22 տարի առաջ ամուսինս ինձ ասաց, որ ջրհեղեղի պատճառով իմ բոլոր նկարները ոչնչացել են։ Ես լաց եղա ու ընդմիշտ հրաժարվեցի նկարելուց։ Բայց անցած շաբաթ աղջիկս ինձ տարավ հայտնի պատկերասրահ, որտեղ պատին տեսա իմ նկարներից մեկը՝ ուրիշ կնոջ ստորագրությամբ։ Գինը՝ 175 հազար դոլար։ Իսկ երբ իմացա, թե ով է այն վաճառքի հանել, հասկացա, որ ինձ խաբել են ոչ թե մեկ անգամ, այլ ամբողջ 22 տարի…
Ես 56 տարեկան եմ։
Վերջին անգամ վրձին ձեռքս վերցրել էի այն ժամանակ, երբ աղջիկս դեռ յոթ տարեկան էր։
Երիտասարդ տարիքում նկարչությունն ինձ համար ամեն ինչ էր։
Գիշերները կարող էի ժամերով նստել փոքրիկ արվեստանոցում, մոռանալ ուտելու, քնելու ու նույնիսկ ժամանակի մասին։
Մի քանի անգամ մասնակցել էի տեղական ցուցահանդեսների։ Երկու նկար վաճառել էի, իսկ մի պատկերասրահի սեփականատեր նույնիսկ առաջարկել էր անհատական ցուցադրություն կազմակերպել։
Բայց հետո կյանքը փոխվեց։
Ամուսնացա, աղջիկ ունեցանք, գումար էր պետք, և նկարչությամբ զբաղվելու ժամանակն ավելի ու ավելի քիչ էր մնում։
Ամուսինս՝ Վիկտորը, հաճախ էր ասում.
— Օլիվիա՛, դու շատ տաղանդավոր ես, բայց նկարչությամբ ընտանիք չես պահի։
Ես չէի վիճում։
Սակայն չէի էլ դադարում նկարել։
Մեր տնից մի քանի փողոց այն կողմ փոքրիկ արվեստանոց էի վարձել։ Այնտեղ պահում էի իմ տասնչորս ավարտված նկարներն ու մի քանի տասնյակ էսքիզներ։
Մինչև այն գարունը, երբ ստիպված եղա երկու շաբաթով մեկնել մորս մոտ։
Նա վիրահատության էր ենթարկվել, և ինչ-որ մեկը պետք է խնամեր նրան։
Երբ վերադարձա, Վիկտորը դռան մոտ ինձ դիմավորեց անսովոր լուրջ դեմքով։
— Օլիվիա՛, մի վատ բան է պատահել։
Պարզվեց՝ արվեստանոցիս շենքում ջրատար խողովակ էր պայթել։
Ամուսինս ասաց, որ սենյակը ամբողջությամբ հեղեղվել է, նկարներս անպիտան են դարձել, իսկ շենքի սեփականատերը վնասված իրերը հեռացրել է։
Երբ հարցրի՝ գոնե որևէ բան հնարավո՞ր էր փրկել, նա գլուխը տարուբերեց։
— Ցավում եմ, սիրելի՛ս։ Ամեն ինչ կորել է։
Այդ երեկո այնքան էի լացել, որ հաջորդ առավոտ աչքերս հազիվ էի բացում։
Տարիների աշխատանքս այլևս չկար։
Հետո սկսեցի աշխատել խանութում, զբաղվել ընտանիքով, մեծացնել աղջկաս։
Երբեմն մտածում էի նորից նկարելու մասին, բայց ամեն անգամ հիշում էի կորցրած կտավներս ու հրաժարվում։
Անցավ քսաներկու տարի։
Մի շաբաթ օր աղջիկս՝ Քեյթը, եկավ ինձ հյուր։
