Մինչ ընտանիքս վիճում էր տատիկիս ժառանգության համար, ես տուն տարա նրա սիրելի շանը։ Մի քանի օր անց շան վզկապի վրա մի բան գտա, որը բացահայտեց տատիկիս գաղտնիքը։
Մեր ընտանիքի բոլոր անդամներին մի տեղ հավաքելու համար երկու տարբերակ կար՝ կա՛մ նրանց առջև մեծ գումար դնել, կա՛մ սպասել, մինչև ինչ-որ մեկը մահանար։
Ցավոք, այդ օրը երկուսն էլ համընկել էին։
Կանգնած էի գերեզմանատանը և նայում էի, թե ինչպես են տատիկիս դագաղն իջեցնում գերեզման։
Ձեռքիս բռնել էի Բերտայի վզափոկը։
Նա անընդհատ առաջ էր ձգվում, կարծես ուզում էր վազել տատիկիս մոտ։
Բերտան տատիկիս շունն էր։
Տատիկս նրան տուն էր բերել, երբ ես դեռ փոքր էի։
Նա հաճախ ասում էր, որ Բերտան իր լավագույն ընկերն է և գրեթե միակ էակը, որին լիովին վստահում է։
Տատիկս լավ մարդ էր, թեև բավական յուրահատուկ բնավորություն ուներ։
Կյանքի ընթացքում մեծ կարողություն էր կուտակել, բայց իր երեխաներին ու թոռներին երբեք պարզապես գումար չէր տալիս։
Փոխարենը վճարում էր բոլորիս կրթության համար։
Նա համոզված էր, որ մարդն ամեն ինչի պետք է հասնի սեփական աշխատանքով, ճիշտ այնպես, ինչպես ինքն էր ժամանակին սկսել զրոյից։
Հենց այդ պատճառով մայրս, քեռիս՝ Ջեքը, մորաքույրս՝ Ֆլորենսը, և նրանց երեխաները տարիներ շարունակ գրեթե չէին շփվում տատիկիս հետ։
Բայց հիմա բոլորը եկել էին։
Նայում էի նրանց դեմքերին և շատ լավ հասկանում, թե ինչու։
Փողի համար։
Նրանք հույս ունեին, որ տատիկիս մահից հետո վերջապես ինչ-որ բան կստանան։
Սակայն ես լավ էի ճանաչում տատիկիս։
Գիտեի, որ ամեն ինչ այդքան հեշտ չի լինելու։
Վերջին վեց ամիսներին նա ծանր հիվանդ էր։
Ես տեղափոխվել էի նրա տուն, որպեսզի խնամեմ նրան։
Դա հեշտ չէր համատեղել բուժքույրիս աշխատանքի հետ, բայց ինչ-որ կերպ հասցնում էի։
Գիտեի, որ տատիկս շնորհակալ էր, որ կյանքի այդ դժվար շրջանում մենակ չէր մնացել։
Բայց դա չէր նշանակում, թե նա ինձ համար բացառություններ էր անում։
Հիշում եմ այն օրը, երբ մեքենայիս վերանորոգման համար մեծ հաշիվ ստացա։
— Տատի՛կ, չգիտեմ՝ որտեղից այսքան գումար գտնեմ,— ասացի։
Նա հանգիստ նայեց ինձ։
— Դու ուժեղ աղջիկ ես, Մերեդի՛թ։ Գլուխ կհանես։
Իհարկե, ուրիշ պատասխան չէի էլ սպասում։
Բայց տատիկս միշտ աջակցում էր ինձ, խորհուրդ տալիս և օգնում ճիշտ ճանապարհ գտնել։
Դրա համար էլ անչափ շնորհակալ էի նրան։
Հուղարկավորությունից հետո բոլորը գնացին տատիկիս տուն՝ կտակը լսելու։
Ես արդեն հավաքել էի իրերս։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում
Առաջին մեկնաբանություն
Շատ լավ էի ճանաչում ընտանիքիս։
Գիտեի, որ կտակի ընթերցումից հետո նրանք կփորձեն ինձ դուրս հանել տնից։
Մինչ սպասում էինք փաստաբանին, հյուրասենյակում ծանր լռություն էր։
Ոչ ոք չէր խոսում։
Միայն սառը, թշնամական հայացքներ էին փոխանակում։
Հանկարծ մորաքույրս՝ Ֆլորենսը, չդիմանալով լռությանը, շրջվեց դեպի ինձ։
— Մերեդի՛թ, դու ընդհանրապես ինչո՞վ ես զբաղվում։ Բժի՞շկ ես։
— Բուժքույր եմ,— պատասխանեցի։
— Բուժքո՞ւյր,— զարմացած կրկնեց քեռի Ջեքը։— Դրանով ի՞նչ փող պիտի աշխատես։ Թոմն իր ավտոմեքենաների ընկերությունն ունի, իսկ Ալիսան՝ մի քանի գեղեցկության սրահ։
Նա մատնացույց արեց իմ զարմիկներին։
— Ես մարդկանց եմ օգնում։ Ինձ համար դա բավական է,— հանգիստ պատասխանեցի։
Մայրս դժգոհ փնթփնթաց.
