Աղջկաս առաջին գրական երեկոյին լսեցի իմ գրած պատմվածքը՝ նրա անունով։ Ես մինչև վերջ լուռ մնացի, բայց երբ նա մոտեցավ ինձ, տվեցի մի հարց, որից դեմքը գունատվեց
Վաթսունութ տարեկան էի, երբ իմացա, որ աղջիկս գրական երեկո է ունենալու։
Անին երեսունհինգ տարեկան էր։ Մանկուց երազում էր գրող դառնալ։ Տարիներով պատմվածքներ էր գրում, ուղարկում տարբեր հանդեսների, բայց հազվադեպ էր դրական պատասխան ստանում։
Այդ օրը պատահաբար իմացա, որ նրա պատմվածքներից մեկը տպագրվել է գրական հանդեսում, և ինքն էլ հրավիրված է ընթերցելու։
Որոշեցի անակնկալ անել։
Ծաղիկներ գնեցի ու գնացի գրադարան, որտեղ կազմակերպված էր հանդիպումը։
Դահլիճում մոտ քառասուն մարդ կար։
Անին նստած էր առաջին շարքում։ Երբ ինձ տեսավ, ժպիտը մի պահ անհետացավ։
— Պա՛պ, դու էստե՞ղ ինչ ես անում։
— Եկել եմ աղջկաս լսելու։
Նա շփոթված գրկեց ինձ ու ասաց.
— Հետո կխոսենք, լա՞վ։
Երբ հերթը հասավ նրան, բարձրացավ փոքրիկ բեմ, բացեց հանդեսն ու սկսեց կարդալ։
Առաջին նախադասությունից սիրտս կանգ առավ։
«Այդ ձմեռ ծեր ժամագործը որոշեց քաղաքի բոլոր կանգնած ժամացույցները նորոգել, բացի սեփական տան ժամացույցից»։
Ես այդ նախադասությունը ճանաչում էի։
Որովհետև ինքս էի գրել։
Տասը ամիս առաջ մի պատմվածք էի ուղարկել Անիին՝ խնդրելով կարդալ ու կարծիք հայտնել։ Նա պատասխանել էր, որ գաղափարը հետաքրքիր է, բայց տեքստը դեռ մշակման կարիք ունի։
Այդ օրվանից այլևս չէինք խոսել դրա մասին։
Իսկ հիմա աղջիկս այն կարդում էր բոլորի առաջ՝ որպես սեփական ստեղծագործություն։
Ես լսեցի մինչև վերջ։
Մարդիկ ծափահարեցին։
Անին շնորհակալություն հայտնեց ու իջավ բեմից։
Երբ մոտեցավ ինձ, կամաց հարցրի.
— Անի՛, էս պատմվածքը որտեղի՞ց քեզ։
Նա հայացքը փախցրեց։
— Պա՛պ, հիմա չէ։
— Աղջի՛կս, ես էդ պատմվածքը քեզ եմ ուղարկել։ Դու ինքդ ինձ ասել ես, որ լավը չէ։
Անին սկսեց դողալ։
— Ես մի քիչ փոխել եմ, պա՛պ։
— Իսկ ինչո՞ւ ես քո անունով տպագրել։
Նա պատասխան չտվեց։
Այդ պահին մեզ մոտեցավ հանդեսի խմբագիրը։
— Անին հրաշալի պատմվածք է ներկայացրել։ Հենց նոր քննարկում էինք հաջորդ համարում նրա նոր աշխատանքը տպագրելու հնարավորությունը։
Ես նայեցի աղջկաս։
Խմբագիրն էլ սպասում էր նրա պատասխանին։
Իսկ Անին հանկարծ բռնեց ձեռքս ու ասաց.
