Ամուսինս իրերս դուրս շպրտեց, իսկ սկեսուրս ուրախությունից փայլում էր։ Նրանք չգիտեին, որ իմ լռակյաց պապը 90-ականներին վերահսկում էր քաղաքի կեսը։— Հավաքի՛ր իրերդ ու կորի՛ր այստեղից, քանի դեռ ոստիկանություն չեմ կանչել,— ասաց Անտոնինա Վասիլևնան՝ ուղղելով խալաթի օձիքը։
Սև աղբի տոպրակները ցրված էին աստիճանահարթակով մեկ։
Դրանցից մեկը պատռվել էր, և միջից երևում էր մեր հարսանեկան ալբոմի անկյունը։
Այն ալբոմի, որն ամուսինս նվիրել էր մեր ամուսնության առաջին տարեդարձին։
Ես կանգնած էի երրորդ հարկի աստիճանահարթակում՝ ձեռքիս ամուր սեղմած բանալին։
Այն բանալին, որն այլևս չէր համապատասխանում մեր բնակարանի դռան փականին։
Դուռը փոխել էին։
Առանց ինձ զգուշացնելու։
Իմ հետևում սկեսուրս էր կանգնած։
Օլեգն էլ այնտեղ էր՝ մի փոքր հետ քաշված, կիսամութ անկյունում։
Մենք հինգ տարի միասին էինք ապրել։
Այդ ընթացքում գրեթե յուրաքանչյուր կոպեկ խնայել էինք մեր երկհարկանի բնակարանի վերանորոգման համար։
— Օլե՛գ, ի՞նչ է կատարվում,— հարցրի։
Ստամոքսս կծկվել էր։
Հազիվ էի կարողանում խոսել։
— Այս տոպրակներն ի՞նչ են։ Չէ՞ որ դեռ երեկ միասին ննջասենյակի պաստառներն էինք փակցնում։
Նա հայացքը փախցրեց ու մատներով շփեց քթարմատը։
— Ա՛նյա… Այսպես շարունակելն այլևս իմաստ չունի։ Մայրս ճիշտ է։ Մենք տարբեր մարդիկ ենք։ Բնակարանն իմ անունով է։ Մեքենան էլ։ Իրերդ հավաքել եմ, որ ավելորդ սկանդալ չլինի։
— Սկանդա՞լ,— կրկնեցի՝ զգալով, որ ոտքերիս տակից հողը փախչում է։— Ես իմ ամբողջ խնայողությունները ներդրել եմ այս բնակարանի մեջ։ Նույնիսկ տատիկիս թողած գումարը։ Դու ինքդ էիր խնդրում, որ ամեն ինչ քո անունով ձևակերպենք։
Անտոնինա Վասիլևնան քմծիծաղեց։
— Ապացուցի՛ր, սիրելի՛ս։ Փաստաթղթերով դու այստեղ ոչ ոք ես։ Ի՞նչ էիր կարծում, մոսկվացի տղամարդն ամբողջ կյանքում քեզ պահելո՞ւ էր։ Օլեգն արդեն ուրիշ կին ունի։ Լավ ընտանիքից։ Ոչ թե քեզ նման՝ առանց ծնողների մեծացած մի աղջիկ, որի միակ հարազատը գյուղում ապրող ծեր պապն է։ Դե՛, հեռացի՛ր։
Նա դուռը շրխկացրեց ուղիղ դեմքիս առաջ։
Ոտքերս թուլացան։
Նստեցի աղբի տոպրակների վրա ու սկսեցի լաց լինել։
Գնալու տեղ չունեի։
Ընկերներս քաղաքից դուրս էին։
Խնայողություններս վաղուց սպառվել էին։
Ամեն ինչ ծախսվել էր բնակարանի վերանորոգման ու ամուսնուս մեքենայի վրա։
Դողացող ձեռքերով հանեցի հեռախոսս։
