78-ամյա մայրս արտասվելով խոստովանեց. «Հայրդ ինձ թույլ չի տալիս բժշկի գնալ։ Ամեն երեկո ստիպում է խմել իր դեղերը և արգելում է որևէ մեկին պատմել»։ Հաջորդ առավոտ նրան գաղտնի հիվանդանոց տարա։ Բայց երբ բժիշկը ցույց տվեց հետազոտությունների արդյունքները, ոտքերս թուլացան, և ուշագնաց ընկա…
Ես 49 տարեկան եմ։ Մայրս՝ Սեդան, 78 տարեկան է, իսկ հայրս՝ Վարդանը, 82։
Նրանք արդեն 54 տարի ամուսնացած են։
Մանկուց հիշում եմ, թե հայրս որքան ուշադիր էր մորս նկատմամբ։ Ամեն առավոտ նրա համար սուրճ էր պատրաստում, իսկ երեկոյան երբեք չէր պառկում քնելու, մինչև մայրս չավարտեր իր գործերն ու չգար ննջասենյակ։
Բայց վերջին վեց ամիսներին ինչ-որ բան փոխվել էր։
Մայրս սկսել էր հազվադեպ զանգահարել ինձ։
Նախկինում գրեթե ամեն օր խոսում էինք։ Իսկ վերջերս, երբ զանգում էի, հիմնականում հայրս էր պատասխանում։
— Մայրդ հանգստանում է։
Կամ՝
— Հիմա լավ չի զգում, հետո կզանգի։
Սկզբում առանձնապես չէի անհանգստանում։ Տարիքն իրենցն անում էր, և մտածում էի, որ մայրս պարզապես ավելի շուտ է հոգնում։
Մինչև անցած երեքշաբթի։
Առավոտյան ժամը տասնմեկին հեռախոսս զանգեց։
Մայրս էր։
Բայց նրա ձայնն այնքան թույլ էր, որ մի պահ չճանաչեցի։
— Լուսինե՛ ջան, կարո՞ղ ես վաղը գալ ինձ մոտ։ Միայն խնդրում եմ՝ հորդ ոչինչ չասես։
Սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
— Մա՛մ, ի՞նչ է պատահել։
Նա մի քանի վայրկյան լռեց, հետո սկսեց արտասվել։
— Աղջի՛կս, ես վախենում եմ։
Մայրս երբեք չէր բողոքում։ Նույնիսկ ամենադժվար օրերին փորձում էր մեզ չանհանգստացնել։
— Ինչի՞ց ես վախենում, մա՛մ։
Նրա հաջորդ խոսքերը ստիպեցին ինձ քարանալ։
— Հայրդ ինձ չի թողնում բժշկի գնալ։ Արդեն երկու ամիս է՝ վատ եմ զգում։ Գլուխս պտտվում է, երբեմն աչքերիս առաջ մթնում է։
— Իսկ ինչո՞ւ չի թողնում։
Մայրս ձայնն իջեցրեց։
— Որովհետև ինքն է ինձ դեղեր տալիս։ Ամեն երեկո իր դեղերից մի քանի հաբ է բերում ու ասում, որ ինձ կօգնեն։
— Իսկ դու գիտե՞ս՝ ինչ դեղեր են։
— Ո՛չ, աղջիկս։ Երբ հարցնում եմ, ասում է. «Մի՛ անհանգստացիր, ես գիտեմ՝ ինչ եմ անում»։
Այդ պահին առաջին անգամ կյանքում վախ զգացի սեփական հորս նկատմամբ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
— Մա՛մ, ինձ ուշադիր լսիր,— ասացի՝ փորձելով հանգիստ խոսել։— Այդ դեղերը քեզ բժի՞շկն է նշանակել։
— Ո՛չ։
— Ուրեմն հայրդ իրավունք չունի դրանք քեզ տալու։ Ես վաղն առավոտյան կգամ, և միասին բժշկի կգնանք։ Իսկ մինչ այդ կփորձեմ պարզել՝ ինչ դեղեր են, որպեսզի բժիշկն իմանա, թե ինչ ես ընդունել։
Մայրս նորից սկսեց արտասվել։
— Լուսինե՛, խնդրում եմ, հորդ մի՛ ասա։ Կբարկանա։
Այս խոսքերն ինձ ամենից շատ վախեցրին։
