Հորս 80-ամյակին եկանք ամբողջ ընտանիքով, բայց քույրս անհետացել էր։ Սեղանին ոչինչ պատրաստ չէր, իսկ խոհանոցում մեզ դիմավորած անծանոթ կինը մի բան ասաց, որից ամոթից գլուխս կախեցի
Հորս ութսունամյակի օրը մեր ընտանիքը հավաքվեց նրա տանը։
Ես՝ Լիլիթս, ամուսնուս ու երեխաներիս հետ եկել էի տորթով, ծաղիկներով ու նվերներով։ Եղբայրս՝ Վահանը, նույնպես ընտանիքով պիտի գար։
Բայց երբ դուռը բացվեց, շփոթվեցի։
Մեզ դիմավորողը քույրս չէր։
Մոտ հիսուն տարեկան անծանոթ կին էր՝ տնային գոգնոցով։
— Բարև ձեզ։ Ներս եկեք։ Ես Վերան եմ։
— Իսկ Սիրանո՞ւշը որտեղ է,— հարցրի։
— Այսօր չի գալու։
Ես զարմացա։
Հիսուներկուամյա քույրս արդեն հինգ տարի ապրում էր հորս հետ։ Մորս մահից հետո, իսկ հատկապես հորս առողջական խնդիրներից սկսած, նա էր զբաղվում գրեթե ամեն ինչով։
Ճաշ էր պատրաստում, բժշկի տանում, դեղերն էր կազմակերպում, տունը մաքրում։
Նույնիսկ երբ մենք այցելում էինք, նա էր սեղանը պատրաստում։
Բայց այդ օրը խոհանոցում ոչ մի տոնական ուտեստ չկար։
Հայրս նստած էր պատուհանի մոտ՝ մաքուր վերնաշապիկով։
— Պա՛պ, Սիրանուշն ո՞ւր է։
Նա հանգիստ պատասխանեց.
— Այսօր իր գործերով է գնացել։
— Հենց քո ծննդյա՞ն օրը։
Այդ պահին ներս մտավ Վահանը։
Տեսնելով դատարկ սեղանը՝ զարմացած հարցրեց.
— Էս ի՞նչ է։ Սիրանուշը նույնիսկ ճա՞շ չի պատրաստել։
Վերան շրջվեց դեպի մեզ։
— Ձեր քույրը հիմա հիվանդանոցում է։ Այսօր ձեռքի վիրահատություն ունի։ Ես եկել եմ նրան փոխարինելու, մինչև ապաքինվի։
Տորթի տուփը դրեցի սեղանին։
— Վիրահատությո՞ւն։ Ի՞նչ վիրահատություն։
Հայրս նայեց մեզ։
— Մի ամիս առաջ երկուսիդ էլ ասել էր։ Դուք պատասխանել էիք՝ հիմա զբաղված ենք, հետո կխոսենք։
Եղբայրս շփոթվեց։
— Պա՛պ, ես մտածում էի՝ հերթական հետազոտությունն է։
Հայրս դանդաղ վեր կացավ։
— Չէ՛, Վահան։ Էս անգամ ես եմ խնդրել Սիրանուշին, որ հիվանդանոց գնալուց առաջ ձեզ ոչինչ չհիշեցնի։ Ու եթե զանգեք, ասի՝ հետ չի գալու։
— Բայց ինչո՞ւ, պա՛պ։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Որովհետև եթե նորից խնդրեիք, ինքը նորից իր բուժումը կհետաձգեր։ Իսկ ես այլևս չեմ ուզում, որ աղջիկս իմ պատճառով հիվանդ մնա։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Մի պահ միայն պատի ժամացույցի ձայնն էր լսվում։
Վահանն առաջինը խոսեց։
— Բայց Սիրանուշը մեզ կարող էր ավելի հստակ ասել։
Հայրս նստեց։
— Երեք անգամ է ասել, տղա՛ս։ Մի անգամ՝ գարնանը, երբ ձեռքը սկսեց թմրել։ Երկրորդ անգամ՝ երբ բժիշկն ասաց, որ բուժումը բավարար չի օգնում։ Երրորդ անգամ՝ երբ վիրահատության օրն արդեն նշանակված էր։
Հիշեցի վերջին խոսակցությունը։
Քույրս զանգել էր մոտ մեկ ամիս առաջ։
— Լիլի՛թ, մի քանի շաբաթ կարողանո՞ւմ ես հայրիկի հարցերով զբաղվել։ Հնարավոր է՝ ձեռքս վիրահատեն։
Ես այդ պահին աշխատանքի էի։
Պատասխանել էի.
