Դստերս հարսանիքի օրը սրահի աշխատակիցը մեր սեղանի մոտ մի ավելորդ աթոռ դրեց։ Երբ խնդրեցի հեռացնել, ասաց. «Տիկի՛ն, էս աթոռի համար արդեն վճարել են»։ Իսկ երբ իմացա՝ ով է վճարել, քիչ մնաց ուշաթափվեի…
Անունս Սաթենիկ է, 54 տարեկան եմ։ Ապրում եմ Արմավիրում։ Ամուսնուս հետ երկու երեխա ենք մեծացրել՝ տղա ու աղջիկ։
Աղջիկս՝ Լիլիթը, վերջերս ամուսնացավ։
Հարսանիքը մեծ չէր, բայց ամեն ինչ մանրամասն պատրաստել էինք։ Հյուրերի ցուցակը երեք անգամ ստուգել էի։ Գիտեի՝ ով որ սեղանի մոտ պիտի նստի։
Մեր ընտանեկան սեղանի համար տասներկու աթոռ էինք պատվիրել։
Բայց երբ մտա սրահ, տեսա՝ տասներեքն են։
Ավելորդ աթոռը դրված էր հենց իմ կողքին։
Կանչեցի մատուցողին։
— Տղա ջան, էս աթոռը տարեք։ Մենք տասներկու հոգի ենք։
Նա մի քիչ շփոթվեց։
— Տիկին, ինձ ասել են՝ էդ աթոռը չհանեմ։
— Ո՞վ է ասել։
— Մեր ադմինիստրատորը։
Գնացի ադմինիստրատորի մոտ։
Նա համակարգչով ստուգեց պատվերն ու ասաց.
— Ճիշտ է, ձեր պատվերով տասներկու տեղ է։ Բայց երեկ առանձին վճարում է կատարվել ևս մեկ տեղի համար։
— Ո՞վ է վճարել։
— Անունը նշված չէ։ Միայն խնդրել են աթոռը դնել հարսի մոր կողքին։
Ես նյարդայնացա։
— Էս ի՞նչ կատակ է։ Հարսանիքի օրը մարդուն հանգիստ չե՞ն թողնում։
Ադմինիստրատորը փորձեց զանգել վճարումը կատարած անձին, բայց հեռախոսը չէր պատասխանում։
Ասացի՝ թող աթոռը մնա, հետո կպարզենք։
Երբ հյուրերը հավաքվեցին, նկատեցի, որ աթոռի վրա փոքրիկ սպիտակ ծրար կա։
Վերցրի։
Վրան գրված էր.
«Սաթենիկին։ Բացել միայն այն ժամանակ, երբ Լիլիթը հոր հետ պարելու գնա»։
Ձեռքերս սառեցին։
Այդպիսի բան միայն մեկը կարող էր գրել։
Մի մարդ, որի անունը մեր ընտանիքում քսանութ տարի չէինք արտասանել։
Սկզբում մտածեցի՝ պատռեմ ծրարը։
Բայց չկարողացա։
Երբ հնչեց հայր ու դուստր պարի երաժշտությունը, Լիլիթն ու ամուսինս դուրս եկան պարահրապարակ։
Ես բացեցի ծրարը։
Ներսում ընդամենը մի լուսանկար էր և երկու տող.
«Ես չեմ եկել քո աղջկա հարսանիքը փչացնելու։ Ուղղակի ուզում էի, որ այսօր գոնե մի անգամ իմ տեղը դատարկ չմնա»։
Լուսանկարը շրջեցի։
Այնտեղ ես էի՝ տասնյոթ տարեկան, կողքիս՝ մի փոքրիկ աղջիկ։
Նրա դեմքը տեսնելուն պես սկսեցի լաց լինել։
Այդ պահին հետևիցս մի կին ասաց.
