Ամուսնացա այն տղայի հետ, որի հետ մեծացել էի մանկատանը։ Հարսանիքի հաջորդ առավոտյան անծանոթ տղամարդը թակեց մեր դուռն ու ասաց. «Քո ամուսինը տարիներ շարունակ մի բան է թաքցրել քեզնից»։ Նա ինձ ծրար տվեց, իսկ երբ կարդացի ներսի նամակը, հասկացա, թե ինչու ամուսինս երբեք չէր ուզում խոսել իր մանկության մի որոշակի օրվա մասին…
Ես քսանութ տարեկան եմ։ Կյանքիս մեծ մասը մանկատանն եմ անցկացրել։
Մանկությանս տարիներին մի քանի խնամատար ընտանիք եմ փոխել։ Ամեն անգամ հույսով էի գնում նոր տուն՝ մտածելով, որ գուցե այս անգամ ինչ-որ մեկն ինձ իսկապես կընդունի։
Բայց ամեն անգամ վերադառնում էի մանկատուն։
Ութ տարեկանում արդեն համոզված էի, որ երևի իմ մեջ ինչ-որ բան այն չէ։
Հենց այդ ժամանակ էլ հանդիպեցի Նարեկին։
Նա ինձնից մեկ տարով մեծ էր և անվասայլակով էր տեղաշարժվում՝ ողնաշարի բնածին խնդրի պատճառով։
Երեխաներից ոմանք խուսափում էին նրանից, մյուսները խղճահարությամբ էին վերաբերվում։
Բայց ինձ համար նա պարզապես Նարեկն էր։
Առաջին անգամ խոսեցինք ճաշարանում։
— Ինչո՞ւ ես այդքան դանդաղ ուտում,— հարցրեց նա։
— Իսկ դու ինչո՞ւ ես այդքան շատ խոսում,— պատասխանեցի։
Նարեկը ծիծաղեց։
Ես էլ ծիծաղեցի։
Այդ օրվանից անբաժան դարձանք։
Երբ տխուր էի, նա միշտ կարողանում էր ինձ ժպտացնել։
Երբ վախենում էի, գալիս ու նստում էր կողքիս։
Նա երբեք չէր ասում՝ մի՛ լացիր։
Պարզապես մնում էր ինձ հետ։
Տարիներն անցնում էին։
Մեր կողքի երեխաներից ոմանք ընտանիքներ էին գտնում։
Մենք շարունակում էինք մնալ մանկատանը։
Հետագայում հաճախ էինք խոսում այն մասին, թե ինչու մեզ ոչ ոք չէր որդեգրել։
Նարեկը միշտ նույն բանն էր ասում.
— Գուցե պարզապես մեր բախտն այդպես է դասավորվել։
Երբ չափահաս դարձանք, սկսեցինք ինքնուրույն ապրել։
Սովորում էինք, աշխատում և զգուշությամբ ծախսում յուրաքանչյուր դրամը։
Վարձեցինք փոքրիկ բնակարան։
Կահույքի մեծ մասն օգտագործված էր, սեղանը մի փոքր ճոճվում էր, իսկ խոհանոցում երկուսով հազիվ էինք տեղավորվում։
Բայց դա մեր տունն էր։
Տարիների ընթացքում ընկերությունը վերածվեց սիրո։
Մի երեկո Նարեկն ասաց.
— Կարծես սիրահարվել եմ իմ լավագույն ընկերուհուն։
Ես ծիծաղեցի ու պատասխանեցի.
