Ամուսինս յոթ տարի Ռուսաստանում աշխատելուց հետո վերջապես տուն վերադարձավ։ Բայց մեր տասնվեց տարեկան դուստրը նրան տեսնելուն պես ճամպրուկը շպրտեց բակ ու բղավեց. «Էս մարդուն ներս չթողնեք»։ Ես ապտակեցի աղջկաս։ Իսկ հաջորդ առավոտ իմացա, թե ինչ էր ամուսինս թաքցրել մեզնից։
Յոթ տարի ամուսնուս՝ Արթուրին, սպասել էի։
Նա մեկնել էր Ռուսաստան՝ շինարարությունում աշխատելու։
Սկզբում ամեն տարի մի քանի շաբաթով տուն էր գալիս։ Հետո աշխատանքները երկարեցին, ու վերջին երկու տարին ընդհանրապես չէր վերադարձել։
Ես՝ քառասուներկուամյա Լուսինես, մեր տասնվեց տարեկան դստերը՝ Նարեին, հիմնականում մենակ էի մեծացրել։
Հոկտեմբերի մի երեկո Արթուրը զանգեց.
— Լուսի՛ն, վաղը տուն եմ գալիս։ Վերջնական։
Ամբողջ գիշեր տունն էի հավաքում։
Նարեն ոչինչ չասաց։
Երբ հայրը մեքենայից իջավ, ես վազեցի նրան գրկելու։
Բայց դուստրս մոտեցավ, վերցրեց հոր ճամպրուկը և շպրտեց բակի քարերին։
— Էս մարդուն ներս չթողնեք։
Արթուրը քարացավ։
— Նարե՛, էս ի՞նչ ես անում։
— Դու իրավունք չունես մեր տուն գալու ու ձևացնելու, թե ոչինչ չի եղել։
Ես կորցրի ինքնատիրապետումս։
Ապտակեցի աղջկաս։
— Հորդ հետ էդպե՞ս են խոսում։
Նարեն ձեռքը դրեց այտին։
Աչքերը լցվեցին։
Բայց չարտասվեց։
— Մա՛մ, դու վաղը ամեն ինչ կիմանաս։
Նա ներս մտավ ու փակվեց սենյակում։
Արթուրը վերցրեց ճամպրուկը։
— Դեռ երեխա է,— ասաց։— Կհանգստանա։
Գիշերը փորձեցի խոսել Նարեի հետ։
Դուռը չբացեց։
Առավոտյան խոհանոց մտնելիս տեսա՝ աղջիկս սեղանի մոտ նստած է։
Դիմացը՝ հեռախոսը։
— Մա՛մ, նստի՛ր։
Էկրանին մի լուսանկար էր։
Արթուրը՝ աշխատանքային հագուստով։
Կողքին՝ երկու տղամարդ։
Եվ հետևում՝ ոչ թե Ռուսաստանի շինհրապարակ, այլ մեր քաղաքից քսան րոպե հեռու գտնվող պահեստամասերի շուկան։
— Էս ե՞րբ է նկարվել,— հարցրի։
Նարեն պատասխանեց.
— Անցած ապրիլին։ Բայց պապան արդեն մեկուկես տարի է՝ Հայաստանում է։
Այդ պահին ամուսինս մտավ խոհանոց։
Տեսավ հեռախոսը։
Ու առաջին անգամ յոթ տարվա ընթացքում չհարցրեց՝ ինչ կա։
Պարզապես նստեց ու ասաց.