— Չեմ հավատում, որ իմ մեծացրած աղջիկն այսպիսին է դարձել։
Ես ոչինչ չասացի։
Մորս հետ տարվա մեջ ընդամենը երեք անգամ էի խոսում՝ իմ ծննդյան օրը, նրա ծննդյան օրը և Սուրբ Ծննդին։
Մեր հարաբերությունները վաղուց էին սառել։
Հանկարծ դռան զանգը հնչեց։
Երբ հասկացա, որ ոչ ոք չի պատրաստվում բացել, ինքս գնացի։
Դռան մոտ կանգնած էր պարոն Ջոնսոնը՝ տատիկիս փաստաբանը, որը պատասխանատու էր կտակի կատարման համար։
Նրան ուղեկցեցի հյուրասենյակ։
Բոլորը լուռ նստած էին։
— Ձեր ժամանակից շատ չեմ խլի,— հանգիստ ասաց պարոն Ջոնսոնը։— Այսօր քննարկելու շատ բան չկա։
Մայրս անմիջապես առաջ թեքվեց։
— Ի՞նչ է նշանակում՝ քննարկելու բան չկա։ Իսկ կտա՞կը։
— Անպայման ինչ-որ բան պետք է թողած լինի,— ավելացրեց քեռի Ջեքը։
Փաստաբանը սառը հայացքով նայեց նրանց։
— Կասանդրան այլ որոշում է կայացրել։
— Ի՞նչ նկատի ունեք,— հարցրեց Ֆլորենսը։
— Ձեզնից ոչ մեկը ժառանգություն չի ստանալու։
Սենյակը միանգամից լցվեց բղավոցներով։
— Ինչպե՞ս թե ոչինչ չենք ստանալու,— գոռաց մայրս։— Մենք նրա ընտանիքն ենք։ Ո՞ւմ են մնալու տունն ու փողերը։
— Կտակի շահառուի անունն այս պահին չեմ կարող հայտնել,— պատասխանեց փաստաբանը։— Խնդրում եմ՝ ազատեք տունը։
Բայց ոչ ոք տեղից չշարժվեց։
— Այդ պառավ կախարդը,— գոռաց քեռի Ջեքը։— Գիտեի, որ մեր մասին չի մտածում, բայց որ ընդհանրապես ոչինչ չթողնի՞։
Ես չդիմացա։
— Այդպես մի՛ խոսիր նրա մասին։ Տատիկը հոգ էր տանում մեր մասին, պարզապես իր ձևով։
Մայրս քմծիծաղ տվեց։
— Հա՛, հա՛։ Կենդանության օրոք էլ էր կախարդ, մահից հետո էլ նույնը մնաց։
Այդ պահին Բերտան բարձր հաչեց։
Մորաքույր Ֆլորենսը շրջվեց դեպի շունը։
— Իսկ սրա հետ ի՞նչ ենք անելու։
Մայրս առանց մտածելու պատասխանեց.
