Երեք ամսական աղջկաս ընդամենը հինգ րոպեով թողեցի սկեսուրիս մոտ։ Երբ վերադարձա, երեխայիս աջ ձեռքին կապտադեղին հետք կար, իսկ սկեսուրս անհետացել էր…Այդ օրը առաջին անգամ էի երեք ամսական աղջկաս՝ Մարիին, մենակ թողել սկեսուրիս հետ։ Այն էլ ընդամենը մի քանի րոպեով։
Ամուսինս՝ Արամը, միշտ ասում էր, որ մայրանալուց հետո չափազանց անհանգիստ եմ դարձել։
— Մայրս երեք երեխա է մեծացրել։ Կարող ես հանգիստ վստահել նրան։
Բայց ես ու սկեսուրս՝ Սուսաննան, երբեք առանձնապես մտերիմ չէինք եղել։
Նա խիստ, քչախոս կին էր։ Հղիությանս ընթացքում հազվադեպ էր հետաքրքրվում, թե ինչպես եմ զգում ինձ, իսկ Մարիի ծնվելուց հետո գրեթե չէր գրկում թոռնուհուն։
Այդ պատճառով զարմացա, երբ մի կեսօր առանց նախազգուշացնելու եկավ մեր տուն ու ասաց.
— Մի քիչ հանգստացիր։ Ես երեխային կնայեմ։
Մարին հենց այդ պահին քաղցած էր։ Պետք է նրա կաթը պատրաստեի։
Զգուշությամբ երեխային դրեցի սկեսուրիս գիրկը։
— Խնդրում եմ, գլուխը լավ պահեք։
Նա վիրավորված նայեց ինձ։
— Գիտեմ՝ ինչպես են երեխային գրկում։
Ոչինչ չպատասխանեցի ու գնացի խոհանոց։
Մի քանի րոպե անց հյուրասենյակից տարօրինակ ձայն լսվեց։ Կարծես ինչ-որ բան հատակին ընկավ։
Հետո Մարին կարճ, սուր ճիչ արձակեց։
— Ամեն ինչ կարգի՞ն է,— ձայն տվեցի։
Պատասխան չեղավ։
Կաթի շիշը թողեցի սեղանին ու վազեցի հյուրասենյակ։
Մարին պառկած էր բազմոցին։
Չէր լացում, բայց անհանգիստ շարժում էր ոտքերը։
Սկեսուրս այնտեղ չէր։
Երեխայիս գրկեցի և հենց այդ պահին նրա աջ ձեռքին տարօրինակ հետք նկատեցի։
Դաստակից քիչ վեր մաշկը կապտել ու տեղ-տեղ դեղնել էր։ Հետքը նեղ օղակի նման ամբողջությամբ շրջապատում էր ձեռքը։
Սիրտս կարծես կանգ առավ։
Ընդամենը հինգ րոպե առաջ նման բան չկար։
— Սուսաննա՛։
Վազեցի միջանցք, բացեցի լոգասենյակի դուռը։
Դատարկ էր։
Ննջասենյակում էլ ոչ ոք չկար։
Վերջապես սկեսուրիս տեսա տան հետևի դռան մոտ։ Նա ծնկի էր իջել աղբամանի կողքին ու հատակին ինչ-որ բան էր փնտրում։
— Ի՞նչ եք արել իմ երեխային,— գոռացի։
Սուսաննան շրջվեց։
Ձեռքերը դողում էին, դեմքը սովորականից շատ ավելի գունատ էր։
— Լսի՛ր ինձ…
— Երեխայիս ձեռքին հետք կա։ Ես նրան ընդամենը հինգ րոպե եմ թողել ձեզ մոտ։
Նա նայեց Մարիի ձեռքին ու շշնջաց.
— Նորից կապտում է…
Այդ խոսքերից սարսափեցի։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
— Նորից կապտո՞ւմ է։ Այսինքն՝ դուք արդեն գիտեի՞ք, թե ինչ է կատարվում։
Սուսաննան փորձեց մոտենալ, բայց ես երեխայիս ավելի ամուր սեղմեցի կրծքիս։
— Մի՛ մոտեցեք։
Նա մի պահ կանգ առավ, հետո գրպանից հանեց հեռախոսն ու շտապ ինչ-որ համար հավաքեց։
— Երեխան երեք ամսական է,— արագ ասաց նա։— Աջ դաստակը… Այո՛, հեռացրել եմ, բայց գույնը դեռ ամբողջությամբ չի վերականգնվել։
Ես խլեցի հեռախոսը։
— Ո՞ւմ հետ եք խոսում։
— Շտապօգնության։
Հեռախոսի մյուս կողմից լսվեց օպերատորի ձայնը։
Այդ պահին հասկացա, որ տեղի ունեցածը շատ ավելի լուրջ էր, քան պատկերացնում էի։
Արագ բացատրեցի երեխայի վիճակը։ Օպերատորը խորհուրդ տվեց հանգիստ մնալ և սպասել բուժօգնությանը։
Մարին գրկիս մեջ անհանգիստ շարժվում էր։ Նրա աջ ձեռքը մյուսից մի փոքր ուռած էր թվում։
Ամեն վայրկյան նայում էի կապտած հատվածին ու սարսափում։
Տասը րոպե անց շտապօգնության աշխատակիցներն արդեն մեր տանն էին։
Նրանք ուշադիր զննեցին երեխայի ձեռքը, ստուգեցին մատների շարժումները, մաշկի գույնն ու արյան շրջանառությունը։
Ես անընդհատ նույն հարցն էի տալիս.
