Հիվանդանոցում բոլոր բուժքույրերը խուսափում էին 75-ամյա ծերունուց, որովհետև նա ամեն երեկո նույն ժամին սկսում էր բղավել։ Առաջին հերթապահությանս ժամանակ ինձ ստիպեցին մտնել նրա սենյակ։ Բայց երբ տեսա, թե ինչ է նա անում դեղերի սայլակը տեսնելուն պես, հասկացա՝ այդ մարդը ոչ թե խելագարվել է, այլ ինչ-որ սարսափելի բան է փորձում մեզ հայտնել…
Հիվանդանոցում աշխատանքի ընդունվելուց ընդամենը չորս օր էր անցել, երբ ինձ հանձնարարեցին խնամել 75-ամյա Ռուբենին։
Նա պառկած էր 214-րդ հիվանդասենյակում։
Նախորդ բուժքույրը, լսելով նրա անունը, անմիջապես դեմքը ծամածռեց։
— Էլի Ռուբե՞նը։ Լավ է, այս անգամ ես նրա մոտ չեմ գնալու։
— Ինչո՞ւ,— հարցրի։
— Որովհետև ամեն երեկո նույն ներկայացումն է սարքում։ Բղավում է, սպառնում, կանչում բժշկին։ Մի անգամ նույնիսկ դեղերի սայլակը շրջելու փորձ արեց։
Մյուս բուժքույրը ծիծաղեց։
— Երիտասարդ ժամանակ երևի բոլորին հրամայող մարդ է եղել։ Հիմա էլ չի կարողանում համակերպվել, որ հիվանդանոցում ինքն ամեն ինչ չի որոշում։
Ինձ ասացին, որ Ռուբենը մի քանի ամիս առաջ ինսուլտ է տարել։ Քայլելը դժվարացել էր, խոսքը երբեմն խառնվում էր, բայց գիտակցությունը հիմնականում պարզ էր։
Երբ առաջին անգամ մտա սենյակ, նա նստած էր մահճակալին ու պատուհանից դուրս էր նայում։
— Բարև ձեզ, Ռուբե՛ն պապիկ։ Ես Նարինեն եմ, այսօր ձեր բուժքույրն եմ լինելու։
Նա երկար նայեց ինձ։
— Նոր ե՞ս։
— Այո՛։
— Քանի՞ օր է։
— Չորս։
Ծերունին մի պահ մտածեց։
Հետո հարցրեց.
— Դու մարդկանց լսո՞ւմ ես։
Զարմացա։
— Իհարկե։
— Նույնիսկ երբ ծե՞ր են։
Չհասկացա, թե ինչ նկատի ունի։
Բայց մինչև կպատասխանեի, նա շրջվեց դեպի դուռը։
Միջանցքում դեղերի սայլակի անիվների ձայնը լսվեց։
Ռուբենի դեմքը միանգամից փոխվեց։
Նա փորձեց վեր կենալ։
— Նորից եկան…
— Ովքե՞ր։
— Մի՛ թողեք։
Նրա շնչառությունն արագացավ։
— Ի՞նչը չթողնեմ։
Ծերունին մատնացույց արեց դիմացի հիվանդասենյակը։
— Այն կնոջը… Նրան մի՛ տվեք։
Այդ պահին սայլակը կանգ առավ 216-րդ սենյակի առաջ։
Ռուբենը հանկարծ այնքան բարձր բղավեց, որ միջանցքի բոլոր բուժաշխատողները շրջվեցին։
— ԿԱՆԳՆԵՑՐԵ՛Ք ՆՐԱՆՑ։ ԱՅՍՕՐ ՆՈՐԻՑ ՆՈՒՅՆ ԲԱՆՆ ԵՆ ԱՆԵԼՈՒ։
Ավագ բուժքույրը շտապ մտավ սենյակ։
— Ռուբե՛ն, բավական է։ Դուք նորից խանգարում եք բոլորին։
Բայց ծերունին չէր նայում նրան։
Նայում էր դիմացի սենյակի դռանը։
Եվ երբ տեսավ, որ բուժքույրը պատրաստվում է ներս մտնել դեղերով, արցունքներն սկսեցին հոսել նրա դեմքով։
