Երկվորյակ դուստրերիցս մեկի մահից վեց տարի անց մյուս աղջիկս դպրոցի առաջին օրը տուն վերադարձավ ու ասաց. «Մա՛մ, վաղը քրոջս համար էլ ճաշ պատրաստիր»։ Նրա հաջորդ խոսքերից սիրտս կանգ առավ։
Կյանքում կան պահեր, որոնցից հետո մարդն այլևս երբեք նախկինը չի լինում։
Պահեր, որոնք այնքան խորն են դաջվում հիշողությանդ մեջ, որ դրանց ցավը զգում ես նույնիսկ տարիներ անց։
Ինձ համար այդպիսի պահ էր վեց տարի առաջվա այն օրը, երբ պառկած էի հիվանդանոցի ծննդաբերական բաժանմունքում։
Սարքավորումներն անդադար ազդանշաններ էին արձակում։ Լսում էի բժիշկների հրահանգները, իսկ սիրտս այնքան ուժեղ էր բաբախում, որ թվում էր՝ հենց ականջներիս մեջ է խփում։
Ես երկվորյակ աղջիկների էի սպասում։
Նրանց անուններն արդեն ընտրել էինք՝ Ջուն և Էլիզա։
Բայց ծննդաբերության ժամանակ ինչ-որ բան այնպես չընթացավ։
Եվ ինձ ասացին, որ աղջիկներիցս միայն մեկն է ողջ մնացել։
Բժիշկները բացատրեցին, որ երկրորդ երեխան մահացել է բարդությունների պատճառով։
«Բարդություններ»։
Այդ մեկ բառով նրանք փորձեցին բացատրել այն սարսափելի դատարկությունը, որն զգում էի։
Ես նույնիսկ չտեսա իմ երկրորդ աղջկան։
Ինձ ասացին, որ նա մահացել է, և ես ստիպված էի հավատալ։
Էլիզա։
Այդ անունը տարիներ շարունակ արտասանում էինք միայն շշուկով։
Ես ու ամուսինս՝ Մայքլը, այն պահում էինք մեր սրտերում՝ որպես մի սրբություն, որին ոչ ոք իրավունք չուներ դիպչելու։
Բայց տարիների ընթացքում ամեն ինչ փոխվեց։
Մայքլը հեռացավ։
Գուցե չկարողացավ դիմանալ իմ ցավին։
Գուցե՝ սեփական ցավին։
Այդպես մնացինք երկուսով՝ ես ու Ջունը։
Եվ մեր կողքին միշտ կար երրորդի անտեսանելի ներկայությունը։
Այն փոքրիկ աղջկա, որին ես երբեք չէի հասցրել ճանաչել։
Վեց տարի անց Ջունը պատրաստվում էր առաջին անգամ դպրոց գնալ։
Այդ առավոտն ինձ համար կարծես նոր կյանքի սկիզբ լիներ։
Նայում էի, թե ինչպես է աղջիկս քայլում փողոցով։ Նրա հյուսքերը շարժվում էին ամեն քայլի հետ։
Ձեռքով հրաժեշտ տվեցի և մտքում աղոթեցի, որ նա լավ ընկերներ գտնի։
Ամբողջ օրը տունն էի հավաքում՝ փորձելով հանգստացնել նյարդերս։
Վիշտը փոխել էր մեզ։
— Հանգստացի՛ր, Ֆի՛բի,— բարձրաձայն ասացի ինքս ինձ։— Ջունը ամեն ինչից գլուխ կհանի։
Կեսօրից հետո խոհանոցում էի, երբ լսեցի դռան բացվելու ձայնը։
Ջունը վազելով ներս մտավ։
Ուսապարկը կիսաբաց էր, իսկ այտերը հուզմունքից կարմրել էին։
— Մա՛մ, վաղը պետք է ինձ հետ ևս մեկ ճաշի տուփ դնես։
Ես քարացա՝ օճառոտ ձեռքերս օդում պահած։
— Եվս մե՞կը։ Ինչո՞ւ, սիրելի՛ս։ Այսօր քիչ էի՞ պատրաստել։
Ջունը ուսապարկը գցեց հատակին և աչքերը պտտեց, կարծես դա ամենաակնհայտ բանն էր աշխարհում։