— Տանենք անասնաբույժի մոտ, թող քնեցնեն։
Ես սարսափած նայեցի նրան։
Քեռի Ջեքը գլխով արեց։
— Լավ միտք է։ Միևնույն է, արդեն շատ ծեր է։
— Դուք չեք կարող այդպես վարվել,— բղավեցի։
Մայրս ուսերը թոթվեց։
— Իսկ ի՞նչ անենք։ Փողո՞ց նետենք։
— Տատիկը շատ էր սիրում Բերտային։ Մեզնից մեկը պետք է նրան իր մոտ տանի։
Բոլորը սկսեցին ծիծաղել։
— Դե դու էլ տար,— ասաց մայրս։— Եթե այդքան պաշտպանում ես։
Ես գլուխս կախեցի։
— Չեմ կարող։ Իմ վարձակալած բնակարանում կենդանիներ պահելն արգելված է։
— Ուրեմն որոշված է,— հայտարարեց քեռի Ջեքը։— Կքնեցնենք։
Ես շրջվեցի դեպի զարմիկներս։
— Թո՛մ, Ալիսա՛, գուցե ձեզնից մե՞կը վերցնի։
Թոմը ձեռքով մերժողական շարժում արեց։
Ալիսան էլ գլուխը տարուբերեց։
— Բացառված է։ Այդ ծեր շանը իմ տուն չեմ տանի։
Խորը շունչ քաշեցի։
Նայեցի Բերտային։
Նա նստած էր ոտքերիս մոտ ու տխուր աչքերով նայում էր ինձ։
Այդ պահին հիշեցի, թե ինչպես էր տատիկս ամեն երեկո շոյում նրա գլուխն ու ասում.
«Բերտան ինձ երբեք չի դավաճանի»։
Ես չէի կարող թույլ տալ, որ նրա սիրելի շանն այդպիսի ճակատագիր սպասվեր։
— Լավ,— վերջապես ասացի։— Ես Բերտային կտանեմ։
Պարոն Ջոնսոնը բարձրաձայն հազաց՝ հիշեցնելով իր ներկայության մասին։
— Վերջին անգամ եմ խնդրում՝ ազատեք տունը։ Կասանդրայի մահից հետո այն գտնվում է ժառանգության կառավարման ներքո, և առանց իմ թույլտվության այստեղ մնալ չեք կարող։
Մայրս կատաղած վեր թռավ։
— Իսկ ո՞վ իրավունք ունի այստեղ մնալու։ Մենք այս տանն ենք մեծացել։
— Խնդրում եմ՝ ինձ մի ստիպեք ոստիկանություն կանչել,— հանգիստ պատասխանեց փաստաբանը։
Բոլորը դժգոհ փնթփնթալով սկսեցին հավաքել իրերը։
Մեկը մյուսի հետևից դուրս եկան տնից։
Ես վերցրի Բերտայի իրերը, տեղավորեցի մեքենայում, օգնեցի նրան բարձրանալ հետևի նստատեղին և վերադարձա իմ բնակարան։
Բարեբախտաբար տանտերը համաձայնեց ժամանակավորապես թույլ տալ, որ Բերտան մնա ինձ մոտ։
Ճիշտ է, դրա դիմաց մի փոքր բարձրացրեց վարձը։
Բայց ես պատրաստ էի նույնիսկ ուրիշ բնակարան փնտրել, եթե անհրաժեշտ լիներ։
Բերտան տատիկիս կարոտում էր նույնքան, որքան ես։
Նա հաճախ պառկում էր դռան մոտ ու երկար նայում մուտքին, կարծես սպասում էր, որ տատիկս ուր որ է կվերադառնա։
Իսկ ես անընդհատ հիշում էի նրան։
Տատիկս մեր ընտանիքի միակ մարդն էր, որն իսկապես աջակցում էր ինձ։
Նա վճարել էր ուսմանս համար։
Միշտ հետաքրքրվում էր աշխատանքովս։
Եվ ամեն անգամ ուրախանում էր, երբ պատմում էի, որ հիվանդներիցս մեկը առողջացել է։
Ես նրան անչափ կարոտում էի։
Մի օր, հիվանդանոցում գիշերային հերթափոխից հետո, վերադարձա տուն ու պատրաստվում էի հանգստանալ։
Հանկարծ դուռը թակեցին։
Բացեցի և քարացա։
Դռան մոտ մայրս էր։
— Մա՞մ։ Այստեղ ի՞նչ ես անում։
Նա նույնիսկ չբարևեց։
— Գիտեմ, որ քեզ մոտ է,— բղավեց։
