«Այս փաստաթղթերը եկել էին երեք օր առաջ»։Նայեցի նրան՝ չհասկանալով, թե ինչ է կատարվում։Նա վերցրեց փաստաթղթերը և շրջեց դեպի մյուս կողմը։— Բայց դրանք իմ պատրաստած փաստաթղթերը չեն։Սկեսուրս անմիջապես կնճռոտեց ճակատը։
— Ի՞նչ ես ուզում ասել։
Ամուսինս հանգիստ նայեց նրան։
— Ես ուզում եմ ասել, որ դրանք ուղարկել է քո փաստաբանը։
Սենյակում ծանր լռություն տիրեց։
Վանեսան այլևս չէր ժպտում։
Ես հերթով նայում էի նրանց։
— Քո փաստաբա՞նը,— կրկնեցի ես։
Ամուսինս գլխով արեց։
— Այո։ Երեք օր առաջ նա ինձ ուղարկեց ամուսնալուծության փաստաթղթերի նախագիծը՝ այն պայմաններով, որոնք դու էիր պահանջել։
Սկեսուրս գունատվեց։
— Ես պարզապես ուզում էի օգնել քեզ։
— Ո՛չ,— հանգիստ պատասխանեց նա։— Դու ուզում էիր որոշել իմ փոխարեն, թե ում հետ պետք է ապրեմ և ումից պետք է երեխա ունենամ։
Նա վերցրեց փաստաթղթերի վերևի թերթիկը։
— Դու նույնիսկ արդեն որոշել էիր, թե ով է լինելու իմ հաջորդ կինը։
Վանեսան անհարմար շարժվեց աթոռի վրա։
Ես դեռ չէի կարողանում հավատալ, որ այս ամենը իրականում տեղի էր ունենում։
— Բայց դու ասացիր՝ «Ժամանակն է վերջ տալ դրան»,— շշնջացի ես։
Ամուսինս նայեց ուղիղ աչքերիս։
— Այո։ Ես ուզում էի վերջ տալ նրան, ինչ անում է մայրս։
Սկեսուրս կարծես քարացավ։
— Ի՞նչ։
Ամուսինս շրջվեց դեպի նա։
— Տասը տարի շարունակ դու մեղադրել ես կնոջս մի բանի համար, որի վրա նա ոչ մի վերահսկողություն չունի։ Դու նրան նվաստացրել ես, ստիպել ես իրեն անարժեք զգալ և ամեն ամիս հիշեցրել ես, որ նա քեզ թոռ չի պարգևել։
Նրա ձայնը դեռ հանգիստ էր, բայց յուրաքանչյուր բառը հստակ էր։
— Իսկ հիմա դու փորձեցիր ինձ համոզել, որ պետք է բաժանվեմ նրանից ու ամուսնանամ Վանեսայի հետ։
Վանեսան արագ միջամտեց։
— Ես ոչինչ չեմ արել։
Ամուսինս նայեց նրան։
— Դու այստեղ ես եկել՝ իմանալով, թե ինչի մասին է խոսվելու։
Նա լռեց։
Սկեսուրս ձեռքը դրեց սեղանին։
— Բայց ես պարզապես ուզում եմ, որ դու ընտանիք ունենաս։
— Ես արդեն ընտանիք ունեմ։
Նա սեղմեց ձեռքս։
— Իմ կինը իմ ընտանիքն է։
Աչքերս լցվեցին արցունքներով։
Տասը տարի շարունակ ես վախենում էի, որ մի օր նա կհոգնի ինձնից։
Որ մի օր երեխա ունենալու ցանկությունն ավելի ուժեղ կլինի, քան մեր սերը։
Բայց հենց այդ պահին հասկացա, որ ամբողջ այդ ընթացքում սխալ բանի համար էի վախեցել։
Սկեսուրս դեռ չէր հանձնվում։
— Իսկ երեխանե՞րը։
Ամուսինս երկար նայեց նրան։
— Եթե երբևէ երեխա ունենանք, դա կլինի մեր որոշումը։ Իսկ եթե չկարողանանք, դա նույնպես մեր կյանքն է։
Հետո նա վերցրեց ամուսնալուծության փաստաթղթերը և պատռեց դրանք երկու մասի։
Սկեսուրս ապշած նայեց նրան։
— Ի՞նչ ես անում։
