«Մա՛մ, այսօր ինձ դպրոցից մի՛ վերցրու»․ յոթամյա որդիս սա ասաց շշուկով, իսկ երբ իմացա՝ ում էր սպասում դպրոցի դարպասի մոտ, ոտքերիս տակից հողը փախավ:
— Մա՛մ, այսօր ինձ դպրոցից մի՛ վերցրու։
Յոթամյա որդիս՝ Նարեկը, այդ խոսքերն ասաց առավոտյան՝ կոշիկները հագնելիս։
Ես՝ Անահիտս, զարմացած նայեցի նրան։
— Ինչո՞ւ, բալե՛ս։ Ամեն օր ես եմ քեզ վերցնում։
— Այսօր պետք չի։
— Ինչ-որ բան պատահե՞լ է։
Նարեկը գլուխը թափ տվեց, բայց աչքերիս չնայեց։
Ամբողջ ճանապարհին լուռ էր։ Դպրոցի դարպասի մոտ հանկարծ բռնեց ձեռքս։
— Մա՛մ, խոստացի՛ր, որ այսօր շուտ չես գա։
Ես կռացա նրա դիմաց։
— Նարե՛կ, ո՞ւմ ես սպասում։
Նա շշնջաց.
— Մի պապիկի։
— Ի՞նչ պապիկի։
— Անունը չգիտեմ։ Բայց ասաց՝ եթե դու իրեն տեսնես, ամեն ինչ կփչանա։
Սիրտս սեղմվեց։
— Ե՞րբ է քեզ հետ խոսել։
— Երեկ։ Դարպասի մոտ։
Ես անմիջապես զանգահարեցի դասղեկին ու պատմեցի ամեն ինչ։
Պայմանավորվեցինք, որ Նարեկը դասերից հետո կմնա դպրոցի ներսում, մինչև անձամբ գնամ նրա հետևից։
Ժամը երկուսին ես արդեն դարպասի մոտ էի։
Դիմացի մայթին մի տարեց տղամարդ էր կանգնած՝ մուգ բաճկոնով, ձեռքին՝ կտորե պայուսակ։
Նարեկը, դպրոցի պատուհանից նրան տեսնելով, հանկարծ բղավեց.
— Մա՛մ, էդ ինքն ա։
Տղամարդը լսեց երեխայի ձայնը, շրջվեց ու փորձեց հեռանալ։
Բայց ես հասցրի տեսնել նրա դեմքը։
Ու քարացա։
Այդ մարդուն ճանաչում էի։
Նա տասը տարի առաջ իմ հոր դեմ դատարանում ցուցմունք տված տղամարդն էր։
Իսկ հայրս այդ դատից հետո այլևս երբեք չէր վերադարձել իր նախկին կյանքին։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես կանգնած մնացի մայթի եզրին։
Տղամարդը քայլում էր արագ, բայց տարիքի պատճառով հեռու չէր հասցրել գնալ։
— Սպասե՛ք,— կանչեցի։
Նա կանգ առավ։
Երբ շրջվեց, արդեն համոզված էի՝ չեմ սխալվել։
Սամվելն էր։
Տասը տարի առաջ նրա անունը մեր ընտանիքում ամեն օր էին տալիս։ Հետո տարիներով ոչ ոք չէր արտասանում։
— Անահի՞տ,— կամաց ասաց նա։
— Ինչո՞ւ եք մոտեցել որդուս։
Նա նայեց դպրոցի կողմը։
— Ես չէի ուզում վախեցնել երեխային։
— Բայց վախեցրել եք։ Եվ ասել եք, որ ինձ ոչինչ չպատմի։
Սամվելը գլուխը կախեց։
— Սխալ եմ արել։
— Դա քիչ է։ Ի՞նչ եք ուզում Նարեկից։
— Ոչինչ։ Ես քեզ էի ուզում տեսնել։
— Ուրեմն ինչո՞ւ ինձ չեք զանգել։
Նա պատասխանեց.
