Հորս արհեստանոցում գտա 29 մենակ կոշիկ ու որոշեցի դեն նետել։ Բայց երբ մի կին եկավ միայն աջ ոտքի կոշիկի հետևից, հասկացա՝ մի ամբողջ օր սխալ բան էի արել
Յոթանասուներեք տարեկան հայրս քառասունվեց տարի կոշկակար էր աշխատել։
Այդ աշնանը վերջապես համաձայնել էր փակել իր փոքրիկ արհեստանոցը։ Ձեռքերը հաճախ էին ցավում, աչքերն էլ արդեն նախկինի պես չէին տեսնում մանր կարերը։
Ես՝ 42-ամյա Նարինես, առաջարկեցի օգնել իրերը հավաքել։
Շաբաթ առավոտյան մենակ գնացի արհեստանոց։
Դարակներից մեկում տարօրինակ բան գտա։
Քսանինը հատ կոշիկ կար։ Ոչ մի ամբողջական զույգ։
Մեկը՝ աջ ոտքի, մյուսը՝ ձախ։ Տարբեր չափերի, տարբեր գույների։
Սկզբում մտածեցի՝ հին պատվերներից մնացած անպետք իրեր են։
Մի մասը լցրի պարկերի մեջ։ Երկու պարկն արդեն տվել էի հարևան բարեգործական կենտրոնի աշխատակցին, որ տեսակավորեն։
Երբ հայրս եկավ, ցույց տվեցի գրեթե դատարկ դարակը։
— Պա՛պ, էս հին կոշիկներն էլ եմ հավաքել։ Էլ տեղ չեն զբաղեցնի։
Նա գունատվեց։
— Ո՞ր կոշիկները։
— Էն մենակ մնացածները։
Հայրս արագ բացեց պահարանը։
— Նարինե՛, աջ ոտքի սև, 41 համարի կոշիկը որտե՞ղ է։
— Չգիտեմ։ Երևի պարկերի մեջ է։
Նա նստեց աթոռին։
— Աղջի՛կս, էդ կոշիկին մարդ է սպասում։
Հենց այդ պահին դուռը բացվեց։
Ներս մտավ մոտ վաթսուն տարեկան մի կին՝ ձեռքին հին, մաշված կոշիկների տուփ։
— Վարուժա՛ն ջան, ասեցիր՝ շաբաթ օրը գամ։ Պատրա՞ստ է։
Հայրս չպատասխանեց։
Կինը նայեց դատարկ դարակներին։
— Ի՞նչ է պատահել։
Ես փորձեցի բացատրել։
— Արհեստանոցը փակում ենք։ Մի քանի պարկ կոշիկ արդեն տարել են։
Կինը դանդաղ նստեց։
— Բայց իմ կոշիկներն էսօր պիտի տանեի։ Երկուշաբթի նոր աշխատանքիս առաջին օրն է։
Նա բացեց իր բերած տուփը։
Ներսում երկու տարբեր չափի, հին սև կոշիկ կար։
Հետո նայեց ինձ ու ասաց.
— Աղջի՛կ ջան, ես քսան տարի է՝ երկու զույգ կոշիկ եմ գնում, որ կարողանամ մեկ հարմար զույգ ունենալ։ Քո հայրը վերջապես գտել էր մի տարբերակ, որ ստիպված չլինեմ նորից էդքան գումար ծախսել։
Հայրս կամաց ավելացրեց.
