Մեր գյուղում հայրս մի գիշերում քանդեց այն ջերմոցը, որը մայրս տասնհինգ տարի պահել էր իր ձեռքերով։ Առավոտյան մայրս նրան տնից դուրս արեց։ Բայց երբ գյուղացիները եկան պարզելու՝ ինչ է պատահել, հայրս ասաց. «Ջերմոցը ես եմ քանդել, բայց հարցրեք՝ երեկ երեկոյան ով էր այնտեղ փակված»։
Առավոտյան ժամը վեցին մայրս այնպիսի ճիչ արձակեց, որ բոլորս դուրս վազեցինք։
Մեր տան հետևում այլևս ջերմոց չկար։
Ավելի ճիշտ՝ կար միայն թեքված երկաթների, պոկված թաղանթների ու ջարդված արկղերի մի մեծ կույտ։
Մայրս՝ հիսունութամյա Սուսաննան, ծնկի իջավ ցեխի մեջ։
— Ո՞վ է էս արել։
Հայրս՝ վաթսուներկուամյա Արամը, կանգնած էր բակի ծայրին։
— Ես։
Մայրս դանդաղ վեր կացավ։
— Դո՞ւ։
— Գիշերը քանդել ենք։
— Իմ տասնհինգ տարվա աշխա՞տանքը։
Ես՝ երեսունչորսամյա Մարինես, այդ օրը Երևանից եկել էի ծնողներիս տեսնելու։ Չէի հասկանում՝ ինչ է կատարվել։
Ջերմոցը մորս ամբողջ կյանքն էր դարձել։ Ամեն գարուն այնտեղ սածիլներ էր աճեցնում, բանջարեղեն վաճառում, ստացած գումարով տան ծախսերին օգնում։
Հիմա ամեն ինչ փլատակների տակ էր։
— Արա՛մ, դու էս տուն չես մտնելու,— ասաց մայրս։— Գնա՛, որտեղ ուզում ես։
Հայրս չառարկեց։
Պարզապես նստեց բակի նստարանին։
Մի քանի րոպե անց հարևաններն սկսեցին հավաքվել։
Բոլորը լսել էին գիշերվա աղմուկը։
Սամվելը՝ մեր հարևանը, հարցրեց.
— Արա՛մ, ինչո՞ւ չսպասեցիր մինչև առավոտ։ Կարելի էր գոնե բերքի մի մասը փրկել։
Հայրս նայեց նրան։
— Որովհետև երեկ երեկոյան ներսում մարդ կար։
Մայրս քարացավ։
— Ո՞վ։
— Լիանան։
Լիանան մեր ջերմոցում ժամանակավոր աշխատող քսանամյա աղջիկ էր։
Մայրս գունատվեց։
— Բայց ինքը երեկ ժամը վեցին գնացել էր։
Հայրս գլուխը տարուբերեց։
— Հետ էր եկել՝ իրերը վերցնելու։ Դուռը խցանվել էր, իսկ տանիքի երկաթներից մեկը պոկվել ու ընկել էր հենց ելքի առաջ։
Նա ցույց տվեց ջարդված հաստ մետաղական խողովակը։
— Եթե գիշերը օգնության ձայնը չլսեի, առավոտյան գուցե բոլորովին ուրիշ բան գտնեինք էստեղ։
Հետո շրջվեց դեպի մորս։
— Սուսա՛ննա, դու գիտեի՞ր, որ Լիանան դեռ անցած շաբաթ քեզ ասել էր՝ տանիքը շարժվում է։
Մայրս ոչինչ չպատասխանեց։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Հայրս մեզ տարավ բակի մյուս ծայրը։
Այնտեղ մեծ թաղանթով ծածկված էին ջերմոցի անվնաս արկղերն ու գործիքները։
Մի քանի լոլիկի սածիլ դեռ կային, բայց հիմնական բերքը վնասվել էր։
— Գիշերը նախ էսքանն ենք կարողացել հանել,— ասաց հայրս։
Մայրս չէր նայում արկղերին։
— Լիանան որտե՞ղ է։
— Տանն է։ Գիշերը բուժօգնության տարանք, զննեցին։ Լուրջ վնասվածք չունի, բայց շատ է վախեցել։
Մայրս անմիջապես ուզեց գնալ աղջկան տեսնելու։
Հայրս կանգնեցրեց։
— Նախ ուզում եմ՝ մի բան հասկանաս։
— Ի՞նչ։
— Ես ջերմոցը քանդել եմ, որովհետև այն արդեն վտանգավոր էր։ Բայց նախապես չնկատելու համար ես էլ եմ պատասխանատու։