— Խնդրում եմ… այս անգամ լսեք ինձ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Այդ երեկո Ռուբենին հանգստացնելու համար գրեթե կես ժամ պահանջվեց։
Բժիշկը զննեց նրան, ստուգեց վիճակը և ասաց, որ նման անհանգստությունն անհրաժեշտ է լրացուցիչ գնահատել։
Ինձ հանձնարարեցին շարունակել հետևել նրան։
Բայց մի բան հանգիստ չէր տալիս։
Ռուբենը չէր բղավում ամբողջ օրը։
Առավոտյան հանգիստ էր։
Կեսօրին նույնիսկ կատակում էր։
Իսկ ամեն երեկո, գրեթե նույն ժամին, հենց դեղերի սայլակը մոտենում էր դիմացի հիվանդասենյակին, նրա վարքը կտրուկ փոխվում էր։
Եվ ամեն անգամ կրկնում էր նույնը։
«Այդ կնոջը մի՛ տվեք»։
Հաջորդ առավոտ գնացի 216-րդ սենյակ։
Այնտեղ պառկած էր 73-ամյա Սաթենիկը։
Փոքրահասակ, նիհար կին էր՝ սպիտակ մազերով։
Երբ մտա, նա փորձում էր բաժակից ջուր խմել։
— Բարև ձեզ, Սաթենի՛կ տատիկ։ Ինչպե՞ս եք։
— Հիմա լավ եմ, աղջի՛կս։ Բայց երեկ երեկոյան նորից շատ վատացա։
— Ի՞նչ զգացիք։
— Գլուխս պտտվում էր, սիրտս արագ էր խփում։ Մտածում էի՝ կկորցնեմ գիտակցությունս։
Նայեցի նրա բժշկական գրառումներին։
Նախորդ երկու երեկոներին էլ նման գանգատներ էին արձանագրվել։
Բժիշկներն արդեն լրացուցիչ հետազոտություններ էին նշանակել։
Այդ պահին Սաթենիկը կամաց հարցրեց.
— Էն դիմացի ծերուկը էլի՞ էր բղավում։
— Այո՛։
Նա տխուր ժպտաց։
— Խեղճ մարդ։ Երեկ ինձ էլ էր կանչում։
— Ձե՞զ։
— Այո՛։ Երբ դուռը բաց էր, ասում էր՝ Սաթենի՛կ, դեղերդ ստուգել տուր։
Ես մի պահ քարացա։
— Դուք միմյանց ճանաչո՞ւմ եք։
— Չէ՛, աղջի՛կս։ Մի անգամ միջանցքում ենք խոսել։ Ասաց՝ դեղատանն է աշխատել։ Ինձ էլ հարցրեց, թե ինչ դեղեր եմ ընդունում։
Այդ տեղեկությունն ինձ զարմացրեց։
Աշխատել է դեղատա՞նը։
Վերադարձա Ռուբենի մոտ։
Նա նստած թերթ էր կարդում։
— Ռուբե՛ն պապիկ, դուք ժամանակին դեղատա՞ն եք աշխատել։
Ծերունին բարձրացրեց աչքերը։
— Քառասուներկու տարի։
— Դեղագործ ե՞ք եղել։
— Այո՛։
Մի պահ լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Սաթենիկը լա՞վ է։
— Հիմա լավ է։
Նա փակեց թերթը։
— Իսկ երեկ վատ էր։
Ես նստեցի նրա կողքին։
— Դուք որտեղի՞ց գիտեք։
— Որովհետև ամեն երեկո նույն բանը կրկնվում է։
— Ի՞նչն է կրկնվում։
Ռուբենը ձեռքը մեկնեց դեպի մահճակալի կողքի փոքրիկ պահարանը։
Այնտեղ նոթատետր կար։
Նա դժվարությամբ բացեց էջերից մեկը։
Տողերը ծուռ էին, որոշ բառեր՝ կիսատ։
Բայց ամսաթվերը հստակ էին։
Երեք երեկո։
Երեք ժամ։
Եվ երեք անգամ նույն գրառումը.
«Սայլակը։ Սաթենիկ։ Վատացավ»։
Նայեցի նրան։
— Դուք սա ինքնե՞րդ եք գրել։
Նա գլխով արեց։
— Երեկ էլ փորձեցի ասել։
— Ի՞նչ եք նկատել։
Ծերունին դանդաղ պատասխանեց.
