Ամուսնուս մահից հետո փոքր քրոջս ու նրա ընտանիքին ընդունեցի իմ տուն։ Բայց ընդամենը մեկ ամիս անց նրանց ասացի՝ անմիջապես հեռանան։ Այդ որոշումը կայացրի այն գիշեր, երբ քրոջս տեսա հանգուցյալ ամուսնուս համակարգչի առաջ նստած…
Ամուսնուս մահից հետո ամենից շատ վախենում էի երեկոներից։
Օրվա ընթացքում ինչ-որ կերպ զբաղմունք էի գտնում։ Խանութ էի գնում, տունն էի հավաքում, երբեմն հարևանուհուս հետ սուրճ խմում։ Բայց երեկոյան, երբ մթնում էր, մեր բնակարանի լռությունն անտանելի էր դառնում։
Վահեի հետ երեսուներկու տարի էինք ապրել։ Նույնիսկ երբ չէինք խոսում, գիտեի, որ կողքիս է։
Նրա մահից երկու ամիս անց փոքր քույրս՝ Լուսինեն, առաջարկեց ամուսնու ու տասնվեցամյա աղջկա հետ ժամանակավորապես տեղափոխվել ինձ մոտ։
Նրանք վարձով էին ապրում, իսկ տանտերը որոշել էր վաճառել բնակարանը։
Համաձայնեցի առանց երկար մտածելու։
Սկզբում նույնիսկ ուրախ էի։ Առավոտները խոհանոցում նորից մարդիկ կային, երեկոյան միասին ընթրում էինք։
Բայց շուտով նկատեցի, որ Լուսինեն չափազանց հետաքրքրվում է Վահեի իրերով։
Հատկապես նրա համակարգչով։
— Քո ինչի՞ն է պետք այդ հին համակարգիչը,— հարցնում էր։ — Դեն գցենք, տեղ ազատենք։
Ես չէի համաձայնում։
Վահեն տարիներ շարունակ այդ համակարգչով աշխատել էր։ Նրա լուսանկարները, ձայնագրություններն ու աշխատանքային նյութերը դեռ այնտեղ էին։
Մի գիշեր, երբ ջուր խմելու համար խոհանոց էի գնում, նկատեցի, որ աշխատասենյակի լույսը վառվում է։
Դուռը կիսաբաց էր։
Ներս նայեցի։
Լուսինեն նստած էր Վահեի համակարգչի առաջ։ Նրա ամուսինը կանգնած էր կողքին։
— Գտա՞ր,— շշնջաց նա։
— Դեռ չէ։ Վահեն ուրիշ տեղ էլ էր պահում։ Պետք է մինչև Մարինեն տեսնելը ջնջենք։
Քարացա։
Ամուսինս հարցրեց.
— Իսկ եթե արդեն տեսե՞լ է։
Լուսինեի պատասխանից ծնկներս թուլացան։
— Եթե տեսած լիներ, մեզ վաղուց տնից դուրս արած կլիներ։
Այդ պահին հատակի տախտակը ոտքիս տակ ճռռաց։
Երկուսն էլ շրջվեցին։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
— Մարինե՞… Դու դեռ չե՞ս քնել,— շփոթված հարցրեց քույրս։
Ես ներս մտա։
— Ի՞նչ եք ուզում ջնջել։
Լուսինեն արագ փակեց համակարգչի պատուհանը։
— Ոչինչ։ Պարզապես հին ֆայլերն էինք նայում։
— Քիչ առաջ լսեցի, թե ինչ էիր ասում։
Նրա ամուսինը՝ Գոռը, նայեց Լուսինեին։
— Ես քեզ ասացի, որ սա լավ միտք չէ,— մրթմրթաց նա։
Այդ խոսքերից հասկացա, որ ինչ-որ բան իսկապես թաքցնում են։
— Երկուսդ էլ դուրս եկեք սենյակից։
— Քո ինչի՞ն է պետք այդքան հուզվելը,— փորձեց հանգստացնել Լուսինեն։ — Վահեն այլևս չկա։ Պետք է կամաց-կամաց նրա իրերը կարգի բերես։
— Ես ինքս կորոշեմ, թե երբ և ինչպես դա անեմ։