— Կարծես ես էլ նույն խնդիրն ունեմ։
Մի քանի տարի անց ամուսնացանք։
Հարսանիքը փոքր էր, բայց մեզ համար կատարյալ։
Առաջին անգամ զգում էի, որ վերջապես ընտանիք ունեմ, որն ինձանից ոչ ոք չի կարող խլել։
Սակայն հաջորդ առավոտյան դուռը թակեցին։
Բացեցի։
Դրսում մոտ վաթսուն տարեկան անծանոթ տղամարդ էր կանգնած։
— Նարեկն այստե՞ղ է,— հարցրեց։
— Այո՛։ Իսկ դո՞ւք ով եք։
Նա մի պահ լռեց։
— Իմ անունը Հովիկ է։ Երկար տարիներ փնտրում էի նրան։
Հետո գրպանից հանեց ծրարն ու մեկնեց ինձ։
— Քո ամուսնու մասին մի բան կա, որը դու չգիտես։
Սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
— Ի՞նչ բան։
Տղամարդը նայեց տան ներսը։
— Նախ կարդա նամակը։ Հետո ինքդ կորոշես՝ ինչ անել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Փակեցի դուռը և նստեցի խոհանոցի սեղանի մոտ։
Ծրարի վրա գրված էր իմ անունը՝ Սոնա։
Ներսում երկու թուղթ ու հին լուսանկար կար։
Առաջին թուղթը նամակ էր։
Ձեռագիրը մանկական էր, տառերը՝ անհավասար։
Սկսեցի կարդալ։
«Ես ուզում եմ, որ Սոնան ինձ հետ գա։ Եթե նրան չեք կարող վերցնել, ես էլ չեմ գա»։
Մի քանի վայրկյան չէի հասկանում, թե ինչ եմ կարդում։
Նամակի ներքևում ստորագրություն կար։
«Նարեկ, 12 տարեկան»։
Ձեռքերս սկսեցին դողալ։
Վերցրի լուսանկարը։
Դրա մեջ Նարեկն էր՝ դեռ երեխա։
Նրա կողքին կանգնած էին մի տղամարդ ու կին։
Տղամարդուն անմիջապես ճանաչեցի։
Հենց նա էր քիչ առաջ թակել մեր դուռը։
Հանկարծ հետևիցս լսեցի Նարեկի ձայնը։
— Սոնա՛, ո՞վ էր եկել։
Շրջվեցի։
Նա կանգնած էր սենյակի դռան մոտ՝ անվասայլակով։
Երբ տեսավ ձեռքիս լուսանկարը, դեմքը փոխվեց։
— Որտեղի՞ց է դա քեզ մոտ։
— Նարե՛կ, ո՞վ է Հովիկը։
Նա փակեց աչքերը։
Երկար ժամանակ ոչինչ չասաց։
— Նա այստե՞ղ էր,— վերջապես հարցրեց։
Գլխով արեցի։
— Եվ այս նամակը ի՞նչ է նշանակում։
Նարեկը մոտեցավ սեղանին։
Վերցրեց թուղթը։
Երբ տեսավ իր մանկական ձեռագիրը, աչքերը լցվեցին։
— Ես չէի կարծում, որ այն դեռ պահպանված կլինի։
— Նարե՛կ, բացատրի՛ր։
Նա մի փոքր լռեց։
Հետո սկսեց պատմել։
Երբ Նարեկը տասներկու տարեկան էր, մի ամուսնական զույգ էր սկսել այցելել մանկատուն։
Հովիկն ու նրա կինը՝ Մարինեն։
Նրանք ցանկանում էին երեխա որդեգրել։
Սկզբում ծանոթացել էին մի քանի երեխաների հետ։
Բայց ժամանակի ընթացքում հատկապես կապվել էին Նարեկի հետ։
Այցելում էին շաբաթը մի քանի անգամ։
Նրա հետ զրուցում էին, գրքեր էին բերում, երբեմն զբոսանքի տանում։
— Նրանք ուզում էին ինձ իրենց տուն տանել,— ասաց Նարեկը։
Ես զարմացած նայեցի նրան։
— Բայց դու ինձ միշտ ասել ես, որ քեզ ոչ ոք չի ցանկացել որդեգրել։
Նա գլուխը կախեց։
— Որովհետև ես հրաժարվեցի։
Չէի հավատում լսածիս։
— Ինչո՞ւ։
Նարեկը նայեց աչքերիս։
— Քո պատճառով։
Զգացի, թե ինչպես է սիրտս սեղմվում։
— Ի՞նչ կապ ունեմ ես։
Նա խորը շունչ քաշեց։
— Երբ ինձ ասացին, որ կարող եմ ընտանիք ունենալ, առաջին հարցս այն էր, թե դու էլ ես գալու։
Հովիկն ու Մարինեն բացատրել էին, որ միայն մեկ երեխայի որդեգրման համար էին նախապատրաստվել։
Նրանք չէին կարող այդ պահին նաև ինձ իրենց ընտանիք ընդունել։
Նարեկին առաջարկել էին շարունակել այցելությունները և մտածել։
