Աղջկաս հարսանիքի առավոտյան նա խնդրեց. «Պապ, այսօր ինձ չուղեկցես մինչև խորան»։ Քսանվեց տարի մենակ էի մեծացրել նրան և չհասկացա՝ ինչու է այդպես վարվում։ Բայց երբ եկեղեցում տեսա փեսացուի կողքին կանգնած տղամարդուն, հիշեցի մի օր, որի մասին աղջիկս տասնհինգ տարի նույնիսկ խոսել չէր ուզում
Աղջկաս հարսանիքի օրը առավոտյան ժամը հինգին արդեն արթուն էի։
Անունս Արամ է, հիսունութ տարեկան եմ։
Քսանվեց տարի առաջ կորցրել էի կնոջս՝ Լուսինեին։ Մեր աղջիկը՝ Նարեն, այն ժամանակ ընդամենը երեք տարեկան էր։
Այդ օրվանից կյանքումս մի նպատակ ունեի՝ այնպես մեծացնել աղջկաս, որ մոր բացակայությունը հնարավորինս քիչ զգա։
Առավոտյան մազերն էի հարդարում, դպրոց էի տանում, հիվանդանալիս գիշերները նստում մահճակալի մոտ։
Երբ առաջին անգամ համալսարան ընդունվեց, այնքան էի ուրախացել, որ ամբողջ օրը ընկերներիս զանգում էի։
Իսկ երբ ասաց, որ ամուսնանալու է, միաժամանակ և՛ ուրախացա, և՛ տխրեցի։
Իմ փոքրիկ աղջիկն արդեն իր ընտանիքն էր կազմելու։
Նրա ընտրյալը՝ Տիգրանը, երեսուներկու տարեկան էր։ Աշխատում էր շինարարական ընկերությունում՝ որպես ծրագրերի ղեկավար։
Սկզբում լավ տպավորություն էր թողել։
Քաղաքավարի էր, աշխատասեր, Նարեի հանդեպ ուշադիր։
Բայց հարսանիքից մոտ մեկ ամիս առաջ աղջկաս մեջ փոփոխություն նկատեցի։
Հաճախ մտահոգ էր, խոսելիս շեղվում էր, իսկ երբ հարցնում էի՝ ինչ է պատահել, ժպտում էր ու ասում.
— Պապ, հարսանիքի պատրաստություններից եմ հոգնել։
Հավատացի։
Մինչև հարսանիքի առավոտը։
Ժամը տասին Նարեն եկավ իմ սենյակ։
Արդեն հարսի զգեստով էր։
Երբ տեսա նրան, աչքերս լցվեցին։
— Մեր մաման հիմա քեզ տեսներ, ինչքա՜ն կուրախանար,— ասացի։
Նարեն ժպտաց, բայց ժպիտը երկար չտևեց։
— Պապ, մի բան պիտի խնդրեմ։
— Ասա, աղջիկս։
Նա նստեց մահճակալի եզրին։
— Այսօր ուզում եմ եկեղեցի մենակ մտնել։
Մի պահ չհասկացա։
— Ինչպե՞ս թե մենակ։
— Ուզում եմ ինքս քայլել մինչև խորան։
Սկզբում մտածեցի՝ գուցե պարզապես այդպես է պատկերացնում արարողությունը։
— Եթե դա քո ցանկությունն է, իհարկե։ Բայց ինչո՞ւ հիմա ես ասում։
Նա շեղեց հայացքը։
— Խնդրում եմ, հարցեր մի տուր։
Նայեցի նրան։
— Նարե, ինչ-որ բա՞ն է պատահել։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Դու այսօր ամեն ինչ կհասկանաս։
Հետո գրկեց ինձ ու դուրս եկավ։
Մնացի մենակ։
Երկար նայում էի դռանը։
Վիրավորված էի, բայց չէի ուզում աղջկաս ամենակարևոր օրը փչացնել։
Գուցե նա պարզապես ուզում էր իր ձևով սկսել նոր կյանքը։
Այդպես ինձ համոզեցի։
Եկեղեցի հասա նախատեսված ժամից կես ժամ շուտ։
Հյուրերն աստիճանաբար հավաքվում էին։
Ծանոթ դեմքեր էին, հարազատներ, ընկերներ։
Ներս մտա ու նստեցի առաջին շարքում։
Մի քանի րոպե անց տեսա Տիգրանին։
Նա կանգնած էր խորանի մոտ։
Կողքին երկու տղամարդ կային։
Մեկը նրա եղբայրն էր։
Մյուսը՝ մոտ վաթսուն տարեկան, մոխրագույն մազերով, լայն ուսերով տղամարդ։
Նա կանգնած էր մեջքով։
Երբ շրջվեց, զգացի, թե ինչպես է սիրտս կանգ առնում։
Ես այդ դեմքը կճանաչեի նույնիսկ քսան տարի անց։
Վարդանն էր։
Մարդը, որի պատճառով իմ տասնմեկ տարեկան աղջիկը ժամանակին երեք ամիս հիվանդանոցում անցկացրեց։
Մարդը, որին տասնհինգ տարի առաջ դատարանի միջանցքում ասել էի.
— Աղջկաս այլևս երբեք չմոտենաս։
Իսկ հիմա նա կանգնած էր իմ ապագա փեսայի կողքին։
Վարդանը նույնպես ինձ տեսավ։
Նրա դեմքից ժպիտն անհետացավ։
Այդ պահին հասկացա, թե ինչու Նարեն չէր ուզում, որ իրեն ուղեկցեմ։
Բայց դեռ չգիտեի ամենասարսափելին։
Տիգրանը վաղուց գիտեր, թե ով է Վարդանը։
Եվ հենց ինքն էր նրան հրավիրել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Տասնհինգ տարի առաջ Նարեն տասնմեկ տարեկան էր։
Նա շատ էր սիրում լողալ։
Դպրոցից հետո գնում էր քաղաքