68-ամյա մայրս գեղեցկության սրահում խնդրեց ամբողջությամբ կտրել իր երկար մազերը։ Վարսահարդարն արդեն վերցրել էր մկրատը, երբ քույրս կատաղած ներս վազեց ու գոռաց. «Կանգ առե՛ք։ Նա չի հասկանում, թե ինչ է անում»։ Բոլորը շրջվեցին։ Մայրս հանգիստ նստած էր հայելու առաջ։ Նրա երկար, խնամված մազերը հասնում էին գրեթե գոտկատեղին։ Քույրս բռնեց վարսահարդարի ձեռքը և ասաց. «Երեք ամիս առաջ մայրս հիվանդանոցում էր։ Դուք չգիտեք՝ ինչ է կատարվում նրա հետ»։ Մայրս դանդաղ վեր կացավ ու արտասանեց. «Ես հիվանդանոցում էի, Նունե՛, բայց դա քեզ իրավունք չի տալիս իմ փոխարեն ապրել»։ Քույրս սկսեց դողալ։ Իսկ երբ մայրս պայուսակից հանեց գնացքի երկու տոմս ու մեկը դրեց նրա առաջ, Նունեն լաց լինելով դուրս եկավ սրահից։ Ես վերցրի տոմսը։ Վրան նշված էր հաջորդ առավոտյան ժամը 06։20-ը և մի քաղաք, որտեղ մայրս վերջին քառասուն տարիներին ոտք չէր դրել։ Բայց ամենատարօրինակն այն էր, որ երկրորդ տոմսի վրա գրված էր քրոջս անունը։ Երբ հարցրի, թե ինչ է կատարվում, մայրս պատասխանեց. «Այդ քաղաքում մի մարդ կա, որին Նունեն խոստացել է այլևս երբեք չտեսնել։ Իսկ ես վաղը գնալու եմ հենց նրա մոտ»։
Ես Լուսինեն եմ՝ քառասուներկու տարեկան։
Քույրս՝ Նունեն, ինձնից չորս տարով մեծ է։
Մեր մայրը միշտ շատ գեղեցիկ կին է եղել։
Երկար տարիներ աշխատել է կարի արտադրամասում։
Ամբողջ կյանքում մազերը երկար է պահել։
Հաճախ էր ասում, որ երկար մազերը հորս են դուր գալիս։
Հայրս մահացել է վեց տարի առաջ։
Մայրս մնաց մենակ։
Բայց երբեք չէր ցանկանում մեզանից որևէ մեկի տանը մշտապես ապրել։
Մինչև երեք ամիս առաջ լոգարանում սայթաքեց ու վնասեց ոտքը։
Բարեբախտաբար բուժվեց։
Սակայն այդ օրվանից Նունեն սկսեց նրա ամեն քայլը վերահսկել։
Ոչ մի տեղ մենակ մի՛ գնա։
Մի՛ վարիր մեքենա։
Մի՛ բարձրացիր աստիճաններով։
Նույնիսկ երբ մայրս ցանկանում էր մազերը կտրել, քույրս ասում էր.