— Մա՛մ, ուզում եմ քեզ մի տեղ տանել։
— Ո՞ւր։
— Անակնկալ է։
Նա ինձ տարավ քաղաքի կենտրոնում գտնվող գեղեցիկ պատկերասրահ։
Ամբողջ սրահը լուսավոր էր։
Պատերին մեծ, գունավոր նկարներ էին, այցելուները շրջում էին բաժակներով ու քննարկում ցուցադրված աշխատանքները։
Սկզբում հաճույքով էի նայում։
Մինչև աչքս ընկավ սրահի հեռավոր պատին կախված մի մեծ նկար։
Կանգ առա։
Նկարում բաց պատուհան էր։
Պատուհանի մոտ՝ մուգ կապույտ բազկաթոռ։
Իսկ աթոռի վրա՝ փոքրիկ դեղին թղթե նավակ։
Սիրտս սկսեց ուժգին բաբախել։
Ես գիտեի այդ նավակը։
Գիտեի պատուհանը։
Գիտեի նույնիսկ այն փոքրիկ կապույտ բիծը, որը պատահաբար թողել էի նկարի աջ անկյունում։
Որովհետև այդ նկարը ես էի նկարել։
Քսաներկու տարի առաջ։
Իմ սեփական ձեռքերով։
Բայց նկարի տակ գրված էր ուրիշ անուն։
«Սիլվիա Հարթ»։
Իսկ կողքին նշված էր վաճառքի գինը։
175 000 դոլար։
Քեյթը նկատեց, որ կանգնել եմ։
— Մա՛մ, ի՞նչ պատահեց։
Չկարողացա պատասխանել։
Այդ պահին մոտեցավ պատկերասրահի աշխատակիցը։
Ժպտաց ու ասաց.
— Սա Սիլվիա Հարթի ամենահայտնի վաղ շրջանի աշխատանքներից մեկն է։ Գիտե՞ք, հետաքրքիրն այն է, որ տարիներ շարունակ հեղինակը պնդել է, թե նկարն ստեղծել է իր կյանքի ամենադժվար ժամանակահատվածում։
Ես շրջվեցի դեպի նրան։
— Իսկ հնարավո՞ր է հանդիպել այդ կնոջը։
— Իհարկե։ Նա այսօր այստեղ է։
Աշխատակիցը մատնացույց արեց սրահի մյուս ծայրը։
Այնտեղ կանգնած էր մոտավորապես իմ տարիքի մի կին՝ բաց գույնի կոստյումով։
Եվ հենց տեսա նրա դեմքը, քիչ մնաց կորցնեի հավասարակշռությունս։
Ես ճանաչեցի նրան։
Նա իմ նախկին լավագույն ընկերուհին էր։
Այն կինը, որն առաջիններից մեկն էր եկել ինձ մխիթարելու, երբ նկարներս իբր ոչնչացել էին։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում
Նրա անունը Սիլվիա էր։
Բայց երբ մենք ընկերություն էինք անում, ազգանունը Դևիս էր, ոչ թե Հարթ։
Ծանոթացել էինք նկարչական դասընթացների ժամանակ։
Ես յուղաներկով էի աշխատում, իսկ նա հիմնականում ջրաներկով։
Սիլվիան հաճախ էր այցելում իմ արվեստանոց։
Երբեմն ժամերով նստում էր կողքիս ու հետևում, թե ինչպես եմ նկարում։
Նա նույնիսկ գիտեր, թե ինչու եմ բոլոր նկարներիս մեջ թաքցնում մի փոքրիկ դեղին առարկա։
Դա իմ ու աղջկաս փոքրիկ խաղն էր։
Քեյթը յոթ տարեկանում սովորություն ուներ թղթից դեղին նավակներ պատրաստելու։
Մի օր դրանցից մեկը դրել էր իմ նկարի վրա ու հայտարարել.