— Քեզ ցույց եմ տալիս, որ այս ընտանիքի որոշումները դու չես կայացնում։
Հետո նա փաստաթղթերի մնացած մասը ևս պատռեց։
Վանեսան վեր կացավ։
— Կարծում եմ՝ ես պետք է գնամ։
— Այո,— ասաց նա։— Կարծում եմ՝ դա ճիշտ կլինի։
Վանեսան վերցրեց պայուսակը և առանց որևէ բառ ասելու դուրս եկավ։
Սկեսուրս մնաց նստած։
Նրա դեմքին առաջին անգամ ոչ թե զայրույթ կար, այլ շփոթություն։
Ես նայեցի ամուսնուս։
— Ինչո՞ւ ինձ ոչինչ չասացիր։
Նա մի պահ լռեց։
— Որովհետև ուզում էի, որ առաջին անգամ դու չմտածես, թե պետք է ինչ-որ բան ապացուցես։
Նա ամուր սեղմեց ձեռքս։
— Դու տասը տարի շարունակ ապացուցելու կարիք ես զգացել, որ արժանի ես ինձ։ Բայց դա երբեք այդպես չի եղել։
Արցունքները վերջապես գլորվեցին այտերիս վրայով։
Նա սրբեց դրանցից մեկը։
— Ես քեզ ընտրել եմ տասը տարի առաջ,— ասաց նա։— Եվ ես քեզ նորից եմ ընտրում հիմա։
Սկեսուրս ցածր ձայնով ասաց.
— Իսկ եթե երբեք երեխա չունենաք՞։
Ամուսինս նայեց նրան։
— Այդ դեպքում մենք երկուսով կապրենք այն կյանքը, որը մեզ համար է։
Հետո ավելացրեց.
— Իսկ դու պետք է որոշես՝ ուզում ես այդ կյանքում լինել որպես իմ մայրը, թե որպես մեկը, ով անընդհատ փորձում է այն կառավարել։
Սենյակում կրկին լռություն տիրեց։
Ես առաջին անգամ զգացի, որ շունչս ազատ է։
Տասը տարի շարունակ ես ինձ մեղադրել էի այն բանի համար, ինչը չէի կարող տալ։
Այդ երեկո ամուսինս ինձ հասկացրեց մի բան, որը պետք էր շատ ավելի վաղ հասկացած լինեի։
Ընտանիքը միայն այն մարդիկ չեն, որոնց դու կարող ես աշխարհ բերել։
Ընտանիքը նաև այն մարդիկ են, ովքեր ամեն օր ընտրում են մնալ քո կողքին։
Եվ այդ օրը նա ինձ նորից ընտրեց։
— Ո՞ւմ կողմից։
Նա շրջվեց դեպի մայրը։
— Երևի դու պետք է պատասխանես։
Լռություն։
Առաջինը Վանեսայի դեմքը փոխվեց։
Սկեսուրս ուղղվեց աթոռի մեջ։
— Չգիտեմ՝ ինչի մասին ես խոսում։
Ամուսինս կարճ ծիծաղեց, բայց այդ ծիծաղի մեջ ոչ մի զվարճալի բան չկար։
— Այս փաստաթղթերը պատրաստել է այն փաստաբանը, որի հետ դու ես կապ հաստատել։
Ես զարմացած բացեցի բերանս։
Նայեցի նրան։
Նա անմիջապես գլուխը տարուբերեց։
— Ես պարզապես փորձում էի օգնել քեզ հասկանալ քո հնարավորությունները։
— Իմ հնարավորություննե՞րը։
Նրա ձայնը կոշտացավ։
— Դու մեջքիս հետևում կապվել ես ամուսնալուծության փաստաբանի հետ։
Նա ձեռքերը խաչեց կրծքին։
— Որովհետև ինչ-որ մեկը պետք է մտածեր քո ապագայի մասին։
[image]
— Իմ ապագան հենց իմ կողքին է նստած։
Նա ցույց տվեց ինձ։
Սկեսուրիս դեմքը կարմրեց։
— Նա չի կարող քեզ երեխաներ պարգևել։
Այդ բառերը ապտակի պես հարվածեցին ինձ։
Բայց մինչ կհասցնեի արձագանքել, ամուսինս ոտքի կանգնեց։
— Բավակա՛ն է։
Ոչ ոք չխոսեց։