— Նարինե՛, էդ քսանինը կոշիկից ամեն մեկն իր պատմությունն ունի։ Ու ես դեռ ոչ մեկի գործը կիսատ չեմ թողել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Կնոջ անունը Սիրանուշ էր։
Նա պատմեց, որ դեռ երիտասարդ տարիքում աջ ոտքի վիրահատություն էր տարել։ Դրանից հետո նրա ոտքերի չափերը զգալիորեն տարբերվում էին։
Ձախ ոտքին սովորաբար 38 համարի կոշիկ էր հարմար, աջին՝ 41։
— Խանութ մտնում եմ, մի զույգ փորձում, մեկ կոշիկը հարմար է, մյուսը՝ չէ,— պատմեց նա։— Հետո կամ երկու զույգ եմ գնում, կամ ստիպված հիններս նորոգում։
Հայրս տարիներ շարունակ նրա կոշիկներն էր վերանորոգել։
Մի օր առաջարկել էր ուրիշ լուծում փնտրել։
Պարզվել էր, որ հաճախորդներից մի քանիսն էլ էին տարբեր չափի կոշիկներ օգտագործում։ Ոմանք երկու զույգ էին գնում և չօգտագործվող կոշիկները պահում տանը։
Հայրս սկսել էր նրանց համաձայնությամբ այդ ավելացած կոշիկները հավաքել ու գրանցել։
Երբեմն հաջողվում էր նույն տեսակի և գույնի՝ համապատասխան երկու տարբեր չափի կոշիկ գտնել։
Երբեմն էլ ամիսներով ոչինչ չէր ստացվում։
— Բայց էս անգամ գտել էինք,— ասաց Սիրանուշը։— Ձախի համար 38 համարը արդեն պատրաստ էր։ Աջի համար էլ ձեր հայրը 41 էր գտել։ Միայն պիտի երկուսը միասին փորձեի։
Հայրս նայեց ինձ։
— Էդ աջ կոշիկն էլ տվել ես՞։
Գլուխս կախեցի։
— Երևի։ Բայց դեռ կարող եմ հետ բերել։
Անմիջապես զանգեցի բարեգործական կենտրոն։
Այն գտնվում էր մեր թաղամասում և ընդունում էր օգտագործելի հագուստ ու կոշիկ՝ հետագայում տեսակավորելու ու կարիքավորներին փոխանցելու համար։
Բարեբախտաբար, իմ հանձնած երկու պարկերը դեռ չէին բացել։
Բացատրեցի սխալս և խնդրեցի դրանք հետ վերադարձնել։
Կենտրոնի պատասխանատուն համաձայնեց։
Քսան րոպե անց արդեն այնտեղ էի։
Երկու պարկերը դրեցինք սեղանին։
Սկսեցի հերթով հանել կոշիկները։
Առաջինը՝ կանացի շագանակագույն։
Երկրորդը՝ տղամարդու հին սպորտային։
Երրորդը՝ սև, բայց 43 համարի։
Երբ վերջապես գտա անհրաժեշտ 41 համարը, ձեռքերս դողացին։
Այն բոլորովին սովորական կոշիկ էր։
Բայց արդեն գիտեի, թե ինչքան ժամանակ էր մեկը սպասում դրան։
Վերադարձա արհեստանոց։
Սիրանուշը դեռ այնտեղ էր։
Հայրս կոշիկները դրեց նրա առաջ։
Նախ խնդրեց երկուսն էլ փորձել։
Կինը հագավ։
Վեր կացավ, մի քանի քայլ արեց, հետո վերադարձավ նստարանի մոտ։
— Վարուժա՛ն ջան, աջը մատների մոտ մի քիչ սեղմում է։
Հայրս ուշադիր նայեց։
— Մի ստիպիր։ Եթե սեղմում է, պիտի ուրիշ տարբերակ գտնենք։
Նա խնդրեց կրկին նստել։
Այդ պահին հասկացա, որ հայրս պարզապես երկու տարբեր չափի կոշիկ չէր միացնում։
Փորձում էր գտնել այնպիսի տարբերակ, որը մարդուն իսկապես հարմար կլիներ։
— Ես կարող եմ երկուշաբթի հիներով գնալ աշխատանքի,— ասաց Սիրանուշը։— Կարևորը՝ ճիշտ կոշիկ գտնենք, ոչ թե շտապենք։
Հայրս գլխով արեց։
— Հենց էդպես էլ կանենք։
Երբ կինը հեռացավ, նստեցի հորս դիմաց։
— Պա՛պ, ինչո՞ւ ինձ էս ամենի մասին չէիր պատմել։
Նա զարմացավ։
— Պատմել եմ։ Ասում էի՝ մարդկանց համար տարբեր չափի կոշիկներ եմ փնտրում։
Հիշեցի։
Իսկապես ասում էր։
Բայց ինձ թվում էր՝ սովորական կոշկակարի գործի մասին է խոսում։
— Ես մտածում էի՝ դու պարզապես շատ հին իրեր ես պահում։
