Ճանապարհորդության կեսին քսանյոթ ուղևոր պահանջեց, որ յոթանասուներկուամյա կնոջը թողնենք ճանապարհի եզրին ու շարունակենք։ Կինը համաձայնեց, վերցրեց պայուսակն ու իջավ։ Բայց վարորդը շարժիչն անջատեց ու ասաց. «Ես էս կնոջը էստեղ մենակ չեմ թողնելու»։ Այդ պահին տարեց կինը պայուսակից հանեց իմ գրած հայտարարությունը, և հասկացա՝ ամբողջ օրը հենց ես եմ խաբել նրան։
Երեսունչորս տարեկան եմ։ Անունս՝ Արփի։
Երկու տարի փոքր խմբերով ճանապարհորդություններ էի կազմակերպում Հայաստանի տարբեր վայրեր։
Սիրում էի աշխատանքս։
Հատկապես երբ մարդիկ օրվա վերջում ասում էին՝ ինչ լավ օր անցկացրինք։
Այդ կիրակի նախատեսել էի ուղևորություն դեպի Տավուշ։
Ծրագրում անտառային զբոսանք կար, այցելություն տեսարժան վայրեր, հետո՝ ընդհանուր ճաշ։
Գրանցվել էր քսանութ մարդ։
Նրանցից մեկը՝ յոթանասուներկուամյա Սոնան, ինձ նախապես զանգել էր։
— Աղջի՛կ ջան, ես երկար քայլել չեմ կարող։ Ինձ հարմա՞ր է ձեր ճանապարհորդությունը։
Պատասխանել էի.
— Այո՛, հիմնական ճանապարհը ավտոբուսով է։ Քայլելը շատ դժվար չի լինելու։
Սոնան վճարել էր։
Այդ օրը եկել էր միայնակ՝ փոքրիկ ուսապարկով ու սպիտակ մարզակոշիկներով։
Սկզբում ամեն ինչ լավ էր։
Բայց կեսօրին, երբ հասանք անտառի եզրին, պարզ դարձավ՝ հիմնական տեսարժան վայր հասնելու համար մոտ չորս կիլոմետր պիտի քայլենք, մի հատվածն էլ աստիճաններով է։
Սոնան նայեց ճանապարհին։
— Արփի՛, ես էսքան չեմ կարող անցնել։
Խմբից մեկը դժգոհեց։
— Բա հիմա բոլորս էստեղ պիտի մնա՞նք։
Մյուսները սկսեցին խոսել։
Ես խառնվեցի։
Վախենում էի, որ մարդիկ կհրաժարվեն հետագայում ինձ հետ ճանապարհորդելուց։
— Սոնա՛ տիկին, կարող եք էստեղ սպասել, մինչև վերադառնանք։
Նա նայեց շուրջը։
Մեր կանգնած վայրում միայն ճանապարհն էր, մի փակ կրպակ ու մի քանի ծառ։
— Իսկ որտե՞ղ նստեմ,— հարցրեց։
Չգիտեի։
Մի տղամարդ բարկացած ասաց.
— Եկեք տիկնոջը թողնենք, մենք գնանք։ Ինքն էլ է համաձայն։
Սոնան կամաց ասաց.
— Հա՛, գնացեք։ Ես մի կերպ կսպասեմ։
Նա իջավ ավտոբուսից։
Բայց վարորդը՝ Արթուրը, շարժիչն անջատեց։
— Չեմ շարժվի,— ասաց։
Ես մոտեցա։
— Արթո՛ւր, բոլորն են սպասում։
Նա ցույց տվեց Սոնային։
— Իսկ էս կինը մարդ չէ՞։
Այդ պահին Սոնան պայուսակից հանեց տպած հայտարարությունս։
Վրան մեծ տառերով գրված էր.
