Ամուսնուս հետ քսանյոթ տարի ապրել էինք մի հարկի տակ, բայց մի օր նա հայտարարեց, որ այլևս չի ուզում ինձ հետ նույն սենյակում քնել։ Ես վիրավորվեցի, մինչև գիշերը լսեցի, թե ում հետ է նա խոսում փակ դռան հետևում
Ամուսինս՝ Արամը, հիսունչորս տարեկան է։ Քսանյոթ տարի միասին ենք ապրել, և մինչև վերջերս երբեք առանձին չենք քնել։
Բայց մոտ մեկ ամիս առաջ նա սկսեց ամեն գիշեր հյուրասենյակում մնալ։
Սկզբում ասում էր՝ մեջքն է ցավում, բազմոցին ավելի հարմար է։
Հետո խնդրեց փոքր սենյակը ազատել, որ այնտեղ քնի։
Ես մտածեցի՝ երևի մեր հարաբերություններում մի բան է փոխվել։
— Արա՛մ, գուցե ուրիշ կին կա՞։
Նա նյարդայնացավ։
— Ի՞նչ ես խոսում։ Ուղղակի հանգիստ եմ ուզում։
Այդ օրվանից փոքր սենյակի դուռը գիշերները ներսից փակում էր։
Մի գիշեր ժամը երեքին արթնացա։
Միջանցքում լույս կար։
Արամը հեռախոսով խոսում էր։
Սկզբում մտածեցի՝ աշխատանքի հարց է։
Բայց հետո լսեցի նրա ձայնը.
— Սիրելի՛ տիկին, ես հասկանում եմ՝ որ դժվար է։ Բայց եթե հիմա չվճարեք, ձեր ծառայությունը չի ակտիվանա։
Մի տարեց կնոջ ձայն պատասխանեց.
— Տղա՛ ջան, ես էդքան փող չունեմ։ Էս ամիս դեղեր եմ գնել։
Արամն ասաց.
— Կարող եք երեխաներին խնդրել։ Կարևորն այն է, որ մինչև ուրբաթ վճարեք։
Ես քարացա։
Նա խոսում էր այնքան սառն ու համոզիչ, կարծես օրական հարյուր անգամ նույն խոսքերն էր կրկնում։
Հետո լսեցի կնոջ հարցը.
— Իսկ դուք վստահ ե՞ք, որ էդ սարքն իսկապես կաշխատի։
Արամը մի պահ լռեց։
— Իհարկե։
Հենց այդ պահին նրա համակարգչից մեկ ուրիշ տղամարդու ձայն լսվեց.
— Արա՛մ, պայմանագրի մասին մի՛ խոսիր։ Նախ վճարումը ստացիր։ Մյուս հարցերը հետո կլուծենք։
Արամը պատասխանեց.
— Բայց ես էս կնոջն արդեն երեք անգամ խոստացել եմ, որ սարքը կուղարկենք։ Մենք նույնիսկ չգիտենք՝ երբ է լինելու։
Եվ առաջին անգամ հասկացա, որ ամուսինս գիշերները պարզապես չի աշխատում։
Նա մարդկանցից փող էր վերցնում մի բանի համար, որի գոյության վրա ինքն էլ վստահ չէր։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես կամաց թակեցի դուռը։
Խոսակցությունն անմիջապես ընդհատվեց։
— Արա՛մ, բացի՛ր։
Մի քանի վայրկյան անց դուռը բացվեց։
Ամուսինս կանգնած էր ականջակալներով։
Սեղանին համակարգիչ էր, կողքին՝ ջրի բաժակ ու փոքրիկ տետր։
— Հասմի՛կ, ինչո՞ւ չես քնում։
— Ո՞ւմ հետ էիր խոսում։
Նա հանեց ականջակալները։
— Աշխատանքի։
— Ի՞նչ աշխատանքի։
— Հեռախոսային սպասարկում եմ անում։
— Իսկ ինչո՞ւ ինձ չէիր ասել։
Արամը հոգնած նստեց աթոռին։
— Որովհետև գիտեի՝ կհամոզես, որ չաշխատեմ։
Ես մոտեցա համակարգչին։
Էկրանի վրա հաճախորդների զանգերի ցուցակ էր։
Տարբեր անուններ, հեռախոսահամարներ, խոսակցության տևողություններ։
— Էդ կանանց ի՞նչ եք վաճառում։
— Տան անվտանգության ծառայություն։
— Իսկ սարքերը գոյություն ունե՞ն։
Նա լռեց։
Այդ լռությունն ամեն ինչ ասաց։
Վերջապես խոստովանեց։