— Վախենում էի, որ հեռախոսը կդնես։
Ես նրան թույլ չտվեցի մոտենալ դպրոցին։
Ասացի, որ սպասի դիմացի նստարանին, մինչև որդուս վերցնեմ։
Դասղեկը Նարեկին անձամբ դուրս բերեց։
Տղաս վազեց դեպի ինձ։
— Մա՛մ, բարկացա՞ր։
— Քեզ վրա՝ ոչ, բալե՛ս։ Բայց ուրիշ անգամ, եթե անծանոթ մարդը քեզ գաղտնիք պահել խնդրի, անմիջապես ինձ կամ ուսուցչուհուդ կասես։
Նարեկը գլխով արեց։
Ես նրան տարա տուն, թողեցի քրոջս մոտ ու վերադարձա։ Քույրս գիտեր՝ որտեղ եմ լինելու։
Սամվելը դեռ նստարանին էր։
— Հիմա պատմե՛ք,— ասացի։
Նա պայուսակից մի թղթապանակ հանեց։
— Հորդ գործի մասին է։
Տասը տարի առաջ հայրս՝ Վարդանը, շինարարական պահեստի պատասխանատու էր աշխատում։
Պահեստում խոշոր պակասորդ էին հայտնաբերել։ Քննության ընթացքում Սամվելը՝ հաշվառման բաժնի աշխատակիցը, ցուցմունք էր տվել, որ հայրս մի քանի անգամ ապրանք էր դուրս բերել առանց պատշաճ փաստաթղթերի։
Հայրս պնդում էր, որ տեղափոխումները կատարվել էին ղեկավարության հրահանգով։
Բայց որոշ փաստաթղթեր չկային։
Դատարանը նրան մեղավոր էր ճանաչել։
Պատիժը կրելուց հետո հայրս վերադարձել էր տուն, բայց նախկին աշխատանքը չէր գտել։ Մարդկանց վերաբերմունքն էլ էր փոխվել։
Նա մահացավ երեք տարի առաջ։
Մինչև վերջին օրը պնդում էր, որ իրեն ամբողջ մեղքը վերագրել են։
— Ի՞նչ եք բերել,— հարցրի։
Սամվելը բացեց թղթապանակը։
Ներսում հին հաշվառման մատյանի պատճեններ էին, բեռնափոխադրման մի քանի թերթիկ և նրա ձեռքով գրված բացատրությունը։
— Ես դատարանում ամեն ինչ չէի ասել,— խոստովանեց նա։
Ձեռքերս սառեցին։
— Ի՞նչը չէիք ասել։
— Որ ապրանքների տեղափոխման մասին ղեկավարն էլ գիտեր։
— Բայց դատարանում հակառակն էիք ասում։
— Ես ասել էի միայն այն, ինչ անձամբ տեսել էի։ Չէի ասել, թե ումից էի հրահանգ ստացել հաշվառման որոշ գրառումներ փոխելու համար։
Ես հազիվ էի զսպում զայրույթս։
— Դուք հասկանում ե՞ք՝ ինչ եք ասում։
— Հասկանում եմ։
Սամվելը պատմեց, որ դատից մի քանի ամիս առաջ պահեստի տնօրենն իրեն հանձնարարել էր որոշ տեղափոխումներ գրանցել ավելի ուշ ամսաթվերով։
Ինքը ենթարկվել էր։
Երբ գործը հասել էր դատարան, վախեցել էր խոստովանել, որ հաշվառման փաստաթղթերը փոփոխվել են։
— Իսկ ինչո՞ւ հիմա,— հարցրի։
Նա երկար նայեց ձեռքերին։
— Կինս վերջերս մահացավ։ Մինչև մահը գիտեր այս պատմության մասին։ Ասաց՝ եթե ուզում ես գոնե մի անգամ ճիշտ վարվել, գնա ու պատմիր։
Ես դառնությամբ ժպտացի։
— Այսինքն՝ իմ հայրը տասը տարի սպասեց, որ դուք համարձակվեք։
Սամվելը չառարկեց։
Ես վերցրի փաստաթղթերը, բայց անմիջապես ասացի.