— Ի՞նչ է պատահել։ Ինչո՞ւ է նրա ձեռքը կապտել։
Բայց մինչ զննումն ավարտելը ոչ ոք հստակ պատասխան չէր տալիս։
Սուսաննան լուռ նստած էր սենյակի անկյունում։
Նկատեցի, որ աջ ձեռքը բռունցք է արել և ինչ-որ բան է պահում ներսում։
Բուժաշխատողներից մեկը մոտեցավ նրան։
— Տիկի՛ն, կարո՞ղ եք ցույց տալ, թե ինչ եք հեռացրել երեխայի ձեռքից։
Սկեսուրս դանդաղ բացեց ափը։
Նրա ձեռքում երկար, շատ բարակ, բաց գույնի մազ կար։
Ես շփոթված նայեցի։
— Սա ի՞նչ է։
Բուժաշխատողը մազը դրեց սպիտակ թղթի վրա։
— Սա փաթաթվել է փոքրիկի դաստակին։ Հավանաբար հայտնվել է հագուստի թևքի ներսում և աստիճանաբար ձգվել։
— Մա՞զը,— չհավատալով հարցրի։— Մի սովորական մա՞զը կարող էր այդպիսի հետք թողնել։
— Այո՛։ Նորածինների մաշկը շատ նուրբ է։ Երբեմն մեկ մազը կամ շատ բարակ թելը կարող է ամուր փաթաթվել մատին, ոտքի մատին կամ դաստակին և խանգարել արյան շրջանառությունը։ Եթե ժամանակին չնկատվի, հետևանքները կարող են լուրջ լինել։
Նայում էի այդ բարակ մազին ու չէի կարողանում հավատալ։
Այն այնքան աննշան էր թվում, որ սովորական պայմաններում նույնիսկ ուշադրություն չէի դարձնի։
— Իսկ դեղին գո՞ւյնը,— հարցրի։
— Տատիկը մեզ հայտնեց, որ մաշկը մշակել է հակասեպտիկով։ Դեղնավուն գույնը, հավանաբար, դրանից է, իսկ կապտությունը՝ սեղմումից։
Շրջվեցի Սուսաննայի կողմը։
— Ինչո՞ւ ինձ անմիջապես չկանչեցիք։
Նա երկար լռեց։
Հետո առաջին անգամ նրա ձայնում լսեցի ոչ թե սովորական խստությունը, այլ անկեղծ վախ։
— Որովհետև խուճապի մատնվեցի։
Նա աչքերը կախեց։
— Երբ Արամը չորս ամսական էր, նրա ոտքի մատներից մեկի հետ ճիշտ նույն բանն էր պատահել։
Ես զարմացած նայեցի նրան։
— Արամի՞։
— Այո՛։ Այդ ժամանակ երիտասարդ մայր էի։ Չէի հասկանում, թե ինչու է երեխան անընդհատ լացում։ Միայն երեկոյան նկատեցի, որ ոտքի մատը կարմրել ու ուռել է։
Նրա ձայնը դողաց։
— Բժիշկը մազը հեռացրեց։ Ասաց, որ մի փոքր էլ ուշանայինք, կարող էին լուրջ բարդություններ առաջանալ։
Սուսաննան սրբեց աչքերը։
— Այդ օրվանից, երբ փոքրիկ երեխա եմ գրկում, միշտ ստուգում եմ նրա ձեռքերի ու ոտքերի մատները, դաստակները։
Նա նայեց Մարիին։
— Երբ այսօր երեխան հանկարծ ճչաց, սկզբում մտածեցի՝ քաղցած է։ Հետո նկատեցի, որ աջ ձեռքը սովորականի պես չի շարժում։
Նա մի պահ լռեց։
— Բացեցի հագուստի թևքն ու տեսա մազը։ Այն այնքան ամուր էր փաթաթվել, որ մատներով չէի կարողանում բռնել։
— Հետո՞։
— Փոքրիկ մկրատ բերեցի, շատ զգույշ հեռացրի մազը։ Երբ տեսա, որ ձեռքի գույնն ամբողջությամբ չի վերականգնվում, անմիջապես շտապօգնություն զանգեցի։
Հիշեցի այն ձայնը, որ լսել էի խոհանոցում։