— Մա՛մ, հիմա այս նկարն իմն էլ է։
Այդ օրվանից գրեթե բոլոր աշխատանքներիս մեջ դեղին փոքրիկ նավակ, ծաղիկ կամ ժապավեն էի ավելացնում։
Քեյթը հաճույքով փնտրում էր դրանք։
Բայց այն նկարի դեղին նավակը, որի առաջ հիմա կանգնած էի, ուրիշ բան էլ ուներ։
Նավակի վերին ծայրը փոքր-ինչ ծռված էր։
Որովհետև աղջիկս հենց նկարելու ընթացքում պատահաբար դիպել էր դեռ չչորացած ներկին։
Ես չէի ուղղել։
Ուզել էի այդ փոքրիկ հետքը պահել որպես հիշողություն։
Այդ նկարը պատահաբար նման չէր իմ աշխատանքին։
Դա հենց իմ աշխատանքն էր։
— Մա՛մ, դու ճանաչո՞ւմ ես այդ կնոջը,— հարցրեց Քեյթը։
— Այո։
— Որտեղի՞ց։
— Մի ժամանակ նա իմ լավագույն ընկերուհին էր։
Քեյթը զարմացած նայեց ինձ։
— Իսկ ինչո՞ւ երբեք չես պատմել նրա մասին։
Որովհետև Սիլվիան անհետացել էր իմ կյանքից հենց արվեստանոցիս հետ տեղի ունեցած դեպքից հետո։
Սկզբում զանգում էր։
Հետո ավելի հազվադեպ։
Մի քանի ամիս անց ասաց, որ ուրիշ քաղաք է տեղափոխվում։
Ժամանակի ընթացքում կորցրինք կապը։
Ես նույնիսկ չգիտեի, որ նա հայտնի նկարչուհի է դարձել։
Նրա աշխատանքները ցուցադրվում էին «Սիլվիա Հարթ» անունով, ու ես այդ անունը երբևէ չէի կապել իմ հին ընկերուհու հետ։
Այժմ նա կանգնած էր իմ նկարների մեջտեղում և ժպտում էր այցելուներին։
Մոտեցա նրան։
— Սիլվիա՛։
Նա շրջվեց։
Սկզբում սովորական ժպիտով նայեց ինձ։
Հետո նրա դեմքից ամբողջ գույնն անհետացավ։
— Օլիվիա՞։
— Բարև, Սիլվիա։
Նա նայեց ինձ։
Հետո՝ հետևումս կանգնած Քեյթին։
— Չէի սպասում քեզ այստեղ տեսնել։
— Ես էլ չէի սպասում իմ նկարները տեսնել։
Սիլվիայի ժպիտն անհետացավ։
— Չեմ հասկանում՝ ինչի մասին ես խոսում։
Ցույց տվեցի պատին կախված նկարը։
— Այդ պատուհանը հիշո՞ւմ ես։
Նա ոչինչ չասաց։
— Իսկ կապույտ բազկաթո՞ռը։ Իսկ դեղին նավա՞կը։
Սիլվիան արագ նայեց շուրջը։
— Օլիվիա՛, սա խոսելու հարմար տեղ չէ։
— Այդ դեպքում ինձ ասա՝ ինչպե՞ս է իմ նկարը հայտնվել այստեղ՝ քո անունով։
Նա լուռ մնաց։
Հետո կամաց արտասանեց.
— Դու չգիտե՞ս։
Ապշած նայեցի նրան։
— Ի՞նչը չգիտեմ։
Սիլվիան շփեց ճակատը։
— Վիկտորն ինձ ասաց, որ դու այլևս չես ուզում նկարել։
Մի քանի վայրկյան չէի հասկանում լսածս։
— Վիկտո՞րը։
— Այո՛։ Քո ամուսինը։
Հանկարծ շուրջս ամեն ինչ կարծես հեռացավ։
— Ի՞նչ կապ ունի ամուսինս իմ նկարների հետ։
Սիլվիան նայեց աչքերիս։
— Օլիվիա՛, Վիկտորն ինձ վաճառել է քո աշխատանքները։
Այդ պահին ես կարծեցի, թե սխալ եմ լսել։
— Վաճառե՞լ է։
Սիլվիան գլխով արեց։
— Քսաներկու տարի առաջ։ Հենց այն ժամանակ, երբ դու մորդ մոտ էիր։
Քեյթը բռնեց ձեռքս։
— Մա՛մ, նստիր։
Բայց ես չէի ուզում նստել։
Ուզում էի հասկանալ։
— Սիլվիա՛, դու գիտեիր, որ դրանք իմ նկարներն են։
Նա հայացքը թեքեց։
— Գիտեի։
— Դու տեսել էիր, թե ինչպես եմ նկարում։
— Այո։
— Ուրեմն ինչպե՞ս կարող էիր դրանք քո անունով ցուցադրել։
Նա փորձեց ինչ-որ բան ասել, բայց ես ընդհատեցի։
— Ինձ ասացին, որ բոլոր նկարներս ջրից ոչնչացել են։
Սիլվիան քարացավ։
— Ի՞նչ։
— Վիկտորն ասաց՝ խողովակ է պայթել, ամեն ինչ փչացել է, ու ոչինչ հնարավոր չէ փրկել։
Նա մի քանի վայրկյան նայեց ինձ։
Հետո հազիվ լսելի ասաց.