Տասը տարվա ընթացքում ես երբեք չէի լսել, որ նա այդպես խոսի իր մոր հետ։
Նա վերցրեց ամուսնալուծության փաստաթղթերը։
— Ուզո՞ւմ էիր, որ վերջ դնեմ իմ ամուսնությանը։
Հետո դանդաղ պատռեց դրանք երկու մասի։
Վանեսան շունչը պահեց։
Սկեսուրը քարացած նայում էր նրան։
Նա նորից պատռեց։
Հետո՝ ևս մեկ անգամ։
Մինչև ամուսնալուծության փաստաթղթերը վերածվեցին անպետք թղթի կտորների։
Նա դրանք գցեց սեղանին։
— Կարծում եմ՝ ժամանակն է վերջ տալ սրան,— կրկնեց նա։
Մայրը թարթեց աչքերը։
— Ինչի՞ն։
— Սրան։
Նա ձեռքով ցույց տվեց իրենց միջև։
— Անընդհատ միջամտություններին։ Վիրավորանքներին։ Այն ձևին, որով խոսում ես կնոջս հետ։ Այն ձևին, որով վերաբերվում ես մեր ամուսնությանը՝ կարծես այն գոյություն ունի միայն քեզ համար թոռներ պարգևելու նպատակով։
Մայրը կտրուկ վեր կացավ։
— Դու նրան ընտրո՞ւմ ես քո սեփական մորից վեր։
— Ո՛չ։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Ես կնոջս ընտրում եմ դաժանությունից վեր։
Ձեռքով ծածկեցի բերանս։
Արցունքները, որոնք այդքան ժամանակ պահում էի ներսում, վերջապես սկսեցին հոսել։
Բայց ամուսինս դեռ չէր ավարտել։
Նա կրկին ձեռքը մտցրեց բաճկոնի գրպանը և հանեց փաստաթղթերի ևս մեկ փաթեթ։
Մի սարսափելի պահ մտածեցի՝ էլ ի՞նչ կարող էր պատահել։
Հետո նա դրանք դրեց իմ առաջ։
Նայեցի ներքև։
Սկզբում արցունքներիս միջից բառերը մշուշոտ էին երևում։
Հետո տեսա այն պտղաբերության կլինիկայի անունը, որտեղ ամիսներ առաջ այցելել էինք։
Նայեցի նրան։
— Սա ի՞նչ է։
Նրա հայացքը մեղմացավ։
— Բուժման նոր ծրագիր։
Ապշած նայում էի նրան։
Նա նորից նստեց կողքիս։
— Դոկտոր Հարիսը անցած շաբաթ զանգահարեց ինձ։ Կա ևս մեկ տարբերակ, որի համար մենք համապատասխանում ենք պահանջներին։ Իսկ եթե դա չաշխատի…
Նա թերթեց հաջորդ էջը։
— …նաև մեզ կապել են փոխնակ մայրության ծրագրի հետ։
Շունչս կտրվեց։
— Դու այս ամենն արե՞լ ես։
— Սկսել էի ուսումնասիրել դեռ ամիսներ առաջ։
— Ինչո՞ւ ինձ ոչինչ չասացիր։
— Որովհետև վերջին բուժման ձախողումից հետո դու ասացիր, որ այլևս չես կարողանա դիմանալ ևս մեկ հիասթափության։
Հիշեցի այդ գիշերը։
Ես լացել էի մինչև լուսաբաց։
— Չէի ուզում քեզ ևս մեկ հույս տալ, մինչև համոզված չլինեի, որ դա իրական հնարավորություն է,— ասաց նա։
Նորից նայեցի փաստաթղթերին։
Այնտեղ կային այցելությունների ամսաթվեր։
Բժիշկների ստորագրություններ։
Ֆինանսավորման վերաբերյալ տեղեկություններ։
Ամեն ինչ։
Նա այդ ամենը ծրագրում էր այն ժամանակ, երբ ես կարծում էի, թե ինքն էլ լուռ հանձնվել է։
Սկեսուրս անհավատությամբ նայեց մեզ։
— Դուք դեռ ավելի շատ փող եք պատրաստվում վատնե՞լ սրա վրա։
Ամուսինս դանդաղ շրջվեց դեպի նա։
Այդ նախադասությունը փոխեց ամեն ինչ։
