Գիշերվա երկուսին հայրս սկսեց քանդել մեր միակ ջերմոցը։ Երբ մայրս փորձեց կանգնեցնել նրան, նա ասաց. «Եթե իմանաս՝ ինչ եմ արել, դու էլ չես ների ինձ»
Գիշերվա ժամը երկուսին արթնացա մորս գոռոցից։
— Սիմո՛ն, ձեռք մի՛ տուր։ Ութ տարվա աշխատանքդ ես ոչնչացնում։
Անձրևը հեղեղի պես թափվում էր։ Վերարկուս հագա ու դուրս վազեցի։
Հայրս կանգնած էր մեր ջերմոցի մոտ՝ բահը ձեռքին։ Պլաստիկ ծածկի մի մասը արդեն պատռված էր, իսկ ներսում ջրի մեջ ընկած էին լոլիկի սածիլներով արկղերը։
— Պա՛պ, ի՞նչ ես անում։
Նա նույնիսկ չշրջվեց։
— Լիլի՛թ, գնա՛ հարևաններին արթնացրու։
— Ինչո՞ւ։
— Ասա՝ ներքևի տներում ապրողները դուրս գան։
Ես նայեցի մեր փողոցին։ Հեռվում մի քանի լուսամուտ էր լուսավորված, բայց մարդիկ դեռ տներում էին։
— Պա՛պ, բացատրի՛ր՝ ինչ է պատահել։
Մայրս մոտեցավ ու փորձեց ձեռքից վերցնել բահը։
— Սիմո՛ն, էս ջերմոցը մեր ամբողջ ապրուստն է։ Եթե հիմա քանդես, ինչո՞վ ենք ապրելու։
Հայրս մի պահ կանգ առավ։
Հետո ասաց.
— Ռուզա՛ն, մեր ապրուստը հետո կմտածենք։ Հիմա Լիլիթին լսիր ու գնացեք մարդկանց արթնացրեք։
Այդ պահին հարևան Գագիկը վազելով մոտեցավ։
Նրա հագուստն ամբողջությամբ թրջված էր։
— Սիմո՛ն, ջուրը արդեն մեր բակի մեջ է։ Մոտ կես ժամից տուն կմտնի։
Հայրս ցած գցեց բահն ու ձեռքերով բռնեց գլուխը։
Ես առաջին անգամ տեսա, որ նա այդքան վախեցած է։
— Ուրեմն ճիշտ էի մտածում,— շշնջաց։
Հետո նայեց ինձ։
— Լիլի՛թ, եթե հիմա չօգնես, վաղը գուցե այլևս ոչինչ չկարողանանք ուղղել։
— Բայց ի՞նչը պիտի ուղղենք։
Հայրս մի պահ լռեց։
— Այն, ինչ ես իմ ձեռքով եմ արել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Սկզբում չհասկացա, թե ինչ նկատի ունի։
Մեր ջերմոցը գյուղի վերին հատվածում էր՝ բլրի ստորոտին։ Դրանից ներքև մի քանի բնակելի տուն կար, հետո՝ բաց դաշտ։
Ութ տարի առաջ հայրս իր խնայողություններով այդտեղ ջերմոց էր կառուցել։ Ամեն գարուն լոլիկ ու վարունգ էինք աճեցնում։ Վաճառքից ստացած գումարով ապրում էինք ամբողջ տարին։
Անցած ամռանը հայրս հողե բարձր թումբ էր կառուցել ջերմոցի վերին հատվածով։ Ուզում էր, որ անձրևաջրերը չլցվեն ներս։
Աշնանը հարևաններից մեկը՝ Վարդանը, զգուշացրել էր, որ այդ թումբը կարող է փակել հին ջրահոսքի ճանապարհը։
Հայրս նրան չէր լսել։
— Ես իմ հողի վրա եմ կառուցել,— ասել էր։— Ջուրը թող մյուս կողմից գնա։
Այդ խոսակցությունը ես էլ էի լսել, բայց առանձնապես ուշադրություն չէի դարձրել։
Այժմ, երբ կանգնած էինք տեղատարափի տակ, առաջին անգամ տեսա, թե ինչ էր տեղի ունեցել։
Բլրից իջնող ջուրը հասնում էր հորս կառուցած թմբին, կուտակվում դրա հետևում, ապա շրջանցում էր այն ու հոսում դեպի ներքևի տները։
Մինչև այդ հին ջրահոսքը անձրևաջրի մեծ մասն ուղղում էր դեպի բաց դաշտի կողմը։
Հայրս, պաշտպանելով սեփական ջերմոցը, անգիտակցաբար փոխել էր ջրի ճանապարհը։
— Պա՛պ, դու գիտեի՞ր, որ էսպես կլինի,— հարցրի։
Նա գլուխը կախեց։