Երեք ամիս առաջ նրան աշխատանք էր առաջարկել նախկին գործընկերը՝ Սուրենը։
Ընկերությունը հեռախոսով բաժանորդագրություններ էր վաճառում արտասահմանում ապրող հայերին։ Խոստանում էին տան անվտանգության սարքեր, հեռավար հսկողություն ու անհրաժեշտության դեպքում մասնագետի աջակցություն։
Արամի գործը զանգելն ու հաճախորդներին համոզելն էր։
Սկզբում նրան ասել էին, որ սարքավորումները շուտով պատրաստ կլինեն, իսկ հաճախորդները վճարում են նախնական գրանցման համար։
Բայց հետո պարզվել էր՝ շատ մարդիկ արդեն վճարել են, մինչդեռ խոստացված ծառայությունը չի տրամադրվում։
— Դու գիտեի՞ր էդ մասին,— հարցրի։
— Սկզբում չէ։
— Հետո՞։
Նա գլուխը կախեց։
— Հետո սկսեցի կասկածել։
— Եվ շարունակեցի՞ր փող պահանջել։
Արամը նայեց ինձ։
— Հասմի՛կ, ես երկու ամիս գործազուրկ էի։ Դու գիտես՝ ինչքան պարտք ունենք։
Ես հիշեցի։
Նրա նախկին աշխատավայրը փակվել էր։ Արամը երկու ամիս աշխատանք չէր գտնում։
Հետո մի օր տուն եկավ ու ասաց, որ արդեն հեռավար աշխատանք ունի։
Ես ուրախացել էի։
Առաջին աշխատավարձով նա վճարել էր մեր կուտակված պարտքերի մի մասը։
Երկրորդով՝ նորոգել մեքենան։
Երբեք մտքովս չէր անցել հարցնել՝ ինչ է անում գիշերները։
— Բայց հիմա դու գիտես, որ մարդկանց խաբում են,— ասացի։
Արամը բարկացավ։
— Ես ոչ մեկին ուղղակի չեմ խաբել։ Ես աշխատում եմ իրենց տված ցուցումներով։
— Դու հենց նոր կնոջը ասացիր, որ սարքը կաշխատի։
— Որովհետև ինձ այդպես են ասում։
— Իսկ դու ինքդ հավատո՞ւմ ես։
Նա չպատասխանեց։
Ես դուրս եկա սենյակից։
Առավոտյան նրա հետ չխոսեցի։
Բայց մտքիցս չէր գնում գիշերվա կնոջ ձայնը։
«Էս ամիս դեղեր եմ գնել»։
Մի քանի ժամ անց Արամը մոտեցավ ինձ։
— Հասմի՛կ, ես որոշել եմ էդտեղից դուրս գալ։
— Ե՞րբ։
— Ամսվա վերջում։
Ես նայեցի նրան։
— Այսինքն՝ մինչև ամսվա վերջ էլ շարունակելու ես մարդկանցից փող պահանջե՞լ։
Նա լռեց։
Հետո ասաց.
— Եթե հիմա դուրս գամ, վերջին աշխատավարձս չեն վճարի։
Այդ պահին զգացի՝ մեր միջև ինչ-որ բան կոտրվեց։
Ոչ թե նրա գործազրկության, ոչ թե փողի պատճառով։
Այլ որովհետև նա արդեն հասկանում էր, թե ինչ է անում, բայց շարունակում էր։
Այդ երեկո ես վերցրի մեր ընտանեկան ծախսերի տետրը։
Հաշվեցի՝ որքան գումար ունենք, ինչ պարտքեր կան, ինչ ծախսեր կարող ենք ժամանակավորապես կրճատել։
Հաջորդ օրը ցույց տվեցի Արամին։
— Մենք կարող ենք մի քանի ամիս ավելի համեստ ապրել։ Բայց ես չեմ ուզում, որ մեր տան ծախսերը փակվեն մարդկանց խաբելով։
Նա նայեց թվերին։
— Դու կարծում ես՝ էդքան հեշտ է։
— Չէ՛։ Դրա համար էլ պիտի որոշենք՝ ինչ ենք պատրաստ կորցնել, որ ավելի վատ բանի մասնակից չլինենք։
Արամը երկար լռեց։
Հետո վերցրեց հեռախոսն ու զանգեց Սուրենին։
Ես խոհանոցում էի, բայց լսում էի խոսակցությունը։
— Սուրե՛ն, ինձ պետք են հստակ տվյալներ՝ երբ են հաճախորդները ստանալու իրենց վճարած ծառայությունը։
Սուրենը ինչ-որ բան պատասխանեց։
Արամն ասաց.