Այդ պահին առաջին անգամ լսեցի ամբողջ գիշերվա պատմությունը։
Ջերմոցի մետաղական կմախքը տասնհինգ տարի առաջ էին տեղադրել։
Վերջին տարիներին մի քանի անգամ նորոգել էին։
Բայց որոշ սյուներ արդեն ժանգոտել էին, իսկ վերևի միացումները թուլացել էին։
Այս աշնանը մայրս որոշել էր նոր թաղանթ քաշել։
Նրա ծանոթ վարպետը առաջարկել էր նաև ամրացնել հին կառուցվածքը։
Բայց աշխատանքների համար պահանջված գումարը մորս հնարավորություններից ավել էր թվացել։
— Մի ձմեռ էլ կդիմանա,— ասել էր նա։
Հայրս նույնպես տեսել էր, որ տանիքի մի հատվածը թեքվել է։
Սակայն ինքն էլ չէր պնդել, որ աշխատանքը դադարեցնեն։
— Մտածեցի՝ էս բերքը հավաքենք, հետո կզբաղվենք,— խոստովանեց նա։
Այդ որոշումը սխալ էր եղել։
Նախորդ երեկո ուժեղ քամի էր բարձրացել։
Լիանան ժամը վեցին ավարտել էր աշխատանքը և տուն գնացել։
Բայց ճանապարհին հիշել էր, որ իր պայուսակը թողել է ջերմոցում։
Վերադարձել էր մոտ յոթն անց կեսին։
Դուռը բաց էր։
Ներս էր մտել։
Երբ պատրաստվել էր դուրս գալ, քամու հարվածից վերևի մետաղական միացումը պոկվել էր։
Դռան շրջանակը շեղվել էր, և դուռը խցանվել էր։
Լիանան փորձել էր բացել։
Չէր կարողացել։
Նա հեռախոսով զանգել էր մորս։
Բայց մայրս այդ պահին հարևան գյուղում էր՝ քրոջը տեսնելու, իսկ հեռախոսը պայուսակում էր մնացել։
Լիանան հետո փորձել էր զանգել հորս։
Նրա համարը չուներ։
Մոտակայքում այլ մարդ չկար։
Քամին ուժեղանում էր։
Վերին հենակներից մեկը կախվել էր այնպես, որ կարող էր ցանկացած պահի ընկնել։
Լիանան սկսել էր գոռալ։
Հայրս այդ պահին բակում էր։
Լսել էր ձայնը։
Սկզբում կարծել էր՝ հարևանների կողմից է։
Հետո տեսել էր ջերմոցի ներսում շարժվող լույսը։
Վազել էր։
Դուռը չէր բացվում։
Լիանան ներսից գոռացել էր.
— Քեռի՛ Արամ, տանիքը շարժվում է։
Հայրս անմիջապես կանչել էր հարևաններին և արտակարգ օգնություն խնդրել։
Մինչ օգնությունը հասնելը, նրանք անվտանգ կողմում պատռել էին ջերմոցի թաղանթը և հեռացրել ազատված թեթև վահանակները, որպեսզի Լիանան կարողանա դուրս գալ՝ առանց դռան տակով անցնելու։
Աղջիկը դուրս էր եկել դողալով։
Մի քանի րոպե անց ջերմոցի տանիքի մի մեծ հատված փլվել էր հենց այն տեղում, որտեղ քիչ առաջ Լիանան կանգնած էր եղել։
Մասնագետները վտանգավոր հատվածը մեկուսացնելուց հետո պարզվել էր, որ ամբողջ հին կառուցվածքը կայուն չէ։
Հաջորդ ուժեղ քամու դեպքում դրա մի մասը կարող էր ընկնել հարևան տան բակի ու անցուղու վրա։
Գիշերը, անհրաժեշտ անվտանգության միջոցները կազմակերպելուց հետո, հայրս հարևանների օգնությամբ սկսել էր ապամոնտաժել մնացած անկայուն հատվածները։
Աշխատանքը շարունակվել էր մինչև լուսաբաց։
Մայրս այդ ընթացքում քրոջ տանն էր մնացել։
Հայրս մի քանի անգամ զանգել էր։
Նա չէր պատասխանել։
Իսկ առավոտյան տեսել էր միայն ավերված ջերմոցը։
— Ինչո՞ւ ինձ ոչ մի հաղորդագրություն չէիր գրել,— հարցրեց մայրս։
Հայրս հոգնած պատասխանեց.
