Ամուսինս փորձեց ստիպել ինձ փակել իր մոր վարկը, բայց չէր էլ պատկերացնում, թե ինչ անակնկալ է իրեն սպասվում։— Ուղղակի բախտդ բերել է, Իրա՛։ Ճիշտ ժամանակին ճիշտ տեղում ես հայտնվել։ Ահա և քո այսպես կոչված հաջողության ամբողջ գաղտնիքը։
Անդրեյը պատառաքաղով փորփրում էր արդեն սառած սթեյքը, կարծես միսն էր մեղավոր իր ամբողջ դժգոհության համար։ Նա նույնիսկ կնոջ կողմը չէր նայում։
Նրա ձայնը միայն առաջին հայացքից էր հանգիստ թվում։ Իրականում դրա տակ նույն դառնությունն էր թաքնված, որն արդեն ամիսներ շարունակ ավելի ու ավելի հաճախ էր լցնում նրանց տունը։
Իրան մի քանի վայրկյան լուռ մնաց։ Անձեռոցիկը զգուշորեն դրեց ափսեի կողքին՝ իր սովորական ճշտապահությամբ ու ինքնատիրապետմամբ։ Նա նոր էր վերադարձել աշխատանքից։
Մտքում դեռ պտտվում էին հանդիպումները, բանակցություններն ու թվերը, որոնք այսօր իրական հաղթանակի էին վերածվել։
Այդ օրը նա ստորագրել էր մի պայմանագիր, որը կարող էր փոխել իրենց ընկերության դիրքը շուկայում։
Պետք է ուրախ լիներ։ Պետք է գոհունակություն զգար ու վերջապես հանգստանար։
Բայց տանը վաղուց արդեն հանգստություն չէր գտնում։
— Անդրե՛յ, մենք այս մասին արդեն խոսել ենք,— հանգիստ ասաց նա այն զուսպ տոնով, որով սովորաբար աշխատավայրում դադարեցնում էր չափազանց հուզական խոսակցությունները։
— Քսենիան ինձ ասաց, որ իրենց ընկերությունում բաժնի ղեկավարի թափուր հաստիք կա։ Նա իմ ինքնակենսագրականն ուղարկեց ամուսնուն։
Դրանից հետո ես անցա հարցազրույցի երեք փուլ, կատարեցի փորձնական առաջադրանք, հետո էլ անցա փորձաշրջան, որի ընթացքում կարողացա փրկել գրեթե քայքայված բաժինը։
Անդրեյը քմծիծաղ տվեց, կարծես անհաջող կատակ էր լսել։
— Իհա՛րկե։ Երեք փուլ, թեստեր, ընթացակարգեր…— Նա գլուխը տարուբերեց ու վերջապես նայեց կնոջը։
Նրա աչքերում ինչ-որ սուր ու տհաճ բան փայլեց։
— Բոլորս էլ գիտենք, թե նման բաներն ինչպես են լինում։ Այդ ամենը ներկայացում է։ Ձևականություն։ Նրանք նախապես գիտեին, թե ում են աշխատանքի ընդունելու։ Ընկերոջ կինը, «ճիշտ շրջապատի» մարդը։
Առանց քո ծանոթությունների ինքնակենսագրականիդ անգամ չէին նայի։ Իսկ հիմա ստանում ես շատ ավելին, քան արժանի ես, ու քեզ այնպես ես պահում, կարծես ինչ-որ բացառիկ մարդ լինես։
Այդ խոսքերից հետո նրանց միջև ծանր լռություն տիրեց։
Իրան դանդաղ արտաշնչեց։
Առաջին անգամը չէր, որ նման բան էր լսում։
Սկզբում փորձում էր բացատրել։ Անդրեյին ցույց էր տալիս հաշվետվությունները, արդյունքները, գրաֆիկները։
Պատմում էր իր ղեկավարած նախագծերի մասին, այն հաճախորդների, որոնց կարողացել էր վերադարձնել ընկերություն, և այն թիմերի, որոնք իր ղեկավարությամբ սկսել էին շահույթ բերել։
Բայց ժամանակի ընթացքում հասկացավ՝ Անդրեյն իրեն չի լսում։
Ավելին՝ նա նույնիսկ չէր ուզում իմանալ ճշմարտությունը։
Նրան ավելի հարմար էր հավատալ իր ստեղծած իրականությանը։
— Այդպես չի եղել,— հանգիստ պատասխանեց Իրան։— Եվ դու դա շատ լավ գիտես։
— Իսկապե՞ս,— հեգնանքով ժպտաց Անդրեյը։— Այդ դեպքում բացատրի՛ր, Իրա՛, ինչո՞ւ ես ինձնից երեք անգամ ավելի շատ վաստակում։ Ու ես պիտի հավատամ, որ դա պարզապես քո մասնագիտական կարողությունների շնորհի՞վ է։ Պատահականությո՞ւն չէ։ Բախտի բերմո՞ւմ չէ։