— Չգիտեի։ Բայց Վարդանն ինձ զգուշացրել էր։
Այդ պահին հեռվից լսվեց մի կնոջ ճիչ։
— Օգնեցե՜ք։ Ջուրը տուն է մտնում։
Մենք վազեցինք դեպի ներքևի տները։
Գագիկի մայրը՝ յոթանասուներկուամյա Աղավնին, մենակ էր մնացել տանը։ Գագիկը բակում էր աշխատում, երբ ջուրը հասել էր տան դռանը։
Կինը դժվարությամբ էր քայլում։
Ես ու մայրս օգնեցինք նրան դուրս գալ և տեղափոխեցինք փողոցի վերևի անվտանգ հատված։
Գագիկն արդեն ահազանգել էր փրկարարներին։
Մյուս հարևաններն էլ էին դուրս գալիս տներից։ Մի քանիսը փորձում էին պարկերով փակել դռների առջևի անցքերը։
Բայց ջուրը շարունակում էր բարձրանալ։
Հայրս նայեց դեպի ջերմոցը։
— Պետք է թումբը բացենք։
Գագիկը զարմացավ։
— Հենց հիմա՞։
— Եթե ջուրը նորից հին ճանապարհով գնա, տներին այդքան չի մոտենա։
— Իսկ քո ջերմո՞ցը։
Հայրս չպատասխանեց։
Ես արդեն հասկացել էի։
Եթե բացեինք թումբը, ջրի հոսքի մի մասը անցնելու էր մեր ջերմոցի միջով և այնտեղից հասնելու հին ջրահոսքին։
Սածիլների մեծ մասը կվնասվեր։
Հնարավոր էր նաև ջերմոցի ծածկն ու որոշ հենարաններ վնասվեին։
— Պա՛պ, գոնե փորձենք արկղերը հանել,— խնդրեցի։
— Ժամանակ չունենք։ Նախ մարդկանց պիտի ապահով տեղ հասցնենք։
Նա դիմեց Գագիկին։
— Վարդանին կանչի՛ր։ Ինքն ավելի լավ է հիշում հին ջրահոսքի տեղը։
Քիչ անց Վարդանը եկավ։
Նա արդեն հասկացել էր, թե ինչ է կատարվում։
— Ես քեզ ասել էի, Սիմո՛ն,— ասաց՝ նայելով ջրի հոսքին։
Հայրս գլխով արեց։
— Գիտեմ։ Դու ճիշտ էիր։ Հիմա կօգնե՞ս ուղղել։
Վարդանը մի քանի վայրկյան լուռ նայեց նրան։
Հետո վերցրեց բահերից մեկը։
— Նախ պետք է տեսնենք՝ որտեղից կարելի է անվտանգ բացել։
Մենք սպասեցինք, մինչև հարևանները հեռացան վտանգավոր հատվածից։ Հայրս ու Վարդանը զննեցին հողե թումբն ու ընտրեցին այն տեղը, որտեղից ջուրը կարող էր հոսել դեպի բաց դաշտ՝ առանց մարդկանց մոտենալու։
Փրկարարներին նույնպես փոխանցեցինք, թե ինչ ենք պատրաստվում անել։
Այդ ընթացքում անձրևը մի փոքր թուլացել էր։
Չորս տղամարդ սկսեցին բահերով բացել թմբի մի հատվածը։
Ես ու մայրս օգնեցինք ջերմոցի մուտքի մոտ գտնվող արկղերը տեղափոխել ավելի բարձր տեղ։
Բայց ամեն ինչ չէինք կարող փրկել։
Երբ հողե թմբի մեջ բացվածքը բավական լայնացավ, ջուրը սկսեց հոսել դեպի ջերմոցի կողային հատվածը։
Սկզբում փոքր առվակ էր։
Հետո հոսքն ուժեղացավ։
Ջերմոցի ներսում մի քանի շարք սածիլներ ջրի տակ անցան։
Մայրս կանգնած նայում էր։
Նա չէր լացում, չէր բողոքում։
Պարզապես նայում էր, թե ինչպես է մի քանի րոպեում ոչնչանում այն բերքը, որի համար ամիսներով աշխատել էինք։
Հայրս մոտեցավ նրան։
— Ռուզա՛ն, կներես։
Մայրս շրջվեց։
— Դու ինչո՞ւ նրան ժամանակին չլսեցիր։
Հայրս գլուխը կախեց։
— Մտածում էի՝ իմ հողն է, ինչ ուզում եմ՝ կանեմ։
— Իսկ հիմա՞։
— Հիմա տեսնում եմ, որ իմ հողի վրայի մի սխալից ուրիշների տունն էլ կարող է վնասվել։
Մայրս ոչինչ չասաց։
Այդ պահին Գագիկը հեռվից գոռաց.