Հիսուն տարի շարունակ մայրս հորս մասին խոսել էր սիրով։ Իսկ հիմա վախենում էր նրա արձագանքից։
Հաջորդ առավոտ ժամը իննին ծնողներիս տան առաջ էի։
Հայրս բակում էր։
Ինձ տեսնելով՝ զարմացավ։
— Լուսինե՞։ Ինչո՞ւ նախապես չզանգեցիր։
— Ուզում եմ մայրիկին տեսնել։
Նրա դեմքից ժպիտն անհետացավ։
— Մայրդ իրեն լավ չի զգում։ Ավելի լավ է ուրիշ օր գաս։
Ես ուղիղ նայեցի աչքերին։
— Պա՛պ, ես մայրիկին բժշկի եմ տանում։
Հայրս քարացավ։
— Ի՞նչ բժիշկ։ Ես ինքս եմ հետևում նրա առողջությանը։
— Դու բժիշկ չես։
Նա անսպասելի բարձրացրեց ձայնը։
— Ասացի՝ դրա կարիքը չկա։
Մանկությունից ի վեր առաջին անգամ էի տեսնում, որ հայրս այդպես է խոսում ինձ հետ։
Հենց այդ պահին մայրս հայտնվեց դռան մոտ։
Նրա դեմքն այնքան գունատ էր, որ հազիվ ճանաչեցի։
Նա բռնվել էր դռան շրջանակից, կարծես նույնիսկ կանգնելը դժվարությամբ էր տրվում։
— Մա՛մ, արի։ Գնում ենք։
Հայրս մի քայլ առաջ եկավ։
— Սեդա՛, խնդրում եմ, մի՛ գնա։
Շրջվեցի դեպի նրան։
— Պա՛պ, ինչո՞ւ ես այսքան վախենում։ Ի՞նչ կարող է բժիշկը հայտնաբերել։
Հայրս չպատասխանեց։
Միայն երկար նայեց մորս։
Նրա հայացքում մի բան կար, որն այդ պահին չկարողացա հասկանալ։
Հիվանդանոցում բժիշկը մանրամասն զննեց մորս։
Հետո հարցրեց, թե վերջին ամիսներին ինչ դեղեր է ընդունել։
Պայուսակիցս հանեցի երեք տուփ, որոնք առավոտյան վերցրել էի ծնողներիս խոհանոցից։
— Սրանք են,— ասացի։
Բժիշկը կարդաց պիտակները։
Նրա դեմքը լրջացավ։
— Այս դեղերը ձեր մայրիկի՞ն են նշանակված։
— Ո՛չ։ Դրանք հորս դեղերն են։
Նա նորից նայեց տուփերին։
Հետո մորս մի քանի հարց տվեց և նշանակեց արյան հետազոտություններ ու լրացուցիչ ստուգումներ։
Մինչ արդյունքներին սպասում էինք, մայրս բռնել էր ձեռքս։
— Աղջի՛կս, գուցե չարժե՞ր գալ։ Հայրդ շատ կվշտանա։
Ես սեղմեցի նրա մատները։
— Մա՛մ, հիմա ամենակարևորը քո առողջությունն է։
Երկու ժամ անց բուժքույրը կանչեց ինձ։
Մորս համաձայնությամբ մտա բժշկի աշխատասենյակ, որտեղ մեզ սպասում էին հետազոտությունների պատասխանները։
Բժիշկը նստած էր համակարգչի առաջ։
— Լուսինե՛, խնդրում եմ, նստեք։
Սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
— Մայրիկիս հետ ի՞նչ է կատարվում։
Նա շրջեց էկրանը։
Մի քանի ցուցանիշներ նշված էին կարմիրով։
— Ձեր մայրիկի օրգանիզմում որոշ խանգարումներ կան, որոնք կարող են կապված լինել իրեն չնշանակված դեղերի օգտագործման հետ։ Բացի այդ, մեկ այլ խնդիր ենք հայտնաբերել, որը լրացուցիչ հետազոտության կարիք ունի։
Ես բռնվեցի սեղանի եզրից։
— Նրա կյանքին վտա՞նգ է սպառնում։
— Այս պահին վիճակը կայուն է։ Բայց շատ ճիշտ եք արել, որ բերել եք։ Եթե նույն իրավիճակը շարունակվեր, հետևանքները կարող էին ծանր լինել։
