Ամուսնության 50-ամյակի օրը ամուսինս ինձ դատարան տարավ։ Դատավորն ասաց. «Ձեր ամուսինը ցանկանում է ձեզ զրկել ձեր ամբողջ ունեցվածքից։ Համաձա՞յն եք»։ Բայց երբ բացահայտվեց նրա իրական նպատակը, սկսեցի արտասվել…
Ես Սիրանուշն եմ, 72 տարեկան։ Ամուսնուս՝ Վարդանի հետ հիսուն տարի է՝ միասին ենք։ Երեք երեխա ունենք, հինգ թոռ և մի համեստ տուն, որի համար ամբողջ կյանքում աշխատել ենք։
Միշտ կարծել էի, որ ամուսնուս ճանաչում եմ բոլորից լավ։ Բայց մեր ամուսնության հիսուներորդ տարեդարձից երեք շաբաթ առաջ նա սկսեց տարօրինակ պահել իրեն։
Սկզբում բանկից հանեց մեր խնայողությունների զգալի մասը։ Երբ հարցրի, թե ինչու, կարճ պատասխանեց.
— Մի կարևոր գործ ունեմ ավարտելու։
Հետո սկսեց հաճախ հեռախոսով խոսել փաստաբանի հետ։ Մի երեկո անցնում էի միջանցքով, երբ լսեցի նրա խոսքերը.
— Ամենակարևորն այն է, որ Սիրանուշը մինչև վերջին պահը ոչինչ չիմանա։ Եթե վաղ իմանա, ամեն ինչ կփչանա։
Սկզբում մտածեցի՝ գուցե անակնկալ ճանապարհորդություն է կազմակերպում։ Տարիներ շարունակ երազել էի Իտալիա այցելելու մասին։
Բայց մի քանի օր անց նրա աշխատասեղանին հաստ թղթապանակ գտա։ Կազմի վրա իմ անունն էր, իսկ ներքևում՝ «Սեփականության իրավունքի փոխանցում»։
Սիրտս սկսեց ուժգին խփել։
Հենց փորձում էի բացել, Վարդանը ներս մտավ։
— Ի՞նչ ես անում,— հարցրեց անսովոր խստությամբ։
— Վարդա՛ն, ի՞նչ է կատարվում։
Նա վերցրեց թղթապանակը և պահարանում կողպեց։
— Ուրբաթ ամեն ինչ կհասկանաս։
Այդ գիշեր առաջին անգամ իսկապես վախեցա ամուսնուցս։ Նույնիսկ մտածեցի երեխաներից մեկին զանգել, բայց վերջին պահին չզանգեցի. չէի ուզում նրանց հոր մասին կասկածներ հայտնել, մինչև որևէ ապացույց չունենայի։ Ուրբաթը մեր հիսունամյակն էր։ Իսկ ես չէի հասկանում՝ նա տոն էր պատրաստում, թե որոշել էր մեր ամբողջ կյանքը փոխել առանց ինձ հարցնելու։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ուրբաթ առավոտյան Վարդանն ինձ արթնացրեց վարդերի մեծ փնջով։
— Գեղեցիկ հագնվիր, սիրելի՛ս։ Այսօր քեզ մի հատուկ տեղ եմ տանելու։
Հագա կապույտ զգեստս, որը նա նվիրել էր ամուսնության քառասունամյակին։ Հիշեցի, թե այդ օրը որքան էինք ծիծաղել երեխաների ու թոռների հետ։ Այն ժամանակ Վարդանը խոստացել էր, որ հիսունամյակին ինձ իսկական անակնկալ է մատուցելու։ Գուցե հենց այդ խոստո՞ւմն էր կատարում։ Բայց որքան էլ փորձում էի ուրախանալ, ներսումս անհանգստությունը չէր անցնում։
Ամբողջ ճանապարհին Վարդանը գրեթե չէր խոսում։ Մի պահ բռնեցի նրա ձեռքը։
— Դու ինձանից ինչ-որ բա՞ն ես թաքցնում։
Նա երկար նայեց ինձ։
— Այո՛, Սիրանուշ։ Եվ վախենում եմ, որ սկզբում ինձ կատե՛ս դրա համար։
Քսան րոպե անց մեքենան կանգնեց դատարանի շենքի դիմաց։
— Վարդա՛ն, սա ի՞նչ կատակ է։
— Խնդրում եմ, մի քիչ վստահիր ինձ։
Մուտքի մոտ մեզ փաստաբան էր սպասում։ Նա մոտեցավ ամուսնուս և ցածրաձայն ասաց.