— Սիմո՛ն, ջուրը մեր բակում իջնում է։
Մենք բոլորս շրջվեցինք։
Ջրի մակարդակը իսկապես սկսել էր նվազել։
Բայց վտանգը դեռ ամբողջությամբ չէր անցել։
Փրկարարները ժամանեցին, ստուգեցին առավել վտանգված տները և օգնեցին բնակիչներին ապահով տեղ տեղափոխել։ Նրանք նաև զգուշացրին, որ մինչև անձրևի ավարտն ու տարածքի զննումը ոչ ոք չպետք է մոտենա վնասված հատվածներին։
Այդ գիշեր մենք գրեթե չքնեցինք։
Առավոտյան անձրևը վերջապես դադարեց։
Մեր ջերմոցի պատկերը սարսափելի էր։
Լոլիկի սածիլների մեծ մասը վնասվել էր։ Ծածկի մի կողմը պատռված էր, հողը՝ տեղ-տեղ քշված։
Ես մոտավոր հաշվարկ արեցի։
Կորուստը մեծ էր։
Այդ տարվա բերքի զգալի մասը չէինք կարողանալու ստանալ։
Բայց երբ իջանք ներքևի փողոց, տեսանք, որ բնակելի տներից ոչ մեկը լուրջ կառուցվածքային վնաս չէր ստացել։
Գագիկի տան առաջին հարկի հատակը թրջվել էր։ Մեկ այլ տան բակն էր վնասվել։
Մարդիկ արդեն մաքրում էին ցեխը։
Հանկարծ տեսա Վարդանին։
Նա կանգնած էր հորս դիմաց։
— Սիմո՛ն, այսօր պետք է գյուղի պատասխանատուների հետ խոսենք։ Հին ջրահոսքը պետք է կարգի բերել։ Էսպես թողնել չի կարելի։
Հայրս անմիջապես համաձայնեց։
— Ճիշտ ես։ Ու ես իմ թումբն էլ այլևս նույն ձևով չեմ կառուցի։
Վարդանը նայեց նրան։
— Ես քեզ հետ ամիսներով նեղացած էի, որովհետև ինձ չլսեցիր։
— Գիտեմ։
— Բայց երեկ, երբ հասկացար՝ սխալ ես արել, չփորձեցիր թաքցնել։
Հայրս լուռ էր։
Վարդանը շարունակեց.
— Դա է կարևոր։ Հիմա պիտի այնպես անենք, որ մյուս անձրևի ժամանակ նորից նույն վիճակում չհայտնվենք։
Մի քանի օր անց մասնագետների մասնակցությամբ տարածքը զննվեց։
Պարզվեց՝ հին ջրահոսքի մի հատվածը տարիների ընթացքում լցվել էր հողով ու աղբով, իսկ հորս կառուցած թումբը ավելի էր վատացրել իրավիճակը։
Անհրաժեշտ էր ոչ թե պարզապես թումբը հեռացնել, այլ ամբողջ ջրահեռացման ճանապարհը ճիշտ կազմակերպել։
Համայնքի պատասխանատուների հետ որոշվեց վերականգնել ջրահոսքի համապատասխան հատվածը և ապահովել ջրի անվտանգ հեռացումը դեպի դաշտի կողմը։
Հայրս համաձայնեց իր հողամասի սահմանում անհրաժեշտ փոփոխություններին։
Աշխատանքները մի քանի շաբաթ տևեցին։
Այդ ընթացքում մեր ջերմոցը դատարկ էր մնացել։
Մայրս ամեն առավոտ այնտեղ էր գնում, կանգնում վնասված սածիլների մոտ ու լուռ վերադառնում։
Մի օր նրան տեսա՝ հողի մեջ նստած։
— Մա՛մ, ինչո՞ւ ես այստեղ։
Նա ձեռքին փոքրիկ կանաչ սածիլ ուներ։
— Տես՝ սա ողջ է մնացել։
Ես մոտեցա։
Ջերմոցի մի անկյունում մի քանի բույս դեռ կանաչ էին։
— Պետք է նորից սկսենք,— ասաց մայրս։
— Բայց գումար չունենք ամբողջը վերականգնելու համար։
— Ամբողջը միանգամից չենք անի։
Այդ օրը մի քանի ժամ աշխատեցինք։ Առանձնացրինք պահպանված սածիլները, մաքրեցինք վնասված հատվածները։
Երբ արդեն պատրաստվում էինք տուն գնալ, դարպասը թակեցին։
Դրսում Գագիկն ու Վարդանն էին։
Նրանց հետ ևս մի քանի հարևան կար։
Վարդանը մեքենայից իջեցրեց սածիլներով արկղերը։
— Մեր ջերմոցից ենք բերել։ Մեզ մոտ ավելացած կա։
Գագիկն էլ ասաց.