Ձայնս այնքան կտրուկ էր, որ քույրս այլևս չվիճեց։
Նրանք դուրս եկան։
Ես նստեցի Վահեի աթոռին։
Համակարգիչը դեռ միացված էր։
Վերջերս բացված ֆայլերի ցանկում տեսա մի անուն, որից շունչս կտրվեց։
«Սոնա»։
Սոնան իմ դուստրն էր։
Նրան տասներկու տարի չէի տեսել։
Այդքան տարիների ընթացքում աղջկաս անունը բարձրաձայն արտասանելիս միշտ կոկորդս սեղմվում էր։
Սոնան մեր միակ երեխան էր։
Քսանմեկ տարեկանում նա որոշել էր մեկնել արտասահման՝ սովորելու և աշխատելու։ Վահեն սկզբում դեմ էր։ Վախենում էր, որ այդքան երիտասարդ տարիքում օտար երկրում մենակ կմնա։
Նրանք հաճախ էին վիճում։
Ես փորձում էի հաշտեցնել նրանց, բայց մի երեկո ամեն ինչ վերջնականապես փլվեց։
Այդ օրը տանը չէի։
Երբ վերադարձա, Սոնայի սենյակը դատարկ էր։
Վահեն խոհանոցում էր։ Նրա դեմքն այնպիսի տեսք ուներ, կարծես մի քանի ժամում ծերացել էր։
— Որտե՞ղ է Սոնան։
— Գնացել է։
— Ինչպե՞ս թե գնացել է։
— Պայուսակները վերցրեց ու հեռացավ։
Այդ պահին տուն եկավ Լուսինեն։
Նա ասաց, որ տեսել է նրանց վեճը։
— Վահեն այնպիսի բաներ ասաց աղջկան, որ Սոնան նույնիսկ լաց էր լինում,— պատմեց քույրս։
Շրջվեցի ամուսնուս կողմը։
— Ի՞նչ ես ասել։
Վահեն շփոթված նայեց նրան։
— Ես նման բան չեմ ասել։
Բայց Լուսինեն պնդում էր հակառակը։
— Սեփական ականջներով եմ լսել։ Ասաց՝ եթե այս տնից գնաս, այլևս չվերադառնաս։
Վահեն սեղանին հարվածեց։
— Սո՛ւտ է։
Երբեք չէի տեսել նրան այդքան զայրացած։
Իսկ Լուսինեն սկսեց լաց լինել։
Այդ գիշեր զանգահարեցի Սոնային։
Չպատասխանեց։
Հաջորդ օրը կրկին փորձեցի։
Հեռախոսն արդեն անջատված էր։
Մի քանի շաբաթ անց Լուսինեն ինձ փոխանցեց, որ ծանոթներից մեկի միջոցով կապվել է Սոնայի հետ։
— Ասում է՝ հիմա հանգիստ թողեք իրեն։ Չի ուզում ձեզանից որևէ մեկի հետ խոսել։
Այդ խոսքերը տարիներ շարունակ ապրեցին իմ ներսում։
Վահեն անընդհատ կրկնում էր, որ աղջկան այդպես չէր վիրավորել։
Ես ուզում էի հավատալ նրան, բայց նաև չէի կարողանում հասկանալ, թե ինչու Սոնան մեզանից այդքան կտրուկ հեռացավ։
Տարիներն անցնում էին։
Երբեմն սոցիալական ցանցերում փնտրում էի աղջկաս անունը, բայց նրա էջը փակ էր, լուսանկարներ գրեթե չկային։
Լուսինեն երբեմն ասում էր, որ Սոնան լավ է, բայց վերադառնալ չի ցանկանում։
Հետագայում ես էլ դադարեցի հարցնել։
Մտածում էի՝ եթե աղջիկս ցանկանար, ճանապարհ կգտներ ինձ հետ խոսելու։
Միայն Վահեն երբեք չհամակերպվեց։
Մահվանից մի քանի ամիս առաջ նա հաճախ էր ասում.
— Մարինե՛, ես մի օր անպայման Սոնային տուն եմ բերելու։
Ես տխուր ժպտում էի։
— Վահե՛, արդեն տասներկու տարի է անցել։
— Գիտեմ։ Բայց մի բան այս պատմության մեջ ճիշտ չէ։
Երբ հարցնում էի՝ ինչ նկատի ունի, պատասխանում էր.