— Սիրանո՛ւշ, հիմա ծանր շրջան է։ Հաջորդ շաբաթ կխոսենք։
Ու չէի զանգել։
Մտածել էի՝ եթե իսկապես շտապ լինի, նորից կասի։
Այդպես էլ միշտ էի մտածում։
Վերան սուրճ պատրաստեց ու բացատրեց, որ Սիրանուշն իրեն նախապես հրավիրել է։
Նա տարիներ շարունակ տարեց մարդկանց առօրյա խնամքով էր զբաղվել։ Քույրս նրա հետ պայմանավորվել էր առաջին շաբաթվա համար՝ առավոտից մինչև երեկո օգնելու հայրիկին։
Հայրս կարողանում էր ինքնուրույն քայլել հենակով, հագնվել ու օգտվել լոգարանից, բայց սնունդ պատրաստելը, լոգանքը և որոշ տնային գործեր դժվարությամբ էր անում։
Վերջին տարիներին քույրս էր ամեն ինչ կազմակերպում։
— Գիշերները հայրիկը սովորաբար ինքնուրույն է լինում,— ասաց Վերան։— Բայց Սիրանուշը հարևանուհուն էլ է տեղեկացրել, իսկ ինձ հետ ամբողջ օրը կապի մեջ է։ Հետագա օրերի համար պիտի դուք էլ պայմանավորվեք։
Նա ոչ մեկին չէր մեղադրում։
Պարզապես բացատրում էր։
Իսկ ես ամեն նախադասությունից ավելի անհարմար էի զգում։
Հայրս հանկարծ հարցրեց.
— Լիլի՛թ, հիշո՞ւմ ես՝ մայրդ հիվանդ ժամանակ Սիրանուշը ոնց էր վազում տուն ու հիվանդանոց։
— Հիշում եմ, պա՛պ։
— Իսկ դու գիտե՞ս՝ մորդ մահից հետո ինչքան ժամանակ ինքն իր տանը չի գիշերել։
Չգիտեի։
Սիրանուշն առանձին փոքր բնակարան ուներ՝ մեր տնից մի քանի փողոց հեռու։
Մորս մահից հետո ժամանակավորապես եկել էր հորս մոտ։
Հետո հայրս ինսուլտ էր տարել։
Բուժումից հետո վիճակը կայունացել էր, բայց որոշ առօրյա գործերում օգնության կարիք ուներ։
Սիրանուշը մնացել էր։
Մի ամիս։
Հետո՝ մեկ տարի։
Հետո՝ հինգ։
Ես շաբաթը մեկ կամ երկու անգամ էի գալիս։ Երբեմն գնումներ էի անում, հորս բժշկի տանում։
Վահանը հիմնականում զբաղվում էր վճարումներով ու տան վերանորոգման հարցերով։
Մեզ թվում էր՝ պարտականությունները բաժանված են։
Բայց մեր ամենօրյա կյանքը չէր փոխվել։
Իսկ Սիրանուշինը ամբողջությամբ փոխվել էր։
Կեսօրին քույրս զանգեց։
Հեռախոսը վերցրի ես։
— Սիրանո՛ւշ, որտե՞ղ ես։
— Հիվանդանոցում։ Վիրահատությունն ավարտվել է։ Մի քիչ հետո ընկերուհիս ինձ տուն կտանի։
— Ո՞ր տուն։
— Իմ բնակարան, Լիլի՛թ։
Նրա պատասխանից շփոթվեցի։
— Այսինքն՝ հայրիկի մոտ չե՞ս վերադառնալու։
Երկար լռություն տիրեց։
— Հիմա չէ։ Բժիշկն ասել է՝ վերականգնման ընթացքում ձեռքս չծանրաբեռնեմ։ Բայց նույնիսկ հետո չեմ ուզում նորից միակ խնամողը լինել։
Քույրս պատմեց, որ ամիսներ շարունակ գիշերները մատների թմրածությունից արթնանում էր։
Երբեմն բաժակն էր ձեռքից ընկնում։ Կարի աշխատանքն էլ դժվարացել էր։
