Վաթսուներկու տարեկանում առաջին անգամ ծով գնացի։ Երկրորդ օրը հյուրանոցի աշխատակիցը խնդրեց անմիջապես ազատել սենյակս, որովհետև իմ փոխարեն արդեն ուրիշ մարդ էր վճարել։
Երբ որդիս ասաց, որ ինձ ծով է ուղարկելու, ուրախությունից երեք գիշեր չքնեցի։
Վաթսուներկու տարեկան էի։
Ամբողջ կյանքում ուրիշների արձակուրդների լուսանկարներն էի նայել ու մտածել՝ մի օր էլ ես ծով կտեսնեմ։
Որդիս՝ երեսունհինգամյա Հայկը, ասաց.
— Մա՛մ, էս տարի վերջապես գնալու ես։ Մի ամբողջ շաբաթ կմնաս Բաթումում։
Մի քանի անգամ հարցրի՝ գումարը հերիքո՞ւմ է։
— Մա՛մ, ամեն ինչ վճարված է։ Դու ուղղակի հանգստացի՛ր։
Գնացի։
Առաջին օրը ժամերով նստած էի ծովի մոտ։ Չէի կարողանում հավատալ, որ վերջապես այնտեղ եմ։
Երկրորդ առավոտյան վաղ արթնացա, նախաճաշեցի ու պատրաստվում էի լողափ գնալ, երբ սենյակի հեռախոսը զանգեց։
Ընդունարանի աշխատակիցն էր։
— Տիկի՛ն Արփինե, խնդրում ենք մինչև ժամը տասներկուսը ազատել սենյակը։ Ձեր ամրագրումն այսօր ավարտվում է։
Շփոթվեցի։
— Ինչպե՞ս թե ավարտվում է։ Ես յոթ օր պիտի մնամ։
— Մեր տվյալներով ձեր որդու անունով երկու գիշեր է ամրագրված։ Այսօրվանից նույն սենյակը վճարել է մեկ ուրիշ հյուր։
Անմիջապես զանգեցի Հայկին։
Նա չպատասխանեց։
Երկրորդ զանգին վերցրեց։
— Մա՛մ, ի՞նչ է եղել։
— Հայկ, ասում են՝ պիտի դուրս գամ սենյակից։ Ասում են՝ ուրիշ մարդ է վճարել։
Երկար լռեց։
Հետո կամաց ասաց.
— Մա՛մ, ես գիտեմ՝ ով է վճարել։
— Ո՞վ։
— Լենայի մաման։
Լենան հարսս էր։
Նրա մայրը՝ Ալվարդը, իմ տարիքին մոտ կին էր։ Մենք լավ հարաբերություններ ունեինք։
— Այսինքն՝ Ալվարդն իմ սենյա՞կն է վերցրել։
Հայկը ծանր շունչ քաշեց։
— Մա՛մ, ես շատ էի վախենում, որ հենց էսպես կիմանաս։
Հեռախոսը քիչ էր մնում ձեռքիցս ընկներ։
— Ի՞նչ պիտի իմանայի։
Որդիս մի քանի վայրկյան լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես քեզ ամբողջ շաբաթվա համար տեղ չեմ ամրագրել։ Միայն երկու գիշեր։ Մնացած օրերը սկզբից Լենայի մոր համար էին նախատեսված։
Դրսում ծովն էր փայլում։
Իսկ ես կանգնած էի հյուրանոցի սենյակի մեջտեղում՝ դեռ չբացված ճամպրուկիս կողքին, ու առաջին անգամ մտածեցի, որ որդիս ինձ ծով էր ուղարկել ոչ թե հանգստանալու, այլ պարզապես իր խոստումը մի կերպ կատարած երևալու համար։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Մի քանի վայրկյան չէի կարողանում խոսել։