Ես շփոթված նայեցի նրան։
— Ի՞նչը։
— Տատիկիդ ամբողջ ժառանգությունը։ Գիտեմ, որ քեզ է թողել։
— Մա՛մ, միակ բանը, որ ինձ մնացել է տատիկից, Բերտան է։
— Ի՞նչ։
— Բերտան։ Տատիկի շունը։
Մայրս կատաղությունից կարմրեց։
— Ինձ մի՛ խաբիր։ Վերջին վեց ամիսը նրա հետ էիր ապրում։ Անպայման ամեն ինչ քեզ է թողել։ Դու միշտ նրա սիրելի թոռնուհին ես եղել։
— Տատիկն ինձ գումար չի թողել։ Ճիշտ այնպես, ինչպես քեզ։
— Ստախո՛ս,— գոռաց մայրս։— Որտե՞ղ է փողը։ Ես եմ քեզ ծնել ու մեծացրել։ Դու պարտավոր ես ինձ տալ այն։
Արցունքներս սկսեցին հոսել։
— Ես ոչինչ չունեմ։
— Դեռ կտեսնենք,— զայրացած ասաց նա և հեռացավ։
Փակեցի դուռն ու նստեցի հատակին։
Չէի կարողանում դադարել լաց լինել։
Բերտան մոտեցավ, գլուխը դրեց ծնկներիս ու սկսեց քսվել ինձ։
Կարծես փորձում էր մխիթարել։
Ես շոյում էի նրան, երբ հանկարծ ուշադրությունս գրավեց վզկապին ամրացված մետաղյա փոքրիկ մեդալիոնը։
Նախկինում էլ էի տեսել այն, բայց երբեք ուշադիր չէի ուսումնասիրել։
Հանեցի վզկապն ու շրջեցի մեդալիոնը։
Հետևի մասում փորագրված էր հասցե և մի թիվ։
153։
Զարմացած կարդացի հասցեն։
Այն մուտքագրեցի հեռախոսիս քարտեզի մեջ։
Քարտեզը ցույց տվեց երկաթուղային կայարանը։
Մի պահ մտածեցի։
153։
Գուցե պահախցի համա՞րն էր։
Բայց որտեղի՞ց պետք է բանալի գտնեի։
Նորից ուսումնասիրեցի մեդալիոնը։
Եվ հանկարծ նկատեցի, որ այն բացվում է։
Զգուշությամբ բացեցի։
Ներսում փոքրիկ բանալի կար։
Սիրտս արագ սկսեց բաբախել։
Մի՞թե տատիկս ինչ-որ բան էր թաքցրել։
Առանց երկար մտածելու գնացի կայարան։
Գտա ուղեբեռի պահախցերը։
Մոտեցա 153 համարին։
Բանալին մտցրի կողպեքի մեջ։
Այն համապատասխանեց։
Դուռը բացվեց։
Ներսում փաստաթղթերով լի թղթապանակ կար։
Վրան գրված էր.
«Մերեդիթի համար»։
Ես զգուշությամբ վերցրի այն։
Թղթապանակում տատիկիս ձեռքով գրված նամակ էր և մի քանի պաշտոնական փաստաթուղթ։
Բացեցի նամակը։
«Իմ սիրելի՛ Մերեդիթ։
Ես որոշել եմ իմ ամբողջ կարողությունը թողնել այն մարդուն, ով մաքուր սիրտ ունի և ուրիշներին չի օգտագործում սեփական շահի համար։
Իմ ժառանգությունը կստանա նա, ով առանց որևէ փոխհատուցում ակնկալելու կհամաձայնի հոգ տանել Բերտայի մասին։
Ես գրեթե համոզված եմ, որ այդ մարդը դու կլինես։
Դու մեր ընտանիքի այն քչերից ես, ով դեռ պահպանում է մարդկային արժանապատվությունը։
Դու արժանի ես ամենալավին։
Սիրով՝ քո տատիկ»։
Նամակն ավարտվում էր։
Ես բացեցի մյուս փաստաթղթերը։
Դրանք տատիկիս կտակի վավերացված պատճենն ու ժառանգության վերաբերյալ փաստաթղթեր էին։
Կտակում հստակ նշված էր, որ նրա կարողությունը պետք է փոխանցվի այն ընտանիքի անդամին, որը սեփական կամքով և առանց ժառանգության մասին իմանալու կստանձնի Բերտայի խնամքը։
Պարոն Ջոնսոնը նշանակված էր կտակի կատարող և պետք է պաշտոնապես հաստատեր, թե ով է կատարել այդ պայմանը։