«Հարմարավետ ճանապարհորդություն՝ առանց երկար քայլարշավի։ Հարմար է բոլոր տարիքի մարդկանց»։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ավտոբուսում լռություն տիրեց։
Սոնան թուղթը մեկնեց ինձ։
— Արփի՛ ջան, ես հենց էս հայտարարության համար եմ եկել։
Նայեցի գրածիս։
Այդ բառերը ես էի ընտրել։
Երբ ծրագիրը հրապարակել էի, մտածել էի՝ մարդիկ ավելի հեշտ կգրանցվեն, եթե ճանապարհորդությունը ներկայացնեմ որպես հանգիստ զբոսանք։
Իսկ իրականում նախապես գիտեի, որ ծրագրի հիմնական հատվածը երկար քայլք է պահանջելու։
Որոշել էի՝ տեղում կբացատրեմ։
Բայց երբ Սոնան զանգել էր ու հատուկ հարցրել իր հնարավորությունների մասին, ես նրան լրիվ ճիշտ տեղեկություն չէի տվել։
Հիմա նա կանգնած էր անտառի ճանապարհին, իսկ քսանյոթ մարդ սպասում էր, որ իրենք շարունակեն ծրագիրը։
— Ես ձեզ չեմ ուզում խանգարել,— ասաց Սոնան։— Ուղղակի էս ճանապարհը չեմ կարող անցնել։
Խմբից մեկը միջամտեց.
— Դե թող մի քիչ սպասի։ Մենք հո ամեն ինչ չենք փչացնելու։
Վարորդը շրջվեց։
— Էստեղ ոչ նստելու տեղ կա, ոչ ապահով սպասելու պայման։ Ես մարդուն էս ճանապարհին չեմ թողնելու։
Ես առաջին անգամ այդ օրը հարցրի Սոնային.
— Իսկ դուք ի՞նչ եք ուզում։
Նա զարմացած նայեց ինձ։
— Ուզում եմ տուն գնալ։
Այդ պատասխանն ինձ սառեցրեց։
Ես ամբողջ օրը փորձում էի այնպես անել, որ բոլորը գոհ մնան։
Բայց Սոնան արդեն չէր ուզում շարունակել։
Ավտոբուսի ներսում դժգոհությունները շատացան։
Մի տղամարդ՝ Վահեն, բարձրաձայն ասաց.
— Մենք էլ ենք վճարել։ Հիմա մեկ մարդու պատճառով բոլորս պիտի հետ դառնա՞նք։
Նա ճիշտ էր մի հարցում։
Մյուս մարդիկ նույնպես սպասելիքներ ունեին։
Նրանք ճանապարհորդության համար վճարել էին՝ ծրագրով նախատեսված վայրերը տեսնելու։
Բայց նրանց դժգոհությունը չէր նշանակում, որ կարելի էր Սոնային մենակ թողնել ճանապարհի եզրին։
Ես վերցրի հեռախոսս ու զանգեցի մոտակա բնակավայրում գտնվող հյուրատուն, որի հետ նախկինում աշխատել էի։
Հարցրի՝ հնարավոր կլինի՞ Սոնային այնտեղ հասցնել, որպեսզի ապահով վայրում սպասի, մինչև կազմակերպենք վերադարձը։
Ասացին՝ կարող են ընդունել։
Բայց տեղափոխելու համար առանձին մեքենա էր պետք։
Սոնան լսեց խոսակցությունս։
— Արփի՛, ես կարող եմ տաքսիով գնալ։
— Կարող եք, բայց նախ պիտի ճիշտ կազմակերպենք։
Նա նստեց ավտոբուսի առաջին աստիճանին։
— Ես քեզ մի բան ասեմ։ Ես շատ երկար ժամանակ ոչ մի տեղ մենակ չեմ գնացել։ Էսօր առաջին անգամ որոշեցի, որ կարող եմ։
Նայեցի նրան։
— Ինչո՞ւ հենց էս ուղևորությունն ընտրեցիք։
— Որովհետև գրված էր՝ երկար քայլել պետք չէ։
Նրա ձայնը հանգիստ էր։
Ոչ մի մեղադրանք։
Դա ավելի ծանր էր։
Սոնան պատմեց, որ ամուսինը երկու տարի առաջ մահացել էր։
Այդ ժամանակից հետո հազվադեպ էր տնից հեռու գնում։
Որոշել էր նորից սկսել փոքր ճանապարհորդություններից։
Մինչ այդ քայլել էր հիմնականում քաղաքում, հարթ ճանապարհներով։
Մեծ լեռնային քայլարշավի պատրաստ չէր։
Դրա համար էլ հատուկ ընտրել էր մեր հայտարարությունը։
— Եթե իմանայի չորս կիլոմետր քայլել կա, չէի գրանցվի,— ասաց։— Կընտրեի ուրիշ օր։
Ես պատասխանեցի.