— Ջուրը միայն արվեստանոցի միջանցքն էր հասել։
Ես զգացի, թե ինչպես են ոտքերս թուլանում։
Սիլվիան շարունակեց.
— Արվեստանոցի սենյակի հատակը թրջվել էր, բայց կտավները բարձր դարակների վրա էին։ Գրեթե ոչինչ չէր վնասվել։
— Ուրեմն Վիկտորը ստե՞լ է։
Նա չպատասխանեց։
Այդ պահին աշխատակիցներից մեկը մոտեցավ։
Սիլվիան արագ խնդրեց մեզ տեղափոխվել կողքի փոքրիկ սենյակ։
Մենք գնացինք։
Դուռը փակվելուց հետո նա պատմեց ամբողջ պատմությունը։
Քսաներկու տարի առաջ Վիկտորը ֆինանսական մեծ դժվարությունների մեջ էր հայտնվել։
Փորձել էր սեփական գործ սկսել, բայց անհաջող ներդրման պատճառով պարտքեր էր կուտակել։
Ես այդ մասին ոչինչ չգիտեի։
Նա ինձ ասում էր, որ աշխատանքում ամեն ինչ կարգին է։
Մինչ ես մորս մոտ էի, Վիկտորը զանգահարել էր Սիլվիային ու հարցրել՝ արդյոք հետաքրքրված չէ՞ իմ նկարները գնելով։
Սիլվիան համաձայնել էր դիտել աշխատանքները։
Նա գիտեր, որ ես արդեն մասնակցել էի մի քանի ցուցահանդեսի, և որ իմ աշխատանքները որոշ մարդկանց հետաքրքրում էին։
— Սկզբում մտածեցի՝ դու պարզապես գումարի կարիք ունես,— ասաց նա։
— Եվ որքա՞ն վճարեցիր։
— Տասնութ հազար դոլար։
Ես քիչ մնաց ծիծաղեի։
Տասնութ հազար։
Նկարների համար, որոնցից միայն մեկը հիմա գնահատվում էր հարյուր յոթանասունհինգ հազար դոլար։
Բայց գումարը նույնիսկ ամենասարսափելին չէր։
— Դու ինչո՞ւ դրանք քո անունով ներկայացրիր։
Սիլվիան երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Սկզբում չէի պատրաստվում։
Պարզվեց՝ նա սկզբում պարզապես պահել էր նկարները։
Հետո մի պատկերասրահ հետաքրքրվել էր դրանցից երկուսով։
Այդ ժամանակ Սիլվիան որոշել էր ներկայացնել աշխատանքները որպես սեփական ստեղծագործություններ։
Նրա խոսքերով՝ դա պետք է լիներ մեկ փոքրիկ ցուցադրություն։
Բայց ցուցադրությունը հաջողություն էր ունեցել։
Մեկը գնել էր նկարը։
Հետո մեկ ուրիշ պատկերասրահ առաջարկել էր նոր ցուցահանդես կազմակերպել։
Եվ Սիլվիան շարունակել էր լռել։
— Ամեն անգամ մտածում էի, որ հետո ամեն ինչ կբացատրեմ,— ասաց նա։
Նայեցի նրան։
— Քսաներկու տարի շարունակ դրա մասին մտածո՞ւմ էիր։
Սիլվիայի աչքերը լցվեցին արցունքներով։
Բայց այդ պահին նրա արցունքներն ինձ ոչինչ չէին ասում։
Երբ դուրս եկանք պատկերասրահից, Քեյթը ճանապարհին գրեթե չէր խոսում։
Ես նույնպես։
Տուն հասնելուն պես զանգեցի Վիկտորին։
— Որտե՞ղ ես։
— Տանն եմ, սիրելի՛ս։ Ի՞նչ է պատահել։
— Սպասիր ինձ։ Խոսելու բան ունենք։
Քսան րոպե անց մտա մեր տուն։
Վիկտորը նստած էր հյուրասենյակում ու հեռուստացույց էր դիտում։
— Այսօր լավ օր ունեցա՞ք,— հարցրեց նա։
Նայեցի նրան։
Երեսունմեկ տարվա ամուսնություն։