— Քրոջս համար։
Սառը դող անցավ մարմնովս։
— Քո… քրո՞ջ։ Աղջի՛կս, դու իմ միակ երեխան ես։
Ջունը համառորեն գլուխը տարուբերեց։
Մի պահ նա այնքան նմանվեց Մայքլին, որ սիրտս ցավեց։
— Չէ՛, մա՛մ, դու չես հասկանում։ Ես այսօր քրոջս հանդիպեցի։ Նրա անունը Լիզի է։
Փորձեցի հանգիստ մնալ։
— Լիզի՞։ Նա նոր աշակերտուհի՞ է։
— Հա՛։ Իմ կողքին է նստում։ Եվ ճիշտ ինձ նման է։ Ուղղակի մազերի բաժուկն ուրիշ տեղից է անում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում
Առաջին մեկնաբանություն
Մեջքովս սառը դող անցավ։
— Իսկ ի՞նչ է սիրում ուտել ճաշին,— հարցրի՝ փորձելով ձայնս չդողացնել։
— Ասաց՝ գետնանուշի կարագով ու մուրաբայով սենդվիչ է սիրում,— պատասխանեց Ջունը։— Բայց դպրոցում նախկինում այդպիսի սենդվիչ չէր կերել։ Իմը փորձեց ու ասաց, որ շատ համեղ է։ Նրան դուր եկավ, որ դու ավելի շատ մուրաբա էիր քսել, քան իր մայրիկը։
Ես լուռ նայում էի աղջկաս։
— Իսկապե՞ս։
Ջունի դեմքը լուսավորվեց։
— Օ՜, մա՛մ, ուզո՞ւմ ես տեսնել նրան։ Ես լուսանկարել եմ, ինչպես դու էիր ասել։
Դպրոցի առաջին օրվա համար Ջունին փոքրիկ վարդագույն ակնթարթային լուսանկարչական ապարատ էի տվել, որ կարողանար հիշարժան պահեր լուսանկարել։
Նա հպարտությամբ մեկնեց ինձ լուսանկարը։
— Մեր ուսուցչուհին՝ տիկին Քելսին, մեզ նկարեց։ Լիզին մի քիչ ամաչում էր։ Ուսուցչուհին նույնիսկ հարցրեց՝ մենք քույրե՞ր ենք։
Վերցրի լուսանկարը։
Եվ այդ պահին աշխարհս կարծես կանգ առավ։
Նկարում երկու փոքրիկ աղջիկ էին կանգնած դպրոցի պահարանների մոտ։
Նույն աչքերը։
Նույն գանգուր մազերը։
Նույնիսկ աչքերի տակ գտնվող փոքրիկ նշանները գրեթե նույն տեղում էին։
Նրանք այնքան նման էին իրար, որ կարծես հայելու մեջ նայող նույն երեխան լինեին։
Քիչ էր մնում լուսանկարն ընկներ ձեռքիցս։
— Ջո՛ւն, սիրելի՛ս… դու նախկինում ճանաչո՞ւմ էիր այս աղջկան։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Չէ՛։ Բայց Լիզին ասաց, որ պետք է ընկերություն անենք, որովհետև շատ նման ենք։ Մա՛մ, կարելի՞ է մի օր նրան մեր տուն հրավիրել խաղալու։ Նրա մայրիկն է իրեն դպրոց բերում։ Գուցե դու էլ մի օր ծանոթանաս։
— Իհարկե, սիրելի՛ս։ Կտեսնենք։
Այդ գիշեր երկար նստած մնացի բազմոցին՝ լուսանկարը ձեռքիս։
Սիրտս այնքան ուժեղ էր բաբախում, որ թվում էր՝ ուր որ է կկանգնի։
Իմ ներսում հույսն ու վախը պայքարում էին իրար դեմ։
Բայց հոգուս խորքում արդեն զգում էի՝ սա միայն սկիզբն է։
Հաջորդ առավոտյան մեքենայի ղեկն այնքան ամուր էի բռնել, որ մատներս սպիտակել էին։
Ջունը ճանապարհին անդադար խոսում էր ուսուցչուհու, դասարանի և Լիզիի սիրելի գույնի մասին։
