«Յոթամյա որդիս կանգնեցրել էր մեր տան բոլոր ժամացույցները։ Երբ հայրը բարկացած հարցրեց՝ ինչո՞ւ ես արել, երեխան ասաց մի նախադասություն, որից ամուսինս քարացավ»
Երբ այդ երեկո ամուսինս մտավ տուն, առաջին բանը, որ նկատեց, պատի ժամացույցն էր։
Սլաքները կանգնած էին վեցն անց քսանի վրա։
— Լիլիթ, ժամացույցը փչացե՞լ է։
— Չգիտեմ, Արա՛մ։
Նա նայեց խոհանոցի ժամացույցին։ Նույն ժամն էր։
Հետո՝ միջանցքի։
Երեքն էլ կանգնած էին։
— Էս ի՞նչ է կատարվում։
Այդ պահին մեր յոթամյա որդին՝ Դավիթը, դուրս եկավ իր սենյակից։
Ձեռքին ժամացույցների մարտկոցներն էին։
— Ես եմ հանել, պա՛պ։
Արամը զայրացավ։
— Ինչո՞ւ։ Մենք էսօր էլ ուշանում ենք։ Ես պիտի գնամ աշխատանքի։
Դավիթը մոտեցավ նրան ու մեկնեց փոքրիկ մարտկոցները։
— Եթե ժամանակը կանգնի, դու էլ չե՞ս գնա։
Սկզբում մտածեցի՝ երեխայի հերթական խաղն է։
Բայց նրա դեմքին ժպիտ չկար։
Արամը ծնկի իջավ որդու առաջ։
— Դավի՛թ, ժամացույցը կանգնեցնելով ժամանակը չի կանգնում։
— Գիտեմ,— պատասխանեց տղաս։— Բայց դու ամեն երեկո ասում ես՝ վեցն անց քսան է, պիտի գնամ։ Եթե ժամը չտեսնես, գուցե մի քիչ էլ մնաս։
Ամուսինս լռեց։
Արդեն ութ ամիս էր՝ նա երկու տեղ էր աշխատում։ Առավոտյան ավտովերանորոգման արհեստանոցում, երեկոյան՝ մասնավոր պատվերներ էր կատարում։
Մենք գումար էինք հավաքում ավելի մեծ բնակարան տեղափոխվելու համար։
Արամը համոզված էր, որ ամեն ինչ անում է որդու ապագայի համար։
Բայց Դավիթը հանկարծ նրա ձեռքից բռնեց։
— Պա՛պ, մի բան պիտի ցույց տամ։ Միայն թե չբարկանաս։
Նա հորն առաջնորդեց իր սենյակ։
Պատի վրա թղթից պատրաստված օրացույց էր կախված։ Վերջին քսան օրերից տասնութի վրա սև խաչեր կային։
Արամը հարցրեց.
— Էս ի՞նչ խաչեր են։
Դավիթը պատասխանեց.
— Էն օրերն են, որ դու խոստացել ես ինձ հետ ընթրել, բայց չես հասցրել։
Հետո մահճակալի տակից հանեց փոքրիկ ուսապարկը։
Ներսում իր հագուստն էր, ջրի շիշը և սիրելի խաղալիք մեքենան։
— Ես արդեն պատրաստվել եմ, պա՛պ։ Այսօր ինձ էլ հետդ տար աշխատանքի։ Որ գոնե իրար հետ լինենք։
Եվ այդ պահին ամուսինս նկատեց ուսապարկի կողքին դրված մի փոքրիկ բան, որի մասին ես էլ ոչինչ չգիտեի…
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Մահճակալի կողքին փոքրիկ ստվարաթղթե տուփ կար։
Դավիթը բացեց այն ու հանեց երկու սենդվիչ՝ փաթաթված խոհանոցային անձեռոցիկներով։
— Մեկը քեզ համար է, պա՛պ, մեկը՝ ինձ։ Եթե աշխատանքում ճաշելու ժամանակ չունենանք, մեքենայի մեջ կուտենք։
Արամը նստեց որդու մահճակալին։
Ես կանգնած էի դռան մոտ։
Ութ ամիս շարունակ մենք իրար ասում էինք, թե որքան լավ կլինի, երբ վերջապես ավելի մեծ տուն ունենանք։
