67 տարեկանում առաջին անգամ արտասահման մեկնեցի ու սիրահարվեցի մի հմայիչ այրի տղամարդու… Բայց մեր վերջին ընթրիքի ժամանակ հետևեցի նրան մինչև բակ ու լսեցի, թե ինչպես ասաց. «Նա երբեք չպետք է իմանա, թե ինչու հենց իրեն ընտրեցի…»
Վաթսունյոթ տարի շարունակ Էլեոնորան չափազանց զգուշավոր կյանք էր վարել։
Նա երբեք արտասահման չէր մեկնել, երբեք մենակ արձակուրդ չէր անցկացրել և հազվադեպ էր համաձայնում որևէ բան անել, եթե նախապես հստակ չգիտեր, թե ինչով է այն ավարտվելու։
Ամուսնու՝ Մայքլի մահից հետո նրա առանց այդ էլ փոքր աշխարհն ավելի էր նեղացել։
Մի օր դուստրը նրան մի հարց տվեց, որը շատ ցավոտ էր։
— Մա՛մ, վերջին անգամ ե՞րբ ես ինչ-որ բան արել պարզապես այն պատճառով, որ դա քեզ երջանկացնում էր։
Էլեոնորան պատասխան չուներ։
Այդ պատճառով որոշեց մեկ շաբաթով մեկնել Մալթա և ինքն իրեն խոստացավ՝ յոթ օր շարունակ կյանքին «այո» է ասելու։
Երկրորդ առավոտյան նա մոլորվեց Վալետայի փողոցներում և ծանոթացավ Դեյվիդի՝ յոթանասունամյա մի հմայիչ այրի տղամարդու հետ։
Սկզբում նրանք միասին սուրճ խմեցին։
Հետո նախաճաշեցին։
Նախաճաշին հաջորդեց լաստանավով ուղևորությունը դեպի Գոզո կղզի։
Շուտով Էլեոնորան կրկին զգաց մի բան, որը կարծում էր՝ վիշտն ընդմիշտ խլել է իրենից։
Սեր։
Բայց նրանց վերջին ընթրիքի ժամանակ Դեյվիդը հանկարծ անհետացավ՝ հեռախոսազանգին պատասխանելու համար։
Երբ Էլեոնորան հետևեց նրան մինչև առանձնացված ներքին բակ, տեսավ, որ նա խոսում է անծանոթ կնոջ հետ։
— Այս գիշեր պարտավոր ես նրան ամեն ինչ պատմել,— զգուշացրեց կինը։
— Գիտեմ,— պատասխանեց Դեյվիդը։ — Բայց ես երբեք չէի սպասում, որ կսիրահարվեմ նրան։
Հետո Էլեոնորան լսեց խոսքեր, որոնք նրա արձակուրդի բոլոր գեղեցիկ պահերը մի ակնթարթում կասկածի տակ դրեցին։
— Նրա հետ ծանոթանալը երբեք էլ պատահականություն չի եղել։
Երբ Էլեոնորան Դեյվիդից բացատրություն պահանջեց, տղամարդը սեղանին դրեց մի հին ծրար։
Դրա վրա գրված էր Էլեոնորայի անունը։
Եվ այդ ձեռագիրը նա ոչ մի բանի հետ չէր շփոթի։
Դա իր հանգուցյալ ամուսնու ձեռագիրն էր։
Իսկ ծրարում թաքնված գաղտնիքը սպառնում էր փլուզել երեսունինը տարվա հիշողությունները։
Վաթսունյոթ տարի շարունակ ես զգուշավորությունը շփոթել էի իմաստության հետ։
Երբեք արտասահման չէի մեկնել։
Երբեք չէի կերել մի ուտեստ, որի անունը չէի կարողանում արտասանել։