— Մենք էլ վաղը կգանք։ Տեսնենք՝ ծածկը ոնց կարելի է կարգի բերել։
Հայրս երկար ժամանակ չէր խոսում։
Հետո կամաց ասաց.
— Ես ձեզ խնդիր եմ պատճառել։ Դուք էլ հիմա իմ ջերմո՞ցն եք ուզում վերականգնել։
Գագիկը ուսերը թոթվեց։
— Մենք երեկ մեր տներն էինք փրկում։ Այսօր կարող ենք քեզ օգնել բերքդ փրկել։ Բայց մի պայմանով։
— Ի՞նչ պայման։
— Այսուհետ ջրի ճանապարհին ոչ մեկը ձեռք չի տալու՝ առանց մասնագետի կարծիքը լսելու։
Հայրս առաջին անգամ մի քանի օրվա ընթացքում ծիծաղեց։
— Պայմանավորվեցինք։
Հաջորդ շաբաթներին ջերմոցը մասամբ վերականգնեցինք։
Այդ տարվա բերքը սպասվածից քիչ ստացվեց, բայց գոնե կարողացանք ծածկել հիմնական ծախսերի մի մասը։
Աշնանը նոր ջրահեռացման հատվածն արդեն պատրաստ էր։
Երբ առաջին ուժեղ անձրևը սկսվեց, հայրս վերցրեց վերարկուն ու դուրս եկավ։
Ես հետևեցի նրան։
Մենք կանգնած էինք ջերմոցի մոտ և նայում էինք, թե ինչպես է ջուրը հոսում նախատեսված ճանապարհով՝ առանց կուտակվելու։
Մի քանի րոպե անց Վարդանն էլ մոտեցավ։
— Դե՞, Սիմո՛ն, հիմա ի՞նչ ես ասում։
Հայրս նայեց ջրին։
— Ասում եմ՝ լավ է, որ այն գիշեր դեռ հասցրինք ուղղել։
Հետո շրջվեց դեպի ինձ։
— Լիլի՛թ, հիշո՞ւմ ես՝ քեզ ասացի, որ մի բան եմ արել, որը գուցե չներես։
— Հիշում եմ։
— Ես այն ժամանակ ամենից շատ վախենում էի, որ իմ սխալի պատճառով մարդիկ իրենց տները կկորցնեն։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
Ներքևի փողոցի տներում արդեն լույսեր էին վառվում։
Գագիկը բակում իր մեքենան էր լվանում։ Աղավնին պատուհանից մեզ ձեռքով արեց։
Հայրս պատասխանեց նրան։
Հետո վերցրեց բահը, որով ամիսներ առաջ կառուցել էր վտանգավոր թումբը, և դրեց ջերմոցի պատի մոտ։
Այդ բահը մեզ համար երկար ժամանակ պարզապես աշխատանքային գործիք էր եղել։
Բայց այդ գիշերվանից հետո ամեն անգամ նրան նայելիս հիշում էինք, թե որքան թանկ կարող էր արժենալ մի որոշում, որը կայացրել էինք՝ առանց մյուսներին լսելու։
Իսկ հաջորդ գարնանը, երբ նոր սածիլներն արդեն աճում էին, առաջին մարդը, ում հայրս հրավիրեց բերքը տեսնելու, Վարդանն էր։
Նրանք միասին անցան ջերմոցի շարքերով, ստուգեցին նոր ջրահոսքը և վերադարձան բակ։
Հայրս դարպասի մոտ կանգնեց ու ասաց.
— Վարդա՛ն, էս տարի առաջին հասած լոլիկները միասին ենք հավաքելու։
Վարդանը ժպտաց։
— Միայն թե այս անգամ ջուրը ճիշտ ճանապարհով գնա։
Հայրս ծիծաղեց։
— Էդ արդեն ստուգել ենք։