Կոնտակտների ցանկում մի անուն կար, որի վրա կանգ առա։
Պապիկ։
Մատվեյ Իլյիչ։
Լռակյաց, մի փոքր կռացած ծերունի, որն արդեն տասնհինգ տարի գյուղում էր ապրում ու լոլիկ աճեցնում։
Օլեգն ու սկեսուրս նրան միշտ «գյուղացի» էին անվանում։
Երբեք չէին թողնում, որ մեր տուն գա։
Զանգը երկար էր հնչում։
Վերջապես լսվեց նրա խռպոտ ձայնը։
— Ա՛նյա։ Ի՞նչ է պատահել։
— Պապի՛կ…
Ես հեկեկացի ու պատմեցի ամեն ինչ։
Նա լուռ լսում էր։
Հետո ձայնը հանկարծ խստացավ։
— Որտե՞ղ ես։
— Աստիճանների վրա…
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
— Ոչ մի տեղ չգնաս։ Մեկը հիմա կգա քեզ մոտ։ Ես քառասուն րոպեից այնտեղ կլինեմ։
— Պապի՛կ, պետք չէ…
— Սպասի՛ր ինձ։
Եվ անջատեց հեռախոսը։
Ես դեռ նստած էի տոպրակների վրա, երբ ներքևում մուտքի դուռը ճռռաց։
Աստիճաններով մի բարձրահասակ տղամարդ բարձրացավ։
Մուգ բաճկոնով էր։
Դեմքը հանգիստ էր, քիթը՝ ժամանակին կոտրված։
Նա մոտեցավ ու ինձ անձեռոցիկ մեկնեց։
— Մատվեյ Իլյիչի՞ց եք,— հարցրի։
— Այո՛։
Տղամարդը չսկսեց հարցեր տալ։
Պարզապես մնաց կողքիս։
Երբ փորձեցի բարձրացնել ծանր տոպրակներից մեկը, նա կանգնեցրեց ինձ։
— Մի՛ անհանգստացեք։ Ձեր պապը շուտով կհասնի։
Ես նայեցի նրան։
— Դուք ճանաչո՞ւմ եք պապիկիս։
Նա թեթև ժպտաց։
— Շատ վաղուց։
Այդ պատասխանից հետո այլևս ոչինչ չասաց։
Ճիշտ քառասուն րոպե անց բակ մտավ սև ամենագնացը։
Մեքենայից երկու ամրակազմ տղամարդ իջան։
Նրանց հետևից դուրս եկավ պապս։
Բայց ես նրան գրեթե չճանաչեցի։
Նա այլևս նման չէր գյուղում լոլիկ աճեցնող, մեջքը կռացած ծերունուն։
Մուգ մոխրագույն վերարկու էր հագել։
Ձեռքին ծանր գլխիկով ձեռնափայտ կար։
Ուղիղ էր կանգնած։
Դեմքին այնպիսի հանգստություն էր, որ նույնիսկ վախեցա։
Պապս մոտեցավ ինձ։
Տղամարդիկ մի կողմ քաշվեցին։
Նա ձեռքը դրեց գլխիս։
— Շատ ես լաց եղե՞լ, աղջի՛կս։
Ես միայն գլխով արեցի։
Պապս նայեց հատակին թափված տոպրակներին։
Հետո՝ փակ դռանը։
Դեմքի ոչ մի մկան չշարժվեց։
— Զանգե՛ք։
Տղամարդկանցից մեկը մի քանի անգամ սեղմեց դռան զանգը։
Դուռը բացվեց։
— Սա ի՞նչ ներկայացում է,— բղավեց Անտոնինա Վասիլևնան։
Բայց տեսնելով պապիս՝ քարացավ։
Նրա հետևում հայտնվեց Օլեգը։
— Դու ո՞վ ես, ծերո՛ւկ։ Հիմա ոստիկանություն կկանչեմ…
Նա խոսքը կիսատ թողեց։
Պապս մի քայլ առաջ արեց։
— Օլե՛գ, կարծես մոռացել ես, թե ում թոռնուհու հետ ես ամուսնացել։
Օլեգը գունատվեց։