— Դեղերի հերթականությունը փոխվել է։ Հենց որ նրան ուրիշ սենյակ տեղափոխեցին։
Պարզվեց՝ մի քանի օր առաջ հիվանդանոցի մի հատվածում ջրի խողովակ էր վնասվել։
Անձնակազմը ստիպված էր եղել ժամանակավորապես փոխել մի քանի հիվանդների սենյակները։
Սաթենիկին տեղափոխել էին 216-րդ սենյակ։
Մեկ այլ հիվանդի՝ նույն ազգանունով մի կնոջ, տարել էին հարևան բաժանմունք։
Դա սովորական կազմակերպչական փոփոխություն էր։
Բայց Ռուբենն ասում էր, որ հենց այդ օրվանից ամեն երեկո Սաթենիկը վատանում է։
— Իսկ դուք ինչպե՞ս հասկացաք, որ խնդիրը դեղերն են,— հարցրի։
Նա նեղացած նայեց ինձ։
— Չեմ ասում՝ հաստատ դեղերն են։ Ասում եմ՝ ստուգեք։
Այդ պատասխանը ինձ սթափեցրեց։
Ռուբենը չէր պնդում, թե արդեն ախտորոշել է խնդիրը։
Նա պարզապես վտանգավոր համընկնում էր նկատել։
— Ես էլ կստուգեմ,— ասացի։
Ծերունին բռնեց ձեռքս։
— Միայն թե մինչև երեկո։
Սկզբում ուսումնասիրեցի Սաթենիկի բուժման նշանակումները։
Այնուհետև համեմատեցի նախորդ օրերի դեղերի տրամադրման գրառումները։
Առաջին հայացքից ամեն ինչ կարգին էր թվում։
Բայց մի մանրուք նկատեցի։
Սաթենիկի սենյակը փոխելուց հետո որոշ երեկոյան դեղեր դեռ նախապատրաստվում էին հին սենյակների համար կազմված ցուցակով։
Հարցրի հերթապահ բուժքրոջը։
— Այս ցուցակն արդյո՞ք թարմացվել է տեղափոխություններից հետո։
Նա արագ պատասխանեց.
— Այո՛, պետք է թարմացված լինի։
— Կարո՞ղ ենք ստուգել։
Նա հոգոց հանեց։
— Նարինե՛, այսօր էլ շատ գործ ունենք։ Դու դեռ նոր ես այստեղ։ Ամեն մանրուքից խնդիր մի՛ սարքիր։
Բայց ես արդեն չէի կարող պարզապես մոռանալ այդ մասին։
Գնացի բաժանմունքի բժշկի մոտ։
Պատմեցի Ռուբենի դիտարկումները, Սաթենիկի կրկնվող ախտանիշները և ցուցակների հետ կապված կասկածս։
Բժիշկը լրջացավ։
— Ճի՞շտ եմ հասկանում՝ մտածում եք, որ սենյակների փոփոխությունից հետո դեղերի պատրաստման ցուցակները հնարավոր է իրար խառնված լինեն։
— Ուզում եմ, որ բացառենք այդ հնարավորությունը։
Նա անմիջապես համաձայնեց։
— Ճիշտ եք։ Ստուգենք մինչև երեկոյան դեղերի բաժանումը։
Այդ օրը առաջին անգամ զգացի, որ Ռուբենի խոսքերը գուցե իսկապես կարևոր բան էին նշանակում։
Երեկոյան ժամը ութն անց քառասունին դեղերի սայլակը հայտնվեց միջանցքում։
Ես բժշկի հետ հերթապահ սենյակում էի։
Սկսեցինք համեմատել դեղերի փաթեթների վրա նշված տվյալները յուրաքանչյուր հիվանդի գործող նշանակումների հետ։
Մի քանի փաթեթից հետո բժիշկը կանգ առավ։
— Նարինե՛, սա մի կողմ դրեք։
Նա նորից նայեց ցուցակին։
Հետո՝ փաթեթին։
Եվ կանչեց ավագ բուժքրոջը։
Պարզվեց՝ երկու տարբեր հիվանդների գրառումներում նույն ազգանունն էր, իսկ սենյակափոխությունից հետո երեկոյան դեղերի նախապատրաստման ժամանակ օգտագործված թերթերից մեկը չէր համապատասխանեցվել նոր տվյալներին։
Մի հիվանդի համար նախատեսված դեղերի մի մասը հայտնվել էր մյուսի բաժնում։