— Պիտի ձեզ ասեի։
Նա գլխով արեց։
— Հա՛։
Մի քանի րոպե հետո Արթուրն առաջարկեց մի լուծում։
Կարող էինք ամբողջ խմբով վերադառնալ մոտակա բնակավայր, Սոնային հասցնել նախապես համաձայնեցված հյուրատուն, որտեղ նրան ապահով կընդունեն, իսկ հետո շարունակել ծրագրի այն մասը, որը դեռ հնարավոր էր իրականացնել։
Դա նշանակում էր՝ քայլարշավը կարճանալու է։
Որոշ մարդիկ չեն հասնելու նախատեսված կետին։
Ընդհանուր ճաշի ժամը նույնպես փոխվելու էր։
Բայց դա իրատեսական տարբերակ էր։
Ես բոլորին բացատրեցի։
Ոմանք բարկացան։
Մի քանի մարդ ասաց, որ այլևս իմ կազմակերպած ճանապարհորդություններին չի մասնակցի։
Ես պատասխանեցի.
— Հասկանում եմ։
Առաջին անգամ չէի փորձում բոլորին խոստանալ, թե ոչինչ չի փոխվելու։
Սոնային հասցրինք հյուրատուն։
Նա ներս մտավ, նստեց փոքրիկ հյուրասրահում։
Այնտեղ աշխատող կինը՝ Անուշը, առաջարկեց թեյ։
Ես Սոնային ասացի, որ կկազմակերպեմ վերադարձը նրա նախընտրած ժամին՝ համաձայնեցնելով ճանապարհը։
Նա նայեց ինձ։
— Արփի՛, ես քեզնից գումար չեմ ուզում էս պահին։
— Գիտեմ։ Բայց ձեր վճարած ծառայությունն այնպես չի մատուցվել, ինչպես ներկայացրել էի։
Նա մի պահ լռեց։
— Լավ։ Էդ հարցը հետո կխոսենք։
Ես գլխով արեցի։
Մյուս ուղևորների հետ վերադարձանք նախատեսված ճանապարհի սկզբնակետ։
Այս անգամ մի քանի հոգի որոշեց կարճ զբոսնել մոտակայքում։
Մյուսները նախընտրեցին սրճարանում նստել։
Քայլարշավի ամբողջ ծրագիրն այլևս հնարավոր չէր պահպանել։
Այդ օրը կորցրի ոչ միայն եկամտի մի մասը։
Կորցրի նաև մարդկանց վստահությունը։
Վահեն մոտեցավ։
— Արփի՛, դու մեզ ասել էիր՝ ամբողջ ծրագիրը իրականացնելու ենք։
Ես պատասխանեցի.
— Ճիշտ եք։ Ու ես պիտի նախապես ավելի հստակ գրեի՝ ինչքան քայլք կա։
— Իսկ հիմա՞։
— Հիմա պիտի քննարկենք չիրականացված ծառայության համար համապատասխան փոխհատուցումը։
Նա դեռ դժգոհ էր։
Բայց գոնե արդեն խոսում էինք կոնկրետ հարցից։
Երեկոյան, երբ խումբը վերադարձավ Երևան, ես առանձին զանգեցի Սոնային։
Նա արդեն տուն էր հասել՝ նախապես համաձայնեցված փոխադրումով։
— Սոնա՛ տիկին, ուզում եմ ներողություն խնդրել։
Նա պատասխանեց.