— Հայկ, դու ինձ ասեցիր՝ մի ամբողջ շաբաթ։
— Գիտեմ, մա՛մ։
— Դու նույնիսկ ասացիր՝ շորերդ շատ վերցրու, երեկոները ցուրտ կլինի։
— Գիտեմ։
— Բա ինչո՞ւ երկու գիշեր ես ամրագրել։
Նա ծանր շունչ քաշեց։
— Էդքան գումար ունեի։
Այդ պահին նեղվածքս ոչ թե նրա գումարի պակասից էր։
Ես գիտեի՝ Հայկը ընտանիք ունի։
Երկու երեխա։
Բնակարանի վարկ։
Աշխատանքի ծանր շրջան։
Եթե սկզբից ասեր՝ երկու օր կարող եմ ուղարկել, ես էլի ուրախ կլինեի։
Գուցե իմ գումարն ավելացնեի։
Գուցե մի քիչ ավելի համեստ հյուրանոց ընտրեի։
Բայց ինձ ասել էր՝ ամեն ինչ պատրաստ է։
Ու հիմա ուրիշ երկրում՝ առաջին անգամ ծով տեսնելու երկրորդ օրը, պիտի արագ որոշեի՝ ինչ անել։
— Իսկ Լենայի մայրը ինչո՞ւ է հենց էս սենյակում մնալու,— հարցրի։
Հայկը պատասխանեց.
— Լենան դեռ գարնանն էր իր մոր համար ամրագրել։ Հինգ օրով։ Նույն հյուրանոցում, նույն սենյակը։
— Ու դու՞։
— Ես տեսա, որ դրանից առաջ երկու օր ազատ է։ Մտածեցի՝ քեզ էլ կուղարկեմ։
— Բայց ինչո՞ւ ասեցիր՝ շաբաթ։
Նա լռեց։
Հետո հազիվ լսելի պատասխանեց.
— Որովհետև քեզ խոստացել էի։
Չհասկացա։
— Այսինքն՝ խոստումդ չկատարելու փոխարեն որոշեցիր ինձ խաբե՞լ։
Նա փորձեց արդարանալ։
— Մա՛մ, մտածում էի՝ երկու օր հետո կասեմ՝ մի գործ է առաջացել, պիտի շուտ վերադառնաս։
Դա ամենացավոտ խոստովանությունն էր։
Նա ոչ միայն կարճացրել էր իմ արձակուրդը։
Նախապես ծրագրել էր նաև այն պատճառը, որով ինձ տուն էր վերադարձնելու։
— Իսկ Լենան գիտե՞ր։
— Գիտեր, որ քեզ երկու օրով եմ ուղարկել։
— Գիտե՞ր, որ ինձ յոթ օր ես ասել։
Հայկը երկար լռեց։
— Չէ՛։
— Ալվարդը՞։
— Ինքն էլ չգիտի։
Աչքերս լցվեցին։
Հարսս իր մոր համար հանգիստ արձակուրդ էր կազմակերպել։
Նրա մայրը պիտի գար իրեն պատկանող ամրագրված սենյակ։
Ոչ մեկն իմ դեմ չէր որոշում կայացրել։
Միայն որդիս էր փորձում միաժամանակ երկու տարբեր խոստում կատարել՝ առանց ընդունելու, որ դրանցից մեկն արդեն խախտել է։
— Մա՛մ, հիմա մեքենա կուղարկեմ, տուն կվերադառնաս,— ասաց Հայկը։
Նայեցի բաց պատուհանից։
Ծովն այնքան մոտ էր, որ լսվում էր ալիքների ձայնը։
Հետո հարցրի.
— Իսկ եթե ես չուզեմ տուն վերադառնալ։
Նա զարմացավ։
— Բա որտե՞ղ կմնաս։
— Դեռ չգիտեմ։
— Մա՛մ, անծանոթ քաղաքում մենակ ես։
— Գիտեմ։
— Դու լեզուն էլ լավ չգիտես։
— Հայկ, ես վաթսուներկու տարեկան եմ։ Ոչ թե վեց։
Նա լռեց։
Ես շարունակեցի.