— Չէ՛, էս անգամ բանավոր խոստումներն ինձ չեն բավարարում։
Խոսակցությունը երկար տևեց։
Երբ ավարտեց, Արամը նստեց սեղանի մոտ։
— Ինքն ասաց՝ եթե չեմ ուզում աշխատել, կարող եմ գնալ։ Բայց աշխատավարձիցս մի մասը պահելու են։
Ես հարցրի.
— Իսկ հաճախորդների փողե՞րը։
Արամը գլուխը տարուբերեց։
— Չգիտեմ։
Հաջորդ գիշեր նա չաշխատեց։
Բայց դրանով պատմությունը չավարտվեց։
Երեք օր անց մեր տուն զանգեց անհայտ համարից մի կին։
Ես պատասխանեցի։
— Կարո՞ղ եմ Արամի հետ խոսել։
— Ո՞վ է հարցնում։
Կինը ներկայացավ՝ Մելանյա։
Ապրում էր Կանադայում։
Արամի նախկին հաճախորդներից էր։
Նա պատմեց, որ վճարել է տան անվտանգության ծառայության համար, սակայն խոստացված սարքը չի ստացել։
Ամիսներ շարունակ նրան տարբեր ժամկետներ էին ասել։
— Արամն ինձ խոստացել էր, որ կօգնի պարզել,— ասաց կինը։— Հիմա չի պատասխանում աշխատանքային համարով։
Ես նրան ասացի, որ Արամն արդեն այդ ընկերությունում չի աշխատում։
Կինը լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Իսկ իմ փողն ի՞նչ կլինի։
Ես չգիտեի՝ ինչ պատասխանել։
Նրա համարն ու անձնական տվյալները չէի խնդրել։ Պարզապես առաջարկեցի պահպանել վճարումների ապացույցները և դիմել համապատասխան բանկային կամ սպառողների իրավունքների պաշտպանության ծառայություններին։
Երբ Արամը տուն եկավ, պատմեցի զանգի մասին։
Նա նստեց աթոռին ու գլուխը կախեց։
— Ես այդ կնոջ հետ խոսել եմ,— ասաց։
— Հիշո՞ւմ ես։
— Հիշում եմ։ Նա ինձ հարցնում էր՝ արդյոք այս ծառայությունն իրոք պետք է իրեն։ Ես ասել էի՝ պետք է։
— Իսկ հիմա ի՞նչ ես կարծում։
Արամը երկար լռեց։
— Հիմա կարծում եմ՝ նա պիտի չվճարեր։
Այդ երեկո ամուսինս առաջին անգամ անկեղծ խոսեց։
Ասաց, որ սկզբում իրեն թվում էր՝ պարզապես վաճառքով է զբաղվում։
Հետո, երբ հաճախորդներից սկսեցին բողոքներ գալ, ղեկավարները պահանջել էին նրանց նոր խոստումներով հանգստացնել։
Որոշ աշխատողներ հեռացել էին։
Ինքը մնացել էր։
— Ամեն անգամ մտածում էի՝ դեռ մի շաբաթ աշխատեմ, հետո կգնամ,— խոստովանեց։— Ու ամեն շաբաթ նոր աշխատավարձ էր գալիս։
Ես նրան հարցրի.
— Դու ուզո՞ւմ ես, որ էդ մարդիկ հետ ստանան իրենց փողը։
— Այո՛։
— Ուրեմն պիտի օգնես ճշտել՝ ինչ է տեղի ունեցել։
Հաջորդ շաբաթ Արամը իրավաբանի հետ խորհրդակցեց։
Նա պահպանել էր իր աշխատանքային պայմանագրի, աշխատավարձերի, ծառայության նկարագրությունների և ղեկավարության որոշ հանձնարարությունների պատճենները։
Խորհրդատվությունից հետո ներկայացրեց իր իմացած տեղեկությունները իրավասու մարմիններին՝ առանց հաճախորդների անձնական տվյալները կամայականորեն տարածելու։
Նա հասկանում էր, որ դա կարող է ունենալ նաև իր համար տհաճ հետևանքներ։
Ի վերջո, երբ արդեն կասկածել էր խաբեությանը, շարունակել էր աշխատել։
Ես էլ հասկանում էի, որ այս պատմությունը ոչ մի կերպ չի ավարտվելու պարզապես աշխատանքը թողնելով։
Արամն իսկապես դադարեցրեց այդ գործը։
Նա մի քանի շաբաթ կրկին գործազուրկ մնաց։
Տանը լարված էր։
Մենք վիճում էինք փողի, վստահության, նրա արած ընտրությունների մասին։
Մի երեկո նա ասաց.
