«Նա պարզապես սպասում է, թե երբ կմահանաս»,- զգուշացրեց աղջիկս իմ երիտասարդ ամուսնու մասին։ Ես հրաժարվում էի հավատալ նրան։ Բայց մի առավոտ, առանց որևէ մեկին ասելու, հետևեցի ամուսնուս… և բացահայտեցի, թե նա տարիներ շարունակ ինչ էր գաղտնի անում
Երբ ամուսնացա Դանիելի հետ, ես 62 տարեկան էի, իսկ նա՝ ընդամենը 35։
Բոլորն ինձ զգուշացնում էին։
Ընկերուհիներս մեջքիս հետևում փսփսում էին։ Հարազատներս ասում էին, որ չափազանց միամիտ եմ։ Բայց ոչ ոք այնքան ուղիղ չէր խոսում, որքան աղջիկս։
— Մա՛մ, նա քեզ չի սիրում,— ասաց նա։— Նրան քո փողերն են պետք։ Գուցե նույնիսկ պարզապես սպասում է, թե երբ կմահանաս։
Ես հրաժարվում էի նրան լսել։
Դանիելը բարի էր, ուշադիր ու հոգատար։ Նա երբեք ինձնից թանկարժեք նվերներ չէր խնդրել, երբեք չէր ճնշել ինձ տան հարցով և ոչ մի անգամ չէր հիշատակել կտակս։
Գրեթե վեց տարի ես համոզված էի, որ ապացուցել եմ՝ բոլորը սխալվում էին։
Բայց հետո Դանիելը սկսեց ամեն չորեքշաբթի լուսաբացից առաջ տնից դուրս գալ։
Ամեն անգամ, երբ հարցնում էի՝ ուր է գնում, նույն պատասխանն էր տալիս։
— Աշխատանքի հետ կապված գործեր են։ Կարևոր բան չկա։
Սակայն մի առավոտ մի տարօրինակ բան նկատեցի։
Նա սովորականից ավելի խնամքով էր հագնվել։
Նոր վերնաշապիկ։
Օծանելիք։
Իսկ տնից դուրս գալուց առաջ երեք անգամ նայեց հեռախոսին ու էկրանին ինչ-որ բան տեսնելով՝ ժպտաց։
Հենց այդ պահին որոշեցի հետևել նրան։
Դանիելը մեքենայով հասավ քաղաքի մյուս ծայրը և կանգ առավ մի փոքր բազմաբնակարան շենքի դիմաց։
Ես մեքենաս բավական հեռու կայանեցի, որպեսզի նա ինձ չնկատի։
Այդ պահին շենքից մի կին դուրս եկավ։
Մոտ քառասուն տարեկան կլիներ։
Դանիելը նրան տեսնելուն պես ժպտաց։
Հետո համբուրեց նրան։
Թվում էր՝ օդը թոքերիցս միանգամից դուրս եկավ։
Բայց ես դեռ պատրաստ չէի նրան, ինչ տեղի ունեցավ դրանից հետո։
Շենքից մի փոքրիկ տղա դուրս վազեց՝ բղավելով.
— Հայրի՜կ։
Դանիելը կռացավ ու նրան գրկեց։
Հայրիկ։
Ձեռքերս սկսեցին դողալ։
Ես հեռվից հետևեցի նրանց մինչև սրճարան և նստեցի այնպիսի տեղում, որտեղ նրանք չէին կարող ինձ տեսնել։
Եվ հենց այնտեղ լսեցի այն խոսակցությունը, որը կարծես փլուզեց իմ ամբողջ կյանքը։
Կինը հարցրեց.
— Ինչքա՞ն է մնացել։
Դանիելը հոգոց հանեց։
— Շատ չէ։ Նա արդեն ինձ ավելացրել է տան փաստաթղթերում։
Սիրտս խառնվեց։
Այդ ժամանակ կինը հարցրեց.