— Ամեն ինչ պատրաստ է։ Բայց դեռ կարող եք հրաժարվել այս քայլից։
Վարդանը գլխով արեց։
— Ո՛չ։ Հիսուն տարի սպասել եմ այս պահին։ Այսօր ավարտին կհասցնեմ սկսածս։
Ուզում էի շրջվել ու հեռանալ։ Փաստաբանին հարցրի՝ արդյոք ես որևէ պարտավորություն ունե՞մ։ Նա միայն ասաց, որ դատարանում ամեն ինչ կբացատրվի, և ոչ ոք չի կարող ստիպել ինձ համաձայնություն տալ։
Այդ խոսքերն ավելի շփոթեցրին։ Եթե ինձանից համաձայնություն էին սպասում, ինչո՞ւ նախապես ինձ հետ չէին խոսել։
Բայց Վարդանը բռնեց ձեռքս, և մենք մտանք նիստերի դահլիճ։
Դատավորը մոտ վաթսուն տարեկան կին էր։ Նա թերթեց գործի նյութերն ու դիմեց ինձ։
— Տիկի՛ն Սիրանուշ, հասկանո՞ւմ եք, թե այսօր ինչ հարց է քննարկվելու։
— Ո՛չ,— շշնջացի։— Ինձ ոչ ոք ոչինչ չի բացատրել։
Դատավորը հանեց ակնոցը։
— Ձեր ամուսինը դիմել է դատարան՝ ձեր անունով գրանցված գույքի սեփականության իրավունքը փոփոխելու հարցով։ Խոսքը ձեր տան, խնայողությունների մի մասի և այլ ունեցվածքի մասին է։
Նայեցի Վարդանին։ Նա գլուխը կախել էր։
Հիսուն տարի այդ մարդու կողքին էի եղել։ Միասին մեծացրել էինք երեխաներին, աշխատել, պարտքեր փակել։ Երբ հիվանդացել էր, ես էի գիշերներն արթուն մնում նրա կողքին։
Եվ հիմա նա ինձ դատարա՞ն էր բերել, որ զրկի մեր ձեռք բերած ամեն ինչից։
Մտքովս անցավ նաև մեր երեխաների ապագան։ Մենք այդ տունը չէինք կառուցել միայն մեզ համար։ Այնտեղ մեր թոռներն էին առաջին քայլերն արել, այնտեղ էինք նշում ընտանեկան տոները։ Եթե կորցնեինք տունը, կկորցնեինք նաև այն վայրը, որի հետ կապված էր մեր կյանքի մեծ մասը։
— Վարդա՛ն, ինչպե՞ս կարողացար,— արտասվելով հարցրի։
Դատավորը շարունակեց.
— Առանց ձեր համաձայնության որևէ կամավոր փոխանցում չի կարող կատարվել։ Կուզենայի հստակ լսել՝ համաձա՞յն եք նման փոփոխության։
Ես ոտքի թռա։
— Ո՛չ։ Ոչինչ չեմ ստորագրելու։ Եթե ուզում է բաժանվել ու ինձ տնից դուրս հանել, թող ուղիղ ասի։
— Սիրանո՛ւշ, խնդրում եմ, նստիր,— ասաց Վարդանը։
— Ինչո՞ւ։ Որ հանգիստ վերցնե՞ս մեր տունը։
Դատավորը ձեռքը բարձրացրեց։
— Խնդրում եմ, թույլ տվեք ավարտել։ Այս գործի նախապատմությունը շատ ավելի երկար է, քան դուք պատկերացնում եք։
Նա բացեց մեկ ուրիշ թղթապանակ։
— Տարիներ առաջ ձեր ամուսինը ձեր անունով որոշ գույք է գրանցել մի պարտավորությունից ձեզ պաշտպանելու նպատակով։ Այժմ ցանկանում է վերանայել այդ հին գործարքների իրավական ձևակերպումները։
Ես չհասկացա։
— Ի՞նչ պարտավորությունից։
Դատավորը ցույց տվեց քառասունինը տարվա վաղեմության մի փաստաթղթի պատճեն։