Բժիշկը հետազոտել էր, ախտորոշել դաստակային խողովակի համախտանիշ։ Նախ փորձել էին ոչ վիրահատական բուժում, բայց բավարար արդյունք չէր տվել։
Վերջապես որոշել էին վիրահատել։
— Ես ձեզանից ոչ մեկին չեմ խնդրել ամբողջ կյանքս փոխարինել իմ կյանքով,— կամաց ասաց Սիրանուշը։— Միայն ուզում էի, որ հասկանաք՝ ես էլ եմ մարդ։ Ես էլ կարող եմ հիվանդանալ։
Արցունքներս սկսեցին հոսել։
— Ների՛ր ինձ։
— Լիլի՛թ, հիմա չեմ ուզում ներողությունների մասին խոսել։ Ուզում եմ իմանալ՝ հաջորդ շաբաթ հայրիկի հարցերը ո՞նց եք կազմակերպելու։
Այդ հարցին առաջին անգամ ստիպված էի հստակ պատասխան գտնել։
Ծննդյան օրվա մեծ հավաքույթը չեղարկեցինք։
Հարազատներին բացատրեցինք, որ հայրս ուզում է հանգիստ օր անցկացնել։
Տորթը կտրեցինք չորսով՝ հայրս, ես, Վահանն ու Վերան։
Հայրս սկզբում չէր ուզում ուտել։
Հետո մի փոքր կտոր վերցրեց։
— Ես ուրախ եմ, որ եկաք,— ասաց։— Բայց էսօր մի բան եմ ուզում ձեզնից։
Մենք նայեցինք նրան։
— Իմ խնամքը կազմակերպեք այնպես, որ Սիրանուշը կարողանա իր տանն ապրել։ Ես չեմ ուզում իմ պատճառով ձեր քույրը կորցնի իր առողջությունն ու աշխատանքը։
Վահանը մոտեցավ հորս։
— Պա՛պ, կկազմակերպենք։
Հայրս գլուխը տարուբերեց։
— Դու միշտ էդպես ես ասում։ Էս անգամ ասեք՝ ով ինչ է անելու։
Եղբայրս լռեց։
Մենք առաջին անգամ ստիպված էինք ժամերով ու օրերով հաշվել այն աշխատանքը, որը Սիրանուշը հինգ տարի գրեթե աննկատ կատարել էր։
Հաջորդ շաբաթ հանդիպեցինք Վերայի հետ։
Նա համաձայնեց շարունակել աշխատել սահմանված ժամերով, իսկ մենք պայմանավորվեցինք վճարման, հանգստյան օրերի ու պարտականությունների մասին։
Բոլոր ծախսերը քննարկեցինք նաև հորս հետ։ Նա ցանկացավ իր թոշակի մի մասը տրամադրել խնամքին, իսկ մնացածը բաժանեցինք ես ու Վահանը։
Պայմանավորվեցինք, որ ես շաբաթվա երկու երեկո կմնամ հորս մոտ ու կզբաղվեմ գնումներով և կենցաղային հարցերով։
Վահանը կկազմակերպի բժշկի այցելությունները և մյուս օրերին աշխատանքից հետո կգա՝ անհրաժեշտ գործերն անելու։
Հանգստյան օրերն էլ հերթով կբաժանենք։
Բայց ամենակարևորը՝ այլևս ոչ մի գործ լռելյայն Սիրանուշի պարտականությունը չէր լինելու։
Վիրահատությունից տասը օր անց առաջին անգամ այցելեցի քրոջս իր բնակարանում։
Նա նստած էր պատուհանի մոտ՝ վիրահատված ձեռքը խնամքով պահած։
Սեղանին թեյ էր դրված։
Մոտեցա, գրկեցի նրան։
— Ո՞նց ես քեզ զգում։
— Ավելի լավ։ Բայց ձեռքս դեռ պետք է զգույշ օգտագործեմ։
Նստեցի կողքին։
Մի քանի րոպե լուռ էինք։
Հետո Սիրանուշն ասաց.
