Մեր թաղամասի կանայք ինձ տեսնելիս սկսեցին ճանապարհը փոխել։ Միայն երեք շաբաթ անց իմացա, թե ամուսինս նրանց ինչ է պատմել իմ մասին։Սկզբում մտածեցի՝ սովորական բամբասանք է։
Մեր շենքում երեսուն տարի էի ապրում։ Բոլոր հարևաններին ճանաչում էի։
Եթե մեկի երեխան հիվանդանում էր, գնում էի օգնելու։
Եթե տարեց հարևանուհին գնումների կարիք ուներ, ճանապարհից ինչ անհրաժեշտ էր՝ բերում էի։
Բայց անցած գարնանը մարդիկ հանկարծ սկսեցին խուսափել ինձնից։
Առաջինը նկատեցի Սոնային։
Մեր կողքի շենքում էր ապրում։
Տասնհինգ տարի մտերիմ էինք։
Մի առավոտ տեսա՝ դիմացից գալիս է։ Ուզում էի բարևել, բայց նա ճանապարհը փոխեց։
Հետո նույն բանն արեց Մարիամը։
Երբ նրան հարցրի՝ ինչ է եղել, պատասխանեց.
— Դու շատ լավ գիտես։
Ես՝ քառասունինը տարեկան Նարինես, ոչինչ չէի հասկանում։
Երրորդ շաբաթվա վերջում շուկայի մոտ ինձ կանգնեցրեց Անուշը։
Նա տարիներ շարունակ իմ ամենամոտ հարևանուհիներից մեկն էր։
— Նարինե՛, դու Սոնայի ընտանեկան պատմությունը ո՞ւմ ես պատմել։
Քարացա։
— Ոչ մեկին։
— Բա ո՞նց է ամբողջ թաղամասը կարդում։
Նա հանեց հեռախոսն ու բացեց մի հրապարակում։
Վերնագիրը մոտավորապես այսպիսին էր.
«Մեր շենքի երրորդ հարկի կինը ամեն օր ժպտում էր, բայց հարևանուհուն պատմեց մի գաղտնիք, որը չպիտի վստահեր»։
Սկսեցի կարդալ։
Հերոսների անունները փոխված էին։
Բայց բնակարանի հարկը, Սոնայի աշխատանքի առանձնահատկությունները, նույնիսկ մի խոսակցություն, որն ինձ էր պատմել խոհանոցում, գրեթե բառացի նույնն էին։
Հրապարակման տակ հարյուրավոր մեկնաբանություններ կային։
Մարդիկ վիճում էին, մեղադրում, ծիծաղում։
— Էս ո՞վ է գրել,— հազիվ հարցրի։
Անուշը նայեց ինձ։
— Քո ամուսինը։
Սկզբում չհավատացի։
Հետո տեսա էջի անունը։
Ամուսինս՝ Անդրանիկը, ամիսներ շարունակ ազատ ժամանակ պատմություններ էր գրում համացանցում։
Բայց ինձ ասում էր՝ ամեն ինչ հորինված է։
Անուշը շարունակեց.
— Երբ Սոնան իրեն հարցրել է՝ էդ պատմությունը որտեղից գիտի, Անդրանիկն ասել է. «Նարինեն է պատմել։ Ինքը գիտի՝ ես ինչ եմ գրում»։
Այդ պահին հասկացա, թե ինչու էին բոլորն ինձնից երես թեքել։
Բայց իսկական հարվածը դեռ առջևում էր։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Տուն վերադարձա առանց շուկայից որևէ բան գնելու։
Անդրանիկը նստած էր համակարգչի առաջ։
Երբ ներս մտա, արագ փակեց բացած էջը։
Առաջին անգամ այդ շարժումն ինձ կասկածելի թվաց։
— Անդրանիկ, դու Սոնայի մասին պատմությո՞ւն ես հրապարակել։
Նա նույնիսկ չշփոթվեց։
— Ո՞ր Սոնայի։
— Մեր հարևանուհու։
— Նարինե՛, էնտեղ անունները փոխած են։ Ոչ մեկի մասին կոնկրետ բան չկա։
Հեռախոսս դրեցի նրա առաջ։
— Էս խոսքերը Սոնան ինձ է ասել, երբ իր խոհանոցում թեյ էինք խմում։ Դու որտեղի՞ց գիտես։
Անդրանիկը լռեց։
Հետո պատասխանեց.