— Ճանաչո՞ւմ եք այս ստորագրությունը։
Իմ ստորագրությունն էր։ Բայց չէի հիշում՝ երբ էի դրել։
— Ամուսնության առաջին տարում դուք երաշխավոր եք դարձել ձեր հոր վերցրած վարկի համար, որպեսզի նա կարողանա պահպանել ընտանիքի տունը։
Հանկարծ անցյալը վերադարձավ։
Հայրս այն ժամանակ ծանր ֆինանսական վիճակում էր։ Վարդանն ընդամենը քսանչորս տարեկան էր։ Մենք նոր էինք ամուսնացել, և ես ստորագրել էի այն, ինչ հայրիկս խնդրել էր՝ չհասկանալով բոլոր հետևանքները։
Մի քանի ամիս անց հայրս մահացել էր։
Նրա հուղարկավորությունից հետո ես ամիսներով մտածում էի, թե ինչ կլինի ընտանեկան տան հետ, բայց Վարդանը միշտ հանգստացնում էր՝ ասելով, որ ամեն ինչ կարգավորվելու է։
Երբ վերջապես խնդիրները վերացան, կարծեցի՝ գործն ինքն իրեն լուծվել է։
Մենք այլևս չէինք խոսել այդ պարտքի մասին։
— Բայց այդ վարկը վաղուց մարված է,— ասացի։
— Ճիշտ է,— պատասխանեց դատավորը։— Բայց ոչ այնպես, ինչպես կարծում եք։
Նա բացատրեց, որ մահից առաջ հայրս Վարդանին խոստովանել էր՝ ես լիովին չեմ հասկացել, թե ինչ պատասխանատվություն եմ ստանձնել։ Ամուսինս գաղտնի վերցրել էր պարտքի մարումն իր վրա և տարիներ շարունակ վճարել։
Արցունքներ զգացի աչքերիս։
Պատկերացրի երիտասարդ ամուսնուս, որը միաժամանակ աշխատում էր, փորձում ընտանիք պահել և գաղտնի վճարում էր այն պարտքը, որի մասին ես արդեն չէի էլ մտածում։
Այդ տարիներին հաճախ էի զարմանում, թե ինչու է նա այդքան երկար աշխատում և ինչու հազվադեպ է իրեն որևէ բան գնում։
Հիմա նրա լռությունն այլ իմաստ էր ստանում։
— Ինչո՞ւ ինձ երբեք չի ասել։
— Որովհետև դա դեռ ամբողջ պատմությունը չէ,— ասաց դատավորը։
Հետագա տարիներին Վարդանը որոշ գույք, այդ թվում՝ մեր տունը, ձեռք էր բերել ու ձևակերպել իմ անունով, որպեսզի հին պարտավորությունների հետ կապված հնարավոր բարդությունները չդիպչեն իրեն պատկանող մյուս ունեցվածքին։
Այժմ առաջարկում էր վերանայել այդ փոխանցումները՝ հետո գույքը մեկ այլ նպատակով տնօրինելու համար։
Վախս նորից վերադարձավ։
— Այսինքն՝ նա իսկապես ուզում է տունը վերցնե՞լ։ Բայց ինչո՞ւ հենց հիմա։
Դատավորը լռեց, հետո նայեց ամուսնուս։
— Որովհետև Վարդանը վերջերս իմացել է, որ լուրջ հիվանդություն ունի։
Ամբողջ մարմնովս սառեցի։
— Ի՞նչ հիվանդություն։
Վարդանը վերջապես նայեց ինձ։ Աչքերը լցված էին։
— Սիրելի՛ս, ես հիմա չեմ մահանում։ Բայց բժիշկներն ասում են, որ առաջիկա տարիներին կարող եմ աստիճանաբար կորցնել հիշողությունս։
Նա ծանր հոգոց հանեց ու շարունակեց.