— Ես չգիտեմ՝ դու երբևէ ինձ նորից կվստահե՞ս։
Ես պատասխանեցի.
— Ես էլ չգիտեմ։
Նա այդ գիշեր նորից քնեց առանձին սենյակում։
Բայց արդեն ոչ թե գաղտնի աշխատելու համար։
Մենք պարզապես ժամանակ էինք ուզում հասկանալու՝ կարո՞ղ ենք շարունակել միասին ապրել։
Մի քանի ամիս անց պարզվեց, որ ընկերության վերաբերյալ բազմաթիվ բողոքներ են ներկայացվել։ Դրանց ուսումնասիրությունն ընթացքի մեջ էր։
Որոշ հաճախորդներ փորձել էին բանկերի միջոցով վիճարկել վճարումները։ Արդյունքները տարբեր էին։ Բոլոր գումարները վերադարձված չէին։
Արամը մասնակցում էր անհրաժեշտ պարզաբանումներին։
Դա մեր ընտանիքի համար ամոթալի ու ծանր շրջան էր։
Բայց ինձ համար ամենակարևոր պահը դրանից հետո եղավ։
Մի օր Արամը վերադարձավ աշխատանքի հարցազրույցից։
Նրան առաջարկել էին պահեստի հաշվառման աշխատանք՝ ավելի ցածր աշխատավարձով, քան նախկինում էր ստանում։
— Համաձայնվել եմ,— ասաց։
— Լա՞վ պայմաններ են։
— Սովորական։ Բայց գոնե գիտեմ՝ ինչի համար եմ աշխատելու։
Նա նստեց խոհանոցի սեղանի մոտ։
Ես թեյ լցրի։
Մի քանի րոպե լուռ էինք։
Հետո Արամն ասաց.
— Հասմի՛կ, ես ուզում եմ նորից մեր սենյակում քնել։
Ես նայեցի նրան։
Քսանյոթ տարի նույն մահճակալում էինք քնել։
Եվ առաջին անգամ այդ հարցն ինձ համար այդքան դժվար էր։
— Դեռ պատրաստ չեմ,— ասացի։
Նա գլխով արեց։
— Հասկանում եմ։
Այդ գիշեր Արամը մնաց փոքր սենյակում։
Բայց դուռը բաց էր։
Լույսը՝ անջատված։
Այլևս ոչ ոքի չէր զանգում։
Իսկ ես առաջին անգամ երկար ժամանակից հետո հանգիստ քնեցի՝ առանց արթնանալու և լսելու, թե նա ում հետ է խոսում։
Առավոտյան, երբ խոհանոց մտա, Արամը նախաճաշ էր պատրաստում։
— Սուրճ ուզո՞ւմ ես,— հարցրեց։
— Հա՛։
Նա երկու բաժակ դրեց սեղանին։
Մենք նստեցինք իրար դիմաց։
Այդ պահին դեռ չգիտեինք՝ մեր ամուսնությունն ինչ ճանապարհով կշարունակվի։
Բայց արդեն մի բան պարզ էր։
Քսանյոթ տարի միասին ապրելը չէր նշանակում, որ ես պիտի լռեմ միայն այն պատճառով, որ ամուսինս վախենում է աշխատանքը կորցնելուց։
Եվ Արամի համար էլ առաջին անգամ պարզ էր դարձել, որ ընտանիքը պահելու փորձը կարող է հենց ընտանիքը վտանգել, եթե դրա համար ուրիշ մարդկանց վստահությունն ես չարաշահում։
Նա վերցրեց բաժակը, մի կում խմեց ու հարցրեց.
— Երեկ նոր աշխատանքի պայմաններն ուսումնասիրեցի՞ր։
— Ուսումնասիրեցի։
— Լա՞վ են։
— Սկզբի համար՝ այո՛։
Արամը գլխով արեց։
Հետո առաջին անգամ երեք ամսվա ընթացքում սկսեց պատմել իր աշխատանքային օրվա մասին՝ առանց որևէ բան թաքցնելու։
