86-ամյակիս առավոտյան արթնացա ու ընտանիքիցս ստացա նույնը, ինչ տարիներ շարունակ։Լռություն։Ոչ մի զանգ որդուցս՝ Դանիելից։Ոչ մի հաղորդագրություն երեք թոռներիցս։
Ոչ ծաղիկներ։ Ոչ բացիկ։ Նույնիսկ հապճեպ ուղարկված ծննդյան շնորհավորանք։
Ամուսինս՝ Ռոբերտը, մահացել էր տասնմեկ տարի առաջ, իսկ տունը, որը ժամանակին լցրել էինք ծննդյան խնջույքներով, ամանորյա ընթրիքներով ու երեխաների ծիծաղով, այնքան լուռ էր դարձել, որ երբեմն հեռուստացույցն էի միացնում միայն ուրիշ մարդու ձայն լսելու համար։
Այդ պատճառով ինքս ինձ համար փոքրիկ շոկոլադե տորթ գնեցի։
Հացի փռի աշխատակցուհին հարցրեց՝ քանի մոմ է պետք։
— Մեկը բավական է,— պատասխանեցի։
Տուն վերադարձա, սուրճ պատրաստեցի, սեղանին ընդամենը մեկ ափսե դրեցի ու փորձեցի ինքս ինձ համոզել, որ մենակ լինելը դեռ չի նշանակում՝ քեզ մոռացել են։
Այդ պահին ինչ-որ մեկը թակեց դուռը։
Երբ բացեցի, քիչ էր մնում շունչս կտրվեր։
Դանիելն էր։
Նրա հետևում կանգնած էին Մայքլը, Սոֆին ու Իթանը՝ թոռներս, որոնք արդեն բոլորը մեծահասակ էին։ Նրանք ծաղիկներ, նվերներ, փուչիկներ ու հսկայական բացիկ էին բերել։
— Ծնունդդ շնորհավոր, մա՛մ,— ասաց Դանիելը։
Սկսեցի լաց լինել՝ մինչև կհասցնեի ինձ զսպել։
Հաջորդ մեկ ժամվա ընթացքում իմ փոքրիկ ու միայնակ տունը նորից կենդանացավ։
Տորթ կերանք։
Ծիծաղեցինք։
Թոռներս պատմեցին իրենց կյանքի այն տարիների մասին, որոնք ես բաց էի թողել։
Եվ մի գեղեցիկ ու միամիտ պահի հավատացի, որ նրանք վերջապես հասկացել են՝ ես հավերժ այստեղ չեմ լինելու։
Բայց հետո նկատեցի, որ Դանիելը նայում է ժամացույցին։
Մայքլը խուսափում էր աչքերիս նայել։
Սոֆին գրեթե ձեռք չէր տալիս տորթին։
Իսկ Դանիելի աթոռի կողքին սև կաշվե թղթապանակ կար, որի մասին ոչ ոք ոչինչ չէր ասել։
Վերջապես Դանիելը նայեց երեխաներին։
Ծիծաղը դադարեց։
Նա վերցրեց թղթապանակը, դրեց ծննդյան տորթիս կողքին ու դանդաղ բացեց։
— Մա՛մ,— ասաց նա,— մենք միայն ծնունդդ նշելու համար չենք եկել։
Ձեռքերս սառեցին։
Նա առաջին փաստաթուղթը հրեց դեպի ինձ։
Տեսա անունս։
Հետո՝ հասցես։
Իսկ դրանից ներքև՝ դատարկ տող, որը սպասում էր ստորագրությանս։
Եվ հենց այդ պահին վերջապես հասկացա, թե ինչու էր տարիներ շարունակ ինձ մոռացած ընտանիքը հանկարծ ճշգրիտ հիշել, թե որտեղ եմ ապրում…
86-ամյակիս առավոտյան արթնացա դեռ լուսաբացից առաջ։
Մի քանի վայրկյան նայում էի մահճակալիս դատարկ կողմին։