— Հիմա փոփոխությունների ժամանակը չէ։
Ես սկզբում կարծում էի՝ Նունեն պարզապես շատ է անհանգստանում։
Բայց այդ օրը գեղեցկության սրահում առաջին անգամ հասկացա, որ նրանց միջև ուրիշ, շատ ավելի հին խնդիր կա։
Մայրս խնդրեց վարսահարդարին մի քանի րոպե սպասել։
Հետո ինձ ցույց տվեց տոմսերը։
— Այս քաղաքում Նունեի մանկության ընկերուհին է ապրում։ Անունը՝ Արփի։
Ես զարմացա։
Արփիին հիշում էի։
Նա ու Նունեն անբաժան էին։
Դպրոցից հետո միասին տուն էին գալիս։
Ամռանը հաճախ մեր տանն էին մնում։
Բայց հետո մի օր նրանց ընկերությունն ավարտվել էր։
Ոչ ոք չէր բացատրել պատճառը։
Ես ընդամենը տասը տարեկան էի։
Տարիների ընթացքում անունը գրեթե մոռացել էի։
— Իսկ հիմա ինչո՞ւ ենք նրա մոտ գնում,— հարցրի։
Մայրս երկար լռեց։
— Որովհետև Արփին ինձ նամակ է գրել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
— Ի՞նչ նամակ։
Նա հեռախոսից բացեց մի հաղորդագրություն։
Ներսում ընդամենը մի քանի տող կար։
«Տիկի՛ն Մարիամ, ես վաղուց եմ ուզում շնորհակալություն հայտնել ձեզ։ Շաբաթ օրը մեր կենտրոնի բացումն է։ Եթե կարողանաք գալ, ինձ համար մեծ պատիվ կլինի»։
Հաղորդագրության վերջում հասցե կար։
— Ի՞նչ կենտրոն,— հարցրի։
Մայրս ժպտաց։
— Կանանց համար արհեստների ուսուցման փոքրիկ կենտրոն։
Պարզվեց՝ Արփին տարիներ շարունակ փորձել էր այն բացել։
Եվ հիմա վերջապես հաջողվել էր։
Բայց դեռ չէի հասկանում՝ ինչ կապ ուներ քույրս։
Մայրս մի պահ նայեց հայելուն։
Հետո պատմեց։
Քառասուն տարի առաջ, երբ Նունեն ու Արփին դեռ դպրոցական էին, մեր ընտանիքը շատ դժվար շրջան էր ապրում։
Հայրս ամիսներով գործազուրկ էր։
Մայրս առավոտից երեկո կար էր անում։
Մի օր Արփիի ընտանիքը տեղափոխվել էր ուրիշ քաղաք։
Աղջիկը ցանկացել էր հրաժեշտ տալ Նունեին։
Բայց Նունեն բարկացած չէր գնացել։
Պատճառը շատ պարզ էր։
Երկու ընկերուհիները վիճել էին։
Նունեն կարծում էր, թե Արփին իրեն մենակ է թողնում հենց ամենադժվար պահին։
Իսկ Արփին չէր կարող ընտրել, թե ընտանիքն ուր պիտի տեղափոխվի։
Նա մի քանի նամակ էր ուղարկել։
Նունեն չէր պատասխանել։
Այդպես տարիներն անցել էին։
Մայրս երբեմն կապ էր պահպանել Արփիի հետ, բայց չէր փորձել պարտադրել նրանց հաշտությունը։
— Իսկ հիմա ի՞նչ է փոխվել,— հարցրի։
— Նունեն երեք ամիս է՝ իմ փոխարեն ամեն ինչ է որոշում,— ասաց մայրս։— Երբ տեսա Արփիի հրավերը, մտածեցի՝ գուցե երկուսս էլ պետք է վերջապես մեր որոշումները ինքներս կայացնենք։
Ես նայեցի մորս։
— Բայց մազերդ ինչո՞ւ ես կտրում։
Նա ծիծաղեց։
— Որովհետև ուզում եմ։
— Միայն դրա համա՞ր։
— Այո։ Եվ դա բավարար պատճառ չէ՞։
Ես ժպտացի։
Մայրս շարունակեց.
