց։
— Ի՞նչ։
— Ասաց՝ «Մա՛մ, դու ինձ չէիր վստահում, որ քո դժվարությունն իմանամ։ Հիմա ինձ ժամանակ տուր, որ նորից քեզ վստահեմ»։
Գայանեն լռեց։
Հետո ավելացրեց.
— Ես մտածում էի՝ եթե ասեմ, թե սենյակներ եմ մաքրել, աղջիկս ինձ չի հարգի։ Իսկ պարզվեց՝ ինքը աշխատանքի համար չէ, ստելու համար է վիրավորվել։
Մի քանի օր անց գնացի նրանց տեսնելու։
Գայանեն խոհանոցում էր, իսկ Անին պատուհանի մոտ համակարգչով աշխատում էր։
Նա նոր աշխատանքային առաջարկ էր ստուգում։
Գայանեն մոտեցավ աղջկան։
— Անի՛, էս անգամ պայմանագրի բոլոր կետերը կարդա։ Եթե ինչ-որ բան պարզ չէ, հարցրու։
Անին գլուխը բարձրացրեց։
— Կկարդամ, մա՛մ։ Բայց դու էլ մի բան խոստացիր։
— Ի՞նչ։
— Այսուհետ եթե վախենաս, մի՛ հորինիր։ Ասա՝ վախենում եմ։
Գայանեն նստեց նրա կողքին։
— Խոստանում եմ։
Ես հեռացա՝ նրանց մենակ թողնելով։
Տասը տարի հետո ընկերուհուս առաջին զանգը սուտ խնդրելու համար էր եղել։
Բայց նրա այդ սուտը չստացվեց։
Եվ առաջին անգամ այդ տասը տարիների ընթացքում նա ստիպված եղավ աղջկա հետ խոսել ոչ թե այն կնոջ անունից, ում ձևացնում էր, այլ իր իսկ անունից։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում — Այստեղ