— Գրել էի։ Դու չես կարդացել։
Մայրս հանեց հեռախոսը։
Երեք բաց թողած զանգ կար։
Ու մի հաղորդագրություն.
«Սուսա՛ննա, ջերմոցում վթար է եղել։ Լիանային դուրս ենք բերել։ Բժիշկն ասում է՝ վտանգավոր վնասվածք չկա։ Բայց կառուցվածքը պետք է ապամոնտաժենք։ Զանգի՛ր»։
Մայրս նստեց։
Նա երկար նայում էր էկրանին։
Հետո կամաց ասաց.
— Ես մտածեցի՝ դու զայրացել ես, որ նորոգման փողը չեմ տվել։
Հայրս պատասխանեց.
— Ես էլ եմ մեղավոր, որ համաձայնեցի սպասել։ Եթե էդ օրը միասին կանգնեցնեինք աշխատանքը, երեկվա դեպքը չէր լինի։
Ես առաջին անգամ տեսա, որ նրանք ոչ թե վիճում են բերքի համար, այլ հասկանում են՝ որքան մոտ էին մեկ ուրիշի կյանքը վտանգելու։
Մայրս խնդրեց ինձ իրեն տանել Լիանայի տուն։
Աղջիկը նստած էր բազմոցին։
Նրա մայրը՝ Նունեն, մեզ տեսնելուն պես վեր կացավ։
Սուսաննան մոտեցավ Լիանային։
— Աղջի՛կս, ո՞նց ես։
— Լավ եմ, տիկի՛ն Սուսաննա։
Մայրս նրա ձեռքը բռնեց։
— Դու անցած շաբաթ ինձ ասե՞լ էիր, որ տանիքը շարժվում է։
Լիանան գլխով արեց։
— Երկու անգամ։
Մայրս աչքերը փակեց։
— Ես էլ ասացի՝ հին ջերմոց է, միշտ մի քիչ ճռռում է։
Լիանան չպատասխանեց։
— Ների՛ր ինձ,— ասաց մայրս։— Պիտի լուրջ ընդունեի։
Նունեն միջամտեց.
— Սուսա՛ննա, ես ուրախ եմ, որ աղջիկս անվնաս է։ Բայց հիմա մի բան պիտի խնդրեմ։ Մինչև նոր ջերմոցն անվտանգ չլինի, Լիանան այնտեղ չի աշխատելու։
Մայրս անմիջապես համաձայնեց։
— Ես էլ չեմ թողնի։
Գյուղ վերադառնալիս մայրս ամբողջ ճանապարհին լուռ էր։
Հետո հանկարծ հարցրեց.
— Մարինե՛, դու հիշո՞ւմ ես՝ երբ առաջին անգամ էդ ջերմոցը սարքեցինք։
— Հիշում եմ։ Ես դեռ դպրոցական էի։
— Էն ժամանակ բոլորը ծիծաղում էին։ Ասում էին՝ էս փոքրիկ ջերմոցով ի՞նչ ես աշխատելու։
Մայրս ժպտաց։
— Ես էլ ամեն տարի մի քիչ ավելացնում էի։ Մեկ նոր սածիլ, մեկ նոր շարք, մեկ ուրիշ վարունգ։
Հետո ձայնը դողաց։
— Հիմա տասնհինգ տարվա աշխատանքը չկա։
Ես պատասխան չունեի։
Որովհետև դա ճիշտ էր։
Նրա վաստակը մեկ գիշերում վերացել էր։
Բայց նաև ճիշտ էր, որ ջերմոցում աշխատող աղջիկը կարող էր լուրջ վնասվել։
Երկու իրականություն կար, և ոչ մեկը մյուսին չէր ջնջում։
Հաջորդ օրերին միասին հաշվեցիք վնասները։
Բերքի մի մասը հնարավոր չէր փրկել։
Որոշ արկղերն ու սարքավորումները դեռ օգտագործելի էին։
Մայրս որոշեց, որ այս անգամ առանց մասնագետների գնահատման նոր կառուցվածք չի կանգնեցնելու։
Սկզբում ուզում էր նույն չափի ջերմոց կառուցել։
Բայց հաշվարկներից հետո պարզվեց՝ դա հիմա հնարավոր չէ։
Ուստի որոշեցինք սկսել ավելի փոքրից։
Մայրս վերցրեց իր հին տետրը, որտեղ տարիներով սածիլների վաճառքն էր գրանցել։
Նոր էջ բացեց։
Գրեց.