Իսկ Սաթենիկի անհրաժեշտ բուժումից մի հատված չէր տրամադրվել ճիշտ հերթականությամբ։
Բժիշկն անմիջապես հանձնարարեց կասեցնել այդ սայլակից դեղերի բաժանումը մինչև բոլոր փաթեթների և նշանակումների ստուգումը։
Այդ պահին միջանցքից բարձր ճիչ լսվեց։
— ՆԱՐԻՆԵ՜։
Ռուբենն էր։
Նրա ձայնը հստակ ճանաչեցի։
Վազեցի սենյակ։
Ծերունին կանգնելու փորձ էր արել ու մահճակալի եզրին նստած դողում էր։
— Դիմացի սենյակ… նորից…
— Ռուբե՛ն պապիկ, հանգստացեք։ Ստուգում ենք։
Նա մի պահ չհավատաց։
— Հասցրի՞ք։
— Այո՛։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Փառք Աստծո։
Բայց մեր աշխատանքը դեռ չէր ավարտվել։
Բժիշկը Սաթենիկի վիճակը կրկին գնահատեց և նշանակեց անհրաժեշտ լրացուցիչ հետազոտությունները։
Պարզվեց՝ նրա նախորդ երեկոների վատացումները կարող էին կապված լինել սխալ դեղերի տրամադրման և նշանակված բուժման խախտումների հետ։
Դա անհրաժեշտ էր մանրամասն ուսումնասիրել։
Ամենակարևորն այն էր, որ այդ երեկո կարողացանք կանխել նույն սխալի կրկնությունը։
Սաթենիկի վիճակը հսկողության տակ էր։
Երբ նրան բացատրեցինք, որ նրա բուժման գրառումների հետ կապված խնդիր է հայտնաբերվել, կինը երկար լուռ մնաց։
Հետո հարցրեց.
— Իսկ էն ծերունի՞ն։
— Ո՞ր ծերունին։
— Դիմացի սենյակի։ Ինձ անընդհատ զգուշացնում էր։
Ժպտացի։
— Նա է առաջինը ուշադրություն դարձրել, որ ինչ-որ բան այն չէ։
Սաթենիկը ձեռքերը տարավ դեմքին։
— Աստվա՛ծ իմ… Իսկ ես մտածում էի՝ խեղճ մարդը պարզապես շփոթված է։
Հաջորդ առավոտ հիվանդանոցի ղեկավարությունը սկսեց միջադեպի ներքին ուսումնասիրությունը։
Ստուգվեցին դեղերի նախապատրաստման և տրամադրման գրառումները, հիվանդների սենյակափոխության ընթացակարգերը և մյուս հիվանդների համար պատրաստված փաթեթները։
Հայտնաբերվեցին ևս մի քանի անհամապատասխանություններ, որոնք հասցրին ուղղել մինչև դրանք կարող էին վնաս պատճառել։
Պարզվեց՝ խնդիրը միայն մեկ մարդու անուշադրությունը չէր։
Սենյակափոխության մասին տեղեկությունները ժամանակին չէին փոխանցվել բոլոր հերթափոխերին, իսկ դեղերի նախապատրաստման ժամանակ որոշ աշխատակիցներ չափազանց մեծ նշանակություն էին տվել սենյակի համարին՝ հիվանդի ինքնությունն ու գործող նշանակումները կրկնակի ստուգելու փոխարեն։
Բաժանմունքում փոխեցին աշխատանքի կազմակերպումը։
Այժմ յուրաքանչյուր դեղի տրամադրումից առաջ պետք է ստուգվեին հիվանդի անձնական տվյալները և բժշկի գործող նշանակումը՝ անկախ սենյակի համարից։
Բայց ինձ համար ամենակարևորը դեռ Ռուբենի հետ առաջիկա խոսակցությունն էր։
Երբ մտա նրա սենյակ, նա պատուհանի մոտ էր։
Նոթատետրը ծնկներին էր։
— Բարի լույս, Ռուբե՛ն պապիկ։
Նա նայեց ինձ։
— Սաթենիկը լա՞վ է։
— Այո՛։ Բժիշկները հետևում են նրա վիճակին։ Իսկ երեկ դուք օգնեցիք կանխել վտանգավոր սխալի կրկնությունը։
Ծերունին երկար նայեց ինձ։
Հետո կամաց հարցրեց.