Աչքերս լցվեցին։
Բժիշկը բացեց մորս էլեկտրոնային բժշկական քարտը։
Հանկարծ նրա արտահայտությունը փոխվեց։
— Մի րոպե… Սա տարօրինակ է։
— Ի՞նչը։
— Ձեր մայրիկի համար վերջին երեք ամիսներին մի քանի բժշկական հետազոտություն է նշանակվել։
Ես շփոթվեցի։
— Դա հնարավոր չէ։ Հայրս նրան թույլ չէր տալիս բժշկի գնալ։
Բժիշկը ցույց տվեց գրանցումները։
— Բայց այս այցելությունների համար կապ հաստատած ընտանիքի անդամը նշված է որպես Վարդան։
Սառեցի։
— Դա հայրս է։
Բժիշկը շարունակեց ուսումնասիրել տվյալները։
— Այստեղ նաև նշված է, որ այցելությունները մի քանի անգամ հետաձգվել են։ Իսկ բժշկական վերահսկողությունը հրատապ է համարվել։
Նա բացեց հաջորդ գրառումը։
Կարդացի.
«Նախատեսված հետազոտությունները չեն կատարվել։ Պացիենտի հետ կապն իրականացվել է ընտանիքի ներկայացուցչի միջոցով։ Անհրաժեշտ է շտապ կրկնակի հետազոտություն»։
Ներքևում հորս հեռախոսահամարն էր։
Այդ պահին ոտքերս թուլացան։
Աչքերիս առաջ մթնեց։
Փորձեցի բռնվել աթոռից, բայց չհասցրի։
Հաջորդ բանը, որ հիշում եմ, բուժքրոջ ձայնն էր։
— Լուսինե՛, լսո՞ւմ եք ինձ։
Ես նստած էի աթոռին, իսկ բժիշկը ջուր էր մեկնում։
— Ձեր մայրիկն այս պահին ապահով է։ Փորձեք հանգստանալ։
Բայց չէի կարողանում։
Մտքումս միայն մի հարց էր։
Եթե հայրս գիտեր, որ մայրս բժշկի օգնության կարիք ունի, ինչո՞ւ էր խանգարել։
Վերցրի հեռախոսս ու զանգեցի նրան։
— Պա՛պ, անմիջապես հիվանդանոց արի։
Մի քանի վայրկյան լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Հետազոտությունների պատասխաններն արդեն ստացե՞լ եք։
Ես քարացա։
— Դու որտեղի՞ց գիտես, որ հետազոտություններ ենք անում։
Հայրս ծանր հոգոց հանեց։
— Հիմա գալիս եմ։
Քսան րոպե անց նա հիվանդանոցում էր։
Երբեք նրան այդքան ծերացած չէի տեսել։
Մազերը խառնված էին, վերնաշապիկի կոճակներից մեկը սխալ էր կոճկել, իսկ ձեռքերը դողում էին։
— Սեդան որտե՞ղ է։
— Մայրիկը բժիշկների հսկողության տակ է։ Բայց նախ պետք է բացատրես՝ ինչու էիր նրան քո դեղերը տալիս։
Հայրս դանդաղ նստեց։
Երկար ժամանակ լուռ էր։
Հետո գլուխը կախեց։
— Որովհետև ես աններելի հիմարություն եմ արել, աղջիկս։
Առաջին անգամ էի լսում, որ հայրս այդպես խոսի սեփական արարքի մասին։
— Ի՞նչ ես մեզանից թաքցրել։
Նրա աչքերը լցվեցին արցունքներով։
— Երեք ամիս առաջ մայրդ սկսեց մոռանալ որոշ բաներ։
Ես ուշադիր նայեցի նրան։
— Ի՞նչ բաներ։
— Մի օր չէր հիշում, թե որտեղ է դրել բանալիները։ Մեկ ուրիշ անգամ խանութից տուն վերադառնալիս շփոթել էր ճանապարհը։ Մի քանի րոպե չէր կարողանում կողմնորոշվել։
Սիրտս սեղմվեց։
Հայրս շարունակեց.