Ես զարմացած նայում էի մեկին, հետո՝ մյուսին։
— Պապի՛կ, ի՞նչ է կատարվում։
Նա շրջվեց դեպի ինձ։
— Հիմա ամեն ինչ կպարզենք, Ա՛նյա։
Հետո կրկին նայեց Օլեգին։
— Կարո՞ղ ենք ներսում խոսել։
Օլեգը մի կողմ քաշվեց։
Պապս մտավ բնակարան։
Երկու տղամարդիկ հետևեցին նրան։
Ես նույնպես ներս մտա։
Անտոնինա Վասիլևնան դեռ փորձում էր հասկանալ, թե ինչ է կատարվում։
— Սա անօրինականություն է,— վերջապես արտաբերեց նա։
Պապս նույնիսկ ձայնը չբարձրացրեց։
— Անօրինականությունն այն է, երբ մարդուն իր իսկ տնից դուրս են հանում՝ փոխելով փականը և փողոց նետելով նրա իրերը։
Նա շրջվեց դեպի Օլեգը։
— Հիմա հավաքելու ես այդ տոպրակները։ Ամեն ինչ ներս ես բերելու։ Եվ թոռնուհուս իրերը դնելու ես իրենց տեղերը։
Օլեգը լուռ կանգնած էր։
Պապս շարունակեց։
— Իսկ հետո կխոսենք բնակարանի մասին։
— Բնակարանն իմ անունով է,— վերջապես ասաց Օլեգը։
— Գիտեմ։
Պապս նստեց հյուրասենյակի բազկաթոռին։
Այն նույն բազկաթոռին, որի վրա սկեսուրս միշտ արգելում էր ինձ հյուրեր նստեցնել։
— Գիտեմ նաև, որ խոշոր վարկ ունես։ Գիտեմ, որ մեքենադ գրավադրված է։ Եվ քո ղեկավարին էլ շատ լավ եմ ճանաչում։
Օլեգի դեմքը լրիվ սպիտակեց։
— Սա թյուրիմացություն է…
— Կպարզենք։ Պավե՛լ, փաստաթղթերը։
Տղամարդկանցից մեկը սեղանին դրեց հաստ թղթապանակ։
Պապս բացեց այն։
— Ահա Աննայի փոխանցումների պատճենները։ Վերանորոգման վճարումները։ Նրա տատիկից ստացած ժառանգության փաստաթղթերը։ Եվ այն գումարները, որոնք նա փոխանցել է բնակարանի ու մեքենայի համար։
Ես շունչս պահեցի։
— Պապի՛կ, դու որտեղի՞ց…
— Հետո, աղջի՛կս։
Նա նայեց Օլեգին։
— Դու հույս ունեիր, որ քանի որ ամեն ինչ քո անունով է, Աննան ոչինչ չի կարողանա ապացուցե՞լ։
Օլեգը լուռ էր։
— Բայց փոխանցումները պահպանվել են։ Պայմանագրերը նույնպես։ Եվ եթե անհրաժեշտ լինի, այս ամենը դատարանում կներկայացվի։
Անտոնինա Վասիլևնան փորձեց միջամտել։
— Այդ գումարները նվեր էին։ Ինքն էր ուզում օգնել ամուսնուն։
Պապս շրջվեց դեպի նրան։
— Իսկ դուք այդպե՞ս եք շնորհակալություն հայտնում։ Փոխելով դռան փականն ու նրա հարսանեկան ալբոմը աղբի տոպրակի մե՞ջ գցելով։
Սկեսուրս առաջին անգամ չգտավ պատասխան։
Պապս կրկին դիմեց Օլեգին։
— Հիմա փաստաթղթով կհաստատես Աննայի ներդրումները։ Մեքենայի հետ կապված բոլոր փաստաթղթերն էլ կներկայացնես։ Իսկ բնակարանի հարցով կկնքեք համապատասխան համաձայնագիր։