Բայց նա հրաժարվել էր։
— Ես մտածում էի, որ եթե հեռանամ, դու նորից մենակ կմնաս,— ասաց նա։
Արցունքները լցվեցին աչքերս։
— Նարե՛կ, դու կարող էիր ընտանիք ունենալ։
— Գիտեմ։
— Կարող էիր ունենալ քո սենյակը, ծնողներ, տուն։
Նա ժպտաց։
— Իսկ ես մտածում էի այն օրվա մասին, երբ հերթական խնամատար ընտանիքից վերադարձել էիր ու ամբողջ գիշեր լաց էիր լինում։
Ես հիշեցի այդ օրը։
Տասը տարեկան էի։
Մի քանի շաբաթ անցկացրել էի մի ընտանիքում, որտեղ ինձ սկզբում ջերմ էին ընդունել, բայց հետո որոշել էին չշարունակել խնամքը։
Վերադարձել էի մանկատուն՝ համոզված, որ ոչ ոքի պետք չեմ։
Նարեկը ամբողջ երեկո կողքիս էր մնացել։
— Դու այդ գիշեր ինձ հարցրեցիր՝ մի օր դու է՞լ ես հեռանալու,— շարունակեց նա։— Ես պատասխանեցի, որ քեզ մենակ չեմ թողնի։
Ես այլևս չէի կարողանում խոսել։
Նա շոյեց ձեռքս։
— Երբ Հովիկն ու Մարինեն առաջարկեցին ինձ իրենց տուն տանել, ես չգիտեի՝ ինչ պատասխանել։ Մի կողմից ուզում էի ընտանիք ունենալ։ Մյուս կողմից հիշում էի քեզ տված խոստումը։
— Բայց ինչո՞ւ երբեք չպատմեցիր ինձ։
Նարեկը երկար լռեց։
— Որովհետև չէի ուզում, որ մտածես՝ իմ պատճառով ես պարտք ունես։
Ես նայեցի մանկական նամակին։
Նա ոչ միայն հրաժարվել էր որդեգրումից։
Նա իր համար կարևոր հնարավորությունից հրաժարվել էր՝ վախենալով, որ ես կրկին լքված կզգամ ինձ։
Այդ պահին դրսից նորից դռան թակոց լսվեց։
Նարեկը զարմացած նայեց ինձ։
Բացեցի։
Հովիկը դեռ այնտեղ էր։
— Ներեցե՛ք,— ասաց նա։— Ես չհասցրի ամեն ինչ բացատրել։
Նարեկը լսեց նրա ձայնն ու մոտեցավ դռանը։
Երբ տեսավ տղամարդուն, երկար ժամանակ անշարժ մնաց։
— Հովի՞կ։
Տղամարդու աչքերը լցվեցին։
— Բարև, տղա՛ս։
Նրանք մի քանի վայրկյան լուռ նայում էին իրար։
Հետո Հովիկը մոտեցավ ու գրկեց Նարեկին։
Ես մի կողմ քաշվեցի։
Հովիկն ասաց, որ տարիներ շարունակ փորձել են տեղեկություն ստանալ Նարեկի մասին։
Այն ժամանակ, երբ նա հրաժարվել էր իրենց տուն տեղափոխվելուց, Հովիկն ու Մարինեն չէին դադարել այցելել մանկատուն։
Բայց որոշ ժամանակ անց նրանց ընտանեկան հանգամանքները փոխվել էին, և որդեգրումն այդպես էլ չէր կայացել։
Հետագայում Մարինեն ծանր հիվանդացել էր։
Նրանք այլևս չէին կարողացել շարունակել հաճախակի այցելությունները։
— Մենք երբեք քեզ չմոռացանք,— ասաց Հովիկը։— Մարինեն մինչև կյանքի վերջին տարիները պահում էր քո լուսանկարը։
Նարեկը գլուխը կախեց։
— Իսկ ես կարծում էի, թե դուք նեղացել եք ինձնից։
Հովիկը զարմացավ։
— Նեղանա՞լ։ Ինչի՞ համար։
— Որ չգնացի ձեզ հետ։
Տղամարդը բռնեց նրա ձեռքը։
— Նարե՛կ, մենք ցավում էինք, որ չկարողացանք քեզ այն ժամանակ օգնել այնպես, ինչպես պետք էր։ Բայց քո ընտրության համար երբեք չենք բարկացել։
Հետո շրջվեց դեպի ինձ։
— Սոնա՛, գիտե՞ս՝ ինչու եկա հենց այսօր։
Գլուխս տարուբերեցի։
— Մի քանի ամիս առաջ իմացա, որ Նարեկն ամուսնանալու է։ Երեկ պատահաբար տեսա ձեր հարսանիքի լուսանկարները։ Երբ ճանաչեցի քեզ, հասկացա, որ սա հենց այն աղջիկն է, որի մասին նա անընդհատ խոսում էր մանկատանը։
Նա ժպտաց։
— Ուզում էի ձեզ երկուսիդ տեսնել։
Նարեկը հարցրեց.