— Լուսի՛ն, ես քեզ շատ մեծ բան եմ թաքցրել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Արթուրը երկար ժամանակ չէր սկսում խոսել։
Նարեն նստած էր դիմացը՝ ձեռքերը սեղանի տակ։
Ես դեռ չէի կարողանում հավատալ լսածիս։
— Դու մեկուկես տարի Հայաստա՞նում ես եղել,— հարցրի։
Նա գլխով արեց։
— Հա՛։
— Իսկ ամեն երեկո ինձ ասում էիր՝ Մոսկվայում ես։
— Գիտեմ։
— Էն փողոցների նկարները, որ ուղարկում էիր…
— Հին էին։
Կոկորդս սեղմվեց։
— Իսկ երբ ասում էիր՝ տունդ կարոտել եմ, շուտով կգամ…
Նա գլուխը կախեց։
— Սուտ չէր, Լուսի՛ն։
— Սուտը հենց էն էր, որ կարող էիր գալ ու չէիր գալիս։
Արթուրը չպատասխանեց։
Պարզվեց՝ մեկուկես տարի առաջ Ռուսաստանում նրա աշխատանքային պայմանագիրը ավարտվել էր։
Նոր գործ չէր գտել։
Որոշել էր վերադառնալ։
Բայց տուն գալուց առաջ ցանկացել էր գումար աշխատել Հայաստանում։
Քաղաքից քիչ հեռու պահեստամասերի փոքրիկ կրպակում էր աշխատանքի անցել։
Սկզբում մտածել էր՝ երկու ամիս կաշխատի, հետո տուն կգա։
Սակայն գործերը վատ էին գնացել։
Աշխատավարձը քիչ էր։
Նա չէր ուզում վերադառնալ որպես մարդ, որը յոթ տարում չկարողացավ ընտանիքի համար երազած տունը կառուցել։
— Ես քեզ ասել էի, որ տունը կնորոգենք, մեքենա կառնենք,— ասաց նա։— Վախենում էի դատարկ ձեռքով գալ։
Ես դառնությամբ ծիծաղեցի։
— Արթո՛ւր, մենք արդեն ունենք ապրելու տուն։ Ես քեզ էի սպասում, ոչ թե մեքենայի։
Նա առաջին անգամ նայեց աչքերիս։
— Ես գիտեմ։
— Չէ՛, չգիտես։ Եթե իմանայիր, մեկուկես տարի քաղաքի մյուս ծայրում չէիր ապրի՝ մեզ խաբելով։
Նարեն հանկարծ վեր կացավ։
— Մա՛մ, ամեն ինչ դեռ չգիտես։
Ես շրջվեցի։
— Ի՞նչ կա էլ։
Աղջիկս ասաց, որ հորը պատահաբար տեսել էր անցած ապրիլին։
Դպրոցական ընկերուհու հետ գնացել էին պահեստամասերի շուկայի մոտ գտնվող խանութ։
Այնտեղ տեսել էր մի տղամարդու, որը շատ նման էր հորը։
Սկզբում չէր հավատացել։
Մոտեցել էր։
— Պա՛պ։
Արթուրը քարացել էր։
Հետո աղջկան տարել էր մի կողմ։
— Նարե՛, մամային հիմա ոչինչ մի՛ ասա։
Նարեն հարցրել էր՝ ինչու։
Հայրը բացատրել էր, որ ուզում է տուն վերադառնալ արժանապատիվ, ոչ թե պարտված։
Խոստացել էր՝ մի քանի շաբաթից ամեն ինչ կպատմի։
Նարեն համաձայնել էր։
Բայց մի քանի շաբաթը դարձել էր վեց ամիս։
— Ես հորս ամեն օր գրում էի,— ասաց աղջիկս։— Ասում էի՝ պա՛պ, մաման քեզ սպասում է։ Նույնիսկ երբ տանը հիվանդ էր, դու ասում էիր՝ հեռու եմ, չեմ կարող գալ։
Հիշեցի անցած հունիսը։
Բարձր ջերմություն ունեի։
Մի շաբաթ անկողնում պառկած էի։
Նարեն դպրոցից հետո գնումներ էր անում, ուտելիք պատրաստում, հետևում դեղերիս։
Արթուրը զանգել էր։
Ասել էր.