— Լիլի՛թ, գիտե՞ս՝ ինչն էր ամենադժվարը։
— Ի՞նչը։
— Որ ես արդեն նույնիսկ չէի կարողանում պատկերացնել՝ մի օր հայրիկի տնից դուրս կգամ ու ինձ մեղավոր չեմ զգա։
Նա նայեց իր փոքրիկ բնակարանին։
— Էստեղ իմ մահճակալն է, իմ գրքերը, իմ կարի մեքենան։ Բայց հինգ տարի է՝ գրեթե հյուրի նման էի գալիս։
Ես բռնեցի նրա առողջ ձեռքը։
— Էլ այդպես չի լինելու։
Քույրս ժպտաց։
— Հուսով եմ։ Բայց ուզում եմ դա տեսնել, ոչ թե միայն լսել։
Անցավ վեց շաբաթ։
Սիրանուշը շարունակում էր վերականգնվել՝ հետևելով բժշկի ցուցումներին։
Նա դեռ չէր վերադարձել կարի ամբողջ աշխատանքին, բայց արդեն կարողանում էր թեթև գործեր անել։
Հայրս այդ ընթացքում սովորել էր Վերայի ներկայությանը։
Սկզբում դժգոհում էր, որ ուրիշ մարդ է իր համար ճաշ պատրաստում։
Հետո նույնիսկ սկսել էր առաջարկել, թե ինչ ուտեստներ է ուզում։
Մի երեկո ինձ ասաց.
— Լիլի՛թ, գիտե՞ս, Սիրանուշը կիրակի օրը մեզ մոտ գալու է։
— Գիտեմ, պա՛պ։
— Ասել եմ՝ ոչինչ չբերի։
Ծիծաղեցի։
— Շատ ճիշտ ես արել։
— Ու մեկ էլ ասել եմ՝ կգա, կնստի, կզրուցենք։ Չսկսի տունը հավաքել։
Ես նայեցի հորս։
Նա նույնպես սովորում էր նոր կյանքին։
Այդ կիրակի Սիրանուշը եկավ ժամը երկուսին։
Ձեռքին ընդամենը փոքրիկ պայուսակ կար։
Ոչ ուտելիք էր բերել, ոչ մաքրության պարագաներ։
Դուռը բացեց Վահանը։
— Սիրանո՛ւշ, արի՛։
Քույրս մտավ հյուրասենյակ։
Հայրս նստած էր իր սիրած բազկաթոռին։
— Աղջի՛կս, ո՞նց ես։
Նա մոտեցավ ու գրկեց հորս։
— Լավ եմ, պա՛պ։
— Դե նստիր կողքիս։ Այսօր ես եմ քեզ հյուր ընդունում։
Սիրանուշի աչքերը լցվեցին։
Մենք միասին ճաշեցինք։
Այս անգամ ճաշը պատրաստել էինք ես ու Վահանը։
Կարտոֆիլը մի քիչ շատ էինք աղել։
Սիրանուշը ծիծաղելով ասաց.