— Սաթենիկ, ես քեզ խոստացել էի, որ առանց թույլտվության չեմ մոտենա։ Բայց էսօր այլևս չկարողացա հեռու մնալ։
Շրջվեցի։
Դիմացս կանգնած էր այն աղջիկը, որին վերջին անգամ տեսել էի, երբ նա ընդամենը վեց տարեկան էր։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Տասներեքերորդ աթոռը
Դիմացս կանգնած կինը մոտ քառասուներեք տարեկան կլիներ։ Մազերը կարճ էին, աչքերի շուրջը՝ մանր կնճիռներ։ Բայց ես նրան ճանաչեցի անմիջապես։
— Նունե՞…
Նա հազիվ ժպտաց։
— Բարև, Սաթո։
Այդպես ինձ միայն մանկության տարիներին էին դիմում։
Ես կանգնած էի հարսանյաց սրահի մեջտեղում՝ ձեռքումս հին լուսանկար, ու չէի կարողանում որևէ բառ ասել։
Նունեն իմ փոքր քույրն էր։
Երբ ես տասնյոթ տարեկան էի, նա վեց տարեկան էր։ Մեր ծնողները բաժանվել էին, ու մենք հայտնվել էինք տարբեր ընտանիքներում։
Հայրս ինձ տարել էր իր հետ, իսկ մայրս Նունեին։
Սկզբում հաճախ էինք հանդիպում։ Հետո մայրս Նունեի հետ հեռացել էր Հայաստանից, և մեր կապը կտրվել էր։
Տարիներ շարունակ ես փորձում էի գտնել նրանց։
Բայց այն ժամանակ ոչ հեռախոսներն էին այսօրվա պես, ոչ էլ հնարավոր էր համացանցով մարդ գտնել։
Ինը տարի անց իմացա, որ մայրս մահացել է։ Այդ ժամանակ Նունեն արդեն տասնհինգ տարեկան էր։ Փորձեցի նրա մասին տեղեկություն ստանալ, բայց մորս հարազատներից ոչ ոք հստակ հասցե չուներ։
Հորս հետ այդ պատճառով մեծ վեճ ունեցա։
Նա ասում էր՝ անցյալը պետք է հանգիստ թողնել։
Ես չէի համաձայնում։
Վերջում մեր ընտանիքում Նունեի անունը պարզապես դադարեցինք տալ։
Եվ ահա, երեսունյոթ տարի անց, նա կանգնած էր իմ դիմաց։
— Որտե՞ղ էիր,— շշնջացի։
Նունեն նայեց շուրջը։
— Կարո՞ղ ենք մի քիչ դուրս գալ։ Չեմ ուզում Լիլիթի օրը խանգարել։
Մենք դուրս եկանք սրահի կողքի փոքրիկ պատշգամբը։
Երաժշտությունը ներսից խուլ էր լսվում։
— Ես քեզ փնտրել եմ,— ասացի։
— Գիտեմ։
Այդ մեկ բառից ավելի շատ զարմացա, քան նրա հայտնվելուց։
— Որտեղի՞ց գիտես։
Նունեն պայուսակից հանեց հին, ծալված թուղթ։
Դա նամակ էր։
Իմ ձեռագրով։
1998 թվականի ամսաթվով։
Ես այն գրել էի մորս քրոջը՝ խնդրելով հայտնել Նունեի հասցեն։
— Էս քեզ ինչպե՞ս հասավ։
— Մորաքույրը տվել էր ինձ։ Բայց շատ ուշ։
Նունեն պատմեց, որ մորս մահից հետո իրեն մի քանի տարի խնամել էր մորաքույրը։ Հետո նա ամուսնացել էր, տեղափոխվել Վրաստան, այնտեղ ընտանիք կազմել։
— Մորաքույրը ինձ ասում էր, որ դու նոր ընտանիք ունես ու չես ուզում մեզ հետ կապ պահել։
— Բայց դա սուտ էր։
— Հիմա գիտեմ։
Նա նայեց աչքերիս։
— Այն ժամանակ տասնհինգ տարեկան էի։ Մտածում էի՝ երևի դու էլ ինձ մոռացել ես։
— Ես քեզ ո՞նց կմոռանայի։
Նունեն ուսերը բարձրացրեց։
— Երեխաներն իրենց ձևով են հասկանում մեծերի լռությունը։
Ես նստեցի պատշգամբի աթոռին։
— Բա ինչո՞ւ ավելի շուտ չեկար։
— Մի քանի տարի առաջ նորից սկսեցի քեզ փնտրել։ Մեր հին հարևաններից մեկին գտա։ Նա ասաց, որ դու Արմավիրում ես ապրում, ամուսին ու երեխաներ ունես։
— Ուրեմն գիտեի՞ր, թե որտեղ եմ։
— Հասցեն չգիտեի։ Միայն անունդ ու քաղաքը։
Նա բացեց հեռախոսը։
Ցույց տվեց իմ դստեր հարսանեկան հրավիրատոմսի լուսանկարը, որը Լիլիթը հրապարակել էր սոցիալական ցանցում։
— Սա տեսա երկու շաբաթ առաջ։ Սկզբում չհավատացի։ Հարսի մոր անունը Սաթենիկ էր, հետո նայեցի լուսանկարները։ Քեզ ճանաչեցի։
— Ու որոշեցիր գալ։
— Սկզբում չէ։ Մտածեցի՝ զանգեմ, բայց հեռախոսահամարդ չգտա։ Հետո սրահի հետ կապվեցի։ Ասացի՝ ուզում եմ մեկ տեղի համար վճարել, բայց չեմ ուզում առանց հրավերի մտնել։
— Իսկ աթոռը ինչո՞ւ հենց իմ կողքին։
Նունեն աչքերը խոնարհեց։
— Որովհետև փոքր ժամանակ, երբ հյուր էինք գնում, միշտ քո կողքին էի նստում։
Ես հիշեցի։
Մեր տան հին կլոր սեղանը։ Նունեն փոքրիկ աթոռը քարշ էր տալիս ու դնում իմ կողքին։
Եթե մայրս փորձում էր նրան ուրիշ տեղ նստեցնել, լաց էր լինում։
Ես սկսեցի լաց լինել։
Նունեն մոտեցավ ու գրկեց ինձ։
Մենք երկար կանգնեցինք այդպես։
Երբ մի փոքր հանգստացանք, հարցրի.