Երկու սենյակ, առանձին ննջասենյակ Դավիթի համար, լուսավոր խոհանոց։
Իսկ մեր երեխան իր փոքրիկ սենյակում երկու սենդվիչ էր պատրաստել, որ կարողանա հոր հետ ընթրել մեքենայի մեջ։
— Դավի՛թ,— ասաց Արամը,— դու ինչո՞ւ ինձ առաջ չէիր ասում։
Տղաս զարմացած նայեց նրան։
— Ասել եմ, պա՛պ։
Այդ երեք բառից հետո ամուսինս գլուխը կախեց։
Եվ ես հիշեցի։
Անցած կիրակի Դավիթն առաջարկել էր միասին գնալ բակ՝ հեծանիվ քշելու։
Արամն ասել էր՝ մյուս կիրակի։
Դրանից առաջ տղաս խնդրել էր, որ հայրը սովորեցնի իրեն պահարանի թուլացած բռնակը ամրացնել։
Արամը պատասխանել էր՝ վաղը։
Մի երեկո էլ Դավիթը սեղանին երեք ափսե էր դրել ու սպասել։
Հայրը զանգել էր, ասել՝ պատվերը երկարեց, առանց իրեն ճաշենք։
Մենք բոլոր անգամները հիշում էինք որպես սովորական, աննշան դրվագներ։
Իսկ երեխան հաշվել էր դրանք։
Սև խաչերով։
Արամը վերցրեց հեռախոսը։
— Պետք է զանգեմ, ասեմ՝ էսօրվա պատվերը չեմ հասցնի։
Ես անհանգստացա։
— Արա՛մ, բայց մարդուն խոստացել ես։ Հենց հիմա չեղարկելը ճիշտ չի լինի։
Նա գլխով արեց։
— Գիտեմ։
Զանգեց պատվիրատուին, բացատրեց, որ ընտանեկան անհետաձգելի հարց է առաջացել, և առաջարկեց մեքենան վերցնել հաջորդ առավոտյան։
Տղամարդը դժգոհեց, բայց համաձայնեց։
Արամը ներողություն խնդրեց ու հեռախոսը դրեց սեղանին։
Դավիթը դեռ կանգնած էր ուսապարկը ձեռքին։
— Այսինքն՝ չե՞ս գնում։
— Այսօր չեմ գնում։
Երեխան ուրախությունից վազեց դեպի խոհանոց։
— Մա՛մ, շուտ սեղան գցենք։ Պապան մեզ հետ է ուտելու։
Ես ժպտացի, բայց ներսումս ինչ-որ ծանր բան կար։
Որովհետև գիտեի՝ խնդիրը միայն այս երեկոն չէր։
Երբ Դավիթը քնեց, նստեցինք խոհանոցում։
Արամը բացեց փոքրիկ տետրը, որտեղ մեր խնայողություններն էինք հաշվում։
— Լիլի՛թ, եթե էսպես շարունակեմ, մինչև գարուն բնակարանի կանխավճարի գումարը կունենանք։
— Իսկ Դավիթը մինչև գարուն քանի՞ տարեկան կլինի։
Նա զարմացած նայեց ինձ։
— Ի՞նչ ես ուզում ասել։
— Ուզում եմ ասել՝ մենք մի ամբողջ տարի երեխային խոստանում ենք ավելի մեծ սենյակ, բայց նրա հետ նստելու ժամանակ չունենք։
Արամը հոգնած հենվեց աթոռին։
— Ես ի՞նչ անեմ։ Մեր բնակարանը փոքր է։ Դավիթն արդեն մեծանում է։ Դու էլ միշտ ասում էիր՝ ավելի մեծ տուն է պետք։
Նրա խոսքերից վիրավորվեցի։
— Ես քեզ չեմ ստիպել ամեն երեկո աշխատել։
— Բայց ես ուզում էի արագ հավաքել գումարը։
Մի պահ լռեցինք։
Հետո ես ասացի այն, ինչ վաղուց պիտի ասեի։
— Մենք երկուսով ենք որոշել տուն փոխել։ Բայց դու մենակ ես սկսել վճարել դրա գինը։
Արամը երկար նայեց սեղանին։