— Եթե նախապես ասեիր, որ երկու օր է վճարված, ես ինքս կմտածեի՝ ինչպես շարունակեմ։ Բայց դու որոշել ես, որ երկու օրից ավել ծով տեսնելու կարիք չունեմ։
— Ես էդպես չեմ մտածել։
— Ուրեմն ինչի՞ համար էիր պատրաստվում ինձ տուն կանչել։
Պատասխան չուներ։
Իջա ընդունարան։
Ժամը տասնմեկն էր։
Աշխատակիցը քաղաքավարի բացատրեց, որ իմ ամրագրումն ավարտվում է կեսօրին, և հաջորդ հյուրի ժամանումից առաջ սենյակը պիտի պատրաստեն։
Նա չգիտեր մեր ընտանեկան պատմությունը։
Իր աշխատանքն էր անում։
Ես հարցրի՝ ուրիշ ազատ սենյակ ունե՞ն։
Չկար։
Բայց աշխատակիցն առաջարկեց օգնել մոտակայքում այլ կացարան գտնել։
Ես նստեցի ընդունարանի փոքրիկ բազմոցին։
Պայուսակից հանեցի դրամապանակս։
Այնտեղ ունեի իմ տարիներով հավաքած խնայողությունների մի մասը։
Մինչ ուղևորությունը Հայկին առաջարկել էի վճարել արձակուրդիս ծախսերի մի մասը։
Նա չէր համաձայնել։
— Մա՛մ, նվեր է։ Քո գումարին ձեռք մի՛ տուր։
Հիմա առաջին անգամ մտածեցի՝ գուցե այդ գումարը հենց ինձ համար էր պետք պահպանել։
Որ ինքս որոշեի՝ ուր գնալ։
Հեռախոսս զանգեց։
Լենան էր։
— Մամա՛, Հայկը պատմեց։ Ես չգիտեի, որ քեզ ամբողջ շաբաթ է խոստացել։
Նրա ձայնից զգացվում էր՝ շատ անհարմար վիճակում է։
— Գիտեմ, Լենա՛ ջան։
— Ես կարող եմ իմ մոր հետ խոսել։ Կասեմ՝ թող քեզ սենյակը զիջի։
— Չէ՛։
— Բայց դու արդեն էստեղ ես։
— Իսկ քո մայրը՞։ Նա էլ է արձակուրդի սպասել։
Լենան լռեց։
Հետո ասաց.
— Կարող ենք ուրիշ տեղ ամրագրել քեզ համար։ Ես կվճարեմ։
Ես շնորհակալություն հայտնեցի։
Բայց խնդրեցի չշտապել։
— Ուզում եմ նախ ինքս փորձել գտնել։
Լենան պատասխանեց.