— Հին իրեր էլ կային,— պատասխանեց հայրս։— Բայց դարակում ամեն ինչ ցուցակով էր։ Դուռը բացելիս էլ ասացի՝ վերևի պահարանը մինչև ինձ հետ չստուգես, ձեռք չտաս։
Այդ խոսքերն էլ հիշեցի։
Ես դրանք ուշադրության չէի արժանացրել։
Այդ երեկո հորս հետ նորից բացեցինք գրանցամատյանը։
Պարզվեց՝ քսանինը կոշիկներից տասներկուսն արդեն նախատեսված էին որոշակի մարդկանց համար։
Մնացածները տերերի համաձայնությամբ պահվող առանձին կոշիկներ էին, որոնց համար դեռ համապատասխան զույգ չէր գտնվել։
Մի քանի հաճախորդ նույնիսկ փոքր գումար էր վճարել ապագա հարմարեցումների համար։
Արհեստանոցը փակելու մեր որոշումը չէր նշանակում, որ կարող էինք նրանց իրերը պարզապես դեն նետել։
— Պա՛պ, էսքան անավարտ գործ ունենալով ո՞նց էիր համաձայնել փակել արհեստանոցը։
Նա երկար մտածեց։
— Որովհետև այլևս չեմ կարող ամեն օր աշխատել։ Բայց ուզում էի մինչև փակելը բոլորին զանգել, պայմանավորվել՝ ում ինչ պիտի վերադարձնեմ։
Նայեցի դարակներին։
— Իսկ ես արդեն կեսն էի հավաքել։
Հայրս մեղմ ժպտաց։
— Հիմա էլ միասին հետ կդասավորենք։
Այդ գիշեր աշխատեցինք մինչև ժամը տասը։
Հաջորդ շաբաթ ամբողջությամբ փոխեցինք արհեստանոցը փակելու մեր ծրագիրը։
Նախ կապ հաստատեցինք բոլոր հաճախորդների հետ։
Ոմանք եկան վերցնելու իրենց պահած կոշիկները։
Մյուսները համաձայնեցին, որ դրանք ժամանակավորապես տեղափոխվեն ուրիշ արհեստանոց։
Այդ արհեստանոցը ղեկավարում էր Արսենը՝ հորս նախկին աշակերտը։
Նա տարիներ առաջ սեփական գործն էր բացել և դեռ հաճախ էր խորհրդակցում հորս հետ։
Երբ լսեց մեր ծրագրի մասին, ասաց.
— Վարուժա՛ն քեռի, ես կարող եմ էս պատվերների մի մասն ընդունել։ Բայց նախ պիտի տեսնեմ՝ ինչ աշխատանք է պետք, և մարդկանց հետ պայմանավորվենք։
Հաջորդ օրերին միասին զննեցինք ու ցուցակագրեցինք կոշիկները։
Յուրաքանչյուր հաճախորդի հետ առանձին համաձայնեցրինք՝ ինչ է տեղափոխվելու, ինչն է վերադարձվելու և ինչ ծախսեր կան։
Հայրս այնքան ուշադիր էր հետևում, կարծես դեռ ամեն օր աշխատելու էր։
Բայց այս անգամ մենք չէինք թողնում, որ ամբողջ բեռը մենակ կրի։
Սիրանուշի կոշիկների հարցը լուծվեց երկու շաբաթ անց։
Արսենը նույն տեսակի մեկ այլ՝ ավելի լայն 41 համարի աջ կոշիկ գտավ։ Հայրս օգնեց ընտրել համապատասխան ձախը, իսկ Սիրանուշը եկավ փորձելու։
Այս անգամ կինը երկար քայլեց արհեստանոցում։
Մի քանի անգամ նստեց, վեր կացավ։
Հետո ժպտաց։
— Հիմա երկուսն էլ հարմար են։
Հայրս միևնույն է զգուշացրեց.
— Սկզբում կարճ ժամանակով հագիր։ Եթե որևէ տեղ սեղմի կամ ցավ առաջացնի, մի՛ շարունակիր կրել։ Կվերանայենք։
Սիրանուշը համաձայնեց։
Վճարեց նախապես պայմանավորված գումարը, վերցրեց կոշիկները։
Դռան մոտ կանգ առավ։
— Վարուժա՛ն ջան, էս տարիներին ես քեզ քանի անգամ եմ ասել, որ հարմար կոշիկ գտնելը իմ ամենադժվար գործերից է։
— Շատ անգամ։
— Ու դու ամեն անգամ ասել ես՝ մի օր մի լուծում կգտնենք։
Նա մոտեցավ, գրկեց հորս։
— Դե գտանք։
Հայրս շփոթված ժպտաց։
Ես տեսա, թե ինչպես նրա աչքերը լցվեցին։
Մեկ ամիս անց մեր հին արհեստանոցն արդեն դատարկ էր։
Բայց հայրս ամբողջությամբ չէր հրաժարվել իր գործից։
Արսենի հետ պայմանավորվել էինք, որ շաբաթը մեկ օր կայցելի նրա արհեստանոց՝ ըստ ցանկության օգնելու կոշիկների ընտրության ու գնահատման հարցերում։