— Դեռ պետք է պարզեմ։
Այժմ նրա համակարգչի էկրանին տեսնում էի աղջկաս անունը։
Եվ առաջին անգամ հասկացա, որ Վահեն գուցե իսկապես ինչ-որ բան էր պարզել։
Բացեցի այդ պանակը։
Ներսում մի քանի լուսանկար կար։
Առաջինում Սոնան էր։
Ավելի հասուն, մի փոքր փոխված, բայց նույն աչքերով։
Նրա կողքին մոտ տասը տարեկան տղա էր կանգնած։
Լուսանկարի տակ գրված էր.
«Սոնան և Դավիթը»։
Սիրտս սկսեց խելագարի պես բաբախել։
Դավի՞թ։
Ո՞վ էր այդ երեխան։
Բացեցի մյուս լուսանկարները։
Սոնան տղայի հետ այգում էր, հետո՝ ինչ-որ տան բակում։
Լուսանկարներից մեկում երեխան ձեռքին փոքրիկ տորթ ուներ։
Տասը մոմ։
Աչքերիցս արցունքներ հոսեցին։
Ես թոռ ունեի։
Եվ նրա գոյության մասին ոչինչ չգիտեի։
Հաջորդը ձայնագրություն էր։
Սեղմեցի միացման կոճակը։
Սկզբում լսվեց Վահեի ձայնը։
— Սոնա՛ ջան, մամայիդ ամեն ինչ կասեմ։ Խոստանում եմ։
Հետո աղջկաս ձայնը։
Այնքան էի կարոտել այդ ձայնը, որ ձեռքով փակեցի բերանս։
— Պա՛պ, ես չեմ հասկանում՝ ինչու էր Լուսինե մորաքույրը տարիներ շարունակ ասում, որ մաման ինձ չի ուզում տեսնել։
Մի պահ աշխարհը կանգ առավ։
Սոնան շարունակեց.
— Ես երեք տարի առաջ եկել էի Հայաստան։ Մեր տան մոտ կանգնել էի։ Լուսինե մորաքույրը դուրս եկավ ու ասաց, որ մաման գիտի իմ գալու մասին, բայց չի ուզում հանդիպել։
Լսվեց Վահեի խուլ ձայնը։
— Մարինեն այդ մասին ոչինչ չգիտի։
— Ինչպե՞ս թե չգիտի։
— Ոչինչ։ Ես հիմա կփորձեմ ամեն ինչ պարզել։
Ձայնագրությունն ավարտվեց։
Մի քանի վայրկյան չէի կարողանում շարժվել։
Հետո բացեցի հաջորդը։
Այն արվել էր Վահեի մահից ընդամենը տասնմեկ օր առաջ։
Այս անգամ ձայնագրության մեջ Լուսինեն էր։
— Դու չես հասկանում, Վահե՛։ Ես չէի մտածում, որ այսքան երկար կձգվի։
— Տասներկու տարի՞, Լուսինե։ Դու իմ աղջկան ասել ես, թե իր մայրը չի ուզում իրեն տեսնել։
— Սկզբում միայն ուզում էի, որ Սոնան մի քիչ հեռու մնա։
— Ինչո՞ւ։
Լուսինեն երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Որովհետև այդ գիշեր ես էի նրան համոզել, որ տնից գնա։ Ասացի՝ եթե մնա, դուք երբեք թույլ չեք տա ինքնուրույն ապրել։ Իսկ հետո, երբ տեսա՝ Մարինեն ինձ է հավատում, վախեցա խոստովանել։
— Դրա համար էլ շարունակեցի՞ր ստել։
— Ես գիտեմ, թե ինչ եմ արել։
— Չգիտես։ Դու պատկերացում չունես, թե ինչ ես արել։
Վահեի ձայնը դողում էր։
— Մարինեն ամեն երեկո լաց էր լինում։ Սոնան երեխա է մեծացրել՝ կարծելով, թե մայրը հրաժարվել է իրենից։ Իսկ դու այս ամբողջ ընթացքում նրանց երկուսին էլ ասում էիր, թե մյուսը չի ուզում հանդիպել։
Լուսինեն արտասվում էր։
— Վահե՛, եթե Մարինեն իմանա, ինձ այլևս չի ների։
— Նա պետք է իմանա։
Այդտեղ ձայնագրությունն ավարտվում էր։
Ես երկար նստած մնացի։
Հիշեցի Վահեի կյանքի վերջին օրերը։
Նա անընդհատ ինչ-որ մեկին էր զանգահարում։ Մի անգամ նույնիսկ խնդրել էր, որ հաջորդ կիրակի ոչ մի տեղ չգնամ։
