«Բոլորը գեղեցիկ կանանց հետ են գալու, իսկ քո կինը գորշ, անշուք մուկ է։ Ես կամաչեմ նրա համար»,— սկեսուրս ասաց ամուսնուս՝ չիմանալով, որ ամեն բառ լսում եմ:
— Բոլորը գեղեցիկ կանանց հետ են գալու, իսկ քո կինը գորշ, անշուք մուկ է։ Նրա պատճառով ամոթից գետինը կմտնեմ։
Սկեսուրիս խոսքերն այնքան բարձր հնչեցին, որ խոհանոցից լսեցի ամեն բառը։
Ես կանգնած էի սեղանի մոտ՝ ձեռքիս մի բաժակ ջուր։
Մի պահ թվաց, թե ժամանակը կանգ առավ։
Սիրտս ցավից սեղմվեց։
Հյուրասենյակից անմիջապես լսվեց ամուսնուս ձայնը։
— Մա՛մ, բավական է,— բարկացած ասաց Անտոնը։ — Լենան հրաշալի կին է։ Դու իրավունք չունես նրա մասին այդպես խոսելու։
Ես քարացել էի խոհանոցի դռան մոտ։
Սկեսուրս՝ Վալենտինա Պետրովնան, նույնիսկ չէր կասկածում, որ լսում եմ իրենց խոսակցությունը։
— Հրաշալի՞,— ծաղրական ծիծաղեց նա։ — Անտո՛ն, մի անգամ նայիր կնոջդ։ Միշտ նույն մոխրագույն սվիտերներով է, առանց շպարի, մազերն էլ պարզապես կապած։ Ձեր տարեդարձին ռեստորանում բոլորը գեղեցիկ հագնված են լինելու, իսկ նա հավաքարարի տեսք կունենա։
Զգացի, թե ինչպես են այտերս տաքանում։
Բայց տեղիցս չշարժվեցի։
— Լենան գեղեցիկ է,— կրկնեց Անտոնը։
— Գեղեցի՞կ։ Տղա՛ս, դու կույր ես։ Նայիր Աննա Պետուխովային։ Ամուսնությունից հետո ավելի է գեղեցկացել։ Մարզասրահ է գնում, եղունգներն է խնամում, մազերն է հարդարում։ Ահա թե ինչպիսին պետք է լինի իսկական կինը։ Իսկ քոնը չորս տարվա ընթացքում ամբողջովին դադարել է իրեն հետևել։
Դանդաղ բաժակը դրեցի սեղանին։
Ձեռքերս դողում էին։
Չորս տարվա ամուսնություն։
Այդ չորս տարիների ընթացքում երեխա էի ունեցել։
Ավարտել էի իրավաբանական ֆակուլտետը։
Աշխատում էի գրասենյակում, երբեմն մինչև երեկոյան ութը։
Իսկ տուն վերադառնալուց հետո սկսվում էր իմ երկրորդ աշխատանքային օրը։
Երեխայի խնամք։
Ընթրիք։
Լվացք։
Տան մաքրություն։
Հաջորդ օրվա նախապատրաստություն։
Անտոնը նույնպես աշխատում էր։
Բայց տան առօրյա հոգսերի մեծ մասը իմ ուսերին էր։
Եվ հիմա պարզվում էր, որ այդ ամենի արդյունքում ես պարզապես «գորշ մուկ» էի դարձել։
Սկեսուրս շարունակեց.