— Լուսի՛ն, էնքան եմ ուզում կողքիդ լինել։
Իսկ իրականում ընդամենը քսան րոպե հեռու էր։
Այդ հիշողությունից ավելի ծանր բան չկար։
— Արթո՛ւր, գոնե էն ժամանակ չէի՞ր կարող գալ։
Նա լուռ արտասվում էր։
— Կարող էի։
— Ու ինչո՞ւ չեկար։
— Որովհետև եթե գայի, պիտի խոստովանեի ամեն ինչ։
Այդ պահին հասկացա՝ ամուսինս ոչ թե պարզապես թաքցրել էր աշխատանքային անհաջողությունը։
Նա իր ամոթը մեզնից բարձր էր դասել։
Հետո Նարեն ասաց այն, ինչից սիրտս վերջնականապես կոտրվեց։
— Մա՛մ, պապան ինձ ամեն ամիս խոստանում էր, որ վերջին անգամ եմ լռում։ Ես արդեն չէի դիմանում։ Մի օր ասացի՝ ինքս կպատմեմ։ Ինքը պատասխանեց՝ եթե մամային սիրում ես, մի՛ կործանի նրա հավատը։
Նայեցի Արթուրին։
— Դու էդ խոսքերն ասե՞լ ես աղջկադ։
Նա գլուխը կախեց։
— Ասել եմ։
— Դու քո սուտը նրա ուսերի՞ն ես դրել։
— Ես չէի ուզում…
— Դու ուզում էիր քեզ լավ մարդ զգալ, իսկ մեր երեխան ամիսներով ստիպված էր ստել ինձ։
Նարեն դուրս եկավ խոհանոցից։
Մի քանի վայրկյան հետո լսեցի՝ իր սենյակի դուռը փակվեց։
Հետևից գնացի։
Դուռը կիսաբաց էր։
Նարեն նստած էր մահճակալին։
Աչքի տակ դեռ թույլ կարմրություն կար։
Մոտեցա։
— Նարե՛…
Նա չնայեց ինձ։
— Մա՛մ, ես էդքան վատ աղջի՞կ եմ։
Աչքերս լցվեցին։
— Չէ՛, աղջի՛կս։
— Բա ինչո՞ւ ինձ ապտակեցիր։
Չփորձեցի արդարանալ։
— Որովհետև չլսեցի քեզ։ Մտածեցի՝ հորդ վիրավորում ես։ Ես սխալ եմ արել։
Նա երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես չէի ուզում, որ դու էդպես իմանաս։ Բայց երբ պապան երեկ մտավ բակ ու ժպտաց, կարծես յոթ տարի հեռու էր եղել, ես էլ չդիմացա։
Գրկեցի նրան։
Նարեն սկզբում քարացած էր։
Հետո գլուխը դրեց ուսիս ու սկսեց լաց լինել։
— Մա՛մ, ես շատ էի հոգնել քեզ ստելուց։
Այդ պահին հասկացա՝ որքան ծանր բան էի ավելացրել իմ ապտակով նրա արդեն կրած ցավին։
Այդ օրը Արթուրին խնդրեցի ժամանակավորապես մնալ իր եղբոր տանը։
Նա փորձեց առարկել։
— Լուսի՛ն, ես վերջապես տուն եմ եկել։
— Տուն գալը դեռ չի նշանակում, որ կարող ես ներս մտնել ու անմիջապես վերադարձնել նախկին վստահությունը։
Նա հավաքեց իրերը։
Նարեն դուրս չեկավ սենյակից։
Դռան մոտ Արթուրը հարցրեց.
— Կարո՞ղ եմ աղջկաս հրաժեշտ տալ։
Ասացի.
— Հարցրո՛ւ իրեն։ Ես նրա փոխարեն չեմ որոշելու։
Նա թակեց։
Նարեն պատասխանեց.
— Հիմա չէ։
Արթուրը գլուխը կախեց ու հեռացավ։
Հաջորդ շաբաթներին ամուսինս մի քանի անգամ փորձեց խոսել մեզ հետ։
Սկզբում նույն բաներն էր ասում։
Որ վախեցել է։
Որ ամաչել է։
Որ ուզում էր մեզ լավ կյանք ապահովել։
Հետո մի օր Նարեն նրան ուղիղ հարցրեց.
— Պա՛պ, էդ մեկուկես տարում ինձ քանի՞ անգամ ես հիշել, երբ մեքենայով անցել ես մեր փողոցի մոտով։
Արթուրը երկար լռեց։
— Ամեն օր։
— Ու մի օր էլ չես մտածե՞լ՝ գուցե ես ուզում եմ քեզ տեսնել՝ թեկուզ առանց փողի։
Այդ հարցին նա պատասխան չուներ։
Հետո Նարեն հարցրեց.