Եվ երբեք հյուրանոց չէի ամրագրել՝ առանց յուրաքանչյուր կարծիք առնվազն երկու անգամ կարդալու։
Ամուսինս՝ Մայքլը, հաճախ էր կատակում այդ սովորություններիս վրա։
— Դու կյանքին պատրաստվում ես այնպես, կարծես արտակարգ իրավիճակ է սպասվում,— ասում էր նա։
Հետո Մայքլը մահացավ։
Եվ կյանքն իսկապես վերածվեց արտակարգ իրավիճակի։
Երեսունինը տարվա ամուսնությունից հետո հանկարծ այլևս ոչ ոք չկար, որ առավոտյան նախաճաշի սեղանի մյուս կողմում նստեր։
Ոչ ոք չէր դժգոհում, որ սուրճը չափազանց թունդ եմ պատրաստում։
Ոչ ոք կոշիկները չէր թողնում միջանցքում։
Չորս տարի անցավ։
Բայց իմ աշխարհը շարունակում էր փոքրանալ։
Մի օր կեսօրից հետո դուստրս՝ Ռեբեկան, ինձ գտավ գզրոցը դասավորելիս։
Նույն գզրոցը, որն այդ շաբաթ արդեն երկու անգամ կարգի էի բերել։
— Մա՛մ,— մեղմ ասաց նա,— վերջին անգամ ե՞րբ ես ինչ-որ բան արել միայն այն պատճառով, որ դա քեզ երջանկացնում էր։
Ես բացեցի բերանս։
Բայց ոչ մի պատասխան չկարողացա տալ։
Այդ գիշեր ինքնաթիռի տոմս ամրագրեցի դեպի Մալթա։
Մինչ ինքնաթիռ նստելը ինքս ինձ մի խոստում տվեցի։
Մեկ շաբաթ շարունակ ամեն ինչին «այո» էի ասելու։
Այո՝ անծանոթ ուտելիքներին։
Այո՝ նավով զբոսանքներին։
Այո՝ անծանոթ մարդկանց հետ զրույցներին։
Այո՝ կրկին իսկապես ապրելուն։
Մալթայում գտնվելուս երկրորդ օրը Վալետայի նեղ փողոցներից մեկի մեջտեղում կանգնած էի՝ քարտեզը գլխիվայր բռնած, երբ կողքիս մի տղամարդ ծիծաղեց։
— Առաջի՞ն անգամ եք Մալթայում։
Նա բարձրահասակ էր, արծաթագույն մազերով։
Հագին վուշե վերնաշապիկ էր, և թվում էր՝ շոգին շատ ավելի հեշտ է դիմանում, քան ես։
— Այդքան ակնհա՞յտ է,— հարցրի։
— Միայն այն պատճառով, որ արդեն տասը րոպե է՝ նայում եք նավահանգստին ու քայլում հակառակ ուղղությամբ։
Նրա անունը Դեյվիդ Բենեթ էր։
Յոթանասուն տարեկան էր, այրի և ուներ հումորի այնպիսի զգացում, որ կարծես նույնիսկ չէր փորձում զվարճալի լինել։
Նա առաջարկեց ցույց տալ ճիշտ ճանապարհը։
Ես համաձայնեցի։
Հետո առաջարկեց միասին սուրճ խմել։
Կրկին համաձայնեցի։
Սուրճին հաջորդեց հաջորդ առավոտվա նախաճաշը։
Իսկ նախաճաշին՝ լաստանավով ուղևորությունը դեպի Գոզո։
Մենք շրջեցինք հին քարաշեն գյուղերով, միասին կիտրոնի պաղպաղակ կերանք և երկար ծիծաղեցինք, երբ քամին քիչ էր մնում գլխարկս տանի։
Մայքլի մահից հետո առաջին անգամ մի ամբողջ կեսօր անցկացրի՝ առանց մենակություն զգալու։
Դեյվիդը երբեք չէր շտապեցնում ինձ։