— Ուզում եմ մի անակնկալ անել քեզ,— ասել էր։
Բայց շաբաթ երեկոյան սիրտը կանգ էր առել։
Նա այդպես էլ չէր հասցրել ավարտել սկսածը։
Իսկ Լուսինեն, տեսնելով նրա համակարգչում պահված ձայնագրությունները, որոշել էր վերացնել դրանք։
Իմ սեփական քույրը։
Այն մարդը, ում հետ մեծացել էի նույն տանը, ում վստահել էի բոլոր ցավերս։
Նա ոչ միայն բաժանել էր ինձ աղջկանիցս, այլև տարիներ շարունակ մխիթարել էր ինձ այն ցավի համար, որը հենց ինքն էր պատճառել։
Առավոտյան Լուսինեին կանչեցի խոհանոց։
Գոռն էլ եկավ նրա հետ։
Համակարգիչը միացրել էի սեղանի վրա։
— Նստիր,— ասացի քրոջս։
Նա նայեց էկրանին ու գունատվեց։
— Մարինե՛…
— Լսել եմ ամեն ինչ։
Նրա աչքերը լցվեցին արցունքով։
— Ես կարող եմ բացատրել։
— Տասներկու տարի ունեիր բացատրելու համար։
Նա ձեռքերով ծածկեց դեմքը։
— Ես այդ ժամանակ շատ հիմար բան արեցի։ Սոնան ինձ վստահում էր։ Ես համոզեցի նրան, որ հեռանա, որովհետև գիտեի՝ դու ու Վահեն դեմ եք լինելու։ Իսկ հետո ամեն ինչ խառնվեց։
— Իսկ երբ աղջիկս եկավ մեր տուն, ինչո՞ւ ինձ չասացիր։
Լուսինեն լուռ էր։
— Պատասխանի՛ր։
— Որովհետև արդեն այնքան էի ստել, որ չգիտեի՝ ինչպես խոստովանեմ։
— Եվ հիմա որոշել էիր Վահեի ձայնագրությունները ջնջե՞լ։
Նա սկսեց լաց լինել։
Բայց ես այլևս չէի կարողանում խղճալ նրան։
— Դու գիտեի՞ր, որ ես թոռ ունեմ։
Նա գլխով արեց։
Այդ պահին ներսումս ինչ-որ բան կարծես փլվեց։
— Դու նրան տեսե՞լ ես։
— Մի անգամ։ Երբ Սոնան եկել էր։
Ես փակեցի աչքերս։
Ամբողջ այդ տարիներին քույրս ճանաչել էր իմ թոռանը։
Իսկ ես նույնիսկ նրա անունը չգիտեի։
— Հավաքեք ձեր իրերը,— կամաց ասացի։
Գոռը գլուխը բարձրացրեց։
— Մարինե՛, մենք դեռ տուն չենք գտել։
— Գիտեմ։ Ձեզ մի քանի օր կտամ։ Բայց այստեղ այլևս չեք ապրելու։
Լուսինեն մոտեցավ ինձ։
— Քույրի՛կ, խնդրում եմ…
Նրա ձայնն ինձ մի պահ հիշեցրեց մանկությունը։
Այն ժամանակ, երբ ինքը փոքրիկ աղջիկ էր, ու ես ամեն անգամ պաշտպանում էի նրան։
Բայց հիմա մեր միջև կանգնած էին տասներկու կորած տարիները։
— Ես քեզ չեմ ատում, Լուսինե՛։ Բայց այս պահին չեմ կարող նույն հարկի տակ ապրել քեզ հետ։
Նա ուզում էր ինչ-որ բան ասել, սակայն ես կանգնեցրի։
— Ամենացավալին այն չէ, որ տարիներ առաջ ստել ես։ Ամենացավալին այն է, որ երեկ գիշեր էլ դեռ փորձում էիր ինձանից թաքցնել ճշմարտությունը։
Քույրս այլևս ոչինչ չասաց։
Այդ նույն օրը Վահեի համակարգչում գտա Սոնայի հեռախոսահամարը։
Երկար ժամանակ չէի համարձակվում զանգահարել։
Ի՞նչ պիտի ասեի։
Ինչպե՞ս բացատրեի, որ տասներկու տարի շարունակ ապրել եմ այն համոզմամբ, թե սեփական աղջիկս ինձանից հրաժարվել է։
Վերջապես հավաքեցի համարը։
Երկու ազդանշանից հետո լսվեց նրա ձայնը։
— Ալո՞։
Ես սկսեցի լաց լինել։
— Սոնա՛ ջան…
Երկար լռություն։
Հետո շատ կամաց.