— Դու էիր պատմել։
Այդ մի նախադասությունն ամեն ինչ փոխեց։
Անդրանիկը երկու տարի առաջ կորցրել էր իր հիմնական աշխատանքը։
Մինչ այդ փոքրիկ տպարանում էր աշխատում։
Նոր աշխատանք գտնելը դժվար էր։
Սկզբում տարբեր ժամանակավոր գործեր էր անում։
Հետո սկսեց համացանցում կարճ պատմություններ գրել։
Ես ուրախանում էի, որ զբաղմունք է գտել։
Մի օր նույնիսկ ասաց.
— Պատկերացնո՞ւմ ես, իմ գրած պատմությունը մի քանի հազար մարդ է կարդացել։
Ես շնորհավորեցի։
Չէի հարցնում՝ ինչ է գրում։
Երբեմն ցույց էր տալիս։
Հիմնականում ընտանեկան պատմություններ էին։
Անսպասելի շրջադարձերով։
Եվ ես մտածում էի՝ երևակայությամբ է ստեղծում։
Պարզվում էր՝ դրանցից մի քանիսի հիմքում մեր հարևանների իրական կյանքն էր։
— Բայց ես քեզ Սոնայի մասին պատմել էի վստահելով,— ասացի։
Անդրանիկը պատասխանեց.
— Դու անունը չասեիր, չէի իմանա՝ ում մասին է։
— Ես իմ ամուսնու հետ էի խոսում։
— Իսկ ես պարզապես սյուժե եմ սարքել։
Նայեցի նրան։
— Սոնան քեզ թույլ տվե՞լ է։
— Ոչ։
— Ինձ հարցրե՞լ ես։
— Չեմ մտածել, որ պետք է։
Նրա այդ անտարբերությունն ինձ ավելի վիրավորեց, քան հրապարակման բովանդակությունը։
Որովհետև նա իսկապես չէր հասկանում՝ ինչու է սխալ արել։
Նստեցի համակարգչի մոտ։
Պահանջեցի բացել էջը։
Սկզբում դժկամությամբ համաձայնեց։
Առաջին հրապարակումը ճանաչեցի անմիջապես։
Սոնայի մասին էր։
Երկրորդը՝ Մարիամի։
Երրորդում նկարագրված էր մի տարեց կնոջ հարաբերությունը մեծացած որդու հետ։
Ես այդ պատմությունն էլ էի լսել։
Մարդիկ տարիներ շարունակ ինձ էին վստահել իրենց դժվարությունները։
Ես երբեմն ամուսնուս հետ խոսել էի դրանց մասին՝ առանց պատկերացնելու, որ մի օր դրանք հրապարակվելու են։
Նա անունները փոխել էր։
Բայց մանրամասները թողել էր։
Երբեմն նույնիսկ ավելացրել էր այնպիսի խոսքեր, որոնք իրական մարդիկ երբեք չէին ասել։
Ստացվել էին պատմություններ, որոնց ընթերցողները փորձում էին դատել հերոսներին։
Իսկ մեր թաղամասում մարդիկ ճանաչում էին նրանց։
— Դու գիտե՞ս՝ Սոնայի հետ ինչ է եղել,— հարցրի։
Անդրանիկը ուսերը թոթվեց։
— Ի՞նչ պիտի լինի։
Պարզվեց՝ հրապարակումից հետո Սոնայի նախկին գործընկերներից մեկը ճանաչել էր նրա կյանքի որոշ մանրամասներ։
Հարցրել էր՝ արդյոք իր մասին է։
Սոնան ստիպված էր բացատրել, որ ամեն ինչ այնպես չէ, ինչպես ներկայացված է։
Նրան ամենից շատ վիրավորել էր այն, որ ամուսնության դժվար շրջանի մասին անձնական խոսակցությունն օգտագործվել էր ուրիշների քննարկման համար։
Նա չէր ուզում, որ մարդիկ իմանան անգամ այդ խոսակցության գոյության մասին։
Իսկ հիմա անծանոթ մարդիկ մեկնաբանություններում իրեն խորհուրդ էին տալիս՝ ում հետ ապրել, ումից բաժանվել, ինչպես մեծացնել երեխաներին։
— Բայց իմ պատմություններն ուրիշ մարդկանց օգնում են,— ասաց Անդրանիկը։
Ես ապշեցի։
— Ո՞ւմ են օգնում։
— Մարդիկ կարդում են, քննարկում, զգում են՝ մենակ չեն։
— Իսկ Սոնան քեզ օգնություն խնդրե՞լ է։
Նա լռեց։
Ես շարունակեցի.