Նա ինձ հետ չէր խոսում այնպես, կարծես տարեց կին եմ, որին անընդհատ օգնություն է պետք։
Նա լսում էր ինձ այնպես, կարծես իմ պատմած յուրաքանչյուր պատմություն կարևոր էր։
Մի երեկո նստած էինք ծովի մոտ ու հետևում էինք, թե ինչպես է երկինքը նարնջագույն դառնում։
— Ուրախ եմ, որ համաձայնեցիք,— ասաց նա։
— Ես նույնպես։
Վերջին օրը նրան թողնելու միտքն ինձ ավելի շատ էր ցավեցնում, քան պատրաստ էի խոստովանել։
Այդ երեկո Դեյվիդն ինձ հրավիրեց նավահանգստին նայող փոքրիկ ռեստորան։
— Մի վերջին անակնկալ ունեմ,— ասաց։
Մատուցողն անմիջապես ողջունեց նրան։
— Բարի երեկո, պարո՛ն Բենեթ։ Շատ ուրախ ենք ձեզ կրկին տեսնելու համար։
Կրկի՞ն։
Դեյվիդն ինձ ասել էր, որ երբեք այդ ռեստորանում չի եղել։
Բայց մինչ կհասցնեի հարցնել, նրա հեռախոսը զանգեց։
— Պետք է պատասխանեմ,— ասաց նա։ — Ընդամենը մեկ րոպե կտևի։
Անցավ տասը րոպե։
Հետո՝ տասնհինգ։
Ես որոշեցի փնտրել նրան։
Խոհանոցից այն կողմ լսեցի նրա ձայնը։
Այն գալիս էր առանձնացված ներքին բակից։
Դեյվիդի դիմաց մի կին էր կանգնած՝ դեղին լույսերի շարանների տակ։
Նա մոտ քառասուն տարեկան էր և ուներ նույն մոխրակապույտ աչքերը, ինչ Դեյվիդը։
— Այս գիշեր պետք է նրան պատմես,— ասաց կինը։
— Գիտեմ։
— Պետք է պատմեիր հենց այն պահին, երբ ճանաչեցիր նրան։
Ես ամուր բռնեցի քարե դռան շրջանակից։
Ճանաչե՞լ էր ինձ։
Դեյվիդը ձայնն իջեցրեց։
— Չէի սպասում, որ կսիրահարվեմ նրան։
— Դրանից սուտը պակաս սուտ չի դառնում։
— Նա վաղը մեկնում է։
— Հենց դրա համար էլ ասում եմ։ Եվ նրա հետ ծանոթանալը երբեք պատահականություն չի եղել։
Ես մտա բակ։
— Այս ամենը նախօրո՞ք էր ծրագրված։
Դեյվիդը կտրուկ շրջվեց։
Դեմքից գույնը փախավ։
— Էլեոնո՛րա։
— Ո՞վ է այս կինը։
— Իմ դուստրը,— ասաց նա։ — Կլարան։
Կլարան անհարմար զգաց։
— Ներեցե՛ք,— շշնջաց։
Ես ուշադրություն չդարձրի նրան։
— Դու որտեղի՞ց էիր ինձ ճանաչում։
Դեյվիդը մի քայլ արեց դեպի ինձ։
Ես հետ քաշվեցի։
— Ո՛չ։
Նա կանգ առավ։
— Իմ հանգուցյալ կինը ճանաչում էր քո ամուսնուն։
Մայքլի մասին հիշատակությունը կարծես միանգամից խլեց ամբողջ օդը բակից։
— Ի՞նչ։
— Նրա անունը Ռութ էր։ Նա Մայքլին հանդիպել է այստեղ՝ Մալթայում, երեսուներկու տարի առաջ։
— Դա անհնար է։ Մայքլը երբեք Մալթայում չի եղել։
Դեյվիդը ոչինչ չասաց։
Եվ հենց այդ լռության մեջ հիշողություններս սկսեցին նոր իմաստ ստանալ։
Մայքլի գիտաժողովները։
Նրա գործուղումները։
Ուշացած չվերթները։