— Պա՛պ, խնդրում եմ, էս անգամ ինձ փրկիր։ Մի՛ ասա, որ պատմվածքը դու ես գրել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես դանդաղ ազատեցի ձեռքս։
Անին նայում էր ինձ այնպես, ինչպես մանկության տարիներին, երբ ինչ-որ բան էր կոտրում ու վախենում խոստովանել։
Բայց այս անգամ խոսքը կոտրված բաժակի մասին չէր։
— Անին իմ աղջիկն է,— ասացի խմբագրին։— Բայց այս պատմվածքի հեղինակն ես եմ։
Խմբագիրը շփոթված նայեց մեկ ինձ, մեկ նրան։
— Անի՛, ճի՞շտ է։
Աղջիկս գլուխը կախեց։
— Այո՛։
Մի քանի վայրկյան ոչ ոք չխոսեց։
Հետո խմբագիրը խնդրեց առանձին զրուցել, երբ հանդիպումն ավարտվի։
Անին փորձեց ինչ-որ բան ասել, բայց ձայնը կտրվեց։
Ես դուրս եկա դահլիճից։
Ծաղկեփունջը դեռ ձեռքիս էր։
Տասը տարի առաջ, երբ թոշակի անցա, սկսեցի պատմվածքներ գրել։
Մասնագիտությամբ շինարար էի։ Ամբողջ կյանքում աշխատել էի նախագծերի ու շինհրապարակների վրա։
Գրելն ինձ համար հանգստանալու ձև էր դարձել։
Պատմություններս կարդում էր կինս՝ Հասմիկը։ Երբեմն հավանում էր, երբեմն ասում՝ վերջը համոզիչ չէ։
Ես չէի նեղանում։
Անին մեր ընտանիքի միակ մարդն էր, որը գրականությամբ լրջորեն զբաղվում էր։
Դրա համար էլ տասը ամիս առաջ որոշեցի հենց նրան ուղարկել ժամագործի մասին պատմվածքը։
Այն գրել էի գրեթե երեք շաբաթում։
Պատմության հերոսը տարեց մարդ էր, որը կարողանում էր ուրիշների փչացած ժամացույցները նորոգել, բայց իր տան ժամացույցին տարիներով ձեռք չէր տալիս։
Վերջում պարզվում էր, որ ժամացույցը կանգնեցրել էր հենց ինքը՝ կնոջ մահվան օրը։
Սակայն պատմվածքը միայն կորստի մասին չէր։
Իմ վերջաբանում ժամագործը ժամացույցը նորոգելու փոխարեն գնում էր թոռնուհու դպրոցական հանդեսին՝ առաջին անգամ ընդունելով, որ կյանքը շարունակվում է նաև այն ժամանակ, երբ ինքը պատրաստ չէ։
Անին փոխել էր այդ ավարտը։
Նրա տարբերակում ծերունին մենակ նստում էր մութ տանը ու մինչև լուսաբաց սպասում ժամացույցի զարկերին։
Գեղեցիկ էր հնչում։
Բայց դա իմ պատմած պատմությունն արդեն չէր։
Երբ հանդիպումն ավարտվեց, Անին ինձ գտավ գրադարանի բակում։
— Պա՛պ, մի քիչ կխոսե՞նք։
Նստեցինք նստարանին։
Նա առաջինը սկսեց։
— Երբ քո պատմվածքը ստացա, կարդացի ու շատ հավանեցի։ Հետո մեր գրական խմբակի հանդիպմանը պատմվածք պիտի ներկայացնեի։ Ես պատրաստ չունեի։