— Իսկ ի՞նչ էր ընկել հատակին։
— Մկրատը։ Ձեռքերս այնքան էին դողում, որ գցեցի։
— Բայց ինչո՞ւ էիք աղբամանի մոտ ինչ-որ բան փնտրում։
— Մկրատի փոքրիկ պտուտակն էր դուրս ընկել։ Վախեցա, որ հատակին կմնա, հետո մեկը կկոխի կամ երեխան, երբ մեծանա, կգտնի։ Փորձում էի հավաքել։
Ես լռեցի։
Ընդամենը մի քանի րոպե առաջ համոզված էի, որ սկեսուրս ինչ-որ սարսափելի բան է արել աղջկաս։
Իսկ իրականում նա նկատել էր մի վտանգ, որը նույնիսկ ես չէի տեսել, երբ առավոտյան հագցնում էի Մարիին։
Բուժաշխատողը կրկին զննեց երեխայի ձեռքը։
— Արյան շրջանառությունը վերականգնվում է։ Լավ է, որ խնդիրը շուտ են նկատել։ Բայց երեխային պետք է նաև բժշկական հսկողության տակ պահել, որպեսզի համոզվենք, որ մնացած սեղմում կամ վնասվածք չկա։
Մենք հետևեցինք նրա ցուցումներին, և հետագա զննումը հաստատեց, որ լուրջ վնասվածք չէր առաջացել։
Երբ ամեն ինչ հանդարտվեց, Սուսաննան մոտեցավ ինձ։
— Պետք է քեզ անմիջապես կանչեի,— ասաց նա։— Բայց երբ տեսա կապույտ հետքը, նույն վախը զգացի, ինչ երեսունհինգ տարի առաջ Արամի հետ։
Նրա աչքերը լցվեցին արցունքներով։
— Կարծես նորից այն երիտասարդ մայրն էի, որը չէր հասկանում՝ ինչ է պատահել իր երեխային։
Նստեցի նրա կողքին։
Առաջին անգամ հասկացա, թե ինչու էր սկեսուրս միշտ այդքան լարված լինում նորածին երեխաների մոտ։
Ինչու էր հազվադեպ գրկում Մարիին։
Եվ ինչու էր երբեմն անընդհատ ուղղում նրա հագուստը, նայում ձեռքերն ու ոտքերը։
Նա ոչ թե անտարբեր էր, այլ վախենում էր։
Զգուշությամբ Մարիին դրեցի նրա գիրկը։
Սուսաննան զարմացած նայեց ինձ։
— Վստա՞հ ես։
— Այո՛։
Նա կամաց գրկեց երեխային։
Ես ժպտացի։
— Բայց այս անգամ ինձ էլ սովորեցրեք՝ ինչպես ճիշտ ստուգել մատները, դաստակներն ու հագուստի թևքերը։
Նրա աչքերից արցունքներ հոսեցին։
— Իհարկե, կսովորեցնեմ։
Այդ երեկո Արամը տուն վերադարձավ ու լսեց ամբողջ պատմությունը։
Նա երկար գրկել էր մորը և կրկնում էր.
— Մա՛մ, ինչ լավ է, որ ժամանակին նկատել ես։
Մի քանի ժամ անց Մարիի ձեռքի գույնը գրեթե ամբողջությամբ վերականգնվել էր։
Հաջորդ առավոտ դաստակի վրա մնացած բարակ հետքն էլ սկսել էր անհետանալ։
Երբ տեսա, որ սկեսուրս բազմոցին նստած օրորում է արդեն հանգիստ քնած Մարիին, հեռախոսով լուսանկարեցի նրանց։
Այդ լուսանկարը հետագայում դարձավ մեր ընտանիքի ամենասիրելիներից մեկը։
Որովհետև այդ օրը ես ոչ միայն իմացա, թե ինչպես կարող է մի սովորական մազը վտանգավոր դառնալ նորածնի համար։
Ես նաև վերջապես հասկացա մի կնոջ, որի լռությունն ու խստությունը տարիներ շարունակ սխալ էի մեկնաբանել։
Իսկ Սուսաննան առաջին անգամ առանց վախի երկար պահեց թոռնուհուն իր գրկում։
