Ամուսինս ամեն գիշեր մտնում էր մեր 8-ամյա աղջկա սենյակ, ստուգում նրա բերանն ու ասում. «Ավելի լայն բացիր, պետք է ամեն ինչ տեսնեմ»։ Մի գիշեր լսեցի, թե ինչպես է աղջիկս լաց լինելով խնդրում դադարեցնել։ Երբ ներս վազեցի, ամուսինս փակեց ճանապարհս ու թույլ չտվեց մոտենալ երեխայիս։
Տասնմեկ տարի ես անվերապահորեն վստահել էի ամուսնուս։
Այդ պատճառով էլ առաջին տարօրինակ գիշերը ոչ մի վատ բան չմտածեցի։
Ժամը տասնմեկից մի փոքր անց արթնացա և նկատեցի, որ Արտակն անկողնում չէ։
Սկզբում կարծեցի՝ ջուր խմելու է գնացել։
Բայց հետո լսեցի, թե ինչպես ճռռաց մեր ութամյա աղջկա՝ Նարեի սենյակի դռան մոտի հատակը։
Մի քանի րոպե անց ամուսինս վերադարձավ։
— Որտե՞ղ էիր,— հարցրի։
Նա մի պահ շփոթվեց։
— Լոգարանում։
Հաջորդ գիշեր նույնը կրկնվեց։
Հետո՝ երրորդ անգամ։
Արտակը սպասում էր, մինչև ես քնեմ, անաղմուկ դուրս էր գալիս ննջասենյակից և վերադառնում տասը-տասնհինգ րոպե անց։
Շուտով Նարեի պահվածքն էլ փոխվեց։
Նա սկսել էր հրաժարվել իր սիրելի քաղցրավենիքից, քիչ էր ուտում և երբեմն խոսելիս ձեռքը տանում էր բերանին։
Երբ հարցնում էի՝ ինչ-որ բան ցավո՞ւմ է, նախ նայում էր հորը, հետո միայն պատասխանում։
Մի երեկո որոշեցի ձևացնել, թե քնած եմ։
Արտակը վեր կացավ, իջավ իր աշխատասենյակ, փակ դարակից հանեց փոքրիկ սպիտակ տուփ ու ինչ-որ մետաղյա գործիք։
Հետո բարձրացավ Նարեի սենյակ։
Ես հետևեցի նրան։
Դռան հետևից լսեցի ամուսնուս ձայնը։
— Ավելի լայն բացիր բերանդ։
— Պա՛պ, չեմ ուզում։
— Մի քիչ էլ։
— Կարո՞ղ ենք վերջացնել։
— Դեռ չէ։ Պետք է ամեն ինչ տեսնեմ։
Հետո աղջիկս սկսեց արտասվել։
Իսկ ամուսինս շշնջաց.
— Մայրիկը դեռ չպետք է իմանա։
Այդ պահին դուռը կտրուկ բացեցի։
Նարեն նստած էր մահճակալի եզրին՝ արցունքոտ աչքերով։
Արտակի ձեռքին փոքրիկ մետաղյա առարկա կար։
— Ի՞նչ ես անում երեխայիս հետ,— բղավեցի։
Նա անմիջապես կանգնեց մեր միջև։
— Մարինե՛, խնդրում եմ, հիմա մի՛ մոտեցիր։
Ես սկսեցի արտասվել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
— Ինչո՞ւ չպետք է մոտենամ։ Մի կողմ քաշվի՛ր։
Արտակը չշարժվեց։
Նրա հետևում տեսնում էի Նարեին։
Աղջիկս վախեցած նայում էր մեկ ինձ, մեկ՝ հորը։
— Նարե՛, արի՛ մայրիկի մոտ։
Նա տեղից չշարժվեց։
Սիրտս կարծես կանգ առավ։
— Արտա՛կ, վերջին անգամ եմ ասում, ճանապարհս բացի՛ր։
Ամուսինս վերջապես մի կողմ քաշվեց։
Նարեն անմիջապես վազեց գիրկս։
Ծնկի իջա ու ամուր գրկեցի նրան։
— Աղջի՛կս, հայրիկը քեզ ցավ պատճառե՞լ է։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Իսկ ստիպե՞լ է անել մի բան, որը դու չէիր ուզում։
Նարեն ավելի ուժեղ սկսեց արտասվել։
— Մա՛մ, ես խոստացել եմ ոչինչ չասել։
Այդ խոսքերից ամբողջ մարմնով սառեցի։
Նայեցի ամուսնուս։
— Արտա՛կ, ի՞նչ ես արել։
Նրա դեմքը գունատվեց։
— Մարինե՛, ես պիտի հենց սկզբից պատմեի։
— Ի՞նչը։
Նա նայեց ձեռքի փոքրիկ առարկային, հետո՝ Նարեին։
— Խնդրում եմ, նախ հանգստացիր։
— Ինչպե՞ս հանգստանամ, երբ աղջիկս լաց է լինում ու ասում է, որ քեզ գաղտնիք է խոստացել։
Հենց այդ պահին նկատեցի Նարեի մահճակալի կողքին դրված սպիտակ տուփը։
Վերցրի ու բացեցի։
Ներսում տասնյակ մանր առարկաներ կային։
Թղթի փոքրիկ կտորներ։
Թափանցիկ պլաստիկի բեկորներ։
Ռետինի կտորներ։
Ստվարաթղթի մանր հատվածներ։
Շփոթված նայեցի ամուսնուս։
— Սրանք ի՞նչ են։
Նա չպատասխանեց։
— Նարե՛, աղջիկս, դու գիտե՞ս՝ ինչ են։
Երեխան դեմքը ծածկեց ձեռքերով։
Արտակը կամաց ասաց.