— Իսկ ինչո՞ւ նախ Սոնային պատմեցիր։
Հովիկը մի պահ մտածեց։
— Երևի որովհետև ես էլ տարիներ շարունակ մի բան չէի կարողացել ասել նրան։
Նա շրջվեց դեպի ինձ։
— Երբ Նարեկը հրաժարվեց մեր տուն գալուց, դու գաղափար անգամ չունեիր դրա մասին։ Իսկ ես երբեք չմոռացա, թե ինչ լուրջ դեմքով էր այդ տասներկու տարեկան տղան ասում, որ չի կարող հեռանալ՝ թողնելով քեզ։
Հովիկը գրպանից հանեց երկրորդ լուսանկարը։
Այնտեղ ես ու Նարեկն էինք՝ մանկատան բակում։
Ես նստած էի խոտերի վրա, իսկ Նարեկը՝ կողքիս։
Երկուսս էլ ծիծաղում էինք։
— Մարինեն էր լուսանկարել,— ասաց նա։— Մենք այն տարիներ շարունակ պահել ենք։
Վերցրի նկարը։
Այդ տարիներից շատ քիչ լուսանկարներ ունեի։
Իսկ այս մեկը երբեք չէի տեսել։
— Մարինե՞ն հիմա ինչպես է,— հարցրեց Նարեկը։
Հովիկի դեմքը տխրեց։
— Նա երեք տարի առաջ մահացավ։
Նարեկի աչքերը լցվեցին։
— Ես շատ կուզեի նրան նորից տեսնել։
— Նա էլ քեզ,— պատասխանեց Հովիկը։— Մինչև վերջ հիշում էր քեզ։
Այդ օրը Հովիկին ներս հրավիրեցինք։
Երկար զրուցեցինք։
Նա պատմեց մանկատան տարիներից հիշողություններ, որոնց մասին մենք վաղուց մոռացել էինք։
Նարեկը հիշեց, թե ինչպես էր Մարինեն առաջին անգամ իրեն սովորեցրել շախմատ խաղալ։
Իսկ Հովիկը հիշեց այն երեկոն, երբ Նարեկը, իր տասներկուամյակի առթիվ նվեր ընտրելու փոխարեն, խնդրել էր ինձ համար նոր ձմեռային կոշիկներ գնել։
Ես զարմացած նայեցի ամուսնուս։
— Այդ կոշիկները դու՞ էիր խնդրել։
Նա ծիծաղեց։
— Հին կոշիկներդ միշտ թրջվում էին։
Այդ պահին հասկացա, թե որքան բան կար մեր մանկության մեջ, որի մասին երբեք չէինք խոսել։
Եվ թե որքան հաճախ էինք իրար օգնել՝ առանց դրա մասին մեծ խոսքեր ասելու։
Հովիկը հեռանալուց առաջ մեզ հրավիրեց իր տուն։
— Ես այլևս երիտասարդ չեմ,— ասաց նա։— Բայց եթե ցանկանաք, շատ կուրախանամ, որ այցելեք։ Կուզեի ճանաչել ձեզ արդեն որպես ընտանիք։
Նարեկը ժպտաց։
— Անպայման կգանք։
Այդ երեկո երկար ժամանակ նստած էի ամուսնուս կողքին։
Սեղանին դրված էր նրա տասներկու տարեկանում գրած նամակը։
— Նարե՛կ,— վերջապես ասացի,— դու չպետք է հրաժարվեիր այդ ընտանիքից հանուն ինձ։
Նա նայեց ինձ։
— Գուցե։ Բայց այն ժամանակ ես տասներկու տարեկան էի։ Ու մտածում էի այնպես, ինչպես կարող էի։
— Իսկ հիմա՞։
Նա ժպտաց։
— Հիմա գիտեմ, որ ընտանիք ունենալը չի նշանակում ուրիշներից հրաժարվել։ Երանի այն ժամանակ որևէ մեկը մեզ օգներ դա հասկանալ։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
Այդ խոսքերը երկար մնացին մտքումս։
Մի քանի շաբաթ անց միասին այցելեցինք Հովիկին։
Նրա տանը պահպանված էին Մարինեի հին լուսանկարները, գրքերն ու Նարեկի համար երբևէ գնած շախմատը։
Հովիկը այն մեզ նվիրեց։
— Մարինեն միշտ ասում էր, որ մի օր անպայման կտա քեզ։
Նարեկը վերցրեց տուփը։
Մի պահ ոչինչ չասաց։
Հետո կամաց պատասխանեց.