— Վաղուց էսքան աղի բան չէի կերել։
Հայրս էլ ծիծաղեց։
— Դե մյուս անգամ քիչ կլցնեն։
Եվ առաջին անգամ քույրս չշտապեց խոհանոց՝ ինչ-որ բան ուղղելու։
Երեկոյան, երբ պատրաստվում էր տուն գնալ, հայրս նրան կանչեց։
— Սիրանո՛ւշ, մի բան ուզում եմ ասել։
Նա կանգ առավ։
— Ասա՛, պա՛պ։
— Ես երբեք չէի ուզում, որ քո կյանքն իմ պատճառով կանգ առնի։ Բայց երբ կողքիս մնացիր, ես սովորեցի, որ միշտ դու ես լինելու։ Ու նույնիսկ չէի հարցնում՝ քեզ հարմա՞ր է։
Քույրս մոտեցավ։
Հայրս շարունակեց.
— Շնորհակալ եմ, որ էդքան ժամանակ ինձ խնամել ես։ Հիմա ուզում եմ՝ քո տուն գնաս ու հանգիստ ապրես։ Իսկ ինձ տեսնելու արի, երբ ինքդ ցանկանաս։
Սիրանուշը լուռ գրկեց նրան։
Ես ու Վահանը կանգնած էինք կողքին։
Այդ պահին ոչ մեկս մեծ խոստումներ չտվեցինք։
Որովհետև արդեն գիտեինք՝ ամենակարևորը հաջորդ առավոտն էր լինելու։
Երբ պետք էր ժամանակին գալ։
Գնումներն անել։
Դեղերն ու բժշկի ժամերը չմոռանալ։
Եվ չսպասել, որ Սիրանուշը հիշեցնի։
Մի քանի ամիս անց հորս ութսունմեկամյակին պատրաստվելիս զանգեցի քրոջս։
— Սիրանո՛ւշ, կիրակի օրը կգա՞ս։
— Կգամ, Լիլի՛թ։ Ժամը քանիսի՞ն։
— Երկուսին։ Բայց այս տարի ամեն ինչ մենք ենք պատրաստում։
Նա ծիծաղեց։
— Համաձայն եմ։ Միայն թե կարտոֆիլին աղը քիչ արեք։
Այդ կիրակի սեղանը պատրաստ էր դեռ մինչև հյուրերի գալը։
Վահանը խոհանոցում վերջին ափսեներն էր դասավորում։
Հայրս պատուհանի մոտ նստած էր՝ իր սիրած վերնաշապիկով։
Իսկ երբ զանգը հնչեց, ես բացեցի դուռը։
Շեմին Սիրանուշն էր։
Հագել էր նոր բաց կանաչ զգեստը, մազերը հարդարել։
Ձեռքին մի փոքրիկ ծաղկեփունջ կար։
— Շնորհավոր, պա՛պ ջան,— ասաց նա՝ ներս մտնելով։
Հայրս ժպտաց ու մեկնեց ձեռքերը։
Սիրանուշը գրկեց նրան, հետո նստեց նրա կողքին։
Ես գնացի խոհանոց՝ սուրճ պատրաստելու։
Մի պահ հետ նայեցի։
Քույրս նստած էր սեղանի մոտ ու հանգիստ զրուցում էր հորս հետ։
Ոչ ոք չէր կանչում նրան՝ ճաշը ստուգելու։
Ոչ ոք չէր հարցնում՝ դեղերն ուր են, սպասքն ուր է, վաղվա գնումներն ով պիտի անի։
Այդ ամենն արդեն կազմակերպված էր։
Եվ այդ օրը, երբ հայրիկս փչեց տորթի մոմերը, Սիրանուշը առաջին անգամ տարիների ընթացքում նրա ծննդյան օրվա սովորական հյուրերից մեկն էր։
Ոչ թե այն մարդը, որի աշխատանքից կախված էր ամբողջ ընտանիքի տոնը։