Ծանր վերանորոգումները Արսենն էր կատարելու։
Իսկ ես համաձայնեցի զբաղվել տարբեր չափի կոշիկների գրանցումների կազմակերպմամբ՝ ազատ ժամերիս։
Սկզբում ընդամենը վեց հաճախորդի տվյալ ունեինք։
Հետո մյուսներն էլ ցանկացան մասնակցել։
Ոչ մեկին չէինք խոստանում, թե արագ համապատասխան զույգ կգտնենք։
Մարդիկ կարող էին իրենց չօգտագործվող կոշիկները առաջարկել, իսկ մյուսները՝ նշել, թե ինչ չափի ու տեսակի կոշիկ էին փնտրում։
Փոխանակումը կամ վաճառքը կատարվում էր միայն կողմերի համաձայնությամբ։
Աշխատանքը մեծ եկամուտ չէր բերում։
Բայց հորս համար նորից հետաքրքիր զբաղմունք էր դարձել։
Մի կիրակի Սիրանուշը զանգեց։
— Նարինե՛ ջան, հայրիկդ տա՞նն է։
— Տանն է։
— Կարո՞ղ եմ մի քիչ հետո գալ։ Մի բան ունեմ ցույց տալու։
Եկավ մոտ մեկ ժամ անց։
Հագել էր մուգ կապույտ վերարկու և հենց այն սև կոշիկները, որոնք վերջապես հարմար էին ստացվել։
Ձեռքին փոքրիկ տուփ կար։
— Վարուժա՛ն ջան, էս քեզ։
Հայրս բացեց։
Ներսում տնական գաթա էր։
— Աղջիկս է թխել։ Ասացի՝ հայրիկիդ վարպետին տանեմ, համտեսի։
Հետո պատմեց, որ արդեն երկու շաբաթ է՝ նոր աշխատանքի է գնում։
Փոքր գրախանութում էր աշխատում։
— Հիմա օրվա վերջում էլ եմ հոգնում,— ծիծաղելով ասաց նա։— Բայց գոնե կոշիկներս ինձ չեն սեղմում։
Հայրս ժպտաց։
Սիրանուշը շարունակեց.
— Մի բան էլ ասեմ։ Խանութի տերը նկատել է, որ միշտ գիրք կարդալու մասին եմ խոսում, ու ինձ առաջարկել է նաև գնորդներին օգնել գրքեր ընտրելիս։
Նա այնքան ուրախ էր պատմում, որ մենք երկուսս էլ ժպտում էինք։
Երբ Սիրանուշը գնաց, հայրս մոտեցավ պատուհանին։
— Նարինե՛, հիշո՞ւմ ես՝ փոքր ժամանակ միշտ գալիս էիր արհեստանոց ու հարցնում, թե ինչու եմ ուրիշների հին կոշիկները նորոգում։
— Հիշում եմ։
— Ասում էի՝ որովհետև դեռ կարող են պետք գալ։
Նա շրջվեց։
— Բայց հիմա ուզում եմ ավելի քիչ աշխատել։ Ձեռքերս էլ չեն թողնում նախկինի պես։
Մոտեցա նրան։
— Դրա համար էլ գործը ուրիշ ձևով ենք շարունակում, պա՛պ։ Դու պարտավոր չես ամեն ինչ ինքդ անել։
Նա համաձայնեց։
Այդ երեկո միասին թեյ խմեցինք Սիրանուշի բերած գաթայով։
Հաջորդ շաբաթ Արսենի արհեստանոց գնացի՝ նոր ստացած կոշիկների չափերը գրանցելու։
Դարակում վեց առանձին կոշիկ կար։
Դրանցից ոչ մեկը դեռ համապատասխան զույգ չուներ։
Ես վերցրի առաջինը։
Աջ ոտքի, 39 համարի, շագանակագույն։
Գրեցի տվյալները և դրեցի առանձին տուփի մեջ։
Հետո վերցրի երկրորդը։
Ձախ ոտքի, 42 համարի, սև։
Գրանցեցի։
Երբ երրորդին հասա, հեռախոսս զանգեց։
Հայրս էր։
— Նարինե՛ ջան, ո՞նց եք։
— Լավ ենք, պա՛պ։ Կոշիկներն եմ դասավորում։
— Մի բան հիշի՛ր։ Նախ նայի՝ որ կոշիկը ումն է։ Հետո նոր որոշիր՝ ինչ անել։
Ժպտացի։
— Էս անգամ հիշում եմ։
Հեռախոսն անջատեցի։
Վերջին կոշիկը վերցրի ու շրջեցի։
Ներսում փոքրիկ պիտակ կար՝ ձախ, 40 համար։
Բացեցի գրանցամատյանը։
Դեռ ոչ ոքի հետ չէր համընկնում։
Դրեցի մյուսների կողքին։
Այդ օրը ոչ մի նոր զույգ չստացվեց։
Բայց ոչ մի կոշիկ էլ սխալմամբ աղբը չգնաց։
Եվ երբ երեկոյան փակեցի արհեստանոցի դուռը, գիտեի, որ վաղը մարդիկ կարող են զանգել ու հարցնել իրենց չափերի մասին։
Այս անգամ նրանց պատասխանելու համար մենք պատրաստ էինք։