— Նա ինձ էր վստահել։ Ես էլ՝ քեզ։ Դու էդ վստահությունը հրապարակում ես դարձրել։
Անդրանիկը բարկացավ։
— Նարի՛նե, դու էլ ես էդ պատմությունները պատմել։ Միայն ինձ մի՛ մեղադրի։
Այդ խոսքից հետո երկար լռեցի։
Որովհետև մի մասով ճիշտ էր։
Ես իսկապես պատմել էի։
Թեև հրապարակելու մտադրություն չունեի, բայց որոշ տեղեկություններ, որոնք ուրիշներն ինձ էին վստահել, փոխանցել էի ամուսնուս։
Դա էլ իմ սխալն էր։
Բայց ինքը այդ տեղեկությունները տարածելու որոշումն էր կայացրել։
Եվ ամեն անգամ, երբ հարևաններից մեկը հարցրել էր՝ որտեղից գիտի, իմ անունն էր տվել։
— Դու Սոնային ասե՞լ ես, որ ես գիտեմ հրապարակումների մասին,— հարցրի։
— Ասել եմ։
— Ինչո՞ւ։
— Որ չմտածի՝ իր գաղտնիքները գաղտնի ճանապարհով եմ պարզել։
Հազիվ զսպեցի բարկությունս։
— Այսինքն՝ ինձ ես ներկայացրել որպես մարդ, որը գիտակցաբար ուրիշների գաղտնիքները պատմությունների է վերածում։
Անդրանիկը փորձեց հակաճառել։
— Ես չէի ասել՝ դու ես գրում։
— Բայց ասել ես՝ ես գիտեմ ու համաձայն եմ։
Նա այլևս չպատասխանեց։
Հաջորդ առավոտ գնացի Սոնայի տուն։
Դուռը բացեց, բայց ներս չհրավիրեց։
— Ինչի՞ ես եկել։
— Ուզում եմ ներողություն խնդրել։
Նա դառնությամբ ժպտաց։
— Հիմա՞։ Երբ ամբողջ թաղամասը իմ ընտանիքի մասին խոսում է։
— Ես էդ հրապարակման մասին երեկ եմ իմացել։
Սոնան մի պահ լռեց։
Հետո ասաց.
— Բայց իմ պատմությունը ամուսնուդ դու ես ասել։
Գլուխս կախեցի։
— Հա՛։
— Ուրեմն ո՞նց պիտի իմանամ՝ ուրիշ ինչ ես պատմել։
Ես պատասխան չունեի։
Նա շարունակեց.
— Ես քեզ պատմում էի, որովհետև մտածում էի՝ ինձ լսում ես։ Ոչ թե որովհետև ուզում էի՝ քո ամուսինն իր էջում իմ կյանքից պատմություն սարքի։
Այդ խոսքերը լսելուց հետո հասկացա՝ նույնիսկ եթե Անդրանիկը հրապարակումները ջնջի, Սոնայի վստահությունը պարզապես չի վերադառնալու։
Նույն օրը խոսեցի նաև Մարիամի հետ։
Նա սկզբում չուզեց լսել։
Հետո ասաց.