Միասին մեծացրած երեխա։
Տուն։
Հազարավոր սովորական երեկոներ։
Եվ մարդը, որը նստած էր իմ առաջ, քսաներկու տարի շարունակ գիտեր մի բան, որն ինձ համար կարող էր ամբողջ կյանքս փոխել։
— Այսօր իմ նկարներից մեկը տեսա։
Վիկտորը դանդաղ անջատեց հեռուստացույցը։
— Ի՞նչ նկար։
— Կապույտ բազկաթոռով։ Դեղին նավակով։
Նրա դեմքը փոխվեց։
— Օլիվիա՛…
— Քանի՞ նկար ես վաճառել, Վիկտո՛ր։
Նա երկար լռեց։
Հետո շշնջաց.
— Բոլորը։
Սիրտս կարծես կանգ առավ։
— Տասնչո՞րսն էլ։
Գլխով արեց։
— Այո։
— Իսկ հետո ինձ ասացիր, որ ջրից ոչնչացե՞լ են։
Նա աչքերը փակեց։
— Ես այլ ելք չունեի։
Այդ նախադասությունն ինձ այնքան զայրացրեց, որ ստիպված եղա մի քանի անգամ խորը շունչ քաշել։
— Այլ ելք չունեի՞ր։
— Պարտքեր ունեի։ Կարող էինք կորցնել մեր տունը։
— Մենք այն ժամանակ վարձով էինք ապրում։
Նա գլուխն իջեցրեց։
— Գիտեմ։
— Այդ դեպքում ո՞ր տունն էինք կորցնելու։
Վիկտորը ոչինչ չասաց։
— Ի՞նչ էիր թաքցնում ինձանից։
Վերջապես նա խոստովանեց։
Պարզվեց՝ տարիներ առաջ մի գործընկերոջ հետ փորձել էր փոքրիկ արտադրական գործ սկսել։
Ինձ ասել էր, թե պարզապես լրացուցիչ աշխատանք է վերցրել։
Բայց իրականում վերցրել էր մեծ վարկ, երաշխավորել նաև գործընկերոջ պարտավորություններից մի մասը և վերջում կանգնել վճարումների լուրջ խնդրի առաջ։
Երբ Սիլվիան առաջարկել էր նկարների համար տասնութ հազար դոլար վճարել, նա տեսել էր պարտքերից արագ ազատվելու հնարավորություն։
— Ես մտածում էի՝ դու միևնույն է այլևս չես նկարում։
Նայեցի նրան։
— Բայց ես նկարում էի։
— Հազվադեպ։
— Որովհետև աշխատում էի, երեխա էի մեծացնում, ընտանիքով էի զբաղվում։
Վիկտորը լռեց։
— Եվ դու որոշեցիր, որ իմ տարիների աշխատանքը կարող ես վաճառել՝ առանց ինձ հարցնելու։
— Ես կարծում էի՝ հետո կհասկանաս։
— Իսկ ինչո՞ւ ինձ ասացիր, որ ոչնչացել են։
Նա գլուխը բարձրացրեց։
— Որովհետև գիտեի՝ երբեք չէիր համաձայնի։
Այդ մի նախադասությունը վերջնականապես կործանեց իմ վստահությունը։
Նա գիտեր, որ ես կհրաժարվեի։
Եվ հենց դրա համար էր ինձ խաբել։
Բայց հաջորդ օրը պարզվեց, որ սա դեռ ամբողջ պատմությունը չէր։
Սիլվիան ինձ էլեկտրոնային փոստով ուղարկեց քսաներկու տարվա վաղեմության մի փաստաթղթի պատճեն։
Նրա խոսքով՝ ժամանակին Վիկտորն այդ փաստաթուղթը ներկայացրել էր որպես իմ համաձայնությունը նկարները վաճառելու վերաբերյալ։
Բացեցի ֆայլը։
Վերջին էջում տեսա ստորագրությունս։
Իմ անունը։
Իմ ազգանունը։
Բայց ես այդ թուղթը երբեք չէի ստորագրել։
Փաստաթղթում նույնիսկ նշված էր, թե համաձայն եմ աշխատանքների սեփականության և որոշ օգտագործման իրավունքների փոխանցմանը։
Նայեցի ստորագրությանը։
Այն շատ նման էր իմ ձեռագրին։
