Վեց ամիս շարունակ փոստատարը մորս հասցեագրված նամակները վերադարձնում էր՝ նշելով, թե ստացողը մահացել է։ Բայց մայրս ողջ էր, առողջ և ապրում էր ինձ հետ։ Երբ առաջին անգամ իմացա այդ մասին, մտածեցի՝ սովորական սխալ է։
Գնացի փոստային բաժանմունք։
Աշխատակցուհին ստուգեց հասցեն, հետո մի պահ լռեց։
— Ձեր մոր անունը Սուսաննա՞ է։
— Այո։
— Իսկ նա իսկապե՞ս ողջ է։
Ես ապշեցի։
— Իհարկե։ Այս առավոտ միասին նախաճաշել ենք։
Կինը զանգահարեց ղեկավարին։
Մի քանի րոպե անց փոքրիկ պահարանից հանեցին տասնինը չբացված ծրար։
— Այս նամակները բերվել են մեզ մոտ՝ սխալ վերադարձների հարցը պարզելու համար,— բացատրեց աշխատակցուհին։
Առաջին ծրարի վրա մորս ձեռագիր հասցեն էր, իսկ հետադարձ հասցեն՝ կրտսեր եղբորս։
Նա արդեն յոթ տարի արտասահմանում էր ապրում։
Մայրս կարծում էր, թե որդին այլևս չի ցանկանում իր հետ խոսել։
Բայց ծրարի վրա գրված էր. «Մա՛մ, խնդրում եմ, գոնե այս մեկը կարդա»։
Ես լուսանկարեցի ծրարը և ուղարկեցի մորս։
Նա անմիջապես զանգեց։
— Անո՛ւշ, որտե՞ղ ես։
— Փոստում, մա՛մ։
— Ոչ մի տեղ չգնաս։ Ես հիմա գալիս եմ։
Քսան րոպե անց մայրս ներս մտավ։
Նա վերցրեց առաջին ծրարը, բայց դեռ չբացած՝ հանկարծ հարցրեց.
— Իսկ ո՞վ է ասել, որ ես մահացել եմ։
Փոստային բաժանմունքի ղեկավարը նայեց համակարգչին։
Հետո կամաց պատասխանեց.
— Այդ տեղեկությունը վեց ամիս առաջ փոխանցել է ձեր ավագ որդին։
Մայրս նստեց մոտակա աթոռին։
— Կարե՞նը։
Ես զգացի, թե ինչպես է ձեռքերս սառչում։
Որովհետև հենց Կարենն էր ամեն շաբաթ գալիս մեզ հյուր և ասում.
— Մա՛մ, եթե Արթուրը ցանկանար քեզ տեսնել, վաղուց մի լուր կտար։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Իմ անունը Անուշ է։ Քառասունհինգ տարեկան եմ։
Մայրս՝ Սուսաննան, յոթանասունչորս տարեկան է։
Նա վերջին երեք տարիներին ինձ հետ է ապրում։
Հայրս մահանալուց հետո չցանկացավ մենակ մնալ հին բնակարանում։
Մենք որոշեցինք, որ ինձ մոտ ավելի հարմար կլինի։
Մայրս շատ աշխույժ կին է։
Իր գործերն ինքն է անում։
Սիրում է բակում ծաղիկներ աճեցնել։
Երբեմն օգնում է թոռներին դասերով։
Բայց վերջին տարիներին նրան մի բան շատ էր տխրեցնում։
Կրտսեր որդին՝ Արթուրը։
Նրանք յոթ տարի գրեթե չէին խոսել։
Արթուրը երիտասարդ տարիներին մեկնել էր արտասահման աշխատելու։
Սկզբում հաճախ էր զանգում։
Հետո մոր հետ վիճել էր։
Պատճառը նրա որոշումն էր ամուսնանալ մի աղջկա հետ, որին մեր ավագ եղբայրը՝ Կարենը, չէր հավանում։
Կարենն ամեն անգամ կրկնում էր.