— Նարինե՛, դու գիտե՞ս՝ իմ աղջիկն ինչքան է նեղվել։
Մարիամի մասին պատմության մեջ Անդրանիկը ավելացրել էր, թե նրա ընտանիքի անդամներից մեկը հրաժարվել է օգնել հիվանդ հարազատին։
Իրականում այդպես չէր եղել։
Բայց թաղամասում մարդիկ սկսեցին ենթադրել, թե խոսքը Մարիամի ընտանիքի մասին է։
Աղջիկը ստիպված էր բացատրել, թե ինչու չէր կարող որոշ ժամանակ մոր կողքին լինել։
— Էդ պատմությունը հորինված էր,— ասաց Մարիամը։— Բայց էնքան իրական մանրամասներ ուներ, որ բոլորը կարծեցին՝ ամբողջն էլ ճիշտ է։
Ես միայն պատասխանեցի.
— Գիտեմ։
Եվ առաջին անգամ չփորձեցի ինձ արդարացնել։
Երբ տուն վերադարձա, Անդրանիկին ասացի, որ ուզում եմ հրապարակումները հեռացնի։
Նա սկզբում հրաժարվեց։
— Դրանք շատ են տարածվել։ Էջն արդեն ընթերցողներ ունի։
— Իսկ էն մարդիկ, որոնց կյանքը օգտագործել ես, ինչպե՞ս են ապրելու։
— Հեռացնեմ, էլի ուրիշ տեղեր պահած կլինեն։
— Դրա համար շարունակե՞ս։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո խոստովանեց.
— Ես էդ էջից արդեն որոշակի գումար եմ ստանում։
Ահա երկրորդ հարվածը։
Նրա համար պատմությունները միայն զբաղմունք չէին դարձել։
Դրանք եկամտի աղբյուր էին։
Եվ ամեն անգամ, երբ հրապարակումն ավելի շատ մարդիկ էին կարդում, նա ավելի քիչ էր մտածում, թե ում կյանքից է վերցրել մանրամասները։
Մի քանի օր վիճեցինք։
Անդրանիկը պնդում էր, որ անուններն ու վայրերը փոխելը բավական է։
Ես բացատրում էի՝ երբ մարդիկ միմյանց ճանաչում են, անունները փոխելը միշտ չէ, որ թաքցնում է նրանց։
Վերջապես նա համաձայնեց հեռացնել այն հրապարակումները, որոնք հիմնված էին մեր հարևանների պատմությունների վրա։
Բայց ես պահանջեցի նաև, որ ինքը խոսի այդ կանանց հետ։
— Ես չեմ կարող քո փոխարեն բոլորին բացատրել,— ասացի։
Նա պատասխանեց.
— Դու էլ պիտի խոսես։
— Կխոսեմ։ Բայց իմ պատասխանատվության մասին։ Ոչ թե քո փոխարեն։
Մի կիրակի շենքի բակում հանդիպում կազմակերպվեց։
Ներկա էին միայն նրանք, ովքեր ցանկանում էին մասնակցել։
Սոնան եկել էր։
Մարիամը՝ նույնպես։
Անդրանիկը սկզբում չէր կարողանում խոսել։
Հետո ասաց.
— Ես այդ պատմությունները գրել եմ՝ օգտագործելով մարդկանց մասին անձնական տեղեկություններ, որոնք հրապարակելու թույլտվություն չունեի։ Նարինեն չէր ընտրել կամ հաստատել հրապարակումները։ Երբ հարցրել են, ես սխալ եմ ներկայացրել նրա մասնակցությունը։
Նա մի պահ լռեց։
— Ես դրանք հեռացրել եմ ու այլևս չեմ օգտագործելու ձեր կյանքի մանրամասները։
Սոնան հարցրեց.
— Իսկ էն մարդիկ, որ արդեն կարդացել են, մոռանալո՞ւ են։
Անդրանիկը պատասխանեց.
— Չեմ կարող խոստանալ։
Մարիամն ասաց.