— Կինը պետք է իրեն հետևի, Անտո՛ն։ Տղամարդու կողքին պետք է գեղեցիկ, խնամված կին լինի։ Ոչ թե այսպիսի մեկը՝ կյանքից հոգնած։
Կյանքից հոգնած։
Այո՛, ես հոգնած էի։
Բայց ոչ այն պատճառով, որ չէի ուզում գեղեցիկ լինել։
Պարզապես ամեն օր փորձում էի միաժամանակ լավ մայր, լավ կին, լավ աշխատակից ու լավ տանտիրուհի լինել։
— Մա՛մ, բավական է,— այս անգամ ավելի հանգիստ ասաց Անտոնը։
Բայց նրա ձայնում արդեն նախկին վճռականությունը չկար։
Ես սպասում էի, որ ամուսինս ավելի հստակ կպաշտպանի ինձ։
Կասի, որ իր մայրը իրավունք չունի այդպես վիրավորելու կնոջը։
Բայց Անտոնը լռեց։
Եվ այդ լռությունն ինձ ավելի շատ ցավ պատճառեց, քան սկեսուրիս բոլոր խոսքերը։
Վալենտինա Պետրովնան ապրում էր մեր հարևանությամբ։
Երբ տեղափոխվեցինք այդ բնակարան, նա կարծես որոշեց, որ պարտավոր է ամեն օր «օգնել» մեզ։
Իրականում այդ օգնությունը նշանակում էր մշտական այցելություններ, անվերջ խորհուրդներ ու քննադատություններ։
Նա հաճախ առանց թակելու բացում էր դուռն ու ներս մտնում։
Նստում էր հյուրասենյակում, զննում շուրջբոլորն ու սկսում նկատողություններ անել։
Մի օր դարակների վրա փոշի էր գտնում։
Մյուս օրը վարագույրները չափազանց հասարակ էին թվում։
Երրորդ օրը հայտարարում էր, թե ապուրս համ չունի։
Բայց ամենից հաճախ քննադատության թեման ես էի։
— Լենա՛, ինչո՞ւ մազերդ չես հարդարում։
— Լենա՛, ինչո՞ւ միշտ տաբատ ես հագնում։
— Լենա՛, մի քիչ շպարվիր, ամուսինդ էլ քեզ կնայի։
Սկզբում փորձում էի ժպտալ ու անտեսել։
Հետո սկսեցի ավելի քիչ խոսել նրա ներկայությամբ։
Իսկ վերջին ամիսներին պարզապես լռում էի։
Անտոնը տուն էր վերադառնում ուշ։
Ասում էր, որ շատ է հոգնում աշխատանքից։
Ես հասկանում էի նրան։
Բայց երբեմն ուզում էի, որ նա էլ հասկանար ինձ։
Մի օր Վալենտինա Պետրովնան կրկին առանց զգուշացնելու եկավ։
Անտոնը նստած էր սեղանի մոտ ու թեյ էր խմում։
Ես խոհանոցում էի։
Սկեսուրս նույնիսկ չբարևեց։
— Գոնե մի քիչ գումար տուր կնոջդ, թող գեղեցկության սրահ գնա,— ասաց նա։ — Մազերը կարգի բերի, մի նորմալ զգեստ գնի։ Թե չէ երբ Վիտյա Սոկոլովն իր Նաստյայի հետ գա, նրա կինը քո կնոջ կողքին իսկական մոդելի տեսք կունենա։
Ես դադարեցի սպասք հավաքել։
— Չե՞ս ամաչելու, Անտո՛ն։ Բոլորը կմտածեն, թե կինդ իրեն ընդհանրապես չի հետևում։
Անտոնը հոգոց հանեց։
— Ոչ ոք մեզ վրա չի ծիծաղելու, մա՛մ։
Եվ վերջ։
Այլևս ոչինչ չասաց։
Ես դանդաղ շրջվեցի ու գնացի ննջասենյակ։
Փակեցի դուռն ու նստեցի մահճակալին։
Դիմացս մեծ հայելի կար։
Երկար նայում էի իմ արտացոլանքին։
Պարզ ջինսեր։
Հարմարավետ սվիտեր։
Առանց շպարի դեմք։
Մազերս՝ սովորական պոչով հավաքած։
Մի պահ մտքովս անցավ.