— Մա՞մ։
Այդ մեկ բառը բավական էր, որ ամբողջ մարմնով դողամ։
— Աղջի՛կս, ես ոչինչ չգիտեի։
Նա սկսեց հեկեկալ։
Երկար ժամանակ երկուսս էլ չէինք կարողանում խոսել։
Հետո Սոնան ասաց.
— Պապան խոստացել էր, որ մեզ կհաշտեցնի։ Ես սպասում էի նրա զանգին… Հետո իմացա, որ մահացել է։
— Նա ամեն ինչ պահել է, Սոնա՛։ Քո լուսանկարները, ձեր խոսակցությունները…
— Գիտեմ, մա՛մ։
Մի պահ լռեց։
— Նա շատ էր ուզում, որ դու Դավիթին ճանաչես։
Ես նորից արտասվեցի։
— Ինձ կներե՞ս, աղջի՛կս։
— Մա՛մ, ես էլ պիտի քեզ անմիջապես զանգեի։ Մենք երկուսս էլ հավատացել ենք ուրիշի խոսքերին։
Մինչև ուշ գիշեր խոսեցինք։
Նա պատմեց իր կյանքի մասին։
Ասաց, որ Դավիթն արդեն տասը տարեկան է, սիրում է ֆուտբոլ խաղալ և շատ է հետաքրքրվում համակարգիչներով։
Վահեն հասցրել էր մի քանի անգամ տեսազանգով խոսել նրա հետ։
Նույնիսկ հասցրել էր թոռանը պատմել, թե ինչպես է փոքր ժամանակ Սոնայի համար փայտից խաղալիքներ պատրաստել։
Ես լսում էի ու զգում, թե ինչպես են կորցրած տարիները միաժամանակ ցավեցնում և ուրախացնում ինձ։
Վերջում հարցրի.
— Իսկ դուք ե՞րբ կարող եք գալ։
Սոնան մի պահ լռեց։
— Մա՛մ, մենք հենց հիմա Հայաստանում ենք։
Սիրտս կանգ առավ։
— Ինչպե՞ս թե։
— Ես պապայի գերեզմանին այցելելու համար եմ եկել։ Դավիթն էլ ինձ հետ է։ Մտածում էի՝ այս անգամ գուցե համարձակվեմ քեզ զանգել։
— Որտե՞ղ եք։
Նա ասաց հյուրանոցի անունը։
Առանց նույնիսկ հեռախոսը վայր դնելու, վերարկուս վերցրի։
— Սպասե՛ք ինձ։ Ես գալիս եմ։
Երբ հասա հյուրանոց, Սոնան արդեն սպասում էր մուտքի մոտ։
Նրան տեսնելուն պես վազեցի։
Գրկեցի այնքան ամուր, կարծես վախենում էի՝ եթե ձեռքերս բաց թողնեմ, նորից կկորցնեմ։
Նա էլ ինձ էր գրկել ու լաց էր լինում։
— Մա՛մ, ես այնքան էի կարոտել քեզ։
— Ես էլ քեզ, աղջի՛կս։ Ես էլ։
Հետո նրա հետևից մի տղա մոտեցավ։
Մուգ մազեր ուներ, մեծ շագանակագույն աչքեր։
Մի պահ քարացա։
Նա այնքան նման էր Վահեին երիտասարդ տարիներին, որ շունչս կտրվեց։
Սոնան ժպտաց արցունքների միջից։
— Դավի՛թ, սա տատիկդ է։
Տղան ամաչելով մոտեցավ։
— Բարև ձեզ։
Չկարողացա ինձ զսպել։
Ծնկի իջա ու գրկեցի նրան։
— Բարև, բալե՛ս։
Նա մի պահ անշարժ մնաց, հետո կամաց գրկեց ինձ։