— Նա շատ վախեցավ։ Ասում էր՝ երևի իր մոր պես է դառնում։
Այդ պահին հասկացա, թե ինչ նկատի ունի։
Մորս մայրը կյանքի վերջին տարիներին հիշողության ծանր խանգարումներ էր ունեցել։
Ժամանակի ընթացքում նա նույնիսկ հարազատներին չէր ճանաչում։
Մենք բոլորս հիշում էինք այդ տարիների դժվարությունները։
— Սեդան ինձ ամեն օր հարցնում էր՝ արդյոք իր հետ նույն բա՞նն է կատարվում,— ասաց հայրս։— Ես նրան հանգստացնում էի, բայց ինքս էլ սարսափում էի այդ մտքից։
— Իսկ դեղե՞րը։
Հայրս արցունքները սրբեց։
— Ես մտածեցի, որ իմ ընդունած դեղերից որոշները կարող են օգնել նրան։ Դրանք ինձ ուրիշ հիվանդության համար էին նշանակել։ Բայց ես համոզեցի ինքս ինձ, թե օգտակար կլինեն նաև Սեդային։
Չէի հավատում լսածիս։
— Պա՛պ, դու նույնիսկ չգիտեիր՝ ինչ ազդեցություն կարող են ունենալ այդ դեղերը մորս վրա։
— Գիտեմ։
— Դու կարող էիր նրան շատ լուրջ վնաս հասցնել։
Նրա ձայնը կոտրվեց։
— Հասկանում եմ։ Ամենասարսափելին այն է, որ երբ վիճակը վատացավ, արդեն վախենում էի խոստովանել իմ արածը։
Երկար նայեցի հորս։
— Այդ պատճառո՞վ էիր չեղարկում բժշկի այցելությունները։
Նա սկսեց արտասվել։
— Առաջին այցի համար ես էի գրանցել նրան։ Բայց հետո մտածեցի, որ բժիշկները կհայտնաբերեն, թե ինչ դեղեր եմ տվել։ Սեդան կիմանա, որ կարող էի վնասել իրեն։ Վախեցա, որ նա երբեք չի ների ինձ։
Հայրս ձեռքերով ծածկեց դեմքը։
— Սկզբում հետաձգեցի մի շաբաթով։ Հետո նորից։ Ամեն օր ինքս ինձ ասում էի՝ վաղը կտանեմ։ Բայց որքան ժամանակն անցնում էր, այնքան ավելի էի վախենում։
Ես ապշած լսում էի։
Մարդը, որին ամբողջ կյանքում ուժեղ ու խելամիտ էի համարել, սեփական վախի պատճառով վտանգի էր ենթարկել կնոջ առողջությունը։
— Պա՛պ, դու իրավունք չունեիր մորս փոխարեն այդ որոշումները կայացնելու։
Նա գլխով արեց։
— Ճիշտ ես, աղջիկս։
— Եթե նա ուզում էր հետազոտվել, դու պետք է աջակցեիր նրան։ Ոչ թե որոշեիր, թե ինչ կարող է իմանալ իր առողջության մասին։
Այդ պահին մեզ մոտեցավ բժիշկը։
— Կուզենայի, որ դուք երկուսդ էլ լսեք հետազոտությունների արդյունքների ամբողջական բացատրությունը։
Նա մեզ հրավիրեց աշխատասենյակ։
Հայրս նստեց իմ կողքին։
— Ձեր կնոջ առողջական վիճակի վրա կարող էին ազդել առանց համապատասխան նշանակման օգտագործված դեղերը,— սկսեց բժիշկը։— Բայց հայտնաբերել ենք ևս մի կարևոր հանգամանք։
Ես լարված սպասում էի։
— Արյան հետազոտությունները ցույց են տալիս վիտամին B12-ի զգալի պակաս և սակավարյունություն։
Հայրս զարմացած նայեց նրան։
— Դա ի՞նչ կապ ունի հիշողության հետ։
— Նման խանգարումները կարող են առաջացնել հոգնածություն, գլխապտույտ, թուլություն, երբեմն նաև ուշադրության և հիշողության խնդիրներ։
— Ուրեմն Սեդան հիշողությունը չի՞ կորցնում,— շշնջաց հայրս։
Բժիշկը զգուշությամբ պատասխանեց.