Դպրոցի կայանատեղիում իսկական խառնաշփոթ էր։
Ծնողները երեխաներին էին ուղեկցում, մեքենաները հերթով կանգնում էին, երեխաները վազվզում էին։
Ջունը բռնեց ձեռքս։
— Ա՛յ, այնտեղ է,— շշնջաց։
— Որտե՞ղ։
— Մեծ ծառի մոտ։ Տեսնո՞ւմ ես։ Մայրիկն էլ է հետը։
Ես քարացա։
Եվ հետո տեսա նրան։
Մի փոքրիկ աղջիկ, որը Ջունի ճիշտ կրկնօրինակն էր։
Նրա կողքին կանգնած էր մուգ կապույտ վերարկուով մի կին։
Իսկ նրանցից մի փոքր այն կողմ կանգնած էր մեկ ուրիշ կին։
Մի կին, որին կարծում էի՝ այլևս երբեք չեմ տեսնի։
Մարլան։
Ծննդատան բուժքույրը։
Այն նույն բուժքույրը, որը հերթապահել էր իմ ծննդաբերության օրը։
— Արի՛, սիրելի՛ս,— ասացի դողացող ձայնով։
Ջունը վազեց դեպի Լիզին, իսկ վերջինս անմիջապես մոտեցավ նրան։
Ես հետևեցի աղջկաս։
Սիրտս այնքան ուժեղ էր խփում, որ հազիվ էի լսում շուրջս եղած աղմուկը։
— Մարլա՞,— ձայնս դողում էր։— Դու այստեղ ի՞նչ ես անում։
Նա ցնցվեց։
— Ֆի՛բի… ես…
Մինչ կհասցներ ավարտել, մուգ կապույտ վերարկուով կինը մի քայլ առաջ եկավ։
— Դուք երևի Ջունի մայրն եք,— հանգիստ ասաց նա։— Ես Սյուզանն եմ։ Մենք պետք է խոսենք։
Նայեցի նրան։
Հետո՝ Մարլային։
Եվ հասկացա, որ նրանք ինչ-որ բան գիտեն։
— Որքա՞ն ժամանակ է, ինչ գիտեք,— հարցրի։
Սյուզանը մի պահ լռեց։
— Երկու տարի։
— Երկո՞ւ տարի։
— Այո՛։ Երկու տարի առաջ Լիզին վթարի ենթարկվեց։ Նրան արյան փոխներարկում էր անհրաժեշտ։ Բժիշկները լրացուցիչ հետազոտություններ արեցին, և որոշ տվյալներ չհամընկան նրա բժշկական փաստաթղթերի հետ։ Ես սկսեցի ուսումնասիրել նրա անցյալը։
Նա ծանր շունչ քաշեց։
— Եվ հայտնաբերեցի փոփոխված փաստաթղթեր։
— Երկու տարի…— կրկնեցի ես։— Դուք երկու ամբողջ տարի ունեիք իմ դուռը թակելու համար։
— Գիտեմ։
— Ո՛չ, դուք չեք հասկանում։ Դուք երկու տարի շարունակ գիտեիք, որ իմ աղջիկը ողջ է։ Եվ ամեն օր որոշում էիք լռել։
Սյուզանը մի քայլ հետ գնաց։
— Ես ստիպեցի Մարլային խոսել։ Նա աղաչում էր, որ ոչ մեկին չասեմ։ Եվ ես համաձայնեցի։ Ինձ թվում էր՝ այդպես պաշտպանում եմ Լիզիին։
Նրա աչքերը լցվեցին արցունքով։
— Բայց իրականում ես ինձ էի պաշտպանում։
Կոկորդս սեղմվեց։
— Իսկ ես այդ ընթացքում ամեն օր սգում էի իմ աղջկան։
Սյուզանը գլխով արեց։
— Գիտեմ։ Եվ իմ վախի պատճառով դու շարունակեցիր ապրել այդ ցավով։
Շրջվեցի դեպի Մարլան։
Ձայնս դողում էր զայրույթից։
— Դու ինձնից խլել ես իմ երեխային։
Նրա ստորին շրթունքը դողաց։
— Ֆի՛բի, այդ գիշեր ծննդատանը սարսափելի խառնաշփոթ էր։ Ես սխալ թույլ տվեցի։ Եվ փոխանակ ուղղելու՝ սկսեցի ստել։
— Վեց տարի շարունակ ինձ հավատացրել ես, որ աղջիկս մահացած է։
— Կների՛ր ինձ… խնդրում եմ։
Մենք կանգնած էինք առավոտյան արևի տակ։