Ես չէի հավատում աչքերիս։
Տատիկս ամեն ինչ նախապես մտածել էր։
Նա գիտեր, որ ընտանիքիս անդամները ժառանգության համար կպայքարեն։
Եվ գիտեր, որ Բերտայի հանդեպ նրանց վերաբերմունքը կբացահայտի իրական մտադրությունները։
Հանկարծ հետևից ծանոթ ձայն լսեցի։
— Ահա՛։ Գիտեի, որ ինչ-որ բան ես թաքցնում։
Սարսափած շրջվեցի։
Մայրս էր։
— Մա՛մ… Դու այստեղ ի՞նչ ես անում։
Նա կատաղած նայում էր թղթապանակին։
— Ես քեզ հետևեցի։ Գիտեի, որ վերջապես փողի հետքը կգտնես։
— Երդվում եմ, մինչև հիմա ոչինչ չգիտեի։
Այդ պահին մեկ ուրիշ ձայն լսվեց։
— Ուրեմն Կասանդրան ամեն ինչ Մերեդիթին է թողել։
Քեռի Ջեքն էր։
Նա կանգնած էր մի քանի քայլ այն կողմ։
Մայրս զայրացած շրջվեց դեպի նրան։
— Դու այստեղ որտեղի՞ց հայտնվեցիր։
Քեռիս քմծիծաղ տվեց։
— Դու կարծում էիր՝ միայն դո՞ւ ես խելացի։ Ես մասնավոր հետախույզ եմ վարձել, որ հետևի Մերեդիթին։
Հետո ձեռքը մեկնեց դեպի ինձ։
— Դե՛, Մերեդիթ, տուր կտակը։
— Ո՛չ,— բղավեց մայրս։— Նա իմ աղջիկն է։ Փաստաթղթերն ինձ տուր։
Ես մի քայլ հետ գնացի։
Թղթապանակն ամուր սեղմեցի կրծքիս։
— Ոչ մեկիդ չեմ տալու։
Հենց այդ պահին լսվեց ևս մեկ ձայն։
— Եվ շատ ճիշտ կանես։
Շրջվեցինք։
Պարոն Ջոնսոնն էր։
Քեռի Ջեքը զարմացած բացականչեց.
— Իսկ դու այստեղ որտեղի՞ց հայտնվեցիր։
Փաստաբանը հանգիստ մոտեցավ։
— Կասանդրայի խնդրանքով ես էի կազմակերպել այս պահախցի վարձակալությունը։ Պահախցի բացման մասին ծանուցում ստացա և անմիջապես եկա։
Նա նայեց մորս ու քեռուս։
— Ենթադրում էի, որ կարող են նման խնդիրներ առաջանալ։
Մայրս ձեռքերը խաչեց։
— Ինձ չի հետաքրքրում։ Ես Կասանդրայի աղջիկն եմ։ Ժառանգությունն ինձ է հասնում։
— Ո՛չ,— հանգիստ պատասխանեց պարոն Ջոնսոնը։— Կտակի պայմանը հստակ է։ Ժառանգությունը նախատեսված է այն մարդու համար, ով կամավոր կստանձնի Բերտայի խնամքը՝ առանց որևէ օգուտ ակնկալելու։
Քեռի Ջեքը բղավեց.
— Եթե պետք լինի, ես էլ այդ շանը կտանեմ։
— Արդեն ուշ է,— պատասխանեց փաստաբանը։— Բերտայի խնամքն առաջինը ստանձնել է Մերեդիթը։ Ընդ որում՝ այն ժամանակ, երբ ժառանգության մասին ոչինչ չգիտեր։
Նա շրջվեց դեպի ինձ։
— Ես ներկա էի այդ խոսակցությանը։ Լսեցի, թե ինչպես ընտանիքի մյուս անդամները հրաժարվեցին շանը վերցնելուց, իսկ դու համաձայնեցիր՝ նույնիսկ բնակարանիդ պայմանները հաշվի առնելով։
Մայրս զայրացած ոտքը խփեց հատակին։
— Սա անարդար է։
— Սա Կասանդրայի կամքն է,— պատասխանեց պարոն Ջոնսոնը։— Եվ այն պատշաճ ձևակերպված է։ Եթե որևէ մեկը փորձի ուժով խլել փաստաթղթերը կամ սպառնալ Մերեդիթին, ստիպված կլինեմ դիմել ոստիկանություն։
Ես կանգնած էի՝ թղթապանակը ձեռքիս։
Ձեռքերս դողում էին։
Դեռ չէի կարողանում հավատալ, որ այդ ամենն իրական է։
Պարոն Ջոնսոնը մեղմ ձայնով ասաց.