— Արթուրը մեր ընտանիքը մոռացել է։
Մայրս վիրավորվել էր։
Մի անգամ հեռախոսով վիճել էին, և Արթուրն ասել էր.
— Եթե ինձ այսպես չեք ընդունում, այլևս չեմ զանգի։
Դրանից հետո կապը գրեթե կտրվել էր։
Ես երբեմն նրան հաղորդագրություններ էի ուղարկում, բայց պատասխանները կարճ էին։
Հետագայում նա փոխել էր հեռախոսահամարը։
Հասցեն էլ հստակ չգիտեինք։
Մայրս հաճախ էր ասում.
— Գոնե իմանայի՝ ողջ ու առողջ է։
Իսկ Կարենը միշտ պատասխանում էր.
— Եթե ուզենա, ինքը կգտնի մեզ։
Այդ պատճառով էլ փոստում եղած ծրարներն ինձ ապշեցրին։
Արթուրը մեզ չէր մոռացել։
Նա ամիսներ շարունակ նամակներ էր ուղարկել։
Փոստային բաժանմունքում պարզաբանեցին, որ մայրիկիս մահվան մասին չստուգված տեղեկությունը աշխատակիցներից մեկը սխալմամբ օգտագործել է առաքումները վերադարձնելու համար։
Վերջին խմբաքանակի նամակները վերադարձվել էին ուղարկողին։
Արթուրը դրանք հավաքել և այս անգամ անձամբ բերել էր բաժանմունք՝ պարզելու, թե ինչու են բոլորը վերադարձվում։
Նա թողել էր տասնինը ծրարները և խնդրել գրանցել բողոք։
Հենց այդ պատճառով էլ դրանք պահարանում էին։
Եվ մենք պատահաբար հայտնվել էինք այնտեղ նույն օրը։
Մայրս խնդրեց վերադարձնել իրեն հասցեագրված նամակները։
Աշխատակցուհին բացատրեց, որ նախ պետք է դրանք պատշաճ կերպով հանձնել հասցեատիրոջը՝ հաստատելով ինքնությունը։
Մայրս ներկայացրեց փաստաթուղթը։
Եվ վերջապես ստացավ ծրարները։
Առաջինը բացեց դողացող ձեռքերով։
Արթուրը գրել էր.
«Մա՛մ, գիտեմ, որ երկար ժամանակ քեզանից հեռու եմ եղել։ Բայց ուզում եմ խոսենք։ Ես հայր եմ դարձել։ Դու թոռնուհի ունես՝ Մարի անունով։ Նա արդեն վեց տարեկան է և ամեն օր հարցնում է՝ ինչու իր տատիկին երբեք չի տեսել»։
Մայրս սկսեց արտասվել։
Հաջորդ նամակում փոքրիկ աղջկա նկարն էր։
Մարին ծաղիկներ էր նկարել։
Ներքևում գրված էր.