— Իսկ խնայողություննե՞րը։
Դանիելը ձայնն իջեցրեց։
— Դրա վրա էլ եմ աշխատում։
Հազիվ էի շնչում։
Վեց տարի շարունակ պաշտպանել էի նրան։
Վեց տարի շարունակ աղջկաս դաժան էի անվանել միայն նրա համար, որ չէր վստահում Դանիելին։
Բայց պարզվում էր՝ Դանիելը ոչ միայն դավաճանում էր ինձ։
Նա ուրիշ ընտանիք ուներ։
Եվ իմ լսածից դատելով՝ մեր ամբողջ ամուսնությունն ինչ-որ ծրագրի մի մասն էր եղել։
Ես վեր կացա սեղանից, ուղիղ մոտեցա նրան և ընդամենը չորս բառ ասացի.
— Սրանից որևէ բան իրակա՞ն էր։
Դանիելը նայեց ինձ։
Եվ վեց տարվա ընթացքում առաջին անգամ պատասխան չուներ։
Երբ ամուսնացա Դանիելի հետ, ես 62 տարեկան էի։
Նա՝ 35։
Հենց սկզբից բոլորը կարծիք ունեին մեր հարաբերությունների մասին։
Ընկերուհիներս փսփսում էին, որ միամիտ եմ։ Հարազատներս քաղաքավարի ժպտում էին, բայց նրանց դեմքերից պարզ էր, որ մտածում էին՝ Դանիելի տարիքի տղամարդն ի՞նչ կարող է ուզել ինձնից։
Սակայն ոչ ոք այնքան չէր կասկածում նրան, որքան աղջիկս՝ Էմիլին։
— Մա՛մ, խնդրում եմ, լավ մտածիր,— ասաց նա հարսանիքից առաջ։— Նա քեզնից 27 տարով փոքր է։ Այդ տարիքի տղամարդիկ քո տարիքի կանանց հետ սիրուց չեն ամուսնանում։
Ես ապշած նայեցի նրան։
— Դանիելը երբեք ինձնից փող չի խնդրել։
— Առայժմ,— ցածրաձայն պատասխանեց նա։— Գուցե սպասում է, որ տունը իրեն մնա։ Գուցե խնայողություններիդ է սպասում։ Իսկ գուցե պարզապես սպասում է, թե երբ կմահանաս։
Այդ խոսքերը քիչ էր մնում կործանեին մեր հարաբերությունները։
Վեց տարի շարունակ ես պաշտպանում էի Դանիելին։
Եվ այդ վեց տարիների ընթացքում նա ինձ բոլոր պատճառները տվել էր մտածելու, որ ես ճիշտ եմ։
Երբ հոգնած էի լինում, ընթրիք էր պատրաստում։
Հիշում էր բժշկի յուրաքանչյուր այցելություն, յուրաքանչյուր ծննդյան օր և նույնիսկ ամենափոքր, աննշան բաները, որոնց մասին երբևէ պատմել էի։
Երբ ծնկիս վիրահատությունից հետո չէի կարողանում աստիճաններով բարձրանալ, Դանիելը երեք շաբաթ ներքևում՝ իմ կողքին էր քնում, որովհետև չէր ուզում, որ ինձ միայնակ զգամ։
Նա երբեք չէր հարցնում կտակիս մասին։
Երբեք չէր խնդրում մուտք ունենալ բանկային հաշիվներիս։
Երբեք չէր ստիպում, որ իր համար որևէ բան գնեմ։
Ժամանակի ընթացքում նույնիսկ Էմիլին դադարեց բացահայտ քննադատել նրան։