Նրա ձայնի մեջ ինչ-որ բան կար, որն ավելի ցավոտ էր, քան արտասանած բառերը։
Դա միայն զայրույթ չէր։
Դա տարիների ընթացքում կուտակված վիրավորված ինքնասիրությունն էր։
Իրան ուշադիր նայեց ամուսնուն։
Նա շատ լավ էր ճանաչում Անդրեյին։ Գիտեր, թե ինչպես է նա հեգնանքի հետևում թաքցնում սեփական անվստահությունը։
Ժամանակին Անդրեյն ուրիշ մարդ էր։
Աջակցող, ինքնավստահ, բայց ոչ ագրեսիվ։
Ամեն ինչ փոխվեց այն ժամանակ, երբ Իրայի կարիերան սկսեց արագ առաջ գնալ։
Կամ գուցե պարզապես Իրան այլևս չէր համապատասխանում կնոջ մասին Անդրեյի պատկերացումներին։
— Անդրե՛յ,— ավելի ցածր, բայց հաստատուն ձայնով ասաց նա,— իմ աշխատանքն ու հաջողությունները պատահականություն չեն։
Դու տեսնում ես միայն արդյունքը։ Չես տեսնում տարիների աշխատանքը, անքուն գիշերները, այն պատասխանատվությունը, որը կրում եմ պայմանագրերի համար։ Մի սխալը կարող է հսկայական վնաս հասցնել ընկերությանը։
Դու այդ ամենը չես տեսնում, որովհետև չես ուզում տեսնել։
Անդրեյը աղմուկով պատառաքաղը դրեց սեղանին։
— Իհա՛րկե։ Միայն դու ես աշխատում։ Միայն դու ես զոհողություններ անում։ Իսկ ես ի՞նչ եմ։ Ես ուղղակի ոչինչ չե՞մ հասկանում։
Նա վեր կացավ։ Աթոռը տհաճ ձայնով քսվեց հատակին։
— Գիտե՞ս՝ ամենածիծաղելին ինչն է,— ասաց նա՝ սկսելով դանդաղ քայլել խոհանոցում։— Դու իսկապես հավատում ես, որ առանձնահատուկ ես։ Որ ամեն ինչի միայն քո ուժերով ես հասել։
Իրան լուռ հետևում էր նրան։
Ներսում հոգնածությունն ավելի ու ավելի էր մեծանում։
Դա ո՛չ զայրույթ էր, ո՛չ տխրություն։
Ավելի շուտ սառնություն էր։ Այնպիսի սառնություն, ինչպիսին զգում էր աշխատավայրում, երբ հասկանում էր, որ որևէ նախագիծ այլևս փրկել հնարավոր չէ։
Անդրեյը կանգ առավ պատուհանի մոտ։
Դրսում արդեն մթնում էր։ Քաղաքում աստիճանաբար վառվում էին առաջին լույսերը։
— Մայրս վարկ ունի,— հանկարծ ասաց նա՝ փոխելով խոսակցության տոնը։— Մեծ վարկ։ Դու գիտես դրա մասին։
Իրան գլուխը բարձրացրեց։
Այս թեման պատահական չէր բացվել։
Անդրեյը պարբերաբար վերադառնում էր դրան, հատկապես այն ժամանակ, երբ իրեն ինչ-որ բան էր պետք։
— Գիտեմ,— հանգիստ պատասխանեց Իրան։— Հետո՞։
— Ի՞նչ է նշանակում՝ հետո,— Անդրեյն արագ շրջվեց։— Նա չի կարողանում վճարել։ Բանկը նրան կկործանի։ Իսկ դու… դու փող ունես։
Խոհանոցում լռություն տիրեց։
Իրան զգաց, թե ինչպես է ներսում ինչ-որ բան կարծրանում։
— Ո՛չ,— կարճ պատասխանեց նա։
Ընդամենը մեկ բառ։
Առանց որևէ հուզմունքի։
Անդրեյը աչքերը նեղացրեց։
— Ի՞նչ է նշանակում՝ ոչ։
— Ես չեմ վճարելու քո մոր վարկը։
Անդրեյի դեմքի արտահայտությունը փոխվեց։
Մի պահ նա կարծես չհավատաց լսածին։
— Դու կատակում ես։
— Ո՛չ։
Անդրեյը մոտեցավ սեղանին ու ձեռքերով հենվեց դրա եզրին։
— Իրա՛, նա իմ մայրն է։
— Եվ ի՞նչ։
— Մենք ընտանիք ենք։
Այս խոսքերից Իրայի դեմքին սառը ժպիտ հայտնվեց։
— Ընտանիքը բանկային հաշիվ չէ, Անդրե՛յ։
Այդ նախադասությունը կարծես վերջնական սահման գծեց նրանց միջև։
Անդրեյի աչքերում ինչ-որ վտանգավոր բան հայտնվեց։
Դա միայն զայրույթ չէր։
Նաև խուճապ կար։
Կարծես փլվում էր այն հիմքը, որի վրա նա կառուցել էր իր պատկերացումները ընտանիքի ու սեփական կյանքի մասին։