— Ուրեմն ես խելագար չե՞մ։
Այդ հարցը սեղմեց կոկորդս։
Մոտեցա ու նստեցի նրա կողքին։
— Դուք կարևոր բան էիք նկատել։ Եվ մենք պետք է ավելի շուտ լսեինք ձեզ։
Նրա աչքերից արցունքներ հոսեցին։
— Ես փորձում էի ասել, աղջի՛կս։ Երեք երեկո փորձում էի։
— Գիտեմ։
— Բայց երբ խոսքերս խառնվում են, մարդիկ մտածում են՝ գլուխս էլ է խառնվել։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
Ինսուլտից հետո Ռուբենի խոսքը դժվարացել էր։
Երբեմն չէր կարողանում արագ գտնել անհրաժեշտ բառերը։
Բայց դա չէր նշանակում, որ կորցրել էր դիտողականությունը կամ մասնագիտական գիտելիքները։
— Ռուբե՛ն պապիկ, դուք ինչո՞ւ նախկինում չէիք ասում, որ դեղագործ եք եղել։
Նա տխուր ժպտաց։
— Ասել եմ։
Մի պահ լռեց։
— Պարզապես չեն լսել։
Այդ նախադասությունը երկար ժամանակ չկարողացա մոռանալ։
Երկու օր անց Սաթենիկը խնդրեց իրեն անվասայլակով տանել Ռուբենի սենյակ։
Այդ պահին ես հերթապահության մեջ էի։
Երբ ներս մտանք, Ռուբենը զարմացավ։
— Սաթենի՞կ։
Կինը ժպտաց։
— Հա՛, ես եմ։ Քեզ տեսնելու եմ եկել։
Նա դանդաղ մոտեցավ մահճակալին։
— Ասում են՝ դու ես ինձ օգնել։
Ռուբենը շփոթվեց։
— Ես միայն նկատեցի…
— Դրա համար էլ եկել եմ շնորհակալություն հայտնելու։
Սաթենիկը բռնեց նրա ձեռքը։
— Երբ առաջին անգամ լսեցի, որ բղավում ես, շատ վախեցա։ Մտածեցի՝ ինձ վրա ես բարկանում։
Ռուբենը գլուխը տարուբերեց։
— Քեզ վրա չէ։ Վախենում էի քո համար։
Սաթենիկի աչքերը լցվեցին։
— Հիմա գիտեմ։
Մի քանի վայրկյան երկուսն էլ լուռ էին։
Հետո կինը հարցրեց.
— Ռուբե՛ն, դու մի ժամանակ իսկապե՞ս դեղատուն ես ղեկավարել։
Ծերունու դեմքին առաջին անգամ լայն ժպիտ հայտնվեց։
— Քառասուներկու տարի դեղերի հետ եմ աշխատել։ Ու մի բան լավ գիտեմ. եթե ինչ-որ բան չի համապատասխանում, պետք է ստուգել։
Սաթենիկը ծիծաղեց։
— Ուրեմն լավ է, որ այդքան համառ ես։
Ռուբենն էլ ծիծաղեց։
Եվ ես հասկացա, որ դա առաջին անգամն էր, երբ նրա ծիծաղը լսում էի։
Մի քանի շաբաթ անց Ռուբենին տեղափոխեցին վերականգնողական բաժանմունք։
Նրա խոսքը դեռ դժվարությամբ էր ստացվում, քայլելն էլ հեշտ չէր։
Բայց աստիճանաբար առաջընթաց էր ունենում։
Մի օր բաժանմունքի ավագ բուժքույրը ինձ ասաց, որ ղեկավարությունն առաջարկել է հիվանդների անվտանգության վերաբերյալ հանդիպում կազմակերպել աշխատակիցների համար։
Այդ հանդիպմանը հրավիրել էին նաև Ռուբենին։
Սկզբում զարմացա։
— Իսկ նա կհամաձայնի՞ խոսել։
— Հարցրել ենք։ Ասել է՝ եթե Նարինեն էլ լինի, կգամ։
Հուզվեցի։
Հանդիպումը տեղի ունեցավ ուրբաթ առավոտյան։
Սենյակում նստած էին բժիշկներ, բուժքույրեր և բաժանմունքի ղեկավարները։
Ռուբենին անվասայլակով բերեցին։
Նա սկզբում անհարմար էր զգում։
Բայց երբ խոսելու հերթը հասավ իրեն, մի պահ լռեց, ապա ասաց.
— Ես ամբողջ կյանքում դեղերի հետ եմ աշխատել։
Նրա ձայնը դանդաղ էր, բառերի միջև երկար դադարներ կային։
Ոչ ոք չէր ընդհատում։
— Ինձ սովորեցրել են, որ եթե նույնիսկ փոքր կասկած ունես, պետք է ստուգես։
Նա նայեց ներկաներին։
— Ես այս անգամ էլ էի կասկածում։ Բայց ոչ ոք չէր լսում։
Սենյակում լռություն տիրեց։
Հետո Ռուբենը շարունակեց.