Նա կանգ առավ։
— Վերցրի քոնը։ Մտածեցի՝ մի քիչ կփոխեմ, հետո նորից կգրեմ իմ ձևով։
— Բայց դու գիտեիր, որ իմն է։
— Գիտեի։
— Ու ինչո՞ւ ինձ չհարցրիր։
Անին աչքերը սրբեց։
— Որովհետև վստահ էի՝ չես համաձայնի։
Այդ պատասխանն ավելի ծանր էր, քան մյուսները։
Նա գիտակցաբար էր արել։
Պարզվեց՝ խմբակում պատմվածքը հավանել էին։ Ղեկավարն առաջարկել էր ուղարկել հանդեսին։
Անին ուղարկել էր։
Երբ ընդունվել էր տպագրության, արդեն վախեցել էր խոստովանել։
Իսկ հետո սկսվել էին շնորհավորանքները։
— Բոլորը ասում էին՝ վերջապես ստացվեց, Անի՛։ Ես էլ ամեն անգամ հետաձգում էի ճշմարտությունն ասելը։
— Իսկ ինձ ինչո՞ւ չէիր պատմում։
Նա երկար լռեց։
— Որովհետև չէի կարող ասել, որ դու առաջին անգամ պատմվածք ես գրել, իսկ ես տարիներով փորձում եմ ու դեռ ոչ մի նման հաջողություն չունեմ։
Ես նայեցի աղջկաս։
Իմ հաջողությունը չէր ցավեցնում նրան։
Նա ցավում էր իր չստացված փորձերի համար։
Բայց դրա լուծումը գտել էր ուրիշի աշխատանքն իրեն վերագրելու մեջ։
Այդ երեկո խմբագիրը խնդրեց ուղարկել պատմվածքի սկզբնական տարբերակը և մեր նամակագրությունը։
Տանը համակարգչով գտա այն ֆայլը, որը տասը ամիս առաջ ուղարկել էի Անիին։
Պահպանված էր նաև ուղարկման ամսաթիվը։
Համեմատեցինք երկու տարբերակները։
Պարզ էր, որ հիմնական սյուժեն, կերպարներն ու տեքստի մեծ մասը իմն էին։
Անին խմբագրին գրավոր հաստատեց, որ պատմվածքը ներկայացրել է առանց իմ համաձայնության։
Հանդեսի առցանց տարբերակում պատմվածքը ժամանակավորապես հեռացվեց, մինչև հեղինակության հարցը կարգավորվեր։
Տպագրված օրինակներն արդեն բաժանվել էին ընթերցողներին։ Դրանք հնարավոր չէր պարզապես հետ հավաքել։
Խմբագիրը խոստացավ հաջորդ համարում ուղղում հրապարակել՝ բացատրելով, թե ով է իրական հեղինակը, և ներողություն խնդրել սխալ վերագրման համար։
Նոր ստեղծագործությունների քննարկումն Անիի հետ առայժմ դադարեցվեց։
Աղջիկս չառարկեց։
Հաջորդ շաբաթներն ամենածանրն էին։
Անին չէր գալիս մեր տուն։
Զանգում էր մորը, հարցնում՝ ո՞նց ենք, բայց ինձ հետ գրեթե չէր խոսում։
Մի օր Հասմիկն ասաց.
— Ես աղջկաս համար ցավում եմ։ Բայց ինքը պիտի սովորի իր արածի հետևանքներն ընդունել։
Ես պատասխանեցի.