— Ես մտածում էի՝ եթե հիմա շատ աշխատեմ, հետո ազատ ժամանակ կունենամ։
— Իսկ եթե էդ «հետոն» միշտ հետաձգվի՞։
Նա պատասխան չուներ։
Հաջորդ առավոտ Դավիթը բոլորից շուտ էր արթնացել։
Խոհանոցում նստած փորձում էր մարտկոցները վերադարձնել ժամացույցներին։
Ես մոտեցա։
— Բալե՛ս, ի՞նչ ես անում։
— Պապան երեկ մնաց։ Էլ կարիք չկա, որ կանգնած լինեն։
Նա բարձրացավ աթոռին, բայց ես օգնեցի ժամացույցը կախել։
Սլաքները նորից շարժվեցին։
Երեխան ուշադիր հետևում էր դրանց։
— Մա՛մ, իսկ այսօր պապան նորի՞ց գնալու է։
Չգիտեի՝ ինչ պատասխանել։
Այդ պահին Արամը մտավ խոհանոց։
— Այսօր երեկոյան պատվեր ունեմ, Դավի՛թ։ Բայց վաղը ժամը վեցին տուն կլինեմ։
Տղաս նայեց նրան։
— Ճի՞շտ։
Արամը մի պահ մտածեց։
— Այո։ Հենց նոր պայմանավորվել եմ, որ վաղը երեկոյան չեմ աշխատելու։ Իսկ եթե մի օր ուշանամ, քեզ նախապես կասեմ։
Դավիթը լուռ գլխով արեց։
Նա դեռ չէր վստահում։
Եվ դա ամենացավալին էր։
Հաջորդ շաբաթ Արամը սկսեց վերանայել իր աշխատանքային ժամանակացույցը։
Երեկոյան մասնավոր պատվերները նրա հիմնական գործը չէին։ Դրանք ինքն էր վերցնում՝ հնարավորինս արագ գումար հավաքելու համար։
Նա որոշեց շաբաթվա վեց երեկոյի փոխարեն երեքը աշխատել, իսկ որոշ պատվերներ տեղափոխել շաբաթ առավոտյան։
Հաշվարկեցինք՝ այդպես մեր խնայողությունները շատ ավելի դանդաղ կավելանան։
Որոշեցինք բնակարան գնելու ծրագիրը մեկ տարով հետաձգել։
Հեշտ որոշում չէր։
Մեր փոքրիկ բնակարանում դեռ խոնավություն կար ննջասենյակի անկյունում, իսկ խոհանոցում երեքով միաժամանակ կանգնելը դժվար էր։
Բայց վարձով ավելի մեծ տուն տեղափոխվելը նույնպես կնվազեցներ մեր խնայողությունները։
Ուրեմն առայժմ մնում էինք այնտեղ, որտեղ ապրում էինք։
Արամը շաբաթ օրերին Դավիթի հետ կարգի բերեց սենյակը։ Հին պահարանի փոխարեն պատին ամրացվող դարակներ դրեցին, ազատեցին պատուհանի մոտի հատվածը։
Տղաս առաջին անգամ սեփական փոքրիկ աշխատանքային սեղան ունեցավ։
Իսկ ամեն հինգշաբթի երեկոյան Արամը տուն էր գալիս մինչև վեցը։
Առաջին հինգշաբթին Դավիթը գրեթե ամբողջ երեկո հոր հետևից էր քայլում։
Երկրորդին արդեն հանգիստ էր։
Երրորդին ինքն առաջարկեց.
— Պա՛պ, այսօր դու ճաշ պատրաստիր։ Մաման թող հանգստանա։
Արամը ծիծաղեց։
— Բայց ես միայն ձվածեղ գիտեմ սարքել։
— Դե ձվածեղ կանենք։ Կարևորը՝ երեք հատ։
Ես ծիծաղեցի նրանց հետ։
Այդ երեկո ոչ ոք չշտապեց։
Մի քանի շաբաթ անց, հինգշաբթի օրը, Արամի հեռախոսը զանգեց։
Արհեստանոցից էին։
Մի մեքենա շտապ վերանորոգման կարիք ուներ, և առաջարկում էին լավ վճարել։
Ես խոհանոցում էի։ Լսեցի, թե ինչպես ամուսինս ասաց.