— Երբ մարդը ծերանում է, երբ դժվարանում է խոսել, դա չի նշանակում, որ այլևս ոչինչ չունի ասելու։
Այդ պահին ավագ բուժքույրը վեր կացավ։
Նա այն կինն էր, որն առաջին օրը Ռուբենի ներկայությամբ բարկացել էր նրա վրա։
Մոտեցավ ծերունուն։
— Ռուբե՛ն, ուզում եմ անձամբ ներողություն խնդրել։
Նրա ձայնը դողաց։
— Մենք ձեր վարքը խնդիր էինք համարում, երբ պետք է փորձեինք հասկանալ դրա պատճառը։
Ռուբենը երկար նայեց նրան։
Հետո պարզապես ասաց.
— Հաջորդ անգամ լսեք։
Մոտ մեկ ամիս անց Ռուբենին արդեն պատրաստում էին տուն վերադառնալու։
Այդ օրը հերթապահությունս վերջանում էր, երբ ինձ կանչեցին հիվանդանոցի փոքրիկ բակ։
Սկզբում չհասկացա՝ ինչ է պատահել։
Դուրս եկա ու տեսա Ռուբենին։
Նա կանգնած էր զբոսանքի համար նախատեսված հարթ ճանապարհի վրա՝ քայլակի օգնությամբ։
Կողքին վերականգնողական մասնագետն էր։
Մի փոքր հեռու նստած էր Սաթենիկը, որն արդեն դուրս էր գրվել հիվանդանոցից և եկել էր նրան տեսնելու։
— Նարինե՛,— կանչեց Ռուբենը։
Մոտեցա։
— Ի՞նչ է պատահել։
Նա ժպտաց։
— Մի բան եմ ուզում ցույց տալ։
Հետո մասնագետի հսկողությամբ դանդաղ առաջ բերեց աջ ոտքը։
Հետո՝ ձախը։
Երեք փոքրիկ քայլ արեց։
Կանգ առավ ու խորը շունչ քաշեց։
Ես ժպտացի։
— Ռուբե՛ն պապիկ, սա հրաշալի է։
Նա նայեց ինձ։
— Ես էլ եմ առաջ գնում, աղջի՛կս։
Սաթենիկը կողքից ծափահարեց։
— Դե՛, Ռուբե՛ն, տեսնո՞ւմ ես, մենք երկուսս էլ դուրս ենք գալիս էս հիվանդանոցից։
Ծերունին ծիծաղեց։
Այդ պահին հիշեցի իմ առաջին հերթապահությունը։
214-րդ սենյակը։
Դեղերի սայլակի անիվների ձայնը։
Եվ այն մարդուն, որն ամբողջ ուժով բղավում էր՝ փորձելով մեզ կանգնեցնել։
Այն ժամանակ բոլորը կարծում էին, թե Ռուբենը պարզապես դժվար հիվանդ է։
Բայց նա մի կարևոր բան էր նկատել, որի մասին այլևս չէր կարող լռել։
Երբ հրաժեշտ էինք տալիս, նա բռնեց ձեռքս։
— Նարինե՛ ջան, քեզ մի բան ասեմ։
— Ասեք։
— Դու ինձ հավատացի՞ր։
Մի պահ մտածեցի։
— Սկզբում չգիտեի՝ ինչ է կատարվում։ Բայց հասկացա, որ պետք է ստուգեմ ձեր ասածը։
Ռուբենը գլխով արեց։
— Հենց դա էլ պետք էր։
Այդ օրը տուն վերադարձա ու երկար մտածեցի նրա խոսքերի մասին։
Երբեմն մարդուն օգնելու համար պետք չէ անմիջապես իմանալ բոլոր պատասխանները։
Պետք է պարզապես այնքան ուշադիր լինել, որ չանտեսես նրա հարցը։
Իսկ 75-ամյա Ռուբենը, որին ամբողջ բաժանմունքում ամենադժվար հիվանդն էին համարում, ինձ սովորեցրեց մի բան, որը ոչ մի դասագրքում այդքան պարզ չէի հասկացել։
Հիվանդի ձայնը կարող է դժվարությամբ լսվել, բայց դա երբեք պատճառ չէ այն անտեսելու համար։