Շուրջբոլորը ծնողներ ու երեխաներ էին։
Բայց ես այլևս ոչ մեկին չէի նկատում։
Միայն այդ երկու կանանց։
Եվ այն փոքրիկ աղջկան, որը մի քանի քայլ այն կողմ ծիծաղում էր իմ Ջունի հետ։
Սյուզանը մոտեցավ ինձ։
— Ես սիրում եմ նրան,— ասաց արցունքների միջից։— Ես նրա կենսաբանական մայրը չեմ։ Բայց վեց տարի նրան մեծացրել եմ որպես իմ աղջիկ։ Երբ իմացա ճշմարտությունը, չկարողացա պատկերացնել, որ կարող եմ կորցնել նրան։
Ես չգիտեի՝ ինչ պատասխանել։
Հասկանում էի նրա ցավը։
Բայց դա չէր փոխում այն, ինչ նա արել էր։
Երկար լռություն տիրեց։
Դպրոցի բակի աղմուկը կարծես հեռացավ։
Իմ աչքերի առաջ անցան վերջին վեց տարիները։
Հիշեցի Ջունի երկրորդ ծննդյան օրը։
Գիշերը խոհանոցում տորթ էի պատրաստում, երբ հանկարծ քարացա՝ հասկանալով, որ այդ օրը պետք է երկու տորթի մոմ վառեի։
Հիշեցի չորսամյա Ջունին, որը քնած ժամանակ գրկում էր բարձը։
Մայքլն արդեն հեռացել էր։
Իսկ ես մթության մեջ շշնջում էի.
— Արդյոք դու էլ ե՞ս երազում տեսնում քրոջդ։
Ես չգիտեի՝ ինչպես դիմանալ այդ ամենին։
Հանկարծ ուսուցչուհու ձայնը վերադարձրեց ինձ իրականություն։
— Ամեն ինչ կարգի՞ն է։
Ծնողները նայում էին մեզ։
Նույնիսկ դպրոցի քարտուղարն էր դուրս եկել շենքից։
Ես ուղղեցի մեջքս։
— Ո՛չ։ Ես պետք է հենց հիմա խոսեմ տնօրենի հետ։
Հաջորդ օրերը վերածվեցին հանդիպումների, հեռախոսազանգերի, փաստաբանների և հոգեբանների հետ խորհրդակցությունների անվերջ շղթայի։
Դպրոցի տնօրենի աշխատասենյակում նստած էի, երբ համապատասխան մարմինների ներկայացուցիչը գրանցում էր մեր ցուցմունքները։
Մարլայի մասին հաղորդում ներկայացվեց իրավապահներին։
Մի քանի օր անց հիվանդանոցում պաշտոնական քննություն սկսվեց։
Փաստաթղթերը պետք է ստուգվեին, իսկ երեխաների իրական ինքնությունը՝ հաստատվեր։
Չնայած ճշմարտությունն արդեն բացահայտվել էր, ես դեռ ամեն առավոտ արթնանում էի նույն հին ցավով։
Կարծես ուղեղս սովորել էր նախ փնտրել կորուստը և միայն հետո հիշել, որ ամեն ինչ փոխվել է։
Մի օր Սյուզանի հետ նստած էինք լուսավոր սենյակում։
Ջունն ու Լիզին հատակին խաղում էին։
Գունավոր խորանարդներով աշտարակ էին կառուցում։
Նրանց ծիծաղն այնքան թեթև ու անկեղծ էր հնչում, որ մի պահ մոռացա մեր շուրջը եղած ամբողջ ցավը։
Սյուզանն ուռած աչքերով նայեց ինձ։
— Դու ատո՞ւմ ես ինձ։
Դժվարությամբ կուլ տվեցի թուքս։
— Ես ատում եմ այն, ինչ արել ես, Սյուզան։ Ատում եմ, որ գիտեիր ճշմարտությունը և լռում էիր։
Մի պահ նայեցի աղջիկներին։
— Բայց տեսնում եմ, որ սիրում ես նրան։ Եվ դա միակ բանն է, որն այս ամենը մի փոքր տանելի է դարձնում։
Սյուզանը լաց եղավ։