Բայց մեր ամուսնության վեցերորդ տարեդարձից մոտ երեք ամիս առաջ Դանիելը սկսեց ամեն չորեքշաբթի առավոտ անհետանալ։
Միշտ՝ լուսաբացից առաջ։
Երբ հարցնում էի՝ ուր է գնում, մշուշոտ պատասխան էր տալիս։
— Աշխատանքի հետ կապված գործեր են։ Կարևոր բան չկա։
Սկզբում հավատում էի նրան։
Բայց մի չորեքշաբթի մի բան նկատեցի, որից ներսս տակնուվրա եղավ։
Դանիելը նոր վերնաշապիկ էր հագել։
Օծանելիք էր օգտագործել։
Եվ խոհանոցում կանգնած՝ երեք անգամ ստուգեց հեռախոսը։
Երրորդ անգամ ժպտաց։
Դա սովորական ժպիտ չէր։
Ջերմ ժպիտ էր։
Այնպիսի ժպիտ, ինչպիսին նախկինում ինձ նայելիս էր ունենում։
Հանկարծ Էմիլիի զգուշացումը նորից հնչեց գլխումս։
«Գուցե պարզապես սպասում է, թե երբ կմահանաս»։
Ատում էի ինքս ինձ նման բան մտածելու համար։
Բայց այդ առավոտ հետևեցի նրան։
Դանիելը մոտ քառասուն րոպե մեքենա վարեց՝ հասնելով քաղաքի մյուս ծայրը, ապա կանգ առավ մի փոքր բազմաբնակարան շենքի մոտ։
Ես մեքենաս կես թաղամաս այն կողմ կայանեցի։
Սիրտս այնքան ուժեղ էր բաբախում, որ կարծես լսում էի դրա ձայնը։
Շենքից մի կին դուրս եկավ։
Նա մոտ քառասուն տարեկան էր՝ նիհար ու գունատ։ Չնայած տաք եղանակին՝ գլխին գլխաշոր ուներ։
Դանիելն անմիջապես մոտեցավ նրան։
Գրկեց։
Հետո համբուրեց ճակատը։
Այնտեղից, որտեղ նստած էի, այնքան լավ չէի տեսնում, որ հասկանայի՝ ինչպիսի համբույր էր դա։
Բայց խանդս արդեն ամեն ինչ որոշել էր իմ փոխարեն։
Այդ պահին շենքի դուռը նորից բացվեց։
Մոտ յոթ տարեկան մի տղա դուրս վազեց։
— Հայրի՜կ։
Ես քարացա։
Դանիելը կռացավ ու երեխային գրկեց։
Տղան երկու ձեռքով փաթաթվեց նրա պարանոցին։
Մի քանի վայրկյան չէի կարողանում շնչել։
Ուրիշ ընտանիք։
Դա առաջին միտքն էր, որ անցավ գլխովս։
Դանիելն ուրիշ ընտանիք ուներ։
Ձեռքերս այնքան ուժեղ սկսեցին դողալ, որ քիչ էր մնում հեռախոսս գցեի։
Տեսա, թե ինչպես նրանք գնացին սրճարան։
Պետք է տուն վերադառնայի։
Բայց փոխարենը հետևեցի նրանց։
Նստեցի նրանց հետևում գտնվող սեղանի մոտ՝ մասամբ թաքնվելով մեծ բույսի հետևում։
Կինը ուժասպառ տեսք ուներ։
Դանիելը ձեռքը մեկնեց սեղանի վրայով և բռնեց նրա ձեռքը։
— Ինչքա՞ն է մնացել,— հարցրեց կինը։
Դանիելը հայացքն իջեցրեց։
— Շատ չէ։
Կրծքիս մեջ ծանրություն զգացի։
Հետո կինը շշնջաց.