— Դեռ պետք է լրացուցիչ հետազոտություններ կատարենք՝ մյուս հնարավոր պատճառները բացառելու համար։ Բայց ներկայիս արդյունքներում կան բուժման ենթակա խնդիրներ։ Հիմքեր ունենք սպասելու, որ ճիշտ բուժման դեպքում նրա վիճակը կբարելավվի։
Հայրս մի պահ անշարժ մնաց։
Հետո դեմքը ծածկեց ձեռքերով ու սկսեց հեկեկալ։
— Ես մտածում էի՝ կորցնելու եմ նրան։
Նրա ձայնը հազիվ էր լսվում։
— Ամեն անգամ, երբ Սեդան ինչ-որ բան մոռանում էր, հիշում էի նրա մորը։ Չէի կարողանում պատկերացնել, որ մի օր կինս նույնպես ինձ չի ճանաչի։
Ես էլ էի արտասվում։
Բայց այդ պահին հասկանում էի նաև մի բան. հորս վախը չէր արդարացնում նրա արածը։
Բժիշկը հանգիստ ասաց.
— Ձեր անհանգստությունը հասկանալի է։ Սակայն մեկ ուրիշին իր համար չնշանակված դեղ տալը շատ վտանգավոր է։ Հատկապես տարեց մարդու դեպքում։ Դա այլևս չպետք է կրկնվի։
Հայրս գլխով արեց։
— Չի կրկնվի։
Քիչ անց բուժքույրը ներս բերեց մորս։
Նա տեսավ հորս արցունքները և զարմացավ։
— Վարդա՛ն, ի՞նչ է պատահել։
Հայրս անմիջապես վեր կացավ։
Մոտեցավ նրան ու բռնեց երկու ձեռքերը։
— Սեդա՛, ներիր ինձ։
Մայրս շփոթված նայեց նրան։
— Ինչի՞ համար։
— Որ քեզ չլսեցի։ Որ վախեցրի։ Որ մտածեցի՝ կարող եմ ամեն ինչ մենակ լուծել ու քեզ պաշտպանել։
Մորս աչքերը լցվեցին։
— Վարդա՛ն, ես քեզ ընդամենը մի բան էի խնդրում։ Ուզում էի բժշկի գնալ։ Ուզում էի հասկանալ՝ ինչ է կատարվում ինձ հետ։
Հայրս գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։ Եվ ես սխալ էի։
Այդ օրը բժիշկը մորս մանրամասն բացատրեց բուժման ծրագիրը։
Բժշկական վերահսկողությամբ դադարեցվեց հորս դեղերի օգտագործումը, և նշանակվեց համապատասխան բուժում՝ հայտնաբերված խնդիրների համար։
Մայրս որոշ ժամանակ շարունակեց հետազոտվել, որպեսզի բժիշկները կարողանան գնահատել նաև հիշողության հետ կապված գանգատները։
Հաջորդ շաբաթներին նրա վիճակն աստիճանաբար սկսեց բարելավվել։
Գլխապտույտներն ավելի հազվադեպ դարձան։
Նա կրկին սկսեց զբոսնել բակում։
Մի օր, երբ այցելեցի ծնողներիս, տեսա, որ մայրս նստած է ծաղկամանների մոտ ու խնամում իր սիրելի ծաղիկները։
Վաղուց նրան այդքան հանգիստ չէի տեսել։
Հայրս նույնպես փոխվել էր։
Նա այլևս չէր փորձում մորս փոխարեն որոշել՝ երբ պետք է բժշկի գնա և ինչ բուժում ստանա։
Մի օր լսեցի նրանց խոսակցությունը։
Մայրս ասաց.