— Քառասուն տարի առաջ ուզում էի կարճ սանրվածք ունենալ։ Հայրդ չէր սիրում։ Հետո սովորեցի երկար մազերին։ Հետո մտածեցի՝ իմ տարիքում արդեն ուշ է փոխվել։
Նա նայեց հայելուն։
— Հիմա հասկացել եմ, որ վաղը կարող է ավելի ուշ լինել։
Ես նստեցի կողքին։
— Իսկ Նունեն ինչո՞ւ է այդքան վախենում։
Մայրս լրջացավ։
— Որովհետև իմ ընկնելուց հետո կարծում է՝ ինձ հետ ցանկացած պահի վատ բան կարող է պատահել։
— Եվ դու նրան մեղադրո՞ւմ ես։
— Ո՛չ։ Բայց ես չեմ կարող ամբողջ մնացած կյանքս ապրել նրա վախի մեջ։
Հենց այդ պահին դուռը բացվեց։
Նունեն վերադարձել էր։
Աչքերը կարմրած էին։
Նա մոտեցավ մորս։
— Մա՛մ, դու իսկապե՞ս գնալու ես։
Մայրս գլխով արեց։
— Այո։
— Իսկ եթե ճանապարհին վատ զգա՞ս։
— Այդ դեպքում օգնություն կխնդրեմ։
— Իսկ եթե ընկնե՞ս։
— Կփորձեմ զգույշ լինել։
Քույրս հանկարծ բարձրաձայն ասաց.
— Դու չես հասկանում, թե ես ինչ ապրեցի այն օրը, երբ քեզ հիվանդանոց տարան։
Սրահում լռություն տիրեց։
Նունեն սկսեց արտասվել։
— Ես տեսա՝ ինչպես էին քեզ պատգարակով տանում։ Մտածեցի՝ էլ չես վերադառնալու։
Մայրս վեր կացավ։
Մոտեցավ նրան։
— Նունե՛, ես էլ էի վախեցել։
Քույրս գլուխը կախեց։
— Այդ օրվանից ամեն անգամ մտածում եմ, որ եթե մի տեղ մենակ գնաս, կարող եմ քեզ կորցնել։
Մայրս գրկեց նրան։
— Բայց ինձ կորցնելու վախից դու արդեն սկսել ես ինձ կորցնել։
Նունեն լուռ արտասվում էր։
Մի քանի րոպե անց մայրս վերադարձավ վարսահարդարի աթոռին։
— Դե՛, սկսենք։
Վարսահարդարը հարցրեց.
— Որքա՞ն կարճ։
Մայրս ձեռքով ցույց տվեց ուսերից մի փոքր վեր։
Երբ առաջին երկար փունջն ընկավ հատակին, Նունեն շրջվեց դեպի պատուհանը։
Ես բռնեցի քրոջս ձեռքը։
Նա այլևս չէր փորձում միջամտել։
Մոտ քառասուն րոպե անց ամեն ինչ ավարտվեց։
Մայրս նայեց հայելուն։
Մի պահ լուռ մնաց։
Հետո սկսեց ծիծաղել։
— Վա՜յ, ես սա ինչո՞ւ ավելի շուտ չարեցի։
Նունեն նույնպես ժպտաց։
Եվ հանկարծ ասաց.
— Մա՛մ, քեզ շատ է սազում։
Հաջորդ առավոտ մենք երեքով գնացինք կայարան։
Մայրս նախապես բժշկից ճշտել էր, որ ապաքինման ընթացքը թույլ է տալիս այդ ճանապարհորդությունը։
Ես էլ որոշել էի ուղեկցել նրանց։
Նունեն սկզբում չէր ուզում գալ։
Բայց վերջապես համաձայնեց։
Գնացքի ճանապարհին նա ամբողջ ժամանակ լուռ էր։
Մի քանի անգամ նայեց հեռախոսին։
Հետո հանկարծ հարցրեց.
— Մա՛մ, իսկ Արփին գիտի՞, որ ես գալու եմ։
Մայրս գլուխը տարուբերեց։
— Ո՛չ։
Նունեն գունատվեց։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև որոշել էի՝ եթե վերջին պահին հրաժարվես, չեմ ուզում նրան հույս տալ։
Քույրս մի պահ լռեց։
Հետո կամաց ասաց.