— Լավ, մամա՛։ Եթե օգնության կարիք ունենաս, կասես։
Այդ խոսքերն ինձ ավելի շատ օգնեցին, քան պատրաստի լուծումը։
Որովհետև առաջին անգամ ինձ ոչ թե ուղղություն էին տալիս, այլ հարցնում՝ ինչ եմ ուզում։
Ընդունարանի աշխատակցի օգնությամբ գտա մոտակայքում փոքրիկ հյուրատուն։
Այն ընդամենը տասնհինգ րոպե քայլելու հեռավորության վրա էր։
Գինը զգալիորեն ցածր էր։
Սենյակը պարզ էր։
Մի մահճակալ։
Փոքրիկ պահարան։
Պատուհանից ծովը չէր երևում։
Բայց կար մաքուր լոգասենյակ ու փոքրիկ պատշգամբ։
Հյուրատան տիրուհին՝ Նունեն, հայերեն էլ էր խոսում։
Նա տարիներ առաջ Հայաստանից տեղափոխվել էր Բաթում։
Երբ լսեց, որ առաջին անգամ եմ ծով եկել, ժպտաց։
— Ուրեմն շուտ տուն չվերադառնաք։ Էս կողմերում շատ սիրուն տեղեր կան։
Ես ծիծաղեցի։
— Հենց դրա համար էլ նոր սենյակ եմ փնտրում։
Ամրագրեցի չորս գիշեր։
Իմ գումարով։
Երբ վերադարձա առաջին հյուրանոց՝ իրերս վերցնելու, Ալվարդը արդեն եկել էր։
Նա ինձ տեսնելուն պես ուրախացավ։
— Արփի՛ ջան, դու էստեղ ե՞ս։ Էս ինչ լավ հանդիպում է։
Հետո նկատեց ճամպրուկս։
— Գնո՞ւմ ես։
Նրա դեմքի արտահայտությունից հասկացա՝ ոչինչ չգիտի։
Մի պահ մտածեցի՝ գուցե չպատմեմ։
Բայց հետո որոշեցի՝ ուրիշների փոխարեն ճշմարտությունը թաքցնելու կարիք չկա։
— Ալվա՛րդ, Հայկն ինձ երկու օրով է տեղավորել էստեղ։ Ես մտածում էի՝ մի ամբողջ շաբաթ պիտի մնամ։ Իսկ էսօրվանից սենյակը քոնն է։
Նա զարմացած նայեց ինձ։
— Բայց ես դեռ գարնանն եմ վճարել։
— Գիտեմ։ Դու ոչ մի սխալ բան չես արել։
Նա շփոթվեց։
— Լենան գիտե՞ր։
— Ինքը իմացել է, որ երկու օրով եմ գալիս։ Բայց Հայկը ինձ ուրիշ բան էր ասել։
Ալվարդը մի պահ լռեց։
Հետո ասաց.
— Արի՛, սենյակում միասին մնանք։ Երկու մահճակալ կա, կխոսեմ ընդունարանի հետ, եթե թույլատրեն ու լրացուցիչ վճար լինի՝ կվճարենք։
Նայեցի նրան։
Նրա առաջարկն անկեղծ էր։
Բայց ես արդեն ուրիշ որոշում էի կայացրել։
— Շնորհակալ եմ, Ալվա՛րդ ջան։ Ես սենյակ եմ գտել։ Ու ուզում եմ էս մի քանի օրն ինքս կազմակերպել։
Նա ժպտաց։
— Դե ուրեմն գոնե մի երեկո միասին կճաշենք։
Համաձայնեցի։
Այդ երեկո առաջին անգամ մենակ գնացի ծովափնյա երկար զբոսանքի։
Ոչ ոք չէր ասում՝ ուր գնամ։
Ոչ ոք չէր որոշում՝ ինչ ժամի վերադառնամ։
Քայլում էի դանդաղ։
Մի նստարանի վրա նստեցի։
Նայում էի մարդկանց։
Մեկը շանը զբոսնելու էր տարել։
Մի երիտասարդ զույգ իրար հետ վիճում էր, հետո ծիծաղում։
Երեխաները վազում էին ալիքներից փախչելով։
Ես փոքր ժամանակ գյուղում էի մեծացել։
Հետո ամուսնացել էի։
Տարիներ շարունակ աշխատել էի կարի արտադրամասում։
Երկու երեխա մեծացրել։
Ամուսնուս մահից հետո ամեն ինչ ավելի դժվար էր դարձել։
Երբ երեխաներս մեծացան, իմ կյանքը սկսեցի կազմակերպել նրանց կարիքների շուրջ։
Մեկին պիտի օգնեի երեխաներին պահել։
Մյուսին՝ տուն տեղափոխվելիս։
Եվ ամեն անգամ, երբ ծով գնալու մասին էի մտածում, ասում էի.