Տասնմեկ տարի առաջ ամուսինս՝ Ռոբերտը, հենց այդ սենյակում էր մահացել՝ ձեռքս բռնած։
Երբ նա ողջ էր, ծննդյան օրերն անհնար էր աննկատ անցկացնել։
Նա սուրճ էր պատրաստում դեռ մինչև արթնանալս, միտումնավոր այրում էր տոստը և այնքան վատ էր երգում «Ծնունդդ շնորհավոր»-ը, որ մեր որդին աղաչում էր՝ դադարեցնի։
Հիմա միայն լռություն էր։
Միևնույն է, ստուգեցի հեռախոսս։
Ոչինչ Դանիելից։
Ոչինչ Մայքլից, Սոֆիից կամ Իթանից։
Ինքս ինձ ասացի, որ ինձ համար միևնույն է։
Սուտ էր։
Դանիելն արդեն ավելի քան չորս տարի ինձ չէր այցելել։
Սկզբում արդարացումներ ուներ։
Աշխատանքը։
Երեխաները։
Խցանումները։
Արձակուրդները։
Ժամանակի ընթացքում նույնիսկ արդարացումներն անհետացան։
Թոռներիս կյանքի մասին իմանում էի համացանցում հրապարակված լուսանկարներից։
Ավարտական միջոցառումներ, որոնց չէի մասնակցել։
Սուրբ Ծնունդներ, որոնց ժամանակ, ըստ երևույթին, տատիկի համար ազատ աթոռ չկար։
Ծննդյան օրեր, որոնց լուսանկարներում բոլորին ճանաչում էի՝ բացի նրանց կողքին կանգնած մարդկանցից։
Առավոտյան ժամը իննին քայլեցի մինչև մեր թաղամասի հացի փուռը։
— Ծննդյան տորթ է պետք,— ասացի վաճառասեղանի հետևում կանգնած երիտասարդ աղջկան։
— Քանի՞ հոգու համար։
— Մեկ։
Դրանից հետո նա ուրիշ կերպ նայեց ինձ։
Երբ ձեռքս տարա դրամապանակիս, նա կանգնեցրեց ինձ։
— Ծնունդդ շնորհավոր։ Սա մեր կողմից է։
Անծանոթի այդ բարությունը քիչ էր մնում կոտրեր ինձ։
Տանը տորթը դրեցի ճաշասեղանին, սուրճ պատրաստեցի ու մեկ մոմ վառեցի։
Փակեցի աչքերս։
Փող չցանկացա։
Չցանկացա ավելի երիտասարդ լինել։
Ցանկացա պարզապես լսել, թե ինչպես է սիրելի մարդս արտասանում անունս։
Հենց այդ պահին դռան զանգը հնչեց։
Բացեցի։
Դանիելն էր։
Նրա հետևում՝ թոռներս։
Սոֆին ծաղիկներ էր բռնել։
Մայքլը՝ փուչիկներ։
Իթանի ձեռքին փաթեթավորված տուփ կար։
— Անակնկա՜լ,— բացականչեց Սոֆին։
Ես պարզապես նայում էի նրանց։
Դանիելը ժպտաց։
— Ծնունդդ շնորհավոր, մա՛մ։
— Հիշել ես։
— Իհարկե հիշել եմ։
Գրկեցի նրան՝ մինչև հպարտությունս կհասցներ ինձ կանգնեցնել։
Հետո գրկեցի երեք թոռներիս։
Հաջորդ մեկ ժամվա ընթացքում ավելի երջանիկ էի, քան տարիներ շարունակ։
Կերանք։
Լուսանկարվեցինք։
Սոֆին ինձ համալսարանի լուսանկարները ցույց տվեց։
Մայքլը պատմեց նոր աշխատանքի մասին։
Իթանը ծիծաղեց, երբ ցույց տվեցի նրա հին լուսանկարը՝ Ռոբերտի գրկում քնած։
Անընդհատ նայում էի սեղանի շուրջն ու մտածում.