«Նոր ջերմոց»։
Տակը՝ անհրաժեշտ ծախսերը։
Հայրս նայեց թվերին։
— Սուսա՛ն, ես էլ կօգնեմ։
Մայրս գլուխը բարձրացրեց։
— Գիտեմ։ Բայց այս անգամ, եթե մի բան անվտանգ չէ, կանգնեցնելու ենք։ Թեկուզ բերքը կորցնենք։
Հայրս գլխով արեց։
Երկու ամիս անց բակում փոքրիկ նոր ջերմոցի կմախք կար։
Այն տեղադրել էին մասնագետների օգնությամբ՝ տեղանքի պայմաններին համապատասխան։
Նոր դուռը ներսից ազատ բացվում էր։
Դրսից փակվող հին փականն այլևս չկար։
Մայրս անձամբ մի քանի անգամ ստուգեց այն։
Մի օր Լիանան մեզ այցելեց։
Նա արդեն ուրիշ աշխատանք էր գտել, բայց ուզել էր տեսնել՝ ինչ է փոխվել։
Մայրս ցույց տվեց նոր ջերմոցը։
— Դուռը փորձի՛ր,— ասաց։
Լիանան ներս մտավ։
Հետո առանց դժվարության բացեց ու դուրս եկավ։
Ժպտաց։
— Հիմա լավ է։
Մայրս նայեց նրան։
— Գարնանը եթե ցանկանաս նորից աշխատել, կխոսենք։ Բայց նախ պայմանները քեզ մանրամասն ցույց կտամ։
Լիանան պատասխանեց.
— Կմտածեմ։
Եվ մայրս առաջին անգամ չփորձեց համոզել։
Գարնանը առաջին սածիլները դուրս եկան։
Մայրս դրանք շարել էր փոքրիկ սեղանին։
Ես գյուղ հասա կիրակի առավոտյան։
Նա արդեն բակում էր։
Հայրս կողքին կանգնած ջրում էր սածիլները։
— Պա՛պ, օգնում ե՞ս,— հարցրի։
Նա ժպտաց։
— Հա՛։ Բայց հիմա ամեն ինչ Սուսաննայի հետ նախապես ստուգում ենք։
Մայրս ծիծաղեց։
— Էնքան է հարցնում, արդեն գլուխս տարել է։
Բոլորս ժպտացինք։
Հետո մայրս վերցրեց սածիլներից մեկը։
— Մարինե՛, էս մեկը տար տուն։ Քո պատշգամբում դիր։
— Մա՛մ, դու հիմա քիչ սածիլ ունես։ Քեզ թող։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Վերցրո՛ւ։ Գիտե՞ս՝ էն հին ջերմոցի վերջին բերքից ինչ եմ ամենաշատը հիշելու։
— Ի՞նչը։
Նա նայեց հորս։
— Էն գիշերը, որ Արամը հասկացավ՝ երկաթն ու թաղանթը կարելի է նորից գնել։ Բայց Լիանայի հետ պատահելիքը հետ չէինք բերի։
Հայրս լուռ մնաց։
Հետո մոտեցավ ջերմոցի նոր դռանը, բացեց այն ու մի կողմ կանգնեց։
— Սուսա՛ն, ներս չե՞ս գալիս։ Քո սածիլները սպասում են։
Մայրս վերցրեց աշխատանքային ձեռնոցներն ու ներս մտավ։
Իսկ ես առաջին անգամ այդ ջերմոցի կողքով անցնելիս չէի վախենում, թե ներսում գտնվող որևէ մեկը կարող է չկարողանալ դուրս գալ։