— Հետո։
Հիմա այդ «հետոն» վերջապես եկել էր։
Բայց նույնիսկ այստեղ որդիս փորձել էր իմ փոխարեն որոշել՝ որքան կարող եմ մնալ։
Հաջորդ օրը Նունեն ինձ ցույց տվեց, թե ինչպես կարելի է քաղաքում անվտանգ ու մատչելի երթևեկել։
Տվեց մի քանի խորհուրդ՝ ինչ տեղեր այցելել, որտեղ լավ է մենակ քայլել, ինչից զգուշանալ։
Ես ոչ մի մեծ արկածախնդրության չգնացի։
Պարզապես սկսեցի ինքնուրույն ուսումնասիրել քաղաքը։
Առավոտյան շուտ գնում էի ծովափ։
Հետո փոքրիկ սրճարանում նախաճաշում։
Մի օր նստեցի զբոսայգում ու գրեթե մեկ ժամ պարզապես մարդկանց էի նայում։
Առաջին անգամ երկար ժամանակ ոչ մի տեղ չէի շտապում։
Երրորդ երեկոյան Ալվարդի հետ հանդիպեցինք։
Նա երկար պատմում էր իր օրից։
Հետո հարցրեց.
— Արփի՛, դու Հայկի վրա շա՞տ ես բարկացել։
Ես մի քիչ մտածեցի։
— Ավելի շատ վիրավորվել եմ։
— Բայց ինքը քեզ շատ է սիրում։
— Գիտեմ։
— Ուրեմն՞։
Նայեցի նրան։
— Սիրելը չի նշանակում, որ կարող է ինձ խաբել՝ մտածելով, թե ես փոքր երեխա եմ։
Ալվարդը գլխով արեց։
— Ճիշտ ես։
Հետո մի հետաքրքիր բան ասաց։
— Լենան էլ ինձ միշտ ուզում է ամեն ինչ պատրաստի կազմակերպել։ Բայց ես իրեն ասում եմ՝ թույլ տուր ինքս էլ մի քիչ գլուխ հանեմ։
Մենք երկուսով ծիծաղեցինք։
Այդ երեկո երկու մայր էինք՝ ոչ թե մրցակիցներ։
Եվ ոչ մեկս մյուսի արձակուրդը չէր խլել։
Չորրորդ օրը Հայկը զանգեց։
— Մա՛մ, ուզում եմ գամ քեզ մոտ։
Զարմացա։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև վատ բան եմ արել։ Ուզում եմ անձամբ ներողություն խնդրել։
Մի պահ մտածեցի։
— Հայկ, կարող ես գալ, երբ վերադառնամ։ Հիմա ուզում եմ իմ արձակուրդն ավարտել։
Նա լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Դու իսկապե՞ս լավ ես։
— Լավ եմ։
— Մենակ չե՞ս դժվարանում։
— Երբեմն դժվարանում եմ։ Բայց լուծում եմ։
Նա ծանր շունչ քաշեց։
— Ես քեզ թերագնահատել եմ, չէ՞։
— Հա՛, տղա՛ս։
Այդ պատասխանն առաջին անգամ հեշտությամբ տվեցի։
Երբ Հայաստան վերադարձա, Հայկը դիմավորեց ինձ։
Նա փորձեց վերցնել ճամպրուկս։
— Մա՛մ, տուր՝ տանեմ։
Տվեցի։
Ոչ թե որովհետև ինքս չէի կարող։
Պարզապես ուզում էի, որ օգնի։
Մեքենայի մեջ երկար ժամանակ լուռ էինք։
Հետո որդիս ասաց.