— Դրանք նախ իրավաբանին եմ ցույց տալու։ Եվ դուք պետք է պատրաստ լինեք պաշտոնապես բացատրություն տալու։
— Պատրաստ եմ։
— Իսկ երեխայիս այլևս չեք մոտենա։
— Խոստանում եմ։
Հաջորդ օրը դիմեցի փաստաբանի։
Նա ուշադիր ուսումնասիրեց թղթերը և զգուշացրեց, որ Սամվելի պատմությունը դեռ չի նշանակում, թե հորս դատավճիռն անպայման կվերանայվի։
Պետք էր պարզել՝ արդյոք փաստաթղթերը իսկական են, ինչ նշանակություն ունեն գործի համար և կա՞ իրավական հիմք նոր հանգամանքներով վարույթ սկսելու։
Ես համաձայն էի։
Այլևս չէի ուզում մեր ընտանիքի կյանքը կառուցել չստուգված խոստումների վրա։
Մի քանի շաբաթ անց Սամվելը պաշտոնական բացատրություն տվեց։
Փաստաբանը ներկայացրեց անհրաժեշտ դիմումները։
Սկսվեց փաստաթղթերի ստուգման գործընթացը։
Արդյունքն արագ չէր լինելու։
Եվ ես դա գիտեի։
Բայց այդ ընթացքում մեկ ուրիշ բան պարզվեց։
Հայրս ժամանակին պահել էր իր աշխատանքային տետրը, որտեղ ամեն օր նշում էր տեղափոխումների համար ստացած հրահանգները։
Մայրս այն տարիներ առաջ դրել էր տան պահարանի վերևի դարակում։
Մենք չէինք հասկացել, որ այդ գրառումները կարող են կարևոր լինել։
Փաստաբանը զգուշացրեց, որ դրանք նույնպես պետք է ստուգվեն և գնահատվեն մյուս ապացույցների հետ միասին։
Մի երեկո Նարեկը հարցրեց.
— Մա՛մ, էն պապիկը վա՞տ մարդ էր։
Ես չգիտեի՝ ինչպես պատասխանեմ։
— Նա շատ սխալ բան է արել,— ասացի։
— Իսկ հիմա՞։
— Հիմա փորձում է ուղղել իր սխալը։
Նարեկը մտածեց։
— Կարելի՞ է ուղղել ամեն ինչ։
Ես գրկեցի նրան։
— Ոչ միշտ, բալե՛ս։ Բայց դա չի նշանակում, որ պետք չէ փորձել։
Ամիսներ անց իրավական գործընթացը դեռ շարունակվում էր։
Սամվելի ներկայացրած նյութերը փոխանցվել էին ուսումնասիրության։ Հորս մեղավորության վերաբերյալ նախկին դատական որոշումը դեռ ուժի մեջ էր։
Ես ոչ մեկին չէի ասում, թե հայրս արդեն արդարացվել է։
Դա ճիշտ չէր լինի։
Բայց առաջին անգամ մեր ձեռքում միայն նրա խոսքը չէր։
Կային նոր տեղեկություններ, որոնք հնարավոր էր ստուգել։
Մի օր գնացի հորս գերեզմանին։
Նստեցի կողքին ու երկար լռեցի։
Հետո ասացի.
— Պա՛պ, չգիտեմ՝ ինչ արդյունք կունենա։ Բայց այս անգամ քո ասածը մինչև վերջ լսելու են։
Քամին շարժում էր ծառերի ճյուղերը։
Ես վեր կացա ու տուն վերադարձա։
Դռան մոտ Նարեկն էր սպասում։
— Մա՛մ, այսօր դպրոցում մեզ ասացին, որ մեծերին պետք է ասել, եթե ինչ-որ մեկը գաղտնի բան է խնդրում։
— Ճիշտ են ասել։
— Ես էլ ասացի, որ արդեն գիտեմ։
Նա բռնեց ձեռքս։
Այդ պահին հասկացա՝ այս պատմության մեջ երկու բան կա, որոնք այլևս չեմ փոխի։
Ես մինչև վերջ կփորձեմ պարզել հորս գործի ճշմարտությունը։
Եվ երբեք թույլ չեմ տա, որ մեծերի վախերն ու գաղտնիքները իմ երեխայի ուսերին դրվեն։