— Վերջին շրջանում սկսել էի մոռանալ որոշ հանդիպումներ, երբեմն միևնույն հարցը կրկնակի տալ։ Գնացի ստուգվելու, և բժիշկներն ասացին, որ պետք է պատրաստ լինենք նաև այդպիսի զարգացման։ Դեռ ոչինչ վերջնական չէ, բայց ես չէի ուզում անգործ մնալ։
Բռնեցի նրա ձեռքը։
— Վարդա՛ն… Ինչո՞ւ չես ասել։
— Սպասիր։ Դեռ ամենակարևորը չգիտես։
Դատավորը վերցրեց վերջին փաստաթուղթը։
— Վարդանը ցանկանում է գույքի մի մասն իր անունով վերագրանցելուց հետո այն փոխանցել հատուկ հիմնադրամի՝ նախապես մշակված նվիրատվության և կառավարման համաձայնագրով։ Սակայն դրա համար անհրաժեշտ է նաև ձեր ազատ և գիտակցված համաձայնությունը։
— Ի՞նչ հիմնադրամի։ Ում համա՞ր։
Վարդանը շրջվեց դեպի դուռը։
Դահլիճ մտան մեր երեք երեխաները։
Նրանց հետևից՝ երկու երիտասարդ կին և մի փոքրիկ աղջիկ։
Երեքին էլ առաջին անգամ էի տեսնում։
Աղջիկը մոտեցավ ինձ։ Նրա դեմքն այնքան էր հիշեցնում կրտսեր դստերս մանկության տարիներին, որ ակամա ժպտացի։
Վարդանը ծնկի իջավ իմ դիմաց։
— Սիրանո՛ւշ, հիշո՞ւմ ես, թե հիսուն տարի առաջ ինչի մասին էիր երազում։ Մինչև մեր երեխաների ծնվելը միշտ ասում էիր, որ ուզում ես տուն բացել այն փոքրիկների համար, որոնք ընտանիք չունեն։
Ես գլխով արեցի։
Այդ երազանքը գրեթե մոռացել էի։ Երիտասարդ ժամանակ հաճախ էի խոսում դրա մասին, բայց հետո աշխատանքը, երեխաները և առօրյա հոգսերը խլել էին բոլոր հնարավորությունները։
— Ես չեմ մոռացել,— ասաց Վարդանը։— Եվ տարիներ շարունակ աշխատել եմ, որ մի օր այն իրականություն դառնա։
Փաստաբանը բացատրեց, որ վերջին տասը տարիների ընթացքում Վարդանը գնել էր մեր տան հարևանությամբ գտնվող երկու փոքրիկ առանձնատները։
Դրանք վերանորոգելու համար նա տարբեր մասնագետների հետ էր խորհրդակցել և գումար խնայել։
Ես, իհարկե, նկատել էի, որ հարևան տներում աշխատանքներ են ընթանում, բայց մտածում էի՝ ուրիշ մարդիկ են գնել։
Վարդանը տարիներով այդ գնումներն ու ծրագրերը կազմակերպել էր փաստաբանների օգնությամբ, որպեսզի չբացահայտվի, որ ինքն է դրանց հետևում կանգնած։
Հիմա էլ հասկանում էի, թե ինչու էր հաճախ դուրս գալիս «գործերով» և ինչու չէր սիրում խոսել իր որոշ հանդիպումների մասին։
Նախատեսվում էր, որ մի շենքում կկարողանան ժամանակավորապես մնալ դժվարության մեջ հայտնված երեխաներ ու նրանց խնամողները, իսկ մյուսում կկազմակերպվեն հանդիպումներ, խորհրդատվություն և աջակցություն այն ընտանիքների համար, որոնք պատրաստ են երեխաներին ընդունել իրենց տուն։
Այն երկու երիտասարդ կանայք, որոնք դահլիճ էին մտել երեխաներիս հետ, ծրագրի ապագա աշխատակիցներից էին։
Փոքրիկ աղջիկը եկել էր խնամակալ ընտանիքի հետ։
Վարդանը ցանկացել էր, որ ես տեսնեմ ոչ միայն փաստաթղթերը, այլև այն մարդկանց, որոնց համար այս ամենը նախատեսվում էր։
Իսկ մեր տունը նախատեսված էր որպես ծրագրի կենտրոն՝ մեր բնակության իրավունքը պահպանելով։
Հիմնադրամը պետք է կրեր իմ անունը։
«Սիրանուշի տուն»։
Ես սկսեցի հեկեկալ։
— Բայց ինչո՞ւ այս ամենը գաղտնի։ Եվ մեր տունն ի՞նչ կլինի։
Վարդանը նստեց կողքիս։
— Մենք շարունակելու ենք այնտեղ ապրել, սիրելի՛ս։ Դա ամրագրված է ծրագրում։ Ես քեզ երբեք առանց տանիքի չէի թողնի։ Իսկ եթե չցանկանաս, ոչինչ չենք փոխի։
Դատավորը հաստատեց.