— Ես կարծում էի՝ կօգնես,— ավելի ցածր ձայնով ասաց նա՝ շեշտելով յուրաքանչյուր բառը։— Եթե այդքան շատ ես վաստակում, ուրեմն…
— Ուրեմն ի՞նչ,— հանգիստ ընդհատեց Իրան։— Պարտավո՞ր եմ ֆինանսավորել քո ընտանիքը։ Քո որոշումնե՞րը։ Քո պարտքե՞րը։
Անդրեյը սեղմեց ծնոտները։
— Դու փոխվել ես։
Իրան ուշադիր նայեց նրան։
Այս արտահայտությունն արդեն չափազանց ծանոթ էր։
Մաշված, բազմիցս կրկնված խոսքեր։
Անդրեյն ամեն անգամ ասում էր դա, երբ Իրան այլևս չէր ենթարկվում իր սպասումներին։
— Ո՛չ,— հանգիստ պատասխանեց կինը։— Ես պարզապես դադարել եմ ինձ հարմարեցնել ուրիշների ցանկություններին։
Խոհանոցում, չնայած միացված ջեռուցմանը, սառնություն էր զգացվում։
Ժամանակը կարծես դանդաղել էր։
Անդրեյը մի քայլ հետ գնաց։
Թվում էր՝ ուզում է ինչ-որ բան ասել, բայց բառեր չէր գտնում։
Վերջում միայն արհամարհանքով փնչացրեց ու դուրս եկավ խոհանոցից՝ հետևում թողնելով ծանր լռություն։
Իրան մնաց մենակ։
Նայեց կիսատ մնացած ընթրիքին։
Սեղանին երկու ափսե էր դրված։
Առավոտյան դրանք սովորական ընտանեկան կյանքի մի մասն էին թվում։
Իսկ հիմա ընդամենը հիշեցնում էին այն պատրանքի մասին, որի մեջ նա այդքան երկար ապրել էր։
Իրան վերցրեց հեռախոսը։
Էկրանի լույսը լուսավորեց մթնած խոհանոցը։
Մի քանի վայրկյան անշարժ նայեց էկրանին, հետո բացեց հաղորդագրությունները։
Գտավ իր փաստաբանի հեռախոսահամարը։
Մատը կանգ առավ ստեղնաշարի վրա։
Երկար ժամանակ անց առաջին անգամ նա այլևս չէր մտածում, թե ինչ պետք է ապացուցի ամուսնուն։
Նա միայն մի հարց էր տալիս ինքն իրեն.
«Դեռ ինչքա՞ն պիտի ձևացնեմ, թե այս տունը շարունակում է իմ տունը լինել»։
Իմ կողմից ավելացված ավարտ
Հաջորդ առավոտ Իրան կապ հաստատեց փաստաբանի հետ։
Նա ուզում էր հասկանալ, թե ամուսնալուծության դեպքում ինչ իրավունքներ ու պարտավորություններ կունենա։
Փաստաբանը խնդրեց նախ հավաքել ամուսնության ընթացքում ձեռք բերված գույքի և ֆինանսական պարտավորությունների վերաբերյալ փաստաթղթերը։
Երբ Իրան երեկոյան վերադարձավ տուն, Անդրեյը սպասում էր հյուրասենյակում։
— Մայրս զանգել էր,— ասաց նա։— Հարցնում էր՝ երբ ես գումարը փոխանցելու։
Իրան կանգ առավ։
— Դու նրան ասե՞լ ես, որ ես համաձայնել եմ։
Անդրեյը խուսափեց նրա հայացքից։
— Ես կարծում էի՝ կհասկանաս, որ ուրիշ ելք չկա։
— Այսինքն՝ իմ փոխարեն որոշում ես կայացրել, հետո էլ սպասում ես, որ ես պարզապես կատարե՞մ։
— Դու չափազանցնում ես։
Իրան պայուսակից հանեց փաստաբանի հետ հանդիպման ժամանակ ստացած փաստաթղթերի ցանկը և դրեց սեղանին։
— Իսկ ես այսօր փաստաբանի հետ եմ հանդիպել։
Անդրեյը գունատվեց։
— Ինչի՞ համար։
— Որովհետև հոգնել եմ ապրել մի մարդու հետ, ով իմ հաջողություններն արժեզրկում է, բայց իմ վաստակած գումարն իրենն է համարում։
— Դու պատրաստվում ես բաժանվե՞լ ինձնից մի վարկի պատճառով։
Իրան տխուր ժպտաց։
— Ո՛չ, Անդրե՛յ։ Վարկը պարզապես վերջին կաթիլն էր։
Անդրեյն առաջին անգամ չգտավ պատասխանելու բառեր։
Մի քանի շաբաթ անց նրանք սկսեցին ամուսնալուծության գործընթացը։
Իրան չգիտեր՝ ապագայում ինչ դժվարություններ են իրեն սպասվում։ Բայց մի բան հաստատ գիտեր։
Այդ երեկո, երբ առաջին անգամ առանց վախենալու ասաց «ոչ», նա ոչինչ չէր կորցրել։
Ընդհակառակը՝ սկսել էր վերադարձնել սեփական կյանքը։
