Ամուսնուս 36-ամյակին սկեսուրս բոլոր հյուրերի առաջ ասաց. «Տղա՛ս, արդեն ժամանակն է ուրիշ կին գտնես, որ քեզ երեխա պարգևի»։ Յոթ տարի լռելուց հետո ես վերջապես բացեցի բերանս։ Բայց երբ ամուսինս հասկացավ՝ ինչ եմ պատրաստվում ասել, ծնկի իջավ ու սկսեց աղաչել, որ լռեմ։
Աշտարակում, սկեսուրիս տան բակում, քսան հոգով նշում էինք ամուսնուս ծննդյան օրը։
Ես՝ երեսունչորսամյա Լուսինես, յոթ տարի ամուսնացած էի Գոռի հետ։
Եվ յոթ տարի ամեն ընտանեկան հավաքույթի ժամանակ նույն հարցն էի լսում.
— Լուսի՛ն, բա ե՞րբ ենք թոռ ունենալու։
Սկզբում ժպտում էի։ Հետո սկսեցի խուսափել հավաքույթներից։
Բայց այդ երեկո սկեսուրս՝ Մարգարիտան, բոլոր սահմաններն անցավ։
Նա բաժակը բարձրացրեց ու ասաց.
— Գոռ ջան, տղաս, քեզ մի բան եմ ցանկանում։ Թող հաջորդ ծնունդդ արդեն երեխայիդ հետ նշես։ Իսկ եթե Լուսինեն չի կարողանում, թող քեզ ազատ թողնի։ Դու էլ հայր դառնալու իրավունք ունես։
Սեղանի շուրջ լռություն տիրեց։
Գոռը գլուխը կախեց։
Նայեցի ամուսնուս։
Սպասում էի՝ գոնե այս անգամ կպաշտպանի ինձ։
Բայց նա միայն ասաց.
— Մա՛մ, էսօր իմ ծնունդն է։ Մի՛ սկսիր։
Այդ պահին որոշեցի այլևս չլռել։
Վեր կացա։
— Մարգարիտա՛, դուք յոթ տարի ինձ եք մեղադրում։ Բայց երբևէ ձեր որդուն հարցրե՞լ եք՝ ինչ են ցույց տվել իր հետազոտությունները։
Ամուսնուս դեմքը գունատվեց։
— Լուսի՛ն, խնդրում եմ…
— Չէ՛, Գո՛ռ։ Դու ինձ խոստացել էիր, որ երբեք թույլ չես տա՝ էս հարցում ինձ նվաստացնեն։
Սկեսուրս զայրացած շրջվեց դեպի որդին։
— Ի՞նչ հետազոտություն։ Դու ինձ ասել էիր՝ Լուսինեն բուժվում է։
Այդ պահին Գոռը վեր կացավ, մոտեցավ ինձ ու բոլորի աչքի առաջ ծնկի իջավ։
— Լուսի՛ն, խնդրում եմ, մի՛ ասա։ Ես ամեն ինչ կուղղեմ։
Բայց ամեն ինչ արդեն ուշ էր։
Ես նայեցի սկեսուրիս։
— Ձեր որդին հինգ տարի առաջ իմացել է, որ երեխա ունենալու դժվարության բժշկական պատճառը հիմնականում իր կողմում է։ Իսկ դուք էդ ամբողջ ընթացքում ինձ ասում էիք՝ ես ձեզ թոռնիկից զրկել եմ։
Մարգարիտան բռնեց աթոռի թիկնակը։
Հետո հազիվ լսելի հարցրեց.
— Գո՛ռ, ուրեմն ինչո՞ւ էիր ինձ ասում, թե Լուսինեն է հիվանդ։
Ամուսինս լռեց։
Եվ հենց այդ պահին սեղանի մյուս ծայրից նրա քույրը՝ Նարեն, ասաց.