— Ի՞նչ համաձայնագիր,— հազիվ արտաբերեց Օլեգը։
— Այնպիսի համաձայնագիր, որով Աննայի ներդրումները կճանաչվեն, և բնակարանի սեփականության իրավունքը կփոխանցվի նրան։ Ձևակերպումը կիրականացվի օրենքով սահմանված կարգով։ Մինչ այդ ոչ ոք նրան այս տնից դուրս չի հանի։
Օլեգը նայեց թղթապանակին։
Հետո՝ պապիս։
— Իսկ եթե չհամաձայնե՞մ։
Պապս հանգիստ պատասխանեց։
— Այդ դեպքում հարցը կլուծվի դատարանում։ Եվ ստիպված կլինես բացատրել, թե ինչպես ես տնօրինել կնոջդ գումարները։
Երկար լռություն տիրեց։
Վերջապես Օլեգը նստեց սեղանի մոտ։
Պավելը նրա առաջ դրեց փաստաթղթերը։
Օլեգը կարդաց դրանք։
Հետո դողացող ձեռքով ստորագրեց իր ներդրումները ճանաչող և հետագա գույքային կարգավորումը նախատեսող համաձայնագիրը։
Պապս հետևում էր ամեն շարժմանը։
Երբ ամեն ինչ ավարտվեց, նա փակեց թղթապանակը։
— Մնացած ձևակերպումները փաստաբանի ու նոտարի միջոցով կանենք։
Հետո նայեց Օլեգին։
— Իսկ հիմա վերադարձիր ու հավաքիր կնոջդ իրերը։
Օլեգը դուրս եկավ միջանցք։
Մի քանի րոպե անց տոպրակները նորից բնակարանում էին։
Նա դրանք դրեց հատակին։
Պապս նայեց նրան։
— Իրենց տեղերը։
Օլեգը ոչինչ չպատասխանեց։
Սկսեց հանել իրերը տոպրակներից։
Ես կանգնած էի դռան մոտ ու չէի հավատում աչքերիս։
Ընդամենը մեկ ժամ առաջ նույն մարդն ինձ ասել էր, որ այլևս այստեղ ապրելու իրավունք չունեմ։
Հիմա լուռ հավաքում էր իմ իրերը։
Երբ ամեն ինչ ավարտվեց, պապս ծանր հոգոց հանեց։
— Վե՛րջ։ Ա՛նյա, թեյ կխմե՞ս։
Ես այլևս չդիմացա։
Վազեցի նրա մոտ ու ամուր գրկեցի։
— Պապի՛կ…
Նա շոյեց գլուխս։
— Հանգի՛ստ, աղջի՛կս։ Ամեն ինչ լավ կլինի։
Ես մի փոքր հետ քաշվեցի։
— Պապի՛կ, ովքեր են այդ մարդիկ։ Եվ ինչո՞ւ Օլեգն այդքան վախեցավ քեզնից։
Պապս մի պահ լռեց։
Հետո ժպտաց։
— Հին պատմություն է։
Մենք նստեցինք խոհանոցում։
Ես թեյ պատրաստեցի։
Պապս ձեռնափայտը դրեց կողքին ու սկսեց պատմել։
— Իննսունականներին այստեղ ամեն ինչ ուրիշ էր, Ա՛նյա։ Քաղաքը ծանր ժամանակներ էր ապրում։ Շատերն էին փորձում արագ հարստանալ։ Շատերն էլ կորցնում էին այն ամենը, ինչ ունեին։
Նա մի կում թեյ խմեց։
— Ես այդ ժամանակ մի քանի խոշոր ձեռնարկությունների ու պահեստների աշխատանքն էի ղեկավարում։ Տրանսպորտ, առևտուր, մատակարարումներ։ Քաղաքի տնտեսական կյանքի մեծ մասն այս կամ այն կերպ կապված էր մեր գործերի հետ։
Ես զարմացած նայեցի նրան։