— Վարդա՛ն, հաջորդ շաբաթ ուզում եմ կրկին բժշկի մոտ գնալ։
Հայրս պատասխանեց.
— Լա՛վ, Սեդա ջան։ Ուզո՞ւմ ես ես տանեմ, թե՞ կնախընտրես Լուսինեի հետ գնալ։
Մայրս ժպտաց։
— Այս անգամ դու տար։
Երբ դա լսեցի, հասկացա, թե որքան կարևոր է, որ մայրս կրկին կարողանում է ազատ արտահայտել իր ցանկությունները։
Երեք ամիս անց ծնողներիս հրավիրեցի ռեստորան՝ նշելու նրանց ամուսնության 54-ամյակը։
Մայրս գեղեցիկ հագնվել էր։ Հայրս ամբողջ երեկո ուշադիր էր նրա նկատմամբ, բայց այլևս ամեն հարցում չէր փորձում միջամտել։
Ընթրիքի ընթացքում նրանք հիշում էին իրենց երիտասարդությունը, ծիծաղում հին պատմությունների վրա։
Մի պահ հայրս բռնեց մորս ձեռքը։
— Սեդա՛, ես միշտ մտածում էի, որ եթե մարդուն սիրում ես, պիտի ամեն ինչ անես, որ նա ոչնչից չվախենա։
Մայրս ուշադիր լսում էր։
— Բայց հիմա հասկանում եմ, որ երբեմն սիրած մարդուն պաշտպանելու լավագույն ձևը նրան լսելն է։ Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ինքդ շատ ես վախենում։
Մայրս կամաց ժպտաց։
— Վարդա՛ն, ինձ կատարյալ ամուսին պետք չէ։ Ինձ պետք է մարդ, որը կարող է ընդունել իր սխալն ու այլևս չկրկնել այն։
Ես երկար նայեցի նրանց։
Մտածում էի, թե ինչպիսի ավարտ կարող էր ունենալ այս ամենը, եթե մայրս այդ երեքշաբթի չհամարձակվեր զանգել ինձ։
Մինչև հիմա հիշում եմ հիվանդանոցի աշխատասենյակը։
Հետազոտությունների կարմիրով նշված արդյունքները։
Հորս հեռախոսահամարը՝ չեղարկված այցելությունների կողքին։
Եվ այն պահը, երբ ոտքերս թուլացան, ու ընկա հատակին։
Այդ օրը մտածում էի, թե կարող եմ կորցնել մորս։
Բայց իրականում հենց այդ օրն էր, որ մեզ հաջողվեց ժամանակին կանգնեցնել նրա առողջությանը սպառնացող վտանգը։
Հիմա մայրս 78 տարեկան է, հայրս՝ 82։
Ամեն առավոտ հայրս շարունակում է նրա համար սուրճ պատրաստել։
Միայն թե այլևս սուրճի կողքին սեփական դեղերը չի դնում։
Փոխարենը հարցնում է.
— Սեդա՛ ջան, այսօր ի՞նչ կուզենայիր անել։
Մայրս սովորաբար ժպտում է ու պատասխանում.
— Սկզբի համար կուզենայի ինքս որոշել։
Եվ երկուսն էլ ծիծաղում են։
Երբ նայում եմ նրանց, հիշում եմ, թե որքան վտանգավոր կարող է դառնալ նույնիսկ սիրուց ծնված վախը, եթե մարդը դադարի լսել իր կողքին ապրողին։
Հայրս կարծում էր, թե մորս պաշտպանում է։
Իսկ իրականում նրան ամենաշատը պետք էր ոչ թե ուրիշի որոշումը, այլ բժշկի օգնությունը և իր սեփական ձայնը լսելի դարձնելու հնարավորությունը։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում —> Սեղմիր Այստեղ