— Մա՛մ, որովհետև Գոռը գիտեր՝ դու ինչ կանես, եթե ճշմարտությունն իմանաս։ Բայց Լուսինե՛, մի բան էլ կա, որ դու չգիտես։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես շրջվեցի դեպի Նարեն։
Նա երեսուներկու տարեկան էր։ Ամուսնացած էր, երկու երեխա ուներ և միշտ փորձում էր խուսափել մեր ընտանեկան վեճերից։
Այդ երեկո առաջին անգամ նրա ձայնում բարկություն կար։
— Նարե՛, ի՞նչ կա,— հարցրեց Գոռը։
Նարեն նայեց եղբորը։
— Դու ինքդ կասե՞ս, թե ես ասեմ։
Սկեսուրս այլևս չէր նստում։
— Երեխանե՛ր, ի՞նչ է կատարվում։
Նարեն շրջվեց իմ կողմը։
— Լուսի՛ն, երեք ամիս առաջ Գոռն ինձ խնդրել էր քեզ համոզել, որ նորից բժշկի գնաս։ Ասաց՝ ուզում է, որ բոլորը տեսնեն՝ խնդիրը քո մեջ է։
Աշխարհս կարծես կանգ առավ։
— Ի՞նչ։
Նարեն շարունակեց.
— Ես իրեն հարցրի՝ բա քո հետազոտությո՞ւնը։ Ասաց՝ դրա մասին չխոսեմ։
Նա մի պահ լռեց։
— Ես մտածեցի՝ դու գիտես։ Հետո հասկացա, որ Գոռը ոչ թե բուժման մասին է մտածում, այլ ուզում է՝ մայրս շարունակի քեզ մեղադրել։
Ես նայեցի ամուսնուս։
— Գո՛ռ, դա ճի՞շտ է։
Նա ծնկած տեղից վեր կացավ։
— Ես չէի ուզում, որ մաման իմանա իմ խնդրի մասին։
— Դրա համար ուզո՞ւմ էիր, որ բոլորը մտածեն՝ ես եմ մեղավոր։
Պատասխան չուներ։
Հինգ տարի առաջ մենք միասին դիմել էինք վերարտադրողական առողջության մասնագետի։
Երկու տարի փորձում էինք երեխա ունենալ, բայց չէր ստացվում։
Հետազոտությունները ցույց էին տվել, որ Գոռի մոտ սերմնաբջիջների քանակի ու շարժունակության լուրջ խնդիրներ կան։
Բժիշկը բացատրել էր, որ դա ինքնին չի նշանակում հայր դառնալու բացարձակ անհնարինություն, և անհրաժեշտ են լրացուցիչ գնահատում ու համապատասխան բուժման հնարավորությունների քննարկում։
Ես հենց առաջին օրը ամուսնուս ասել էի.
— Գո՛ռ, մենք միասին ենք էս ամենի մեջ։ Ոչ մեկին ոչինչ բացատրելու պարտավոր չենք։
Նա գրկել էր ինձ։
— Շնորհակալ եմ, Լուսի՛ն։ Խնդրում եմ՝ մամային չասես։
Համաձայնել էի։
Դա նրա անձնական բժշկական տեղեկությունն էր։
Բայց ես չէի համաձայնել, որ այդ գաղտնիքը պահելու համար ինձ մեղադրեն։
Սկզբում սկեսուրս պարզապես հարցեր էր տալիս։
Հետո սկսեց խորհուրդներ տալ։
Մեկ ասում էր՝ այս բժշկին այցելիր։
Մեկ՝ այս դեղաբույսն օգտագործիր։
Հետո սկսեց խոսել այնպես, կարծես իմ մեջ հաստատ ինչ-որ հիվանդություն կա։
Մի անգամ նույնիսկ հարազատների առաջ ասաց.