— Եթե ես քեզ շուկայում չտեսնեի, դու հիմա՞ էլ կգայիր տուն։
Արթուրը շփոթվեց։
— Չգիտեմ։
Այդ «չգիտեմ»-ը մեզ համար ամենացավոտ պատասխաններից մեկն էր։
Անցավ երկու ամիս։
Մենք դեռ առանձին էինք ապրում։
Արթուրը վերջապես դադարել էր մեզ շտապեցնել։
Աշխատանքային հարցերում սկսել էր ավելի հստակ լինել։
Նա այլևս չէր խոստանում մեծ գումարներ կամ արագ հաջողություն։
Նարեն մի օր համաձայնեց հոր հետ զբոսնել։
Վերադարձավ ուշ երեկոյան։
Հարցրի.
— Ինչպե՞ս անցավ։
— Խոսեցինք։
— Լա՞վ։
Նա մի քիչ մտածեց։
— Պապան վերջապես ինձ չխնդրեց, որ դու իրեն ներես։
Ես հասկացա՝ ինչ նկատի ունի։
Առաջին անգամ Արթուրը փորձել էր խոսել աղջկա հետ հենց իրենց հարաբերության մասին, ոչ թե նրան դարձնել միջնորդ մեր միջև։
Մի կիրակի Արթուրը խնդրեց ինձ հանդիպել։
Նստեցինք այգու նստարանին։
— Լուսի՛ն, ես ուզում էի ընտանիքիս համար արժանի մարդ վերադառնալ,— ասաց նա։— Բայց մոռացել էի, որ ընտանիքիս պետք չէր արժանի երևացող մարդ։ Պետք էր ներկա մարդ։
Ես նայեցի նրան։
— Գիտե՞ս, ինչից եմ ամենաշատը վախենում։
— Ինչի՞ց։
— Որ եթե նորից դժվարության առաջ կանգնես, էլի կթաքցնես։ Ու մենք նորից կիմանանք ամենավերջում։
Նա գլխով արեց։
— Ես դա փոխելու համար պիտի գործով ցույց տամ, ոչ թե խոստանամ։
Մենք այդ օրը միասին տուն չվերադարձանք։
Բայց պայմանավորվեցինք շարունակել խոսել։
Աշնան վերջում Նարեն դպրոցից տուն եկավ ուրախ։
Նրան ընտրել էին ուսումնական ծրագրի մասնակցելու համար։
Առաջին անգամ ինքը զանգեց հորը ու պատմեց։
Արթուրը հարցրեց.
— Նարե՛, կարո՞ղ եմ գալ՝ քեզ ճանապարհելու։
Նարեն պատասխանեց.
— Կարող ես։ Բայց մաման էլ է գալու։
— Իհարկե։
Այդ օրը երեքով կանգնած էինք ավտոբուսի մոտ։
Արթուրը աղջկաս պայուսակը վերցնելու առաջարկ արեց։
Նարեն ժպտաց։
— Պա՛պ, ես կկարողանամ։
Նա պայուսակը հետ տվեց։
Երբ ավտոբուսը շարժվեց, Նարեն պատուհանից ձեռքով արեց մեզ։
Ես ու Արթուրը կանգնած մնացինք։
Նա չփորձեց գրկել ինձ։
Միայն հարցրեց.
— Լուսի՛ն, հաջորդ շաբաթ կարո՞ղ եմ աղջկաս հետ նորից հանդիպել։
— Ինքը թող որոշի,— պատասխանեցի։
Նա գլխով արեց։
Եվ այդ փոքր համաձայնությունից սկսվեց մի բան, որը յոթ տարվա հեռախոսազանգերից շատ ավելի իրական էր։
Արթուրն առաջին անգամ սովորում էր լինել հայր՝ առանց թաքնվելու աշխատանքային պարտությունների հետևում։
Իսկ ես սովորում էի չշփոթել երկար սպասելը վստահելու պարտավորության հետ։