Բայց մի մանրուք կար, որը Վիկտորը չէր նկատել։
Ես նկարչական աշխատանքներիս վրա ստորագրում էի իմ մինչամուսնական ազգանունով։
Իսկ այդ փաստաթղթում օգտագործված էր ամուսնուս ազգանունը։
Իհարկե, դա ինքնին չէր ապացուցում կեղծիքը։
Բայց ես հաստատ գիտեի՝ այդ փաստաթուղթը չէի ստորագրել։
Դիմեցի իրավաբանի։
Նա ուսումնասիրեց իմ հավաքած նյութերը և ասաց, որ պետք է պարզել՝ ով է պատրաստել փաստաթուղթը, ինչ իրավունքներ են իրականում փոխանցվել, և ինչպես են ստեղծագործությունները տարիներ շարունակ վաճառվել ուրիշ մարդու անունով։
Միաժամանակ խնդրեց պահպանել բոլոր ապացույցները։
Այդ երեկո սկսեցի փնտրել հին իրերս։
Պահարանի վերևի դարակում դեռ մի ստվարաթղթե արկղ ունեի։
Ներսում կային ուսանողական տարիների տետրեր, մի քանի նամակ և լուսանկարներ։
Երբ բացեցի արկղը, գտա այն, ինչի մասին ամբողջովին մոռացել էի։
Իմ հին էսքիզների տետրը։
Բացեցի։
Էջերից մեկում պատուհան էր։
Կողքին՝ կապույտ բազկաթոռի նախնական ուրվագիծը։
Հաջորդ էջում՝ նույն պատկերը փոքրիկ դեղին նավակով։
Թերթերի վրա իմ ձեռքով ամսաթվեր կային։
Բոլորը՝ քսաներկու տարուց ավելի վաղեմության։
Բայց ամենակարևոր ապացույցը տետրի մեջ չէր։
Քեյթը գտավ այն։
Այդ երեկո աղջիկս եկավ մեր տուն՝ ձեռքին հին լուսանկարների ծրար։
— Մա՛մ, հիշո՞ւմ ես՝ փոքր ժամանակ քո արվեստանոցում ինձ նկարում էիր։
Ժպտացի։
— Իհարկե։
— Ես մի լուսանկար եմ գտել։
Նա ինձ մեկնեց փոքրիկ, գունաթափված լուսանկար։
Նկարում ես էի։
Երիտասարդ։
Երկար մազերով։
Արվեստանոցում՝ վրձինը ձեռքիս։
Իսկ իմ հետևում, պատին հենված, այն նույն նկարն էր։
Պատուհանը։
Կապույտ բազկաթոռը։
Դեղին նավակը։
Լուսանկարի հակառակ կողմում իմ մոր ձեռագրով գրված էր ամսաթիվը։
Այն արվել էր իբր ոչնչացումից մոտ մեկ տարի առաջ։
Քեյթը նայեց ինձ։
— Հիշում եմ, թե ինչպես էիր նկարում դա։
Ես արդեն լաց էի լինում։
— Իսկ դու հիշո՞ւմ ես նավակը,— հարցրի։
Նա ժպտաց։
— Իհարկե։ Ես էի մատով փչացրել։
Այդ պահին առաջին անգամ երկար տարիներից հետո զգացի, որ գուցե ամեն ինչ դեռ վերջնականապես կորած չէ։
Ոչ միայն այն պատճառով, որ կարող էի ապացուցել նկարի իրական պատմությունը։
Այլ որովհետև աղջիկս հիշում էր ինձ այնպիսին, ինչպիսին ես ինքս ինձ վաղուց մոռացել էի։
Հաջորդ ամիսները հեշտ չանցան։
Իրավաբանս կապ հաստատեց պատկերասրահի ղեկավարության հետ։
Ներկայացրինք հին լուսանկարները, էսքիզները, իմ մասնակցության մասին նախկին ցուցահանդեսների նյութերը և Սիլվիայի ուղարկած փաստաթուղթը։
Պատկերասրահը ժամանակավորապես դադարեցրեց վիճարկվող նկարի վաճառքը՝ մինչև դրա ծագման և հեղինակության հետ կապված հարցերը պարզվեին։