Գուցե ընտանիքս վերադարձել է։
Հետո նկատեցի թղթապանակը։
Սև կաշվից։
Թանկարժեք տեսք ուներ։
Դանիելի աթոռին էր հենված։
Մի քանի րոպեն մեկ նա ներքև էր նայում։
Վերջապես մաքրեց կոկորդը։
— Մա՛մ, մի բանի մասին պետք է խոսենք։
Սենյակի մթնոլորտն անմիջապես փոխվեց։
Դանիելը վերցրեց թղթապանակն ու դրեց սեղանին։
— Չէինք ուզում հենց գալուն պես այս թեման բացել։
Ժպիտս անհետացավ։
Նա մի քանի թուղթ հանեց ու հրեց դեպի ինձ։
Վերևում տպված էր հասցես։
— Ի՞նչ է սա։
Դանիելը հոգոց հանեց։
— Բիզնեսս խնդիրների մեջ է։
Նա բացատրեց, որ բիզնեսն ընդլայնելու համար շատ վարկեր է վերցրել։
Մի կարևոր գործարք ձախողվել էր։
Հիմա պարտատերերն իրենց գումարն էին պահանջում։
— Կարող եմ ամեն ինչ կարգավորել,— ասաց նա։— Բայց գրավ է պետք։
Նորից նայեցի փաստաթղթերին։
— Այսինքն՝ իմ տունը։
— Տեխնիկապես՝ այո։
Տեխնիկապես։
Ես ու Ռոբերտը քառասուներեք տարի վճարել էինք այդ տան համար, իսկ որդիս այն անվանում էր «գրավ»։
Դանիելը թեքվեց դեպի ինձ։
— Տունն ամբողջությամբ քոնն է։ Եթե ժամանակավորապես իմ անունով ձևակերպես, կարող եմ դրա գրավադրմամբ վարկ վերցնել։
— Իսկ եթե չկարողանա՞ս վերադարձնել վարկը։
Նա տատանվեց։
Այդ տատանումն արդեն պատասխանն էր։
— Դու շարունակելու ես այստեղ ապրել,— արագ ասաց նա։
— Որքա՞ն ժամանակ։
Ոչ ոք չխոսեց։
Հետո Իթանը շշնջաց.
— Հայրիկն ասաց, որ դրանից հետո հավանաբար կարող ես ավելի փոքր տուն տեղափոխվել։
Դանիելը կտրուկ շրջվեց։
— Իթա՛ն։
Նայեցի սեղանի շուրջ նստածներին։
— Դուք արդեն քննարկե՞լ եք, թե ես որտեղ եմ ապրելու։
Սոֆին հայացքն իջեցրեց։
Մայքլը նայում էր ձեռքերին։
Ներսումս ինչ-որ բան կոտրվեց։
— Դանիե՛լ, վերջին անգամ ե՞րբ ես ինձ այցելել։
— Մա՛մ, դա սրա հետ կապ չունի…
— Ե՞րբ։
— Չեմ հիշում։
— Իսկ ես հիշում եմ։
Նա նայեց ինձ։
— Չորս տարի, երեք ամիս ու տասներկու օր առաջ։
Դեմքը լարվեց։
— Ասացիր, որ հաջորդ կիրակի նորից կգաս։
— Մա՛մ…
— Ես սպասեցի։
Սենյակում կատարյալ լռություն տիրեց։
— Այդ կիրակի սպասեցի։ Հետո՝ հաջորդ կիրակի։ Սուրբ Ծննդին սեղանին լրացուցիչ տեղեր պատրաստեցի, որովհետև մտածում էի՝ գուցե անակնկալ մատուցեք ու գաք։
Դանիելը հայացքը մի կողմ տարավ։
— Երկու ձմեռ առաջ լոգարանում ընկա։
Սոֆին կտրուկ բարձրացրեց գլուխը։
— Գրեթե քառասուն րոպե հատակին մնացի, որովհետև չէի կարողանում վեր կենալ։ Ձեզանից ոչ մեկը դրա մասին չգիտեր։
— Տատի՛կ…