— Նարե՛, մայրիկին արդեն պետք է պատմենք։
Աղջիկս դանդաղ իջեցրեց ձեռքերը։
— Մա՛մ… ես էի դրանք բերանս դնում։
Մի պահ չհասկացա։
— Որտե՞ղ էիր դնում։
Նա ցույց տվեց բերանը։
Ես ապշած նայեցի նրան։
— Բայց ինչո՞ւ, աղջիկս։
Նարեն լաց լինելով պատմեց, որ մոտ երեք շաբաթ առաջ դպրոցում ընկել էր և վնասել առջևի կաթնատամներից մեկը։
Ատամի մի փոքր հատված կոտրվել էր։
Դասընկերներից մի քանիսը սկսել էին ծաղրել նրա տեսքը։
Նարեն ամաչում էր ժպտալուց և փորձում էր այնպես անել, որ ոչ ոք չնկատի վնասված ատամը։
Այդ օրերից նա անընդհատ անհանգստացած էր։
Երբ նյարդայնանում էր, սկսում էր ծամել մատիտի ռետինը, թուղթը կամ խաղալիքների փոքրիկ պլաստիկ հատվածները։
Սկզբում պարզապես պահում էր բերանում, հետո այդ սովորությունը կրկնվում էր ավելի ու ավելի հաճախ։
Մի երեկո Արտակը նկատել էր, թե ինչպես է աղջիկս ծամում խաղալիքից պոկված պլաստիկի կտորը։
Նա վախեցել էր, որ երեխան կարող է այն պատահաբար կուլ տալ կամ խեղդվել։
Հաջորդ օրը նրան տարել էր բժշկի։
Բժիշկը բացատրել էր, որ ոչ սննդային առարկաները բերանը դնելու նման վարքագիծը կարող է վտանգավոր լինել և պահանջում է ուշադրություն ու հետագա գնահատում։
Նա խորհուրդ էր տվել նաև ստոմատոլոգի դիմել՝ վնասված ատամի խնդիրը լուծելու համար։
— Բայց ինչո՞ւ ինձ ոչինչ չասացիք,— հարցրի։
Արտակը գլուխը կախեց։
— Նարեն ինձ խնդրեց չպատմել։
Նայեցի աղջկաս։
— Ինչո՞ւ, բալե՛ս։
Նրա շրթունքները դողացին։
— Մտածում էի՝ կբարկանաս, որ դպրոցում ատամս վնասել եմ։ Հետո էլ որ այսքան վատ բաներ եմ բերանս դրել։
Ես ամուր գրկեցի նրան։
— Նարե՛, ես քեզ վրա չէի բարկանա, որովհետև դու վախեցել ես կամ դժվարություն ունես։ Դու միշտ կարող ես ինձ պատմել։
Հետո շրջվեցի դեպի ամուսինս։
— Իսկ դու պարտավոր էիր ինձ ասել։
— Գիտեմ։
— Դու ամեն գիշեր գաղտնի մտնում էիր նրա սենյակ։
— Գիտեմ, որ սխալ եմ վարվել։
— Նրան ասել էիր, որ մայրիկը չպետք է իմանա։
Արտակի աչքերը լցվեցին։
— Ես պարզապես չէի ուզում խախտել նրան տված խոստումս։ Մտածում էի՝ եթե մի քանի օր օգնեմ, ամեն ինչ կանցնի։
— Բայց սա այնպիսի խնդիր չէ, որը պետք է գաղտնի պահեիք։ Մենք երկուսս էլ նրա ծնողներն ենք։
Նա համաձայնեց։
Հետո նայեց իր ձեռքում պահած փոքրիկ առարկային։
— Երբ դու ներս մտար, ես փորձում էի հասկանալ՝ Նարեի բերանում դեռ ինչ-որ բան կա՞, թե ոչ։
Պարզվեց՝ մետաղյա առարկան փոքրիկ ատամնաբուժական հայելի էր։
Արտակը այն օգտագործում էր, որպեսզի կարողանա տեսնել բերանի դժվար նկատելի հատվածները։