Նրա դեմքը սառեց։
— Դա մեր փողն է։
— Բայց…
— Եվ անկախ նրանից՝ մենք կենսաբանական երեխա կունենանք, փոխնակ մոր օգնությանը կդիմենք, երեխա որդեգրենք, թե երբեք ծնող չդառնանք, նա միևնույն է մնալու է իմ կինը։
Մայրը բացեց բերանը։
Նա ձեռքը բարձրացրեց։
— Ո՛չ։ Այսօր երեկոյան դու արդեն բավական խոսեցիր։
Վանեսան լուռ հետ տարավ աթոռը։
— Կարծում եմ՝ ես պետք է գնամ։
Ոչ ոք նրան չկանգնեցրեց։
Նա վերցրեց պայուսակն ու դուրս եկավ մուտքի դռնից։
Սկեսուրս նայեց սեղանի շուրջը՝ կարծես չէր կարողանում հասկանալ, թե ինչպես ամեն ինչ այդքան վատ ավարտվեց իր համար։
Նա հաղթանակ էր սպասում։
Փոխարենը կորցրել էր վերահսկողությունը։
Ամուսինս նորից բռնեց ձեռքս։
Հետո ուղիղ նայեց մորը։
— Եթե նորից այսպես նվաստացնես կնոջս, այլևս չես լինի մեր կյանքի մի մասը։
Նրա դեմքը գունատվեց։
— Դու իմ թոռներին ինձանից հեռու չե՞ս պահի։
Ամուսնուս դեմքը չփոխվեց։
— Տասը տարի շարունակ դու այնպես էիր վերաբերվում նրա ապագա մորը, կարծես նա ոչինչ չարժեր, միայն այն պատճառով, որ չէր կարող քեզ թոռներ պարգևել։
Այդ խոսքերից հետո նա ամբողջովին լռեց։
Մի քանի րոպե անց մենք հեռացանք։
Մինչև մեքենա նստելը ոչինչ չասացի։
Միայն մեքենայի մեջ նստելուց հետո նայեցի նրան։
— Երբ ասացիր՝ «Կարծում եմ՝ ժամանակն է վերջ տալ սրան»…
Նա տխուր ժպտաց։
— Ես տեսա դեմքդ։
— Ես մտածեցի, որ մեզ նկատի ունեիր։
Նա ձեռքը մեկնեց կենտրոնական վահանակի վրայով և բռնեց ձեռքս։
— Երբե՛ք։
Նորից սկսեցի լացել։
Բայց այս անգամ արցունքներս ուրիշ էին։
Դրանք հուսահատության արցունքներ չէին։
Ոչ էլ ամոթի։
Դրանք պարզապես թեթևության արցունքներ էին։
Ութ ամիս անց մեր նոր բուժման առաջին փորձը ձախողվեց։
Երկու օր մտածեցի, որ այդ հին խավարը կրկին կուլ կտա ինձ։
Բայց ամուսինս պահեց իր խոստումը։
Մենք շարունակեցինք առաջ գնալ։
Ի վերջո, ընտրեցինք փոխնակ մայրության տարբերակը։
Այդ սարսափելի ընթրիքից տասնչորս ամիս անց ես կանգնած էի հիվանդասենյակում՝ կրծքիս սեղմած պահելով մի փոքրիկ աղջնակի։
Ամուսինս կանգնած էր կողքիս և նույնիսկ ինձնից ավելի շատ էր լաց լինում։
Մեր դուստրը իր փոքրիկ մատներով բռնել էր նրա բութ մատը։
Նա նայեց ինձ ու շշնջաց.
— Տասը տարի առաջ դու կարծում էիր, որ չես կարող ինձ ընտանիք տալ։
Նայեցի մեր դստերը։
Նա համբուրեց ճակատս։
— Բայց դու այս ամբողջ ընթացքում իմ ընտանիքն էիր։
Եվ հենց այդ պահին վերջապես հասկացա մի բան, որը պետք էր հասկացած լինեի տարիներ առաջ։
Ամուսնությունը չի չափվում այն երեխաներով, որոնց նա կարող է ունենալ։
Այն չափվում է նրանով, թե ով է շարունակում բռնել ձեռքդ, երբ բոլորը փորձում են ստիպել նրան բաց թողնել այն։