— Իսկ տո՞ւնը։
— Նա արդեն ինձ ավելացրել է փաստաթղթերում,— պատասխանեց Դանիելը։
Վատ զգացի։
Կինը գլխով արեց։
— Իսկ խնայողություննե՞րը։
Դանիելը հոգոց հանեց։
— Դրա վրա էլ եմ աշխատում։
Դա բավական էր։
Հանկարծ վեց տարվա բոլոր հիշողություններս թունավորված թվացին։
Յուրաքանչյուր համբույր։
Յուրաքանչյուր տարեդարձ։
Յուրաքանչյուր անգամ, երբ Դանիելն ասել էր, որ սիրում է ինձ։
Վեր կացա։
Դանիելն անմիջապես նկատեց ինձ։
Դեմքը գունատվեց։
Կինը շրջվեց։
Տղան ուշադիր նայեց ինձ։
Ես ուղիղ մոտեցա Դանիելին։
— Սրանից որևէ բան իրակա՞ն էր։
Մի քանի վայրկյան նա ոչինչ չասաց։
Հետո շշնջաց անունս։
— Մարգարեթ…
— Ո՛չ։
Ձայնս դողաց։
— Դու ուրիշ կին ունես։ Երեխա, որը քեզ հայրիկ է անվանում։ Եվ այստեղ նստած խոսում ես իմ տան ու խնայողությունների մասին։
Կնոջ դեմքի արտահայտությունը փոխվեց։
Բայց դա մեղավորություն չէր։
Շփոթվածություն էր։
Հետո նա հանկարծ լաց եղավ։
Դանիելը ոտքի կանգնեց։
— Դու հետևե՞լ ես ինձ։
— Այո։
Դառնությամբ ծիծաղեցի։
— Երևի դա դեռ տարիներ առաջ պետք է անեի։
Տղան իջավ աթոռից և բռնեց Դանիելի ձեռքը։
— Քեռի՛ Դենի, ինչո՞ւ է նա բարկացել։
Շունչս կտրվեց։
Քեռի Դենի։
Նայեցի տղային։
Հետո՝ Դանիելին։
Կինը սրբեց արցունքները։
— Ես Սարան եմ,— կամաց ասաց նա։
Դանիելը փակեց աչքերը։
— Նա իմ քույրն է։
Ապշած նայեցի նրան։
— Ի՞նչ։
— Իմ ավագ քույրը։
Թվում էր՝ շուրջս ամեն ինչ լռեց։
Սարան դանդաղ հանեց գլխաշորը։
Գրեթե մազ չուներ։
— Ես քաղցկեղ ունեմ,— ասաց նա։
Զայրույթս այնքան արագ անհետացավ, որ գլխապտույտ զգացի։
Դանիելը կողքիս աթոռը հետ քաշեց։
— Խնդրում եմ, նստիր։
Ես չնստեցի։
Չէի կարող։
Սարան շարունակեց.
— Բժիշկները չեն կարծում, որ ինձ շատ ժամանակ է մնացել։
Նայեցի տղային։
Նա իր մորն էր նայում։
Դանիելը ձեռքը դրեց թևիս։
— Նրա հայրը հինգ տարի առաջ է մահացել։ Այդ ժամանակից ի վեր Սարան Նոյին միայնակ է մեծացնում։
Այդ պահին հիշեցի իմ լսած բառը։
«Հայրիկ»։
Սարան տխուր ժպտաց։
— Նոյը երբեմն Դանիելին հայրիկ է ասում։ Իրական հոր մահից հետո Դանիելն ամենամոտ մարդն է եղել նրան, ով կարող էր հոր տեղը զբաղեցնել։
Տղան անմիջապես ուղղեց մորը։
— Սովորաբար նրան քեռի Դենի եմ ասում։
Ներսումս ինչ-որ բան կոտրվեց։
— Բայց տո՞ւնը,— շշնջացի ես։— Դու ասացիր, որ ես քեզ ավելացրել եմ տան փաստաթղթերում։
Դանիելը գլխով արեց։
— Որովհետև անցած ամիս դու ինքդ ասացիր, որ եթե քեզ ինչ-որ բան պատահի, ուզում ես՝ տունը ես ժառանգեմ։
Զգացի, թե ինչպես այտերս վառվեցին։
— Իսկ խնայողություննե՞րը։
Այս անգամ Սարան պատասխանեց։
— Նա չէր փորձում վերցնել դրանք քեզնից։
Դանիելը նայեց ինձ։
— Ես փորձում էի այնպես անել, որ դրանք երբեք ինձ պետք չգան։
Չհասկացա։