Սկսեցին ուսումնասիրել նաև Սիլվիայի մյուս վաղ շրջանի աշխատանքները։
Պարզվեց՝ իմ տասնչորս նկարներից յոթը դեռ ցուցադրվում էին տարբեր հավաքածուներում։
Մյուսները տարիների ընթացքում վաճառվել էին մասնավոր գնորդների։
Իհարկե, այդ բոլոր աշխատանքները միանգամից վերադարձնելու հնարավորություն չկար։
Իրավաբանն ինձ բացատրեց, որ ստեղծագործության հեղինակ լինելը, դրա ֆիզիկական սեփականությունը և օգտագործման իրավունքները տարբեր հարցեր են։
Պետք էր յուրաքանչյուր գործարք առանձին ուսումնասիրել։
Բայց ապացույցներն աստիճանաբար ավելանում էին։
Սիլվիայի մոտ պահպանվել էին հին գործարքի որոշ թղթեր։
Մեր նախկին արվեստանոցի սեփականատերը նույնպես կարողացավ հաստատել, որ ջրատարի վթարը չէր ոչնչացրել այնտեղ պահվող կտավները։
Իսկ Վիկտորը վերջապես ընդունեց, որ ինձանից գաղտնի վաճառել էր աշխատանքներս և ինքն էր ներկայացրել վիճարկվող համաձայնության փաստաթուղթը։
Նրա խոստովանությունն իրավական գործընթացի միայն մի մասն էր, բայց ինձ համար այն հաստատում էր այն ճշմարտությունը, որի հետ արդեն ստիպված էի ապրել։
Ամուսինս ոչ միայն փող էր վերցրել իմ աշխատանքների դիմաց։
Նա ինձ համոզել էր, որ դրանք այլևս գոյություն չունեն։
Եվ այդ սուտը փոխել էր իմ հաջորդ քսաներկու տարիները։
Վիկտորը փորձում էր ներողություն խնդրել։
Ասում էր, թե երբեք չէր պատկերացրել, որ Սիլվիան այդ նկարներով հայտնի կդառնա։
Մի օր նույնիսկ ասաց.
— Եթե իմանայի, որ դրանք մի օր այսքան կարժենան, հաստատ չէի վաճառի։
Նայեցի նրան։
— Ահա հենց դա է խնդիրը, Վիկտո՛ր։
Նա չհասկացավ։
— Ի՞նչը։
— Դու մինչև հիմա կարծում ես, որ հարցը դրանց գինն է։
Նա լռեց։
— Եթե նկարս այսօր արժենար ընդամենը հիսուն դոլար, քո արածը դրանից պակաս դաժան չէր դառնա։
Վիկտորի աչքերը լցվեցին արցունքներով։
— Ես քեզ սիրում եմ։
— Գուցե,— պատասխանեցի։— Բայց սիրելով մարդուն՝ իրավունք չունես որոշելու, թե նրա երազանքներն ինչ արժեն և երբ պետք է ավարտվեն։
Մենք որոշեցինք որոշ ժամանակ առանձին ապրել։
Չգիտեի՝ երբևէ կկարողանա՞մ վերականգնել վստահությունս։
Եվ չէի ուզում շտապ որոշում կայացնել միայն այն պատճառով, որ միասին երկար տարիներ էինք ապրել։
Մոտ մեկ տարի անց պատկերասրահում նոր, փոքրիկ ցուցադրություն կազմակերպվեց։
Այս անգամ ոչ Սիլվիայի անունով։
Իմ։
Դեռ շարունակվում էին որոշ աշխատանքների սեփականության ու հեղինակային իրավունքների հետ կապված գործընթացները, բայց երեք նոր նկար արդեն պատրաստել էի անձամբ։
Քեյթն էր համոզել ինձ նորից նկարել։
Սկզբում պարզապես վրձիններ ու ներկեր էր գնել։
Հետո սենյակիս մի անկյունում փոքրիկ սեղան էր տեղադրել։
Մի օր եկավ ու ասաց.