— Ես էլ եմ ցավում։ Ու ամենաշատը գիտե՞ս ինչի համար։
— Ինչի՞։
— Որ ինքը կարող էր ինձ ասել՝ պա՛պ, շատ լավ պատմվածք ես գրել։ Ես էդ մի խոսքից արդեն երջանիկ կլինեի։
Կինս բռնեց ձեռքս։
— Հնարավոր է՝ հիմա արդեն դա հասկացել է։
Մի ամիս անց Անին եկավ։
Ձեռքին հանդեսի նոր համարն էր։
Բացեց առաջին էջերից մեկը։
Այնտեղ հրապարակված էր ուղղումը։
Նշված էր, որ նախորդ համարում տպագրված պատմվածքը սխալմամբ ներկայացվել էր Անիի անունով, իսկ իրական հեղինակը ես եմ։
Անին հանդեսը դրեց սեղանին։
— Պա՛պ, ես նաև մեր գրական խմբակում եմ ամեն ինչ պատմել։
— Գիտեմ։ Ղեկավարդ զանգել էր ինձ։
Նա զարմացած նայեց։
— Ի՞նչ ասաց։
— Ասաց՝ եթե ուզենամ, կարող եմ մի օր իմ պատմվածքները բերել քննարկման։
Անին թույլ ժպտաց։
— Լավ կլինի, պա՛պ։
Ես չպատասխանեցի։
Այդ պահին դեռ պատրաստ չէի նրա հետ իմ գրածները քննարկելու։
Աղջիկս հասկացավ։
— Ես գիտեմ, որ հիմա ինձ չես վստահում։
— Հա՛, Անի։
Նա գլխով արեց։
— Ես էլ չէի վստահի։
Այդ օրը առաջին անգամ խոսեցինք առանց արդարացումների։
Անցավ երեք ամիս։
Ես շարունակում էի գրել։
Բայց նոր պատմվածքներս այլևս Անիին չէի ուղարկում։
Դրանք կարդում էր Հասմիկը, երբեմն էլ գրական խմբակի ղեկավարը, որի հանդիպումներին սկսել էի մասնակցել։
Այնտեղ տարբեր տարիքի մարդիկ կային։
Ոմանք վաղուց էին գրում։
Մյուսները նոր էին փորձում։
Առաջին հանդիպմանը շատ էի անհանգստանում։ Կարծում էի՝ մարդիկ կասեն՝ վաթսունութ տարեկանում ինչի՞ ես սկսել։
Բայց ոչ ոք այդպիսի բան չասաց։
Իմ նոր պատմվածքն ընթերցեցինք, քննարկեցինք թույլ հատվածները։
Ես տուն վերադարձա՝ տասը էջում նշումներ արած։
Հասմիկը ծիծաղեց։
— Դու ոնց որ նորից դպրոցական դարձած լինես։
— Հա՛, բայց էս անգամ տնայինն ինքս եմ ընտրում։
Մի կիրակի Անին մեզ մոտ եկավ։
Ճաշից հետո նստեցինք պատշգամբում։
Նա պատմեց, որ նոր պատմվածք է գրում։
— Այս անգամ իմն է, պա՛պ։ Դանդաղ է առաջ գնում, բայց ուզում եմ ավարտել։
— Լավ է։
Մի քիչ լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Կարո՞ղ եմ մի օր քեզ տալ, որ կարդաս։
Ես երկար մտածեցի։
— Կարող ես։ Եթե կարծիք ուզես, կասեմ։
Նա ժպտաց։
— Իսկ քո նոր պատմվածքներից մեկը ինձ կկարդացնե՞ս։
Միանգամից չպատասխանեցի։
— Երբ պատրաստ լինեմ, Անի՛։
Նա գլխով արեց։
Առաջին անգամ աղջիկս չշտապեցրեց ինձ։
Աշնան սկզբին գրական խմբակում բաց ընթերցանության երեկո կազմակերպեցին։
Ես էլ էի մասնակցելու։
Այս անգամ իմ նոր պատմվածքով։
Հասմիկը առաջին շարքում էր նստած։
Անին՝ նրա կողքին։
Երբ հերթը հասավ ինձ, մոտեցա սեղանին ու բացեցի թղթապանակս։
Ձեռքերս մի փոքր դողում էին։
Դահլիճում մոտ երեսուն մարդ կար։
Ես սկսեցի կարդալ։
Պատմվածքը մի տարեց այգեպանի մասին էր, որը երկար տարիներ փորձում էր բալենու ճյուղերն ուղղել իր ուզած ուղղությամբ, մինչև մի օր հասկանում էր, որ ծառը շարունակում է աճել՝ բոլորովին ուրիշ կողմ։
Մի քանի անգամ կանգ առա, որ շունչ քաշեմ։
Հետո հասա վերջին հատվածին։
Այս անգամ իմ գրած ավարտը կարդացի։
Առանց որևէ փոփոխության։
Երբ վերջացրի, մարդիկ ծափահարեցին։
Անին նստած էր առաջին շարքում։ Նա էլ էր ծափահարում, բայց աչքերը լցված էին։
Երեկոյի ավարտից հետո մոտեցավ։
— Պա՛պ, շատ լավն էր։
Ես ժպտացի։
— Շնորհակալ եմ։
Նա մի պահ մտածեց։
— Էս պատմվածքը ո՞նց որոշեցիր ավարտել հենց էդպես։
Ու ես սկսեցի պատմել։
Ոչ թե արդարանալ կամ բացատրել, թե ինչու եմ ես ճիշտ։
Պարզապես պատմեցի, թե ինչպես էր ծնվել պատմվածքի գաղափարը, ինչ տարբեր ավարտներ էի փորձել և ինչու էի ընտրել այդ մեկը։
Անին ուշադիր լսում էր։
Հետո ասաց.