— Հաջորդ օրը զանգեցի հորդ։ Հաղորդագրությամբ պատասխանեց, որ զբաղված է։
Դանիելը ձեռքով շփեց ճակատը։
— Ես ասացի, որ ցավում եմ։
— Ո՛չ։ Չասացիր։
Նա փաստաթղթերը նորից հրեց դեպի ինձ։
— Մա՛մ, խնդրում եմ։ Սա կարող է փրկել ընտանիքիս։
Նայեցի նրան։
Հետո տվեցի միակ հարցը, որն իսկապես կարևոր էր։
— Եթե այս տունը քեզ պետք չլիներ, այսօր այս սեղանի մոտ նստա՞ծ կլինեիր։
Դանիելը բացեց բերանը։
Բայց ոչ մի բառ դուրս չեկավ։
Այդ լռությունն ամեն ինչ ասաց։
Ոտքի կանգնեցի։
— Վերցրու փաստաթղթերդ։
— Մա՛մ, մտածիր՝ ինչ ես անում։
— Արդեն մտածել եմ։
— Դու տունն ես ընտրում սեփական որդուդ փոխարեն։
Գլուխս շարժեցի։
— Ո՛չ, Դանիել։ Դու ընտրեցիր տունը հենց այն պահին, երբ հիշեցիր, թե ինչ ունեմ, նախքան կհիշեիր, որ ես գոյություն ունեմ։
Նա զայրացած հավաքեց փաստաթղթերը։
Մայքլը ոտքի կանգնեց։
Իթանը լուռ հրաժեշտ տվեց։
Բայց Սոֆին մնաց։
Նա գրկեց ինձ։
— Ների՛ր, տատի՛կ։
Հետո շշնջաց.
— Հայրիկը չէր հիշում ծննդյանդ օրը։
Քարացա։
— Ես էի հիշել։ Անցյալ շաբաթ ամսաթիվը գտա պապիկի հին Աստվածաշնչի մեջ գրված։
Նա դժվարությամբ կուլ տվեց։
— Երբ հայրիկին ասացի, նա ասաց, որ կատարյալ ժամանակ է, որովհետև ուզում էր քեզ հետ տան մասին խոսել։
Աչքերս լցվեցին արցունքներով։
Դրսից Դանիելը կանչեց Սոֆիի անունը։
Նա սեղմեց ձեռքս ու հեռացավ։
Նայում էի, մինչև նրանց մեքենան անհետացավ։
Հետո բարձրացա վերև։
Կոմոդիս մեջ մեկ այլ թղթապանակ կար։
Երեք օր առաջ այցելել էի փաստաբանիս ու փոխել կտակս։
Դանիելը դրա մասին ոչինչ չգիտեր։
Իմ մահից հետո տունը վաճառվելու էր։
Գումարի մի մասը հատկացվելու էր թոռներիս կրթության համար նախատեսված հիմնադրամներին։
Մնացածը փոխանցվելու էր տեղական մի կազմակերպության, որն օգնում էր իրենց ընտանիքների կողմից լքված կամ մոռացված տարեցներին։
Հեռախոսս թրթռաց։
Դանիելն էր։
«Խնդրում եմ, վերանայիր որոշումդ։ Մենք քո կարիքն ունենք»։
Նայում էի այդ երեք բառերին։
Մենք քո կարիքն ունենք։
Հետո գրեցի.
«Տարիներ շարունակ ես էլ ձեր կարիքն ունեի»։
Սեղմեցի «ուղարկել»։
Ներքևում ծննդյան մոմը դեռ դրված էր կիսատ մնացած տորթի կողքին։
Նորից վառեցի այն։
Եվ այդ օրվա երկրորդ ցանկությունս անելիս այլևս չցանկացա, որ որդիս վերադառնա։
Պարզապես ցանկացա, որ ինձ մնացած տարիների ընթացքում այլևս երբեք չշփոթեմ այն փաստը, որ ինչ-որ մեկին պետք եմ, այն բանի հետ, որ ինչ-որ մեկն ինձ սիրում է։