— Արի՛, Մերեդիթ։ Մենք դեռ շատ բան ունենք քննարկելու։
Նրա հետ դուրս եկա կայարանից։
Մայրս ու քեռիս մնացին հետևում՝ շարունակելով վիճել։
Մեքենայի մոտ կանգ առա։
— Ինչո՞ւ տատիկն այս ամենն արեց,— հարցրի։— Ինչո՞ւ որոշեց այսպես փորձել բոլորին։
Պարոն Ջոնսոնը մի պահ մտածեց։
— Կասանդրան շատ լավ էր ճանաչում իր ընտանիքին։ Նա չէր ուզում, որ իր կարողությունը բաժին հասնի մարդկանց, որոնք միայն փողի համար էին հիշում իրեն։
Նա շարունակեց.
— Բայց նաև չէր ուզում պարզապես անուն ընտրել։ Ուզում էր տեսնել, թե ով կկարողանա հոգ տանել այն էակի մասին, որն իր համար ամենաթանկն էր, երբ դրա դիմաց ոչինչ չէր խոստացվել։
Արցունքները նորից լցվեցին աչքերս։
— Նա վստահ էր, որ ես կվերցնե՞մ Բերտային։
— Հույս ուներ։ Բայց ասում էր, որ եթե դու էլ հրաժարվես, ուրեմն պետք է ընդունի, որ սխալվել է։
Ես երկար լռեցի։
Հետո հարցրի.
— Իսկ հիմա ի՞նչ է լինելու։
— Նախ պետք է ավարտենք ժառանգության պաշտոնական ձևակերպումը։ Բայց պայմանը կատարված է, և ես դա կհաստատեմ։ Դու Կասանդրայի նշանակած ժառանգն ես։
Ես նայեցի ձեռքիս թղթապանակին։
Տատիկիս տունը։
Նրա կուտակած գումարները։
Այն ամենը, ինչի համար ընտանիքս այդքան կատաղի վիճում էր։
Հիմա այդ ամենը նախատեսված էր ինձ համար։
Բայց տարօրինակն այն էր, որ ես ուրախությունից չէի մտածում։
Միայն տատիկիս էի հիշում։
Նրա ձայնը։
Նրա խորհուրդները։
Այն օրը, երբ մեքենայիս վերանորոգման համար գումար չունեի, իսկ նա ասել էր.
«Դու ուժեղ աղջիկ ես։ Գլուխ կհանես»։
Հիմա վերջապես հասկացա, թե ինչու էր այդպես ասում։
Նա ուզում էր, որ սովորեմ ինքնուրույն կանգնել ոտքերիս վրա։
Որ փողը երբեք չդառնա իմ կյանքի գլխավոր նպատակը։
Ես շրջվեցի դեպի պարոն Ջոնսոնը։
— Գիտե՞ք, թե ինչ եմ անելու։
— Ի՞նչ։
— Երբ ժառանգության հարցերը վերջնականապես կարգավորվեն, դրա մի մեծ մասը կնվիրաբերեմ այն հիվանդանոցին, որտեղ աշխատում եմ։
Նա զարմացած նայեց ինձ։
— Վստա՞հ ես։
— Այո՛։ Ես ամեն օր տեսնում եմ մարդկանց, որոնք բուժման կարիք ունեն, բայց գումար չունեն։ Ուզում եմ, որ տատիկիս փողերը նրանց օգնեն։
Պարոն Ջոնսոնը ժպտաց։
— Կարծում եմ՝ Կասանդրան հենց այսպիսի որոշում էլ սպասում էր քեզնից։
Այդ երեկո տուն վերադարձա։
Բերտան պառկած էր դռան մոտ։
Հենց ինձ տեսավ, դժվարությամբ վեր կացավ ու մոտեցավ։
Ես ծնկի իջա և գրկեցի նրան։
— Գիտե՞ս, Բե՛րտա,— շշնջացի,— տատիկը մեզ երկուսիս էլ մենակ չի թողել։
Նա գլուխը դրեց ուսիս։
Ես սկսեցի լաց լինել։
Բայց այս անգամ արցունքներս միայն տխրությունից չէին։
Հասկացել էի, որ տատիկիս ամենամեծ նվերը ոչ տունն էր, ոչ էլ փողը։
Նա ինձ ցույց էր տվել, թե որքան կարևոր է մարդ մնալը, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ շուրջբոլորը բոլորը միայն սեփական շահի մասին են մտածում։
Այդ պահին տատիկիս ավելի ուժեղ կարոտեցի, քան երբևէ։
Բայց նաև գիտեի մի բան։
Ես նրան հուսախաբ չէի անելու։