— Լուսինեն լավ աղջիկ է, բայց ի՞նչ անենք, առողջությունը չի ներում։
Այդ օրը տուն վերադարձա ու երկար լաց եղա։
Գոռը խոստացավ խոսել մոր հետ։
Բայց երբ հաջորդ անգամ նույն բանն ասաց, նա կրկին լռեց։
Ես տարիներով փորձում էի պաշտպանել նրա գաղտնիությունը։
Իսկ նա իմ լռությունն օգտագործում էր սեփական պատասխանատվությունից խուսափելու համար։
— Գո՛ռ, մի բան պատասխանիր,— ասացի բակում։— Դու իրո՞ք Նարեին խնդրել ես ինձ նորից բժիշկ ուղարկել, որ ձեր ընտանիքը շարունակի ինձ մեղադրել։
Նա նստեց։
— Ես մտածում էի՝ եթե նորից ստուգվես, գուցե ինչ-որ բան հայտնաբերվի նաև քո մոտ։
— Այսինքն՝ ուզում էիր, որ ինձ մոտ էլ խնդիր գտնեն։
Նա գլուխը կախեց։
— Ես վախենում էի։
— Ինչի՞ց։
Երկար լռելուց հետո պատասխանեց.
— Որ ինձ պակաս տղամարդ համարեն։
Այդ խոսքերից հետո զայրույթս ավելի ուժեղացավ։
Ոչ թե նրա առողջական վիճակի պատճառով։
Այլ որովհետև տարիներով փորձել էր իր վախը թաքցնել իմ հաշվին։
Սկեսուրս հանկարծ մոտեցավ։
— Լուսի՛ն, ես չգիտեի։
Ես նայեցի նրան։
— Բայց գիտեիք, որ ձեր խոսքերից հետո ես ամեն անգամ լաց էի լինում։
Նա փորձեց բռնել ձեռքս։
Ես հետ քաշվեցի։
— Դուք նույնիսկ մի անգամ չհարցրիք՝ ես ինչ եմ զգում։
Մարգարիտայի աչքերը լցվեցին։
— Ես ուզում էի թոռ ունենալ։
— Ես էլ էի ուզում երեխա ունենալ։
Դա առաջին անգամն էր, որ այդ մասին այդքան բաց էի խոսում։
Գոռը նայեց ինձ։
— Լուսի՛ն, ես քեզ սիրում եմ։
Ես պատասխանեցի.
— Իսկ ես յոթ տարի սպասել եմ, որ քո սերը նաև ինձ պաշտպանելու ձև ունենա։
Այդ երեկո վերցրի պայուսակս ու հեռացա։
Գնացի քրոջս՝ Անիի տուն։
Նա ոչինչ չհարցրեց, մինչև չնստեցինք խոհանոցում։
Հետո պատմեցի ամեն ինչ։
Անին երկար լուռ էր։
— Լուսի՛ն, դու գիտես, որ Գոռի հետազոտության արդյունքը քո համար երբեք խնդիր չի եղել։
— Գիտեմ։
— Ուրեմն ի՞նչն է հիմա քեզ ամենաշատը ցավեցնում։
Ես սկսեցի լաց լինել։
— Որ ինքը գիտեր՝ որքան եմ ուզում մայր դառնալ։ Գիտեր՝ ինչքան եմ ծանր տանում մարդկանց խոսքերը։ Բայց թողնում էր, որ բոլորը մտածեն՝ ես եմ խանգարում իրեն հայր դառնալ։
Անին ինձ գրկեց։
Այդ գիշեր առաջին անգամ չմտածեցի, թե ինչ պիտի ասեմ Գոռին։
Պարզապես քնեցի։
Հաջորդ առավոտ ամուսինս եկավ։
Դռան մոտ կանգնած էր՝ անքուն ու հոգնած։
— Լուսի՛ն, խնդրում եմ, տուն արի։
— Ես հիմա չեմ վերադառնալու։
Նա լաց եղավ։
— Ես պատրաստ եմ նորից բուժվել, ինչ ուզում ես՝ կանեմ։
Նայեցի նրան։
— Գո՛ռ, խնդիրը միայն բուժումը չէ։
Նա լռեց։
— Ես քեզ երբեք չեմ ասել, որ պարտադիր պիտի երեխա ունենաս։ Ես ասել եմ՝ ուզում եմ քեզ հետ ընտանիք կառուցել։ Իսկ դու թույլ ես տվել, որ ընտանիքդ ինձ վիրավորի, միայն թե քո մասին ճշմարտությունը չիմանան։
— Ես սխալվել եմ։
— Հա՛։
Հետո ավելացրի.