— Գիտե՞ս, պա՛պ, ես էսքան տարի միշտ մտածել եմ, որ գրող դառնալու համար պիտի անպայման տպագրվեմ։ Իսկ դու գրում էիր, որովհետև պատմելու բան ունեիր։
Ես նայեցի նրան։
— Տպագրվելն էլ վատ բան չէ, Անի՛։ Բայց կարևոր է, որ տպագրվի այն, ինչ իսկապես դու ես գրել։
Նա գլխով արեց։
Երբ պատրաստվում էինք տուն գնալ, Անին պայուսակից հանեց մի քանի էջ։
— Պա՛պ, սա իմ նոր պատմվածքն է։ Դեռ ավարտված չէ։ Կարո՞ղ ես կարդալ, երբ ժամանակ ունենաս։
Վերցրի թղթերը։
Առաջին էջում նրա անունն էր։
Ներքևում՝ նոր պատմվածքի վերնագիրը։
— Կկարդամ,— ասացի։
Աղջիկս ժպտաց։
Հետո օգնեց մորը հագնել վերարկուն։
Դուրս եկանք երեքով։
Հասմիկը քայլում էր առջևից։
Անին՝ կողքիս։
Փողոցի անկյունում նա հարցրեց.
— Պա՛պ, եթե իմ պատմվածքի վերջը քեզ դուր չգա, կասե՞ս։
Ես ծիծաղեցի։
— Կասեմ։
— Իսկ եթե ուզեմ չփոխե՞լ։
— Չես փոխի։ Քոնն է։
Նա էլ ծիծաղեց։
Հաջորդ օրը նստեցի պատուհանի մոտ ու սկսեցի կարդալ աղջկաս նոր պատմվածքը։
Այս անգամ առաջին իսկ էջից ճանաչեցի նրա ձայնը։
Ոչ թե իմ բառերը։
Ոչ թե իմ հորինած կերպարներին։
Այլ այն աղջկան, որը տարիներ շարունակ փորձում էր գրել ու վերջապես համարձակվել էր սեփական պատմությունն ավարտին հասցնել։
Կարդացի մինչև վերջին էջը։
Հետո զանգեցի նրան։
— Անի՛, պատմվածքդ կարդացի։
— Հը՞, պապ։
— Մի հատված կա, որ ուզում եմ քննարկենք։ Բայց ընդհանուր առմամբ՝ լավ սկիզբ է։
Նա ծիծաղեց։
— Լավ, պա՛պ։ Կիրակի օրը կգամ, կխոսենք։
Հեռախոսն անջատեցի։
Նրա էջերը դրեցի իմ թղթապանակի կողքին։
Երկու տարբեր պատմվածքներ էին։
Երկու տարբեր ձեռագրերով։
Եվ առաջին անգամ մեր ընտանիքում դա ոչ մեկից թաքցնելու կարիք չկար։