«Տատի՛կ, ես քեզ չեմ ճանաչում, բայց ուզում եմ հանդիպել»։
Մայրս սեղմեց թուղթը կրծքին։
— Անո՛ւշ, ես թոռնուհի ունեմ։
Ես գրկեցի նրան։
Բայց նրա ուրախության կողքին մի ծանր հարց կար։
Ինչո՞ւ էր Կարենը հայտնել, թե մայրս մահացել է։
Այդ երեկո նրան կանչեցինք մեր տուն։
Կարենը եկավ սովորականի պես։
Ձեռքին մրգերով տոպրակ կար։
— Ի՞նչ է պատահել, որ այդքան շտապ կանչեցիք։
Մայրս սեղանին դրեց տասնինը ծրարները։
Եղբորս դեմքը փոխվեց։
— Դրանք որտեղի՞ց։
— Փոստից,— պատասխանեցի։— Որտեղից իմացանք, որ դու հայտարարել ես, թե մայրիկը մահացել է։
Կարենը երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես պարզապես չէի ուզում, որ Արթուրը նորից բոլորիս կյանքը խառնի։
Մայրս վեր կացավ։
— Դու ինձ մահացած ես ներկայացրե՞լ։
— Մա՛մ, ես մտածում էի՝ քեզ պաշտպանում եմ։
— Ինչի՞ց։
Նա չպատասխանեց։
Վերջապես Կարենը խոստովանեց։
Վեց ամիս առաջ Արթուրը գտել էր նրա համարը։
Զանգել էր։
Ասել էր, որ ցանկանում է մորը հրավիրել իր մոտ՝ մի քանի ամիս ապրելու։
Նա պատրաստ էր ճանապարհի ծախսերը հոգալ և կազմակերպել այցելությունը։
Կարենը չէր ցանկացել, որ մայրը մեկնի։
Նա ամուսնալուծությունից հետո երկու երեխա էր մեծացնում։
Մայրս շաբաթվա մի քանի օրը օգնում էր երեխաներին խնամել։
Ավագը դպրոց էր գնում։
Փոքրիկը՝ մանկապարտեզ։
Կարենն ասում էր, որ առանց մոր օգնության չի կարողանա աշխատել։
— Ես վախեցա, որ եթե Արթուրը քեզ տանի, այլևս չես վերադառնա,— ասաց նա։
Մայրս զարմացած նայեց։
— Իսկ դու որոշեցի՞ր, որ ավելի լավ է նրան ասես՝ ես մահացել եմ։
Կարենը գլուխը կախեց։
— Ես նրան ուղիղ այդպես չեմ ասել։ Երբ սկսեց նամակներ ուղարկել, փոստի աշխատակցին հայտնեցի, թե այդ հասցեով ստացողն այլևս չկա։ Հետո, երբ հարցրեց՝ մահացե՞լ է, ասացի՝ այո։
Ես զգացի, թե ինչպես է ներսումս բարկությունը բարձրանում։
— Կարե՛ն, դու պատկերացնո՞ւմ ես՝ ինչ ես արել։
Նա լուռ էր։
Մայրս նստեց։
Երկար նայում էր որդուն։
Հետո ասաց.
— Ես քեզ սիրում եմ։ Քո երեխաներին էլ։ Բայց դու իրավունք չունեիր որոշել՝ ում նամակները պիտի ստանամ։
Կարենը սկսեց արդարանալ։
— Մա՛մ, ես մենակ չէի կարողանում ամեն ինչ հասցնել։
Մայրս պատասխանեց.
— Այդ դեպքում պիտի օգնություն խնդրեիր, ոչ թե ինձ զրկեիր մյուս որդուս հետ կապվելու հնարավորությունից։
Այդ խոսքերը լսելիս ես հասկացա, թե որքան բան էր մեր ընտանիքը սովորել լռությամբ լուծել։
Մենք չէինք հարցնում՝ մայրս ինչ է ուզում։
Պարզապես մտածում էինք, որ գիտենք։
Հաջորդ օրը փոստային բաժանմունքում պաշտոնական բողոք ներկայացրինք։
Պահանջեցինք պարզել, թե ինչպես էր առանց համապատասխան ստուգման մորս հասցեագրված նամակների վրա մահվան նշում դրվել։
Բաժանմունքը սկսեց ներքին ուսումնասիրություն։
Միաժամանակ Արթուրի թողած կոնտակտային տվյալներով փորձեցինք կապ հաստատել նրա հետ։
Այս անգամ զանգին պատասխանեց հենց ինքը։
Երբ մայրս լսեց նրա ձայնը, ձեռքերն սկսեցին դողալ։
— Արթո՞ւր։
Հեռախոսի մյուս կողմում լռություն տիրեց։
Հետո լսվեց.