— Պապիկը ձեր մասին պատմել է,— ասաց։
Գլուխս բարձրացրի։
— Ի՞նչ է պատմել։
— Ասում էր, որ դուք աշխարհի ամենահամեղ գաթան եք պատրաստում։
Ծիծաղեցի ու նորից լաց եղա։
Վահեն…
Նույնիսկ իր կյանքի վերջին օրերին նա մտածել էր, թե ինչպես մեզ կրկին միավորի։
Այդ գիշեր երեքով երկար քայլեցինք։
Սոնան պատմում էր Դավիթի մանկության մասին, իսկ ես փորձում էի հիշել ամեն մանրուք։
Հաջորդ օրը միասին գնացինք Վահեի գերեզմանին։
Դավիթը փոքրիկ ծաղկեփունջ դրեց ու շշնջաց.
— Պապի՛կ, ես տատիկին գտա։
Այդ պահին Սոնան բռնեց ձեռքս։
Մենք երկար կանգնած մնացինք լուռ։
Մի քանի օր անց Լուսինեն ու նրա ընտանիքը տեղափոխվեցին։
Նա հեռանալուց առաջ մոտեցավ ինձ։
— Գիտեմ, որ չեմ կարող վերադարձնել այդ տարիները։ Բայց հույս ունեմ՝ մի օր կկարողանաս ինձ հետ խոսել։
Ես նայեցի նրան։
— Գուցե մի օր, Լուսինե՛։ Բայց հիմա պետք է իմ աղջկանիցս սկսեմ։
Քույրս գլխով արեց ու հեռացավ։
Ես դուռը փակեցի։
Հետո շրջվեցի։
Տան մեջ նորից լռություն էր։
Բայց այս անգամ այդ լռությունն ինձ չէր վախեցնում։
Խոհանոցի սեղանին Դավիթի թողած փոքրիկ խաղալիք մեքենան էր։ Նա խոստացել էր հաջորդ օրը գալ ու միասին գաթա պատրաստել։
Ես վերցրի հեռախոսը և Սոնային գրեցի.
«Վաղը շուտ եկեք։ Խմորը ես կպատրաստեմ, իսկ Դավիթը թող գաթայի մեջ նախշերը անի»։
Պատասխանը գրեթե անմիջապես եկավ.
«Կգանք, մամ ջան։ Սիրում եմ քեզ»։
Այդ բառերը կարդալուց հետո երկար նստած մնացի։
Տասներկու տարի սպասել էի դրանց։
Եվ միայն հիմա էի հասկանում, թե Վահեն ինչ էր փորձում անել իր կյանքի վերջին օրերին։
Նա ցանկանում էր ինձ վերադարձնել այն մարդուն, ում կարոտը երբեք չէր լքել մեր տունը։
Ցավոք, ինքն այլևս չկար, որ տեսներ մեր հանդիպումը։
Բայց նրա շնորհիվ իմ դուստրը կրկին ինձ «մամ» էր ասում։
Իսկ հաջորդ առավոտ, երբ դռան զանգը հնչեց, բացեցի ու տեսա Սոնային և Դավիթին։
Տղան ժպտաց։
— Տատի՛, գաթան պատրաստ ե՞նք անելու։
Ես ծիծաղեցի։
— Իհարկե, բալե՛ս։
Ու առաջին անգամ ամուսնուս մահից հետո մեր տունը նորից լցվեց այնպիսի ուրախությամբ, որը ոչ մեկից պարտքով չէի վերցրել։
Դա իմ ընտանիքն էր։
Եվ այս անգամ ես այլևս չէի պատրաստվում թույլ տալ, որ ուրիշի խոսքերը բաժանեն մեզ։