— Էդ դեպքում գոնե այլևս մի՛ պատմեք ուրիշների մասին առանց իրենց հարցնելու։
Ես նույնպես խոսեցի։
Ընդունեցի, որ որոշ անձնական պատմություններ պատմել եմ ամուսնուս, թեև դրանց տերերը ինձ վստահել էին։
Ոչ ոք չծափահարեց։
Ոչ ոք չասաց՝ լավ է, ամեն ինչ մոռացանք։
Հանդիպման ավարտին մարդիկ պարզապես ցրվեցին։
Այդ օրվանից հետո մեր կյանքը փոխվեց։
Անդրանիկը դադարեցրեց էջում նման պատմությունների հրապարակումները։
Փորձեց անցնել այլ աշխատանքի։
Դա հեշտ չստացվեց։
Եկամուտը փոքրացավ։
Բայց ամենադժվարը մեր տան լռությունն էր։
Ես այլևս չէի պատմում նրան հարևանների մասին։
Եվ ոչ միայն որովհետև վախենում էի, որ կգրի։
Պարզապես առաջին անգամ հասկացա՝ երկար տարիներ ամուսնացած լինելը չի նշանակում, որ մարդուն կարելի է վստահել ամեն ինչ։
Անդրանիկն էլ դա զգում էր։
Մի երեկո հարցրեց.
— Դու հիմա ինձ ընդհանրապես չե՞ս վստահում։
Պատասխանեցի.
— Քո խոսքերին հիմա շատ դժվար եմ հավատում։
Նա գլխով արեց։
Չփորձեց համոզել, որ մեկ ներողությամբ ամեն ինչ պիտի փոխվի։
Անցավ երկու ամիս։
Սոնան ինձ դեռ չէր այցելում։
Երբ շենքի բակում հանդիպում էինք, բարևում էր։
Բայց այլևս չէր նստում հետս երկար զրուցելու։
Մարիամը երբեմն հարցնում էր՝ ինչպես եմ։
Սակայն իր ընտանեկան հարցերից չէր խոսում։
Ես նրանց չէի մեղադրում։
Իրականում ամենաշատը ցավում էր այն, որ մեր նախկին մտերմությունը վերադարձնելու համար ոչ մի արագ միջոց չկար։
Մի օր շուկայի մոտ Անուշին տեսա։
Նա առաջիններից էր, որ ժամանակին իմ կողմը չէր նայում։
Այս անգամ մոտեցավ։
— Նարինե՛, մի բան եմ ուզում ասել։
Լարված սպասեցի։
— Էն օրը, երբ բոլորս քեզնից նեղացել էինք, ես մտածում էի՝ դու ուղղակի վատ մարդ ես դարձել։ Հետո հասկացա՝ էդպես էլ հեշտ չի բացատրվում։ Դու սխալ ես արել։ Անդրանիկը՝ ուրիշ սխալ։
Ես գլխով արեցի։
— Ճիշտ ես։
Նա մի պահ լռեց։
— Բայց ես հիմա էլ չեմ կարող քեզ ամեն ինչ պատմել։
— Հասկանում եմ։
Անուշը ժպտաց։
— Գոնե կարող ենք շուկայից միասին տուն գնալ։
Մենք քայլեցինք։
Խոսեցինք գների, եղանակի ու հարևան շենքի վերանորոգման մասին։
Ոչ մի գաղտնիք։
Ոչ մի անձնական խոստովանություն։
Եվ առաջին անգամ դա ինձ չթվաց քիչ։
Երբ տուն վերադարձա, Անդրանիկը համակարգչի առաջ էր։
Նա նոր աշխատանքային դիմում էր լրացնում։
Ինձ տեսնելով՝ հարցրեց.
— Ինչպե՞ս անցավ օրը։
— Լավ։
— Անուշին հանդիպեցի՞ր։
— Հա՛։
Նա մի պահ սպասեց։
Բայց ես ավելին չպատմեցի։
Անդրանիկը գլխով արեց ու վերադարձավ իր գործին։
Եվ ես առաջին անգամ զգացի, որ իմ լռությունը պատիժ չէ։
Այն պարզապես այն սահմանն էր, որը պիտի վաղուց սովորեի պահել։
Այդ երեկո պատուհանից տեսա Սոնային։
Նա բակում կանգնած խոսում էր մեկ ուրիշ կնոջ հետ։
Ես չփորձեցի մոտենալ ու լսել։
Փակեցի պատուհանը։
Որովհետև վերջապես հասկացել էի՝ ուրիշ մարդու պատմությունը նույնիսկ լսելու հնարավորություն ունենալը դեռ իրավունք չի տալիս այն ուրիշներին պատմելու։