— Այսօր չեմ կարող։ Վաղը առավոտյան կարող եմ նայել։
Հեռախոսը դրեց։
Դավիթը, որը կողքի սեղանին նկարում էր, գլուխը բարձրացրեց։
— Պա՛պ, շատ փո՞ղ էին տալու։
Արամը ժպտաց։
— Սովորականից մի քիչ ավելի։
— Բա ինչո՞ւ չգնացիր։
— Որովհետև այս երեկոն քեզ խոստացել եմ։
Տղաս մի պահ լուռ մնաց։
Հետո կամաց ասաց.
— Բայց եթե շատ կարևոր է, կարող ես գնալ։ Ես արդեն գիտեմ, որ հետ ես գալիս։
Ես նայեցի ամուսնուս։
Նա նույնպես չէր սպասում այդ պատասխանին։
Արամը մոտեցավ ու գրկեց երեխային։
— Չէ՛, Դավի՛թ։ Այսօր մնալու եմ։
Մի ամիս անց ես վերջապես իջեցրի պատի այն օրացույցը, որի վրա քսան օրերից տասնութը սև խաչերով էին նշված։
Ուզում էի դնել պահարանում։
Բայց Դավիթը տեսավ։
— Մա՛մ, մի՛ գցի։
— Չեմ գցում, բալես։ Պարզապես պահում եմ։
Նա վերցրեց օրացույցը։
Հետո բերեց գունավոր մատիտները։
Հին սև խաչերի կողքին նոր օրերը ներկեց տարբեր գույներով։
Կանաչ՝ երբ հայրիկը տանն էր։
Կապույտ՝ երբ միասին զբոսնել էին։
Դեղին՝ երբ հայրիկը ուշ էր եկել, բայց նախապես զանգել էր ու բացատրել։
Ես հարցրի.
— Իսկ ինչո՞ւ դեղին։
Դավիթը պատասխանեց.
— Որովհետև դեղինը վատ օր չի։ Պարզապես պապան աշխատել է, բայց ես իմացել եմ՝ երբ կգա։
Այդ օրը հասկացա՝ որդիս երբեք չէր պահանջել, որ հայրը ոչ մի տեղ չգնա։
Նա պարզապես ուզում էր, որ իրեն տված խոստումները նշանակություն ունենան։
Գարնան սկզբին մի երեկո Արամը տուն եկավ ու նկատեց, որ խոհանոցի ժամացույցը նորից կանգնած է։
— Լիլի՛թ, էլի՞ մարտկոցն է նստել։
Դավիթը ծիծաղելով վազեց ներս։
— Չէ՛, պա՛պ, ես եմ հանել։
Արամը զարմացավ։
— Բայց ինչո՞ւ։
Տղաս ցույց տվեց սեղանը։
Վրան իր պատրաստած թղթե խաղն էր՝ փոքրիկ փողոցներով, մեքենաներով ու լուսացույցներով։
— Որովհետև ուզում էի ստուգել՝ հիմա դու միևնույն է կմնա՞ս։
Արամը մի պահ լռեց։
Հետո գրպանից հանեց հեռախոսը, նայեց իրական ժամին ու դրեց մի կողմ։
— Մնալու եմ, Դավի՛թ։ Ժամացույցը կարող ես միացնել։
Երեխան ժպտաց, մարտկոցը դրեց տեղը և վազեց սեղանի մոտ։
Երբ ես մտա խոհանոց, տեսա նրանց երկուսին՝ հատակին նստած, թղթե մեքենաներով խաղալիս։
Մեր տունը նույն փոքրիկ տունն էր։
Պատուհանի մոտ նոր դարակներ կային, իսկ խոհանոցի սեղանը դեռ նեղ էր երեքիս համար։
Բայց այդ երեկո, երբ Դավիթը կանչեց՝ «Պա՛պ, արի, քո հերթն է», Արամը նրան չասաց՝ «հետո»։
Նա մոտեցավ ու նստեց որդու կողքին։
Իսկ պատի ժամացույցը շարունակում էր աշխատել։