— Բայց դու էդ սխալը մի անգամ չես արել։ Հինգ տարի շարունակ ամեն անգամ ընտրել ես լռել, երբ ինձ են մեղադրել։
Նա այլևս չկարողացավ առարկել։
Հաջորդ շաբաթներին Գոռը սկսեց հաճախ զանգել։
Ասում էր՝ մոր հետ խոսել է։
Իբր Մարգարիտան այլևս ինձ ոչինչ չի հարցնելու։
Մի քանի անգամ նույնիսկ ծաղիկներ ուղարկեց։
Բայց ես չէի ուզում, որ նա ինձ համոզի վերադառնալ միայն այն պատճառով, որ վերջապես հրապարակայնորեն խայտառակվել է։
Մի օր առաջարկեցի հանդիպել չեզոք վայրում։
Նստեցինք փոքրիկ սրճարանում։
— Գո՛ռ, ես ուզում եմ իմանալ՝ դու երբևէ մտածե՞լ ես, թե ես ինչի միջով եմ անցել։
Նա երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես մտածում էի, որ քանի դեռ դու ճշմարտությունը գիտես, մյուսների խոսքերը քեզ էդքան չեն ցավեցնի։
Ես նայեցի նրան։
— Բայց դու ամեն օր տեսնում էիր՝ ինչպես են ցավեցնում։
Գոռը գլուխը կախեց։
— Ճիշտ ես։
Այդ հանդիպման ժամանակ նա առաջին անգամ ասաց մի բան, որն իսկապես կարևոր էր։
— Լուսի՛ն, ես մինչև հիմա բժշկին նորից չեմ դիմել, որովհետև վախենում էի նույն պատասխանը լսել։ Իսկ քեզ անընդհատ ասում էի՝ ժամանակը դեռ կա։
Նա սկսեց լաց լինել։
— Ես իրականում նույնիսկ չեմ փորձել լուծում փնտրել։
Այդ պահին հասկացա, որ մեր ամուսնության ամենամեծ խնդիրը միայն սկեսուրիս խոսքերը չէին։
Մենք երկուսով մի մեծ դժվարության առաջ էինք կանգնել։
Ես ուզում էի, որ միասին լուծում փնտրենք։
Իսկ Գոռը տարիներով ձևացնում էր, թե խնդիր չկա, հետո թույլ էր տալիս, որ շրջապատը ինձ մեղադրի։
Մի քանի ամիս առանձին ապրեցինք։
Գոռը սկսեց մասնագիտական խորհրդատվություն ստանալ և նորից քննարկել իր առողջության հարցերը։
Ես նույնպես մտածում էի իմ ապագայի մասին։
Մայր դառնալու ցանկությունս չէր անհետացել։
Բայց չէի ուզում նորից որոշումներ կայացնել միայն այն պատճառով, որ ինչ-որ մեկը ինձ շտապեցնում է։
Մի օր Գոռը խնդրեց հանդիպել։
Ասաց, որ պատրաստ է զույգերի խորհրդատվության։
Ես համաձայնեցի մի քանի հանդիպման՝ ոչ թե հաշտություն խոստանալով, այլ հասկանալու համար, թե արդյոք ընդհանրապես հնարավոր է վերականգնել վստահությունը։
Մի հանդիպումից հետո Գոռը հարցրեց.
— Լուսի՛ն, դու ինձ երբևէ կներե՞ս։
Ես պատասխանեցի.