— Շնորհակալ եմ, որ ինձ չմոռացաք։
Այդ օրը տուն վերադարձանք ուշ երեկոյան։
Շախմատը դրեցինք հյուրասենյակի փոքրիկ սեղանին։
Իսկ մանկատան հին լուսանկարը շրջանակի մեջ տեղադրեցինք դրա կողքին։
Մինչ այդ ես միշտ մտածել էի, թե մեր մանկության ամենացավոտ մասը այն էր, որ ոչ ոք մեզ չէր ընտրել։
Բայց հիմա գիտեի, որ պատմությունն այդքան պարզ չէր։
Եղել էին մարդիկ, որոնք փորձել էին մեզ օգնել։
Եղել էին հնարավորություններ, որոնք չէին իրականացել։
Եղել էին որոշումներ, որոնք երկու վախեցած երեխաներ ստիպված էին եղել կայացնել՝ առանց հասկանալու դրանց ամբողջ ծանրությունը։
Եվ եղել էր Նարեկը, որը մի օր հավատացել էր, թե ինձ պաշտպանելու միակ ճանապարհը կողքիս մնալն է։
Ես չէի կարող վերադարձնել նրա կորցրած հնարավորությունը։
Բայց կարող էի մի բան անել։
Այլևս թույլ չտալ, որ նա իր կյանքում կարևոր որոշումներ կայացնի՝ մտածելով, թե պարտավոր է ինձ համար զոհաբերել սեփական երջանկությունը։
Մի երեկո, երբ միասին ընթրում էինք, հարցրի.
— Նարե՛կ, եթե նորից տասներկու տարեկան լինեիր, նույն որոշո՞ւմը կկայացնեիր։
Նա մի պահ մտածեց։
— Չգիտեմ։ Հավանաբար կփորձեի գտնել մի ձև, որ երկուսս էլ լավ լինենք։
Ժպտացի։
— Ուրեմն այսուհետ այդպես էլ կանենք։
Նա բռնեց ձեռքս։
— Միասի՞ն։
— Միասին։
Հարսանիքի հաջորդ առավոտյան անծանոթի բերած ծրարը սկզբում ինձ վախեցրել էր։
Կարծում էի՝ ամուսնուս անցյալում մի գաղտնիք կա, որը կարող է քանդել մեր նորաստեղծ ընտանիքը։
Բայց այդ նամակը բացահայտեց ոչ թե դավաճանություն, այլ մի որոշում, որի մասին Նարեկը տարիներ շարունակ լռել էր։
Եվ ամենակարևորը՝ օգնեց մեզ հասկանալ, որ այլևս մանկատան այն երկու երեխաները չենք, որոնք վախենում էին մենակ մնալուց։
Մենք արդեն մեծահասակներ էինք։
Մենք ունեինք մեր տունը։
Եվ վերջապես կարող էինք միմյանց ընտրել ոչ թե միայնակ մնալու վախից, այլ որովհետև իսկապես ուզում էինք միասին ապրել։