— Բայց դու ինձ միշտ ասում էիր, որ սովորական աշխատող ես եղել։
— Աշխատող էլ եմ եղել։ Պարզապես մի քիչ ավելի շատ պատասխանատվություն ունեի, քան պատմում էի։
Նա թեթև ժպտաց։
— Այն ժամանակ շատ մարդկանց եմ օգնել։ Ոմանք հետո մեծ պաշտոնների հասան։ Ոմանք գործարար դարձան։ Ոմանք էլ պարզապես լավ մարդիկ մնացին։
— Եվ նրանք դեռ հիշո՞ւմ են քեզ։
— Հիշում են։
Պապս նայեց պատուհանից դուրս։
— Երբեմն մարդուն պետք չէ բարձրաձայն խոսել, որ իրեն լսեն։
Ես երկար լուռ նստեցի։
Հիշեցի, թե ինչպես էր Օլեգը ծաղրում պապիս հին բաճկոնը։
Ինչպես էր սկեսուրս քմծիծաղում, երբ ասում էի, որ պապս գյուղում լոլիկ է աճեցնում։
Նրանք կարծում էին, թե նրա համեստ կյանքը նշանակում է, որ նա ոչինչ չունի։
Իսկ իրականում պապս պարզապես վաղուց էր ընտրել հանգիստ ապրել։
— Ինչո՞ւ երբեք չես պատմել ինձ այս ամենը,— հարցրի։
Նա նայեց ինձ։
— Որովհետև չէի ուզում, որ մեծանայիր ուրիշների ազդեցության վրա հույս դնելով։ Ուզում էի՝ ինքդ սովորեիր աշխատել, ապրել ու մարդկանց ճանաչել։
Հետո մի փոքր լրջացավ։
— Բայց դա չի նշանակում, որ թույլ կտամ քեզ անպաշտպան թողնեն։
Արցունքներս նորից հոսեցին։
— Պապի՛կ, ես ամեն ինչ կորցրել էի։ Մտածում էի՝ նույնիսկ գնալու տեղ չունեմ։
Նա բռնեց ձեռքս։
— Դու ինձ ունես, Ա՛նյա։ Եվ քանի դեռ ես ողջ եմ, դու երբեք մենակ չես մնա։
Այդ երեկո երկար նստեցինք խոհանոցում։
Թեյ էինք խմում ու խոսում։
Առաջին անգամ երկար ժամանակ անց ինձ ապահով էի զգում։
Հետագա օրերին փաստաբանների օգնությամբ ավարտվեցին գույքային հարցերի կարգավորման աշխատանքները։
Օլեգը կատարեց ստորագրած համաձայնագրով ստանձնած պարտավորությունները, և բնակարանի սեփականության փոխանցումը պաշտոնապես գրանցվեց իմ անունով։
Ես այլևս ստիպված չէի ապացուցել, որ իրավունք ունեմ ապրելու մի տանը, որի համար տարիներ շարունակ աշխատել էի։
Օլեգի հետ մեր հարաբերություններն ավարտվեցին։
Մենք այլևս չհանդիպեցինք։
Իսկ պապս վերադարձավ գյուղ։
Իր լոլիկներին։
Իր հին տանը։
Իր հանգիստ կյանքին։
Միայն թե հիմա ես գիտեի մի բան, որի մասին նախկինում պատկերացում անգամ չունեի։
Իմ լռակյաց, համեստ պապը ժամանակին քաղաքի ամենաազդեցիկ մարդկանցից մեկն էր եղել։
Բայց նրա ամենամեծ ուժը ոչ փողն էր, ոչ կապերը։
Այն էր, որ երբ ես բոլորովին մենակ մնացի աստիճանների վրա՝ սև աղբի տոպրակների կողքին, նա պարզապես ասաց.
«Սպասի՛ր ինձ»։
Եվ եկավ։