«Գուցե սկեսուրս ճի՞շտ է»։
Գուցե իսկապես այնքան էի տարվել առօրյա հոգսերով, որ մոռացել էի ինձ։
Բայց արդյոք դա նշանակում էր, որ ես այլևս գեղեցիկ չէի։
Արդյոք կինը պետք է ամեն օր շպարված ու գեղեցիկ զգեստով լինի, որպեսզի ամուսինը հարգի նրան։
Արցունքները լցվեցին աչքերս։
Բայց ես ինձ ստիպեցի չլացել։
Չէի ուզում, որ Վալենտինա Պետրովնան տեսնի, թե որքան է ինձ ցավ պատճառել։
Մոտ կես ժամ անց լսեցի, թե ինչպես փակվեց մուտքի դուռը։
Սկեսուրս վերջապես հեռացել էր։
Մի քանի րոպե հետո ննջասենյակ մտավ Անտոնը։
Նա կանգնեց դռան մոտ ու նայեց ինձ։
— Լենա՛, ի՞նչ է պատահել։
Ես շրջվեցի դեպի նա։
— Դու իսկապե՞ս չգիտես։
Նա հոգոց հանեց։
— Մայրիկին ճանաչում ես։ Նա միշտ էլ այդպիսին է եղել։ Պետք չէ ամեն ինչ սրտիդ մոտ ընդունել։
Ես չհավատացի ականջներիս։
— Այսինքն՝ նա կարող է ինձ վիրավորել իմ սեփական տանը, իսկ ես պետք է պարզապես չնկատե՞մ։
— Ես նրան ասացի, որ դադարեցնի։
— Այո՛, ասացիր։ Բայց հետո թողեցիր, որ շարունակի։
Անտոնը լռեց։
— Գիտե՞ս, թե ինչն է ամենացավալին,— շարունակեցի։ — Ոչ թե այն, որ մայրդ ինձ անշուք է համարում։ Այլ այն, որ դու կարծես արդեն սովորել ես լսել, թե ինչպես է նա նվաստացնում ինձ։
— Լենա՛, մի՛ չափազանցրու։
Այդ խոսքերն ինձ վերջնականապես վիրավորեցին։
— Ես չեմ չափազանցնում, Անտո՛ն։ Ես պարզապես հոգնել եմ։
Նա նստեց մահճակալի եզրին։
— Լավ, ի՞նչ ես ուզում, որ անեմ։
Ես երկար նայեցի նրան։
— Ուզում եմ, որ հասկանաս՝ ես էլ մարդ եմ։ Ես աշխատում եմ, երեխա եմ մեծացնում, տունն եմ պահում։ Եվ այդ ամենի մեջ երբեմն նույնիսկ ժամանակ չեմ ունենում հանգիստ սուրճ խմելու։
Անտոնը գլուխը կախեց։
— Ես գիտեմ, որ շատ ես աշխատում։
— Բայց երբևէ մտածե՞լ ես՝ ինչու եմ միշտ հոգնած։ Ինչու ժամանակ չունեմ ինձ համար։
Նա ոչինչ չպատասխանեց։
— Ես չեմ ուզում գեղեցկության սրահ գնալ միայն այն պատճառով, որ մայրդ ամաչում է ինձնից։ Ես ուզում եմ ինձ լավ զգալ։ Իսկ դրա համար ինձ ոչ թե քննադատություն է պետք, այլ աջակցություն։
Այդ երեկո մենք երկար խոսեցինք։
Առաջին անգամ ես նրան պատմեցի այն ամենը, ինչ տարիներ շարունակ լուռ կուտակվել էր ներսումս։
Անտոնը սկզբում փորձում էր արդարանալ։
Հետո պարզապես լսում էր։
Ի վերջո կամաց ասաց.