— Դու երկու տարի ունեիր ինձ ճշմարտությունն ասելու համար,— շարունակեցի։— Իսկ ես վեց տարի անցկացրել եմ սգի մեջ։
Նա գլխով արեց։
— Կարո՞ղ ենք փորձել միասին հաղթահարել այս ամենը։
Նայեցի աղջիկներին։
Նրանք ձեռք ձեռքի տված խաղում էին։
— Նրանք քույրեր են,— ասացի։— Եվ դա երբեք չի փոխվելու։
Մեկ շաբաթ անց Մարլայի դիմաց նստած էի միջնորդական հանդիպման սենյակում։
Նրա ձեռքերը ամուր իրար էին սեղմված։
Աչքերը կարմրած էին։
— Ֆի՛բի, ես շատ եմ ցավում,— սկսեց նա դողացող ձայնով։— Երբեք չէի ուզում քեզ այսքան ցավ պատճառել։
Ես մի փոքր առաջ թեքվեցի։
— Այդ դեպքում ինչո՞ւ արեցիր։
Նա դժվարությամբ էր խոսում։
— Այդ գիշեր ծննդատանը խառնաշփոթ էր։ Քո աղջկա տվյալները սխալմամբ գրանցվեցին մեկ այլ նորածնի գործի մեջ։ Երբ հասկացա սխալը, խուճապի մատնվեցի։
Նա ձեռքերը դրեց ծնկներին։
— Քեզ արդեն հայտնել էին, որ երկրորդ երեխան մահացել է։ Ես պետք է անմիջապես տեղեկացնեի ղեկավարությանը, որ փաստաթղթերում լուրջ անհամապատասխանություն կա։ Բայց վախեցա պատասխանատվությունից։
Մարլան սկսեց լաց լինել։
— Մի սուտը ծածկեցի մյուսով։ Հետո փաստաթղթերն այնպես ձևակերպվեցին, որ Լիզին հայտնվեց Սյուզանի խնամքի տակ։ Ես գիտեի, որ սխալն արդեն հանցավոր հետևանքներ ունի, բայց շարունակեցի լռել։
— Իսկ դու երբևէ չմտածեցի՞ր իմ մասին։
— Մտածել եմ։ Ամեն օր։ Սկզբում համոզում էի ինձ, որ դեռ կարող եմ ամեն ինչ ուղղել։ Հետո արդեն թվում էր, թե շատ ուշ է։
Նրա այտերով արցունքներ էին հոսում։
— Վեց տարի ապրել եմ այդ մեղքի զգացումով։
Ես երկար նայեցի նրան։
— Մարլա, այն, ինչ արել ես, աններելի է։
Նա գլխով արեց։
— Ես արժանի եմ այն ամենին, ինչ ինձ սպասվում է։ Նույնիսկ եթե բանտ նստեմ։ Ամեն ինչի։
Մի պահ լռեց։
— Ների՛ր ինձ։ Գուցե գոնե ճշմարտությունն ասելուց հետո կարողանամ նորից հանգիստ շնչել։
Ես չպատասխանեցի։
Բայց զգացի, որ ներսումս ինչ-որ բան փոխվեց։
Վեց տարի շարունակ այդ ցավը միայնակ էի կրել։
Հիմա այլևս մենակ չէի։
Միևնույն ժամանակ չէի կարողանում դադարել մտածել, որ աղջիկս այդ ամբողջ ընթացքում ողջ էր։
Ես տարիներ էի կորցրել սգի մեջ, մինչդեռ կարող էի ճանաչել ու սիրել երկու դուստրերիս։
Հաջորդ շաբաթներին շարունակվեցին իրավական գործընթացները։
Աղջիկների ազգակցական կապը հաստատվեց ԴՆԹ հետազոտությամբ։
Մասնագետները նաև օգնեցին կազմակերպել մեր շփումները, որպեսզի հանկարծակի փոփոխությունները չվնասեն երեխաներին։
Սյուզանը համաձայնեց համագործակցել։
Նա հասկանում էր, որ Լիզիի կյանքում արդեն երկու կարևոր կին կա, և աղջիկը չպետք է նորից տուժի մեծահասակների որոշումների պատճառով։