— Լսում եմ։
— Ես ձեզ ճիշտ տեղեկություն չեմ տվել։ Դուք հատուկ հարցրել էիք, ես էլ թեթևացրել էի ճանապարհի դժվարությունը։
Նա լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես էդ օրը շատ ամաչեցի։
Զարմացա։
— Ինչո՞ւ պիտի դուք ամաչեիք։
— Որովհետև բոլորը նայում էին ինձ, կարծես ես եմ սխալ տեղ եկել։
Այդ խոսքերն ինձ երկար մնացին։
Ես սխալ ծրագիր էի ներկայացրել։
Բայց ամոթը զգացել էր նա։
Հաջորդ օրերին վերադարձրի Սոնայի վճարած գումարը։
Մյուս մասնակիցների հետ առանձին քննարկեցի ծրագրի չիրականացված հատվածի փոխհատուցումը՝ պայմանավորվածություններին ու փաստացի մատուցված ծառայությանը համապատասխան։
Մի քանի մարդ դժգոհ մեկնաբանություն թողեց իմ էջում։
Ես ոչ մեկը չջնջեցի միայն նրա համար, որ բացասական էր։
Պատասխանեցի՝ ընդունելով ծրագրի նկարագրության սխալը։
Ոչ մի տեղ չգրեցի, թե Սոնան մեզ խանգարել է։
Որովհետև չէր խանգարել։
Մի քանի շաբաթ անց նոր ճանապարհորդության հայտարարություն պատրաստեցի։
Այս անգամ մանրամասն նշեցի՝ քայլքի մոտավոր երկարությունը, ճանապարհի բնույթը, աստիճանների առկայությունը, հանգստի հնարավորությունները և այն, թե ինչ պիտի անի մարդը, եթե չցանկանա շարունակել որոշ հատվածը։
Հայտարարությունը երկար ստացվեց։
Ոչ այնքան գրավիչ, որքան նախկինները։
Բայց երբ հրապարակեցի, առաջին զանգահարողը հարցրեց.
— Ես ծնողներիս հետ կարո՞ղ եմ գալ։
Այս անգամ անմիջապես չպատասխանեցի՝ իհարկե։
Նախ հարցրի՝ ինչպիսի քայլք են նրանք կարողանում անել, հետո բացատրեցի երթուղին։
Վերջում կինը ասաց.
— Շնորհակալ եմ։ Էս տարբերակը մեզ հարմար չէ, բայց կսպասենք ավելի հանգիստ ուղևորության։
Ես առաջին անգամ ուրախացա, որ մարդը չգրանցվեց։
Որովհետև նա ճիշտ որոշում կայացրեց՝ մինչև ճանապարհ ընկնելը։
Մեկ ամիս անց որոշեցի կազմակերպել իսկապես հանգիստ ծրագիր՝ կարճ զբոսանքներով, նստելու հնարավորություն ունեցող կանգառներով և առանց պարտադիր երկար քայլքի։
Հրապարակելուց առաջ զանգեցի Սոնային։
— Կուզեի՞ք նայել ծրագրին։
Նա մի պահ լռեց։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև ուզում եմ հասկանալ՝ տեղեկությունները հստակ են, թե չէ։
Սոնան պատասխանեց.
— Կնայեմ։ Բայց իմ համաձայնությունը մի՛ ներկայացրու որպես բոլոր տարեց մարդկանց համաձայնություն։ Ամեն մարդ իր հնարավորություններն ունի։
Ես ժպտացի։
— Ճիշտ եք։
Նա նոր ճանապարհորդությանը չմասնակցեց։
Ասաց՝ դեռ պատրաստ չէ։
Ես չհամոզեցի։
Մի քանի շաբաթ հետո ինքն ինձ լուսանկար ուղարկեց։
Նստած էր Դիլիջանի մի փոքրիկ այգում՝ նստարանին։
Պարզվեց՝ քրոջ հետ էր գնացել։
Հեռախոսով գրեց.
«Այս անգամ նախապես գիտեի՝ որտեղ պիտի քայլեմ, որտեղ պիտի նստեմ։ Լավ օր անցկացրի»։
Ես երկար նայեցի լուսանկարին։
Սոնան ինձ չէր ներում միայն նրա համար, որ նորից զբոսանքի էր գնացել։
Իմ սխալը մնում էր։
Բայց այդ օրը նրա ճանապարհորդությունը չէր փչացել։
Եվ երբ նոր խմբով ճանապարհ ընկանք, առաջին անգամ ավտոբուսի մեջ բարձրախոսով ոչ թե հայտարարեցի, թե ինչ հրաշալի օր է մեզ սպասվում, այլ հերթով բացատրեցի ծրագրի իրական պայմանները։
Ոմանք նույնիսկ ձանձրացան։
Բայց երբ հասանք առաջին կանգառին, յուրաքանչյուր մարդ արդեն գիտեր՝ ինչ ընտրություն ունի։
Ու դա շատ ավելին էր, քան իմ նախկին ամենագեղեցիկ խոստումները։