Եվրոպայում անցկացրած երկշաբաթյա ուղևորությունը, երբ Ռեբեկան ինը տարեկան էր։
Այդ ճանապարհորդությունից նա մեր դստեր համար ապակե դելֆին էր բերել, իսկ ինձ համար՝ արծաթե ապարանջան։
Ես դեռ կրում էի այդ ապարանջանը։
— Որքա՞ն լավ էին նրանք ճանաչում միմյանց,— հարցրի։
Դեյվիդը ձեռքը տարավ բաճկոնի գրպանն ու հանեց մի ծրար։
Դրա վրա իմ անունն էր գրված։
Էլեոնորա։
Անվան վերջին տառը չափազանց մեծ էր։
Ճիշտ այնպես, ինչպես Մայքլն էր միշտ գրում։
Ծնկներս թուլացան։
Կլարան աթոռ մոտեցրեց, և ես նստեցի։
— Որտեղի՞ց է սա քեզ մոտ։
— Ռութի մահից հետո հին ճամպրուկի մեջ թաքցրած տուփ գտա։ Ներսում լուսանկարներ կային և ավելի քան քառասուն նամակ։
— Մայքլը նրա՞ն էր գրում։
— Գրեթե տասնմեկ տարի շարունակ։
— Ո՛չ։
— Երանի սխալվեի։
Ձեռքերս սկսեցին դողալ։
— Նրանք սիրո՞ւմ էին միմյանց։
Դեյվիդը հայացքը շեղեց։
— Պատասխանի՛ր։
— Այո՛։
Այդ մեկ բառը ինձ չկործանեց այնպես, ինչպես գուցե պատկերացնեք։
Այն պարզապես լուռ փլուզեց ինչ-որ բան իմ ներսում։
Մայքլը մահացել էր իմ կողքին։
Ես նրան կերակրել էի, երբ այլևս չէր կարողանում գդալ բռնել։
Լվացել էի նրա մազերը։
Քնել էի նրա մահճակալի կողքին, երբ նա պալիատիվ խնամքի տակ էր։
Իր կյանքի վերջին առավոտյան նա սեղմել էր ձեռքս ու ասել.
— Դու իմ կյանքի ամենալավ մասն ես եղել։
Ես հավատացել էի նրան։
Գուցե իմ մի մասն այդ պահին էլ դեռ հավատում էր։
— Ինչո՞ւ ավարտվեց նրանց կապը,— հարցրի։
— Նրանք ընտրեցին իրենց ընտանիքները։
— Ինչքա՜ն վեհանձն։
Դեյվիդը գլուխը կախեց։
— Վերջին նամակները ներողություն խնդրելու մասին էին։ Այդ ծրարը հասցեագրված էր քեզ, բայց Մայքլն այդպես էլ չէր տվել։
— Իսկ ինչո՞ւ էր այն Ռութի մոտ։
— Կարծում եմ՝ վախենում էր խոստովանել։
— Վախենո՞ւմ էր ինձ ցավ պատճառել։
— Վախենում էր քեզ կորցնել։
Ես դառնությամբ ծիծաղեցի։
— Նա տասնմեկ տարի շարունակ վտանգել է ինձ կորցնելու հնարավորությունը։
Ես բացեցի ծրարը։
Նամակը երկու էջից էր բաղկացած։
Մայքլը խոստովանում էր, որ փախուստը շփոթել էր սիրո հետ։
Ռութի կողքին նա իրեն զգում էր որպես տղամարդ, որը չունի վճարելիք հաշիվներ, առօրյա հոգսեր ու պարտականություններ։
Նա գրում էր, որ վերջ է տվել այդ կապին, որովհետև վերջապես հասկացել է՝ այն կյանքը, որից փորձում էր փախչել, հենց այն կյանքն էր, որը կրկին կընտրեր, եթե կանգներ այն կորցնելու վտանգի առաջ։
Նամակի ավարտին մոտ նա գրել էր.