Երկու ամիս անց ես, Ջունն ու Լիզին նստած էինք այգում՝ արևի տակ փռված ծածկոցի վրա։
Սյուզանն աշխատանքի էր։
Իսկ իմ երկու աղջիկներն այդ օրը ինձ հետ էին։
Օդում ադիբուդու և արևապաշտպան քսուքի հոտ էր տարածված։
Երեխաների ձեռքերում պաղպաղակն աստիճանաբար հալվում էր։
Լիզին ծիծաղեց։
Այտերն ամբողջությամբ կպչուն էին։
— Մա՛մ, դու նորից ադիբուդի ես լցրել իմ պաղպաղակի մեջ։
Ես ժպտացի ու հավաքեցի թափված հատիկները։
— Բայց դու ինքդ ասացիր, որ այդպես ես սիրում, չէ՞։
Ջունն անմիջապես միջամտեց։
— Նա սիրում է, որովհետև առաջին անգամ ես եմ այդպես արել։
Լիզին լեզու ցույց տվեց քրոջը։
— Չէ՜, ես եմ հնարել։
Մենք բոլորս ծիծաղեցինք։
Անկեղծ։
Առանց այն ծանրության, որը տարիներ շարունակ ճնշել էր ինձ։
Միայն երեխաների ձայներն ու ծիծաղը։
Պայուսակից հանեցի նոր ակնթարթային լուսանկարչական ապարատը։
Այս անգամ այն մանուշակագույն էր։
Աղջիկներն էին ընտրել։
Լուսանկարվելը դարձել էր մեր փոքրիկ ավանդույթը։
Տան դարակները կամաց-կամաց լցվում էին ոչ այնքան կատարյալ, բայց կենդանի ու երջանիկ լուսանկարներով։
Կպչուն ձեռքեր։
Լայն ժպիտներ։
Ծիծաղից փակված աչքեր։
Մեր նոր կյանքի փոքրիկ պահերը։
— Ժպտացե՛ք,— ասացի։
Աղջիկները սեղմվեցին իրար՝ այտերն իրար հպած։
— Չի՜զ,— միաժամանակ գոռացին։
Սրտիս մեջ ջերմություն տարածվեց։
Լուսանկարեցի նրանց։
Ջունը մոտեցավ ու գլուխը դրեց ծնկներիս։
— Մա՛մ, կարո՞ղ ենք բոլոր գույների լուսանկարչական ապարատներից ունենալ։ Կանաչ, կապույտ և…
Լիզին քաշեց թևս։
— Եվ դեղի՛ն։ Ամռան համար։
Շոյեցի նրանց մազերը։
Այդ պահին այնքան ուժեղ էի զգում, որ վերջապես ապրում եմ իրական կյանքով, որ նույնիսկ ցավոտ էր։
— Բոլոր գույներից կունենանք,— խոստացա։— Խոստանում եմ։
Հեռախոսս թրթռաց։
Մայքլից հաղորդագրություն էր եկել։
Նա գրում էր կուտակված ալիմենտի պարտքի մասին։
Մի վայրկյան նայեցի էկրանին։
Հետո՝ աղջիկներիս։
Մայքլն արդեն իր ընտրությունն արել էր։
Իսկ ես այլևս չէի պատրաստվում սպասել նրան։
Հեռախոսը մի կողմ դրեցի։
Այս պահերն արդեն մեզ էին պատկանում։
Փակեցի լուսանկարչական ապարատը և ժպտացի։
— Դե ի՞նչ, ո՞վ է առաջինը հասնելու ճոճանակներին։
Երկու աղջիկներն էլ միաժամանակ վեր թռան։
Լսվեց նրանց ոտնաձայների աղմուկը։
Հետո՝ բարձր ծիծաղը։
Ես էլ վազեցի նրանց հետևից՝ ծիծաղելով այնպես, ինչպես տարիներ շարունակ չէի ծիծաղել։
Ոչ ոք չէր կարող վերադարձնել անցած վեց տարիները։
Ոչ ոք չէր կարող ջնջել այն ցավը, որի միջով անցել էի։
Բայց հիմա իմ երկու աղջիկներն այստեղ էին։
Եվ ես պատրաստվում էի գնահատել նրանց հետ անցկացրած յուրաքանչյուր օրը։
Որովհետև անցյալը փոխել չէի կարող։
Բայց ապագան դեռ մեր ձեռքերում էր։