— Կարծում եմ՝ ես իսկապես շատ բան չեմ նկատել։
Մեր ամուսնության տարեդարձին մնացել էր երկու շաբաթ։
Սկեսուրս արդեն բոլորին պատմել էր, թե ինչ շքեղ երեկո է լինելու ռեստորանում։
Ես որոշեցի, որ այդ օրը չեմ փորձելու որևէ մեկին ինչ-որ բան ապացուցել։
Բայց նաև որոշեցի վերջապես ժամանակ հատկացնել ինձ։
Անտոնի հետ պայմանավորվեցինք, որ նա ավելի շատ կմասնակցի տան գործերին ու երեխայի խնամքին։
Առաջին անգամ երկար ժամանակ անց հանգստյան օրերից մեկը ամբողջությամբ ինձ համար էր։
Գնացի վարսավիրանոց։
Հետո ընտրեցի մի գեղեցիկ զգեստ, որը վաղուց էի ուզում գնել։
Բայց ամենակարևորը նույնիսկ նոր զգեստը չէր։
Ես վերջապես ժամանակ ունեի ինձ համար։
Տարեդարձի երեկոյան, երբ պատրաստվում էի դուրս գալ, Անտոնը կանգնեց ննջասենյակի դռան մոտ։
Մի քանի վայրկյան պարզապես նայում էր ինձ։
— Լենա՛, դու հրաշալի տեսք ունես։
Ես ժպտացի։
— Շնորհակալություն։
Նա մոտեցավ ու գրկեց ինձ։
— Բայց ուզում եմ մի բան ասել։ Դու նույնքան գեղեցիկ էիր նաև այն օրերին, երբ հոգնած տուն էիր վերադառնում ու մազերդ պարզապես կապում։
Ես նայեցի նրան։
— Այդ խոսքերն ինձ շատ ավելի շուտ էին պետք, Անտո՛ն։
— Գիտեմ։ Եվ ներողություն եմ խնդրում։
Երբ հասանք ռեստորան, հյուրերն արդեն հավաքվել էին։
Վալենտինա Պետրովնան մեզ տեսնելուն պես քարացավ։
Նա ոտքից գլուխ զննեց ինձ։
— Լենա՞… Դո՞ւ ես։
Ես հանգիստ ժպտացի։
— Այո՛, Վալենտինա Պետրովնա։
— Ահա՛, տեսնո՞ւմ ես,— անմիջապես դիմեց որդուն։ — Ես իզուր չէի ասում։ Մի քիչ խնամք, և բոլորովին ուրիշ կին է դարձել։
Այս անգամ Անտոնը չլռեց։
— Մա՛մ, Լենան ուրիշ կին չի դարձել։
Սկեսուրս զարմացած նայեց նրան։
— Ի՞նչ ես ուզում ասել։
— Նա նույն Լենան է, որին ես սիրել ու ամուսնացել եմ։ Պարզապես ես երկար ժամանակ չեմ նկատել, թե որքան է հոգնում և որքան օգնության կարիք ունի։
Վալենտինա Պետրովնան փորձեց ինչ-որ բան ասել, բայց Անտոնը շարունակեց։
— Եվ մի բան էլ։ Այլևս չեմ ուզում, որ կնոջս արտաքինի մասին վիրավորական խոսքեր ասես։ Ո՛չ մեր տանը, ո՛չ ուրիշների ներկայությամբ։
Սկեսուրս կարմրեց։
— Ես միայն լավն էի ուզում։
— Այդ դեպքում հարգիր նրան,— հանգիստ պատասխանեց Անտոնը։
Ես կանգնած էի նրա կողքին ու զգում էի, թե ինչպես է կոկորդիս մեջ մի մեծ գունդ առաջանում։
Ոչ թե այն պատճառով, որ վերջապես գեղեցիկ զգեստ էի հագել։
Այլ որովհետև ամուսինս առաջին անգամ իսկապես պաշտպանել էր ինձ։
Այդ երեկո մենք պարեցինք։
Ծիծաղեցինք։
Եվ երկար ժամանակ անց առաջին անգամ ինձ զգացի ոչ թե հոգնած կին, որը պետք է բոլորին գոհացնի, այլ պարզապես երջանիկ մարդ։
Ես չգիտեմ՝ արդյոք սկեսուրս երբևէ ամբողջությամբ կփոխի իր վերաբերմունքը։
Բայց մի բան հաստատ գիտեմ։
Այդ օրվանից ես այլևս չէի պատրաստվում լռել, երբ ինչ-որ մեկը փորձում էր նվաստացնել ինձ։
Որովհետև կնոջ գեղեցկությունը չի չափվում նրա զգեստով, շպարով կամ սանրվածքով։ Իսկ իսկական սերը սկսվում է այնտեղ, որտեղ մարդուն հարգում են ոչ միայն նրա լավագույն օրերին, այլև այն ժամանակ, երբ նա հոգնած է, անքուն ու պարզապես աջակցության կարիք ունի։