— Ես ուզում էի քեզ նվեր անել։ Ու երբ հասկացա՝ ամբողջ շաբաթվա համար գումար չի հերիքում, ամաչեցի ասել։
— Կարող էիր երկու օր ասել։
— Գիտեմ։
— Կարող էիր հարցնել՝ ուզում եմ իմ գումարն ավելացնել։
— Գիտեմ։
— Կարող էիր նույնիսկ ասել՝ էս տարի չենք կարող։
Հայկը գլխով արեց։
— Բայց ես էնքան էի ուզում ցույց տալ, որ արդեն կարող եմ քեզ հանգստի ուղարկել, որ չնկատեցի՝ դու ինքդ էլ կարող ես գնալ։
Նայեցի որդուս։
— Դու ուզում էիր լավ որդի երևալ։ Իսկ ես ուղղակի ուզում էի ծով տեսնել։
Նա աչքերը խոնարհեց։
Տուն հասնելուց հետո Հայկը առաջարկեց փոխհատուցել հյուրատան համար վճարած գումարը։
Հրաժարվեցի։
— Տղա՛ս, էդ գումարը իմ արձակուրդի համար եմ ծախսել։ Ես ընտրել եմ էնտեղ մնալ։
Նա անհանգստացավ։
— Բայց ես քեզ ստիպել էի էդ իրավիճակում հայտնվել։
— Դրա համար էլ ներողություն ես խնդրել։ Իսկ հիմա ուզում եմ, որ հաջորդ անգամ ինձ հետ խոսես մինչև իմ փոխարեն որոշելը։
Հայկը համաձայնեց։
Մի քանի օր հետո զանգեց ու հարցրեց.
— Մա՛մ, եկող տարի էլ կուզե՞ս ծով գնալ։
Ծիծաղեցի։
— Ուզում եմ։ Բայց արդեն ինքս եմ նայելու՝ ուր ու երբ։
Նա ժպտաց։
— Լավ։ Եթե օգնություն պետք լինի, կասես։
Մի շաբաթ անց հարսս ինձ հյուր եկավ։
Նա խնդրեց ցույց տալ լուսանկարները։
Բացեցի հեռախոսս։
Ծովափը։
Քաղաքի նեղ փողոցները։
Փոքրիկ հյուրատան պատշգամբը։
Մի լուսանկարում ես նստած էի նստարանին՝ ծովի դիմաց։
Լենան նայեց ու ասաց.
— Մամա՛, էս նկարում շատ երջանիկ ես։
Ես ժպտացի։
— Էդ օրը առաջին անգամ մենակ երկար զբոսանքի էի գնացել։
Նա հարցրեց.
— Չէի՞ր վախենում։
Մի քիչ մտածեցի։
— Վախենում էի։ Բայց էնքան էլ չէ, որ չգնայի։
Հետո ցույց տվեցի վերջին լուսանկարը։
Պատկերում ես ու Ալվարդն էինք՝ փոքրիկ սրճարանում։
Երկուսս էլ ծիծաղում էինք։
Լենան զարմացավ։
— Դուք միասի՞ն եք եղել։
— Մի երեկո։ Լավ ժամանակ անցկացրինք։
Նա նայեց ինձ։
— Ես վախենում էի, որ էս պատմությունից հետո իրարից կնեղանաք։
— Իրարից նեղանալու բան չունեինք։
Այդ գիշեր, երբ մենակ մնացի, նորից բացեցի ծովափի լուսանկարները։
Հիշեցի հյուրանոցի ընդունարանում անցկացրած այն ժամը, երբ մտածում էի՝ երևի պիտի անմիջապես տուն վերադառնամ։
Այդ պահին իմ ձեռքին ճամպրուկ կար ու երկու տարբերակ։
Մեկը՝ զանգել որդուս, թույլ տալ, որ նա նորից որոշի։
Մյուսը՝ փորձել ինքս լուծել հարցը։
Ես ընտրեցի երկրորդը։
Ու հիմա, երբ նայում էի ծովի լուսանկարներին, ամենից շատ հիշում էի ոչ թե ալիքները, այլ այն պահը, երբ փոքրիկ հյուրատանը իմ անունով վճարեցի սենյակի համար։
Հետո ստացա բանալին։
Բացեցի դուռը։
Ու հասկացա՝ այս անգամ ոչ ոք չէր որոշել, թե երբ պիտի ներս մտնեմ և երբ դուրս գամ։