Նա ձեռքը տարավ բաճկոնի մեջ և մի թղթապանակ հանեց։
Ներսում բանկային քաղվածքներ կային։
Առանձին հաշիվ։
Դանիելը գրեթե չորս տարի իր աշխատավարձի մի մասը փոխանցել էր այդ հաշվին։
Այնտեղ ավելի քան 40 հազար դոլար կար։
— Նոյի համար է,— ասաց նա։
Սարան նորից արտասվեց։
— Եթե Սարան մահանա, ես դառնալու եմ Նոյի օրինական խնամակալը։ Ուզում էի բավականաչափ գումար հավաքել, որպեսզի կարողանամ նրան մեծացնել՝ առանց քո փողերից երբևէ մեկ դոլար վերցնելու։
Նայեցի փաստաթղթերին։
— Ինչո՞ւ ինձ ոչինչ չասացիր։
Դանիելը նայեց քրոջը։
— Որովհետև Սարան խնդրել էր չասել։
Նա հայացքն իջեցրեց։
— Չէի ուզում խառնվել ձեր ամուսնական կյանքին։ Եվ չէի ուզում, որ մարդիկ ինձ նայեին այնպես, կարծես արդեն մահացել եմ։
Դանիելը ծանր կուլ տվեց։
— Եվս մի բան կա։
Թղթապանակից մեկ այլ փաստաթուղթ հանեց։
Խնամակալության դիմում էր։
Իմ անունը նշված էր որպես առաջարկվող երկրորդ խնամակալ։
Ապշած նայեցի նրան։
— Ի՞մ անունն ես գրել այստեղ։
— Պատրաստվում էի քեզ հարցնել։
Նրա ձայնը դողում էր։
— Ուզում էի, որ եթե Սարան մահանա, Նոյն ընտանիք ունենա։ Ոչ միայն ինձ։
Դանդաղ նստեցի։
Ամոթի զգացումը միանգամից պատեց ինձ։
Ես հետևել էի ամուսնուս՝ ակնկալելով բացահայտել մի հրեշի։
Փոխարենը պարզեցի, որ նա տարիներ շարունակ լուռ պատրաստվել էր մեծացնել մահամերձ քրոջ որդուն՝ ինձնից ոչ մի դոլար չխնդրելով։
Այդ պահին Սարան ձեռքը մեկնեց սեղանի վրայով։
— Մի բան, այնուամենայնիվ, ճիշտ ես լսել,— ասաց նա։
Նայեցի նրան։
— «Ինչքա՞ն է մնացել»։
Նա արցունքների միջից ժպտաց։
— Բժիշկներն ասում են՝ գուցե երկու ամիս։
Նոյը հանկարծ բարձրացավ մոր գիրկը։
Եվ հենց այդ պահին ես այլևս չդիմացա։
Շրջանցեցի սեղանն ու երկուսին էլ գրկեցի։
Դանիելը կանգնած էր հետևումս և լուռ լաց էր լինում։
Այդ երեկո զանգահարեցի Էմիլիին։
Նա անմիջապես պատասխանեց։
— Մա՞մ։ Ի՞նչ է պատահել։
Երկար ժամանակ չէի կարողանում խոսել։
Հետո վերջապես ասացի.
— Դանիելի հարցում դու սխալվում էիր։
Լռություն տիրեց։
Հետո ավելացրի.
— Ես էլ էի սխալվում։
Երկու ամիս անց Սարան խաղաղ հեռացավ կյանքից։
Նոյը տեղափոխվեց մեզ մոտ։
Մեր տանը անցկացրած առաջին գիշերը նրան անկողին պառկեցրի և անջատեցի լույսը։
Հենց պատրաստվում էի դուրս գալ սենյակից, նա շշնջաց.
— Մորաքույր Մարգարե՞թ։
— Այո՛, սիրելիս։
— Կարո՞ղ եմ քեզ տատիկ անվանել։
Մնացի այնտեղ՝ մթության մեջ կանգնած, մինչ արցունքները հոսում էին դեմքիս վրայով։
Եվ հանկարծ հասկացա մի բան, որը դեռ տարիներ առաջ պետք է հասկանայի։
Երբեմն կասկածը կարող է նույնիսկ սերը դավաճանություն թվացնել։
Եվ երբեմն այն մարդը, ումից բոլորը քեզ զգուշացնում են, հենց նա է լինում, ով լուռ իր ուսերին է պահում ամբողջ ընտանիքը։