Բայց այդ պահին ամեն ինչ ավելի անհանգստացնող դարձավ։
— Դրա համար էլ թույլ չէի տալիս մոտենա՞լ,— հարցրի։
— Ես տեսել էի, որ բերանի խորքում մի փոքրիկ կտոր կա։ Վախեցա՝ եթե հանկարծ Նարեն սկսի լաց լինել կամ կտրուկ շարժվել, կարող է այն կուլ տալ։
Նայեցի աղջկաս։
Նա արդեն մի քիչ հանգստացել էր։
— Նարե՛, բերանդ ցավո՞ւմ է։ Կարողանո՞ւմ ես նորմալ շնչել։
Նա գլխով արեց։
Մենք փորձեցինք հանգիստ հասկանալ, թե ինչ էր բերանում պահել։
Պարզվեց՝ փոքրիկ, բաց գույնի պլաստիկ կտոր էր։
Արտակը կարծում էր, որ կարող է ինքնուրույն հանել այն, բայց ես խնդրեցի ոչինչ չանել առանց մասնագետի։
Կապ հաստատեցինք շտապ բժշկական օգնության ծառայության հետ և հետևեցինք ստացած ցուցումներին։ Բարեբախտաբար, Նարեն կարողացավ ինքնուրույն թքել կտորը, սակայն մենք միևնույն է նրան տարանք բժշկական զննման։
Բժիշկը համոզվեց, որ շնչուղիների հետ կապված անհապաղ վտանգ չկա, և նշանակեց հետագա անհրաժեշտ խորհրդատվություններ։
Այդ գիշեր, երբ տուն վերադարձանք, Նարեն արդեն հանգիստ էր։
Նրան պառկեցրի քնելու։
Աղջիկս բռնեց ձեռքս։
— Մա՛մ, դու ինձ վրա չե՞ս բարկացել։
— Ո՛չ, բալե՛ս։
— Նույնիսկ եթե նորից սխալ բան անե՞մ։
— Եթե ինչ-որ բան քեզ անհանգստացնի կամ վախեցնի, դու կարող ես անմիջապես մեզ ասել։ Մենք կօգնենք քեզ։
Նա ժպտաց։
Այդ գիշեր առաջին անգամ երկար օրերից հետո հանգիստ քնեց։
Ես վերադարձա մեր ննջասենյակ։
Արտակը նստած էր մահճակալի եզրին։
— Մարինե՛, ներիր ինձ։
Նստեցի կողքին։
— Ես իսկապես վախեցա, Արտա՛կ։ Երբ լսեցի, թե ինչպես է աղջիկս լաց լինում, իսկ դու ասում ես, որ ինձ չպետք է պատմի, ամենասարսափելի բաներն անցան մտքովս։
Նա գլուխը կախեց։
— Հասկանում եմ։
— Դու գիտե՞ս՝ ինձ ամենից շատ ինչն է ցավեցրել։
Նա նայեց ինձ։
— Որ մեր երեխան կարծել է, թե կարող է մեզանից մեկի հետ խոսել միայն այն դեպքում, եթե մյուսից գաղտնի պահի։
Արտակը ծանր հոգոց հանեց։
— Ես ուզում էի օգնել նրան, բայց սխալ մոտեցում ընտրեցի։
— Հենց այդպես։ Եվ այլևս ոչ մի գաղտնի ստուգում, ոչ մի նման խոստում։
— Խոստանում եմ։
Հաջորդ շաբաթ Նարեին տարանք մանկական ստոմատոլոգի մոտ։
Բժիշկը զննեց վնասված ատամը և համապատասխան բուժում կատարեց։
Նարեն սկզբում անհանգիստ էր, բայց բժիշկը հանգիստ բացատրեց ամեն քայլը։
Երբ դուրս եկանք, նա առաջին անգամ երկար ժամանակ անց ազատ ժպտաց։
Այնուհետև դիմեցինք նաև մանկաբույժի և հոգեբանի։