— Իսկ ինչո՞ւ էիր գրել, որ ուզում ես՝ քո տեղը դատարկ չմնա։
Նունեն ժպտաց։
— Որովհետև մեր ընտանիքի բոլոր լուսանկարներում իմ տեղը կարծես կորել էր։
Նա պատմեց, որ տարիներ առաջ փորձել էր գտնել մեր մանկության նկարները։
Մորաքրոջ մոտ ընդամենը մի քանի լուսանկար էր պահպանվել։
Մեկում ես ու ինքն էինք՝ մեր հին տան բակում։
Այդ լուսանկարը հենց ծրարի մեջ էր դրել։
— Ես երկար մտածում էի, թե մեր ընտանիքի որ մասն է իրական, որ մասը՝ ուրիշների պատմածը,— ասաց նա։ — Ուզում էի գոնե մի անգամ ինքս որոշել, թե որտեղ պիտի նստեմ։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Դու պիտի իմ կողքին նստես։ Բայց ոչ թե որովհետև աթոռի համար վճարել ես։
Նունեն նայեց ինձ։
— Իսկ ինչո՞ւ։
— Որովհետև դու իմ քույրն ես։
Նա նորից լաց եղավ։
Երբ վերադարձանք սրահ, հայր ու դուստր պարն ավարտվել էր։
Լիլիթը մոտեցավ ինձ։
— Մամ, ամեն ինչ լա՞վ է։ Ինչո՞ւ ես լաց եղել։
Ես նայեցի Նունեին։
— Լիլիթ ջան, ուզում եմ քեզ մեկին ծանոթացնել։
Աղջիկս ժպտաց։
— Բարև ձեզ։
— Սա Նունեն է։ Իմ քույրը։
Լիլիթը շփոթվեց։
— Քո քո՞ւյրը։
Ես գլխով արեցի։
Նա գիտեր, որ մանկության տարիներին քույր եմ ունեցել, բայց կարծում էր՝ մենք վաղուց կորցրել ենք կապը։
— Այսինքն՝ իմ մորաքո՞ւյրը։
Նունեն ծիծաղեց։
— Երևի հա։
Լիլիթը միանգամից գրկեց նրան։
— Բա ինչո՞ւ մինչև հիմա չէինք ճանաչում։
Ես պատասխանեցի.
— Որովհետև երբեմն մեծերը շատ են ուշացնում կարևոր խոսակցությունները։
Լիլիթը բռնեց Նունեի ձեռքը։
— Եկեք, նստեք։ Էսօր հարսանիքս է, ոչ ոք մենակ չի մնալու։
Մենք վերադարձանք սեղանի մոտ։
Նունեն նստեց տասներեքերորդ աթոռին։
Ամուսինս՝ Գագիկը, զարմացած նայեց ինձ։
Ես կամաց ասացի.