— Մա՛մ, պարտադիր չէ՝ գլուխգործոց ստեղծես։ Պարզապես մի անգամ փորձիր։
Առաջին նկարս սարսափելի էր ստացվել։
Առնվազն ինձ այդպես էր թվում։
Ձեռքերս չէին ենթարկվում։
Գույները չէի կարողանում ճիշտ խառնել։
Նյարդայնացա ու քիչ էր մնում ամբողջը աղբը նետեի։
Բայց Քեյթը կանգնեցրեց ինձ։
— Դու ինձ սովորեցնում էիր, որ մարդ առաջին փորձից ամեն ինչ չի կարողանում։
Ես ծիծաղեցի։
— Ես քեզ այդպե՞ս էի ասում։
— Այո։ Ու հիմա ինքդ պետք է հիշես։
Շարունակեցի նկարել։
Ամեն օր մի քիչ։
Հետո ավելի երկար։
Եվ կամաց-կամաց այն զգացողությունը վերադարձավ։
Այն նույնը, որ ունեցել էի երիտասարդ ժամանակ, երբ գիշերները չէի նկատում՝ ինչպես են ժամերն անցնում։
Իմ առաջին փոքրիկ ցուցադրության օրը պատկերասրահ եկան ընդամենը մի քանի տասնյակ մարդ։
Բայց ինձ համար դա աշխարհի ամենակարևոր երեկոն էր։
Ներս մտնելիս Քեյթը բռնել էր ձեռքս։
Մենք կանգ առանք նոր նկարներից մեկի առաջ։
Այնտեղ բաց պատուհան էր։
Կողքին՝ կապույտ բազկաթոռ։
Իսկ աթոռի վրա՝ փոքրիկ դեղին թղթե նավակ։
Բայց այս անգամ նավակի ծայրը ծռված չէր։
Ես հատուկ այնպես էի նկարել, որ այն ուղիղ կանգնած լիներ։
Քեյթը երկար նայեց նկարին։
Հետո ժպտաց։
— Մա՛մ, նավակը վերջապես շտկե՞լ ես։
Գլուխս տարուբերեցի։
— Ոչ, սիրելի՛ս։
— Այդ դեպքում ինչո՞ւ է ուղիղ։
Մի պահ մտածեցի։
Հետո պատասխանեցի.
— Որովհետև սա հին նկարի շարունակությունը չէ։ Սա նոր նկար է։
Քեյթը գրկեց ինձ։
Եվ հենց այդ պահին հասկացա մի բան։
Քսաներկու տարի շարունակ մտածել էի, որ կորցրել եմ իմ կյանքի ամենակարևոր ստեղծագործությունները։
Բայց իրականում կորցրել էի շատ ավելին՝ հավատս, որ դեռ կարող եմ ստեղծագործել։
Ամուսինս վերցրել էր իմ նկարները։
Ընկերուհիս՝ դրանց հեղինակությունը։
Բայց այն ձեռքերը, որոնցով ես նկարել էի դրանք, ամբողջ այդ ընթացքում ինձ հետ էին։
Ու հիմա, վերջապես, ես նորից նկարում էի։
Այս անգամ՝ իմ անունով։