— Ոչ մի փոխանցում այսօր չի կատարվի առանց ձեր համաձայնության։ Որոշումն ամբողջությամբ ձերն է։ Կարող եք նաև ժամանակ վերցնել՝ փաստաթղթերն ուսումնասիրելու համար։
Երեխաներիցս մեկը մոտեցավ ու ասաց, որ հայրն իրենց ևս վերջերս է պատմել ծրագրի ամբողջ ծավալը։
Նրանք էլ էին զարմացել, բայց որոշել էին աջակցել, երբ տեսել էին, որ ծրագիրը մշակված է և դրա իրականացման համար մասնագետներ են ներգրավված։
Ես դեռ չէի կարողանում որոշել՝ ավելի շատ հուզվա՞ծ եմ, թե՞ նեղացած այդքան երկար գաղտնիք պահելու համար։
Նայեցի երեխաներիս, հետո՝ ամուսնուս։
— Ինչո՞ւ ավելի շուտ չպատմեցիր։
Նա մեղավոր ժպտաց։
— Որովհետև գիտեի՝ երբ լսես հիվանդության մասին, կպնդես, որ ամեն գումար ծախսեմ միայն բուժման վրա։ Բայց բուժման և հետագա խնամքի հարցերն արդեն կազմակերպել եմ։ Ուզում էի այսօր քեզ հնարավորություն տալ ընտրելու այն երազանքը, որն այնքան ժամանակ հետաձգել էինք։
Փոքրիկ աղջիկը մոտեցավ ու ինձ մեկնեց իր նկարած բացիկը։ Դրա վրա գրված էր. «Շնորհակալություն, որ մեզ տուն եք տալիս»։
Գրկեցի նրան։
Հետո ամուսնուս ճերմակած գլուխը սեղմեցի կրծքիս։
— Հիսուն տարի առաջ խոստացար, որ միշտ կողքիս կլինես,— շշնջացի։
— Եվ հիմա ուզում եմ այնպես անել, որ եթե մի օր նույնիսկ քո անունը մոռանամ, այս աշխարհում միշտ լինեն մարդիկ, որոնք այն սիրով կհիշեն։
Միայն այդ ժամանակ հասկացա, թե ինչու էր Վարդանը այդքան անհանգիստ, երբ գտել էի փաստաթղթերը։
Նա մտածել էր անակնկալի մասին, բայց չէր մտածել, թե որքան սարսափելի կարող է հնչել գույքի փոխանցման հարցը մի կնոջ համար, որը ոչինչ չգիտի։
Այդ մասին ասացի նրան, և նա առանց առարկելու ընդունեց, որ ավելի լավ կլիներ սկզբից ինձ պատմել։
Այդ օրը դատարանից դուրս եկանք առանց շտապելու որևէ փաստաթուղթ ստորագրել։
Ես ուզում էի ամեն ինչ հանգիստ կարդալ, քննարկել մեր երեխաների հետ և համոզվել, որ ծրագիրը հենց այն է, ինչին պատրաստ եմ համաձայնել։
Վարդանը չառարկեց։
Երեկոյան, երբ տուն վերադարձանք, նա հարցրեց.
— Երջանի՞կ ես, Սիրանուշ։
Գրկեցի նրան։
— Այո՛, սիրելիս։ Բայց մի խնդրանք ունեմ։
— Ի՞նչ խնդրանք։
— Եթե մի օր մոռանաս, թե ով եմ ես, ամեն առավոտ նորից կներկայանամ քեզ։ Եվ ամեն օր կփորձեմ այնպես անել, որ կրկին սիրահարվես ինձ։
Վարդանը ծիծաղեց՝ աչքերից արցունքները սրբելով։
Այդ պահին հասկացա, որ հիսուն տարվա ամուսնությունից հետո մեր միասին ապրելու պատմությունը դեռ ավարտված չէ։
Գուցե ամենադժվար տարիները առջևում էին, բայց մենք դեռ հնարավորություն ունեինք դրանք դիմավորելու միասին՝ չմոռանալով նաև իմ վաղեմի երազանքը։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում —> Սեղմիր Այստեղ