— Հետո կպատմեմ։
Նա գլխով արեց։
Հետո մոտեցավ Նունեին, ձեռքը մեկնեց։
— Բարի գալուստ մեր ընտանիք։
Այդ խոսքերից հետո Նունեն նորից աչքերը սրբեց։
Բայց մեր հանդիպման ամենադժվար խոսակցությունը դեռ առջևում էր։
Հարսանիքից երեք օր անց Նունեն եկավ մեր տուն։
Այս անգամ առանց երաժշտության ու հյուրերի կարող էինք հանգիստ խոսել։
Նա բերեց մի փոքրիկ ճամպրուկ՝ մանկության լուսանկարներով, մորս նամակներով ու մի քանի հին փաստաթղթերով։
Երկար նստեցինք խոհանոցում։
— Սաթո, ես մի բան պիտի հարցնեմ,— ասաց նա։
— Հարցրու։
— Երբ մաման գնաց, դու փորձեցի՞ր մեզ հետ գալ։
Ես երկար լռեցի։
— Փորձեցի։
Նունեն նայեց ինձ։
— Իսկ ինչո՞ւ չեկար։
Այդ հարցը երեսունյոթ տարի իմ մեջ էր մնացել։
— Որովհետև հայրս ասաց՝ եթե գնամ, այլևս իր տուն չեմ վերադառնա։ Ես տասնյոթ տարեկան էի։ Վախեցա։
Նունեն լուռ լսում էր։
— Ես չգիտեի՝ ինչպես պիտի ապրեմ առանց տան, առանց փողի։ Ու մնացի։
— Իսկ հետո՞։
— Հետո ամեն օր մտածում էի՝ կգնամ ձեզ գտնելու։ Բայց ժամանակն անցնում էր։ Մաման չէր պատասխանում իմ նամակներին։ Մի քանի անգամ փորձեցի գնալ, հասցեն փոխված էր։
Ես աչքերս խոնարհեցի։
— Նունե, ես քեզ չթողեցի, որովհետև չէի սիրում։ Ես պարզապես փոքր էի ու վախեցած։
Նա երկար լուռ մնաց։
Հետո ասաց.
— Գիտե՞ս, ես ամբողջ կյանքում մտածել եմ, որ դու ինձանից ավելի շատ հայրիկին ես սիրել։
— Չէ, բալես։
Ես ակամա նրան այդպես դիմեցի, ինչպես մանկության տարիներին։
Նունեն ժպտաց։
— Դու դեռ էդպես ես ինձ ասում։
— Հա։
Նա ձեռքս բռնեց։
— Ես քեզ չեմ մեղադրում։ Ուղղակի ուզում էի իմանալ ճշմարտությունը։
Այդ օրը մենք մինչև ուշ գիշեր խոսեցինք։
Պատմեցինք մեր ընտանիքների, երեխաների, դժվարությունների մասին։
Նունեն երկու որդի ուներ։ Ամուսինը վրացի էր, բայց ինքը երեխաների հետ հայերեն էր խոսում։
— Միշտ ուզում էի, որ իրենք իմանան՝ Հայաստանում էլ հարազատներ ունեն,— ասաց նա։
Ես պատասխանեցի.
— Հիմա արդեն գիտեն։
Մի քանի ամիս անց Նունեն ընտանիքով եկավ Հայաստան։
Մենք նրանց դիմավորեցինք մեր տանը։
Երեխաները սկզբում ամաչում էին, հետո արագ մտերմացան։
Լիլիթն իր հարսանիքի լուսանկարներն էր ցույց տալիս։
Մի լուսանկարում ես ու Նունեն նստած էինք կողք կողքի։
Մեր հետևում երևում էր նույն տասներեքերորդ աթոռը։
Լիլիթը ժպտաց։
— Մամ, էս նկարը պիտի մեծացնենք։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև էս հարսանիքից ամենակարևոր լուսանկարներից մեկն է։
Ես նայեցի Նունեին։
Նա նույնպես ժպտաց։
— Համաձայն եմ։
Հաջորդ շաբաթ լուսանկարը տպեցինք ու կախեցինք հյուրասենյակում։
Մի օր փոքր թոռնիկս նայեց նկարին ու հարցրեց.
— Տատ, էս կողքիդ կինը ո՞վ է։
Ես գրկեցի նրան։
— Իմ քույրն է։
— Իսկ ինչո՞ւ առաջ չէր գալիս։
Ես մի պահ մտածեցի։
— Որովհետև մենք երկար ժամանակ իրար չէինք կարողանում գտնել։
— Հիմա գտե՞լ եք։
— Հա։
Երեխան ժպտաց։
— Ուրեմն էլ չի կորի։
Ես նայեցի լուսանկարին։
— Կաշխատենք, որ չկորի։
Այդ օրվանից ամեն կիրակի ես ու Նունեն տեսազանգով խոսում ենք։
Երբեմն վիճում ենք մանրուքների համար, երբեմն ծիծաղում մանկության հիշողությունների վրա։
Բայց ամենակարևորը՝ այլևս չենք լռում։
Իսկ Լիլիթի հարսանիքի տասներեքերորդ աթոռը մեր ընտանիքում դարձել է մի փոքրիկ խորհրդանիշ։
Երբեմն մեկ ավելորդ աթոռը կարող է հիշեցնել, որ ընտանիքում կան մարդիկ, որոնց տեղը երբեք չպիտի դատարկ մնար։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում — Այստեղ