Մասնագետները մեզ բացատրեցին, որ երեխայի՝ ոչ սննդային առարկաները բերանը դնելու վարքագիծը կարող է տարբեր պատճառներ ունենալ, և կարևոր է հասկանալ դրա հիմքում ընկած անհանգստությունը՝ միաժամանակ բացառելով առողջական այլ խնդիրները։
Մենք սովորեցինք, թե ինչպես օգնել նրան առանց ամաչեցնելու։
Աստիճանաբար Նարեն սկսեց բաց խոսել դպրոցում տեղի ունեցածի մասին։
Նա պատմեց, թե ինչպես էին որոշ երեխաներ ծիծաղել իր վնասված ատամի պատճառով։
Մենք կապ հաստատեցինք դասղեկի հետ։
Դպրոցում նույնպես սկսեցին ուշադրություն դարձնել իրավիճակին։
Հաջորդ շաբաթներին աղջկաս անհանգստությունն աստիճանաբար նվազեց, և վտանգավոր սովորությունը դադարեց։
Սպիտակ տուփը այլևս պետք չէր։
Արտակը դադարեց գիշերները գաղտնի վեր կենալ։
Իսկ Նարեն նորից սկսեց ուտել իր սիրելի ուտեստները և ժպտալ առանց բերանը ձեռքով ծածկելու։
Մի երեկո, երբ երեքով նստած էինք հյուրասենյակում, աղջիկս հանկարծ ասաց.
— Պա՛պ, գիտե՞ս, ես արդեն չեմ վախենում, երբ դպրոցում ինչ-որ մեկը ինձ է նայում։
Արտակը ժպտաց։
— Ուրախ եմ, աղջի՛կս։
Հետո Նարեն մոտեցավ մեզ։
— Կարո՞ղ եմ մի բան խնդրել։
— Իհարկե,— պատասխանեցի։
— Եթե նորից ինչ-որ վատ բան պատահի, կարո՞ղ եմ ձեզ երկուսիդ միասին պատմել։
Մենք երկուսս էլ գրկեցինք նրան։
— Իհարկե, բալե՛ս։
Այդ պահին հասկացա, թե որքան կարևոր էր նրա համար համոզվել, որ այլևս ոչինչ թաքցնելու կարիք չկա։
Ես երբեք չեմ մոռանա այն գիշերը, երբ բացեցի աղջկաս սենյակի դուռն ու տեսա ամուսնուս՝ նրա մահճակալի մոտ։
Օրեր շարունակ պատկերացրել էի ամենավատը։
Պարզվեց՝ Արտակը փորձում էր պաշտպանել Նարեին վտանգից։
Բայց նրա ընտրած ճանապարհն ինքն էլ էր նոր վտանգներ ստեղծել։
Նա չէր հասկացել, որ երեխային օգնելու ցանկությունը չի արդարացնում ծնողից առողջական խնդիրը թաքցնելը կամ երեխային գաղտնիք պահել սովորեցնելը։
Այժմ մեր ընտանիքում մի պարզ պայման կա։
Եթե երեխան վախենում է, ամաչում կամ առողջության հետ կապված խնդիր ունի, նա պետք է իմանա, որ կարող է մեզանից օգնություն խնդրել։
Եվ ոչ ոք իրավունք չունի նրան ստիպելու գաղտնի պահել իր մարմնի, առողջության կամ անվտանգության հետ կապված որևէ բան։
Այդ գիշեր ես վախեցա, որ կորցրել եմ վստահությունս ամուսնուս նկատմամբ։
Բայց ամենակարևորն այն էր, որ ժամանակին բացահայտեցինք աղջկաս խնդիրը և կարողացանք միասին օգնել նրան։
Իսկ դուք ի՞նչ կանեիք իմ փոխարեն, եթե գիշերվա կեսին լսեիք, թե ինչպես է ձեր երեխան լաց լինում, իսկ ամուսինը պահանջում է չպատմել մայրիկին այն, ինչ կատարվում է իր սենյակում։