— Մա՞մ։
Մայրս սկսեց արտասվել։
— Ես ողջ եմ, տղա՛ս։
Արթուրը շնչակտուր հարցրեց.
— Իսկ ինչո՞ւ էին բոլոր նամակներս վերադարձնում։
Մայրս պատասխանեց.
— Երկար պատմություն է։ Բայց հիմա ուզում եմ քեզ լսել։
Նրանք խոսեցին գրեթե երկու ժամ։
Մի շաբաթ անց Արթուրը եկավ Հայաստան։
Նրա հետ՝ կինը և վեցամյա Մարին։
Օդանավակայանում մայրս կանգնած էր ծաղիկներով։
Երբ փոքրիկ աղջիկը մոտեցավ, մի պահ երկուսն էլ լուռ նայեցին իրար։
Հետո Մարին հարցրեց.
— Դու իմ տատի՞կն ես։
Մայրս ծնկի իջավ։
— Այո, սիրելի՛ս։
Աղջիկը գրկեց նրան։
Եվ այդ պահին մայրս այնքան ուժեղ արտասվեց, որ մենք բոլորս հուզվեցինք։
Արթուրը մոտեցավ։
— Ների՛ր ինձ, մա՛մ, որ տարիներ առաջ քեզ վիրավորեցի։
Մայրս բռնեց նրա ձեռքը։
— Մենք երկուսս էլ սխալներ ենք արել։ Հիմա ժամանակ ունենք խոսելու։
Կարենը այդ հանդիպմանը չէր եկել։
Մայրս չէր ստիպել։
Նա միայն ասել էր.
— Երբ պատրաստ լինի իր արածի համար պատասխանատվություն վերցնել, կխոսենք։
Մի քանի շաբաթ անց եղբայրս սկսեց օգնություն կազմակերպել երեխաների խնամքի համար, որպեսզի այլևս ամբողջ պատասխանատվությունը մորս վրա չդնի։
Մորս հետ նրա հարաբերությունները միանգամից չուղղվեցին։
Բայց վերջապես Կարենը հասկացավ, որ մորը սիրելը և նրա կյանքը վերահսկելը տարբեր բաներ են։
Երեք ամիս անց մայրս որոշեց գնալ Արթուրի մոտ՝ մի քանի շաբաթ հյուր։
Ես օգնեցի պատրաստել ճամպրուկը։
Նա փոքրիկ պայուսակի մեջ դրեց բոլոր տասնինը ծրարները։
Հարցրի.
— Մա՛մ, ինչո՞ւ ես նամակներն էլ տանում։
Նա ժպտաց։
— Որ մի օր Մարին մեծանա, ցույց տամ՝ որքան երկար էր իր հայրիկը փորձում ինձ գրել։
Հետո ավելացրեց.
— Եվ որ ինքս էլ չմոռանամ՝ եթե ինչ-որ մեկին կարոտում ես, երբեմն պետք է ինքդ էլ առաջին քայլն անես։
Ես գրկեցի նրան։
Այդ օրը, երբ գնացել էի փոստային բաժանմունք, ընդամենը ուզում էի պարզել մի տարօրինակ սխալ։
Ինչո՞ւ են ողջ մարդուն մահացած համարում։
Բայց պարզվեց՝ դրա հետևում մեր ընտանիքի ամենացավոտ խաբեություններից մեկն էր։
Վեց ամիս շարունակ մորս նամակները վերադարձել էին ուղարկողին։
Իսկ մայրս ամեն երեկո մտածել էր, թե կրտսեր որդին այլևս իրեն չի հիշում։
Երբ նա վերջապես բացեց առաջին ծրարը, իմացանք, որ Արթուրը ոչ միայն հիշում էր մորը, այլև ամբողջ այդ ընթացքում փորձում էր վերադառնալ նրա կյանք։
Եվ այս անգամ ոչ ոք իրավունք չուներ նրանց փոխարեն որոշելու՝ հանդիպե՞ն, թե՞ ոչ։