«Էլեոնո՛րա, չգիտեմ՝ ճշմարտությունը պատմելով քեզ կազատե՞մ, թե պարզապես իմ մեղքի բեռը կդնեմ քո ուսերին»։
Ես դադարեցի կարդալ։
Նա պաշտպանել էր ինքն իրեն և դա անվանել գթասրտություն։
Հետո կարդացի վերջին պարբերությունը։
«Իմ սխալն իրական էր։ Բայց իրական էր նաև յուրաքանչյուր առավոտ, երբ արթնանում էի ու շնորհակալ էի, որ դու կողքիս ես»։
Ես ծալեցի նամակը։
— Ինչո՞ւ մոտեցար ինձ,— հարցրի Դեյվիդին։
— Սկզբում ուզում էի ծրարը քեզ փոխանցել։
— Սկզբո՞ւմ։
— Ուզում էի իմանալ՝ արդյոք Մայքլը քո կյանքն էլ է կործանել այնպես, ինչպես Ռութի գաղտնիքը կործանեց իմը։
— Ես կործանվա՞ծ էի թվում։
— Ո՛չ։
— Դա քեզ հիասթափեցրե՞ց։
Նրա դեմքը լարվեց։
— Մի պահ՝ գուցե։
Այդ անկեղծությունը ցավոտ էր։
Բայց գոնե վերջապես ճշմարտություն էր։
Դեյվիդը խոստովանեց, որ ինձ ճանաչել էր Ռութի տուփում եղած լուսանկարներից։
Կլարան սոցիալական ցանցերում տեսել էր Ռեբեկայի հրապարակումն իմ ճանապարհորդության մասին և հորն ասել, որ ես Մալթա եմ մեկնելու։
Դեյվիդը չգիտեր, թե որ հյուրանոցում եմ մնալու։
Փողոցում մեր հանդիպումն իսկապես պատահական էր եղել։
Բայց դրանից հետո տեղի ունեցած ամեն ինչ նրա ընտրությունն էր։
Սուրճը։
Նախաճաշը։
Գոզո ուղևորությունը։
Ընթրիքը։
— Դու ինձ օգտագործել ես,— ասացի։
— Սկզբում ուզում էի պատասխաններ ստանալ։ Հետո դու ինձ համար դարձար ավելին, քան պարզապես այդ պատասխանները։
— Խաբեությունը չես կարող սիրավեպի վերածել։
— Դու ճիշտ ես։
Մայքլի նամակը դրեցի պայուսակիս մեջ։
— Ես գնում եմ։
— Ես քեզ կուղեկցեմ։
— Ո՛չ։
— Էլեոնո՛րա, արդեն ուշ է։
— Ես ինքս ինձ խոստացել էի, որ այս շաբաթ ամեն ինչին «այո» եմ ասելու։ Բայց դա չի նշանակում, որ դու կարող ես որոշել, թե ինչին եմ ես համաձայնելու։
Դեյվիդը մի կողմ քաշվեց։
— Դու ճիշտ ես։
Հյուրանոցում ճամպրուկս հավաքելիս լաց էի լինում։
Բայց մինչև լուսաբաց մի բան հասկացա։
Դեյվիդը ստել էր։
Մայքլը ստել էր։
Սակայն ծովը շարունակում էր կապույտ մնալ։
Ես հրապարակներից մեկում պարել էի՝ թեկուզ շատ անճոռնի։
Ութոտնուկ էի կերել։
Այնքան էի ծիծաղել, որ փորս ցավում էր։
Այդ հիշողություններն իմն էին։
Ոչ մի տղամարդ չէր ստեղծել դրանք։
Եվ ոչ մի տղամարդ չէր կարող խլել դրանք ինձնից։
Օդանավակայանում Դեյվիդը սպասում էր գրանցման սեղանների մոտ։
Նա ինձ չմոտեցավ, մինչև ինքս չքայլեցի դեպի իրեն։
— Քո գիրքն եմ բերել,— ասաց։
Այն մոռացել էի ռեստորանում։
Նրա ձեռքին ծաղիկներ չկային։
Ոչ մի դրամատիկ ճառ։
Ոչ մի պահանջ, որ ներեմ իրեն։
Նա ինձ մի քարտ տվեց, որի վրա իր հասցեն ու հեռախոսահամարն էին։
— Եթե երբեք ինձ հետ կապ չհաստատես, կհասկանամ։
Ես վերցրի քարտը։
Ոչ որպես խոստում։
Այլ որպես ընտրության հնարավորություն։
Իննսուներեք օր նրան չզանգեցի։
Ռեբեկային պատմեցի ամբողջ ճշմարտությունը։
Սկսեցի հոգեբանի մոտ հաճախել։
Միացա զբոսանքի խմբակի և գրանցվեցի խոհարարության դասընթացի։
Սովորեցի «այո» ասել այնպիսի բաների, որոնք Դեյվիդի հետ ոչ մի կապ չունեին։
Հետո նրան նամակ գրեցի։
Ասացի, որ հասկանում եմ, թե ինչու էր ուզում պատասխաններ ստանալ։
Բայց նրան հասկանալը չէր արդարացնում իր արածը։
Նամակի վերջում մի հարց տվեցի.