— Ես էլ եմ վախենում։
— Ինչի՞ց։
— Որ նա ինձ չների։
Մայրս բռնեց նրա ձեռքը։
— Գուցե չների։ Բայց գոնե վերջապես կխոսեք։
Երբ հասանք, կենտրոնի առջև մարդիկ էին հավաքվել։
Արփին կանգնած էր մուտքի մոտ։
Նա մոտ վաթսունհինգ տարեկան էր։
Արծաթագույն կարճ մազերով։
Երբ տեսավ մորս, դեմքը պայծառացավ։
— Տիկի՛ն Մարիա՜մ։
Նա վազեց ու գրկեց մորս։
Հետո նկատեց Նունեին։
Կանգ առավ։
Երկու կանայք երկար նայում էին իրար։
Ես արդեն պատրաստվում էի ինչ-որ բան ասել, երբ Արփին կամաց հարցրեց.
— Դու իսկապե՞ս եկել ես։
Նունեն գլխով արեց։
— Այո։
— Ինչո՞ւ։
Քույրս սկսեց արտասվել։
— Որովհետև ես քեզ շատ բան ունեմ ասելու։
Արփին մի պահ լռեց։
Հետո բացեց դուռը։
— Ուրեմն ներս արի։
Այդ օրը նրանք երկար զրուցեցին։
Մեր ներկայությամբ չէ։
Երկուսն էլ ցանկացան մենակ մնալ։
Երբ վերադարձան, Նունեի աչքերը կարմրած էին։
Բայց դեմքին հանգստություն կար։
Արփին կենտրոնի բացման ժամանակ շնորհակալություն հայտնեց մորս։
Պարզվեց՝ տարիներ առաջ հենց նա էր Արփիին սովորեցրել կարի առաջին հնարքները։
Հիմա Արփին ցանկանում էր նույն հնարավորությունը տալ կանանց, որոնք նոր մասնագիտություն էին ուզում սովորել։
— Եթե տիկին Մարիամը չասեր, որ ես լավ ձեռքեր ունեմ, գուցե երբեք կարի մեքենային մոտ չգնայի,— ասաց նա։
Մայրս արտասվեց։
Բայց հետո ժպտաց։
Երեկոյան վերադարձանք հյուրանոց։
Նունեն նստեց մորս կողքին։
— Մա՛մ, ուզում եմ քեզ մի բան ասել։
— Ասա՛։
— Ես դեռ վախենում եմ, երբ դու մենակ ես դուրս գալիս։
Մայրս գլխով արեց։
— Գիտեմ։
— Բայց այլևս չեմ փորձի ամեն քայլդ որոշել։
Մայրս գրկեց նրան։
— Պայմանավորվեցինք։
Նունեն ծիծաղելով ավելացրեց.
— Միայն թե հաջորդ անգամ մազերդ կտրելուց առաջ ինձ մի լուսանկար ուղարկիր։
Մայրս բարձր ծիծաղեց։
— Ո՛չ։ Հաջորդ անգամ էլ ինքս կորոշեմ։
Հիմա մայրս ամեն ամիս մի անգամ գնում է Արփիի կենտրոն՝ կամավոր կար սովորեցնելու։
Նունեն երբեմն ուղեկցում է նրան։
Ես էլ հաճախ եմ գնում։
Իսկ մորս նոր սանրվածքն այնքան է դուր եկել, որ հրաժարվում է կրկին երկարացնել մազերը։
Երբեմն ծիծաղելով ասում է.
— Քառասուն տարի երկար մազերով ապրեցի։ Հիմա հերթը կարճերինն է։
Բայց ես մինչև հիմա հիշում եմ այն օրը, երբ քույրս ներխուժեց գեղեցկության սրահ ու գոռաց, թե մայրս չի հասկանում՝ ինչ է անում։
Իրականում մայրս շատ լավ հասկանում էր։
Պարզապես առաջին անգամ վաղուց ի վեր որոշել էր ապրել այնպես, ինչպես ինքն էր ցանկանում։
Իսկ մենք՝ նրա երկու դուստրերը, պիտի սովորեինք հարգել այդ որոշումը։