— Չգիտեմ։
Նա գլխով արեց։
— Իսկ ես ի՞նչ անեմ։
Մի պահ մտածեցի։
— Սկսի՛ր նրանից, որ այլևս ուրիշների առաջ քո վախը իմ մեղքը չդարձնես։
Գոռը լռեց։
Այդ օրից հետո առաջին անգամ ես չզգացի, որ պարտավոր եմ նրան հանգստացնել։
Անցավ ևս երեք ամիս։
Ես որոշեցի մեր ամուսնությունը չշարունակել։
Գոռին այդ մասին ասացի անձամբ։
Նա երկար ժամանակ չէր խոսում։
Հետո կամաց հարցրեց.
— Դու ուրիշ մեկին գտե՞լ ես։
Նայեցի նրան։
— Չէ՛, Գո՛ռ։ Ես պարզապես այլևս չեմ ուզում ապրել մի մարդու հետ, որի կողքին տարիներով ստիպված եմ եղել պաշտպանել և՛ իրեն, և՛ ինձ՝ բոլորից։
Նա աչքերը փակեց։
— Հասկանում եմ։
Այդ օրը մենք չվիճեցինք։
Բաժանման հետ կապված հարցերը որոշեցինք կարգավորել օրենքով։
Երբ սկեսուրս իմացավ որոշման մասին, զանգեց։
— Լուսի՛ն, ես քեզնից ներողություն եմ խնդրում։ Ես շատ վատ խոսքեր եմ ասել։
Ես լսեցի։
Հետո պատասխանեցի.
— Շնորհակալ եմ, որ վերջապես ընդունում եք։ Բայց իմ որոշումը չի փոխվում։
Նա լաց եղավ։
— Ես իմ տղային էլ եմ շատ ցավ պատճառել։
— Հնարավոր է։ Բայց դուք երկուսդ էլ պիտի ինքներդ կարգավորեք ձեր հարաբերությունները։
Այդքանով խոսակցությունն ավարտվեց։
Մի քանի շաբաթ անց տեղափոխվեցի փոքրիկ վարձով բնակարան։
Անին օգնեց իրերս դասավորել։
Երեկոյան պատուհանի մոտ նստած թեյ էի խմում, երբ հեռախոսս զանգեց։
Գոռն էր։
— Լուսի՛ն, ես ուզում էի միայն ասել, որ վաղը բժշկի հերթական այցելությունն ունեմ։
— Լավ է, Գո՛ռ։
— Չեմ զանգում, որ հետ գաս։ Ուղղակի ուզում էի քեզ հետ անկեղծ լինել։
Մի պահ լռեցի։
— Հուսով եմ՝ այս անգամ կկարողանաս նաև ինքդ քո հետ անկեղծ լինել։
Նա կամաց շնորհակալություն հայտնեց։
Անջատեցինք։
Գարնանը վերադարձա այն բժշկին, որի մոտ տարիներ առաջ միասին էինք գնացել։
Այս անգամ մենակ էի։
Ուզում էի իմանալ՝ իմ տարիքում ինչ հնարավորություններ ունեմ, ինչ հետազոտություններ կարող են անհրաժեշտ լինել և ինչ հարցեր պիտի հաշվի առնեմ ապագա որոշումների համար։
Բժիշկը ոչ մի հեշտ խոստում չտվեց։
Ես էլ չէի սպասում։
Պարզապես ուզում էի փաստերն իմանալ՝ առանց ուրիշների վախերի ու ամոթի տակ ապրելու։
Դուրս գալիս կանգ առա հիվանդանոցի բակում։
Մի երիտասարդ զույգ մանկասայլակով անցնում էր իմ կողքով։
Մի պահ նայեցի նրանց։
Հետո շարունակեցի քայլել։
Իմ ապագան դեռ որոշված չէր։
Ես չգիտեի՝ մի օր մայր կդառնա՞մ, թե ոչ։
Բայց այդ օրը առաջին անգամ երկար տարիներից հետո ինձ ոչ մեկը չէր ասում՝ ում պիտի մեղադրեմ, ինչ պիտի թաքցնեմ կամ որքան պիտի սպասեմ։
Ես ինքս էի գնացել բժշկի։
Ինքս էի հարցերը տվել։
Եվ տուն էի վերադառնում իմ որոշումները կայացնելու համար։