«Եթե մենք նորից հանդիպեինք, կկարողանայի՞ր դա անել՝ առանց ձևացնելու, թե արդեն ճանաչում ես ինձ»։
Նրա պատասխանը եկավ երկու շաբաթ անց։
«Ո՛չ։ Բայց ես կարող էի կյանքիս մնացած մասն անցկացնել՝ սովորելով, թե ով ես դու իրականում, այլ ոչ թե ենթադրելով, որ արդեն գիտեմ»։
Ես զանգեցի նրան։
Վստահությունը միանգամից չվերադարձավ։
Այն վերականգնվում էր փոքրիկ քայլերով։
Նա ինձ ասում էր, երբ վախենում էր։
Ես ասում էի, երբ զայրացած էի։
Մենք դադարեցինք միմյանց պաշտպանելու պատրվակով թաքցնել անհարմար ճշմարտությունները։
Մեկ տարի անց կրկին մեկնեցի Մալթա։
Դեյվիդն ինձ սպասում էր օդանավակայանում՝ ձեռքին մեծ ցուցանակ։
Վրան գրված էր.
«ԷԼԵՈՆՈՐԱ, 68 ՏԱՐԵԿԱՆ։ ԴԵՌ ԱՄԵՆ ԻՆՉԻՆ «ԱՅՈ՞» ԵՍ ԱՍՈՒՄ»։
Ես պայուսակիցս գրիչ հանեցի և ներքևում մեկ բառ ավելացրի։
«ԵՐԲԵՄՆ»։
Դեյվիդը կարդաց ու ժպտաց։
— Այդպես ավելի լավ է։
Երեկ երեկոյան մենք վերադարձանք նավահանգստի մոտ գտնվող նույն ռեստորանը։
Այս անգամ, երբ մատուցողը Դեյվիդին ողջունեց անունով, ես վախ չզգացի։
Ընթրիքից հետո նա ինձ տարավ նույն ներքին բակը, որտեղ առաջին անգամ բացահայտել էի ճշմարտությունը։
— Ոչ մի անակնկալ,— զգուշացրի։
— Ոչ մի գաղտնի ծրագիր,— խոստացավ նա։
Հետո բռնեց ձեռքս։
— Ես կուզենայի մեր մնացած ժամանակն անցկացնել՝ ճանապարհորդելով քո տան ու իմ տան միջև։ Կկարողանայի՞ր նման կյանք ընտրել։
— Սա ամուսնության առաջարկությո՞ւն է,— հարցրի։
— Սա հարց է։
Այդ տարբերությունն ինձ համար կարևոր էր։
Այդ պատճառով ես ասացի՝ այո։
Ոչ թե որովհետև ժամանակին խոստացել էի ամեն ինչին «այո» ասել։
Ես համաձայնեցի, որովհետև վերջապես հասկացել էի՝ համարձակությունը չի նշանակում ընդունել յուրաքանչյուր առաջարկ կամ փորձառություն։
Երբեմն համարձակություն է տղամարդու հետևից մինչև ներքին բակ գնալը։
Երբեմն՝ նրանից հեռանալը։
Իսկ երբեմն էլ՝ նրան հնարավորություն տալը, որ կրկին հարցնելու իրավունքը վաստակի։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում — Այստեղ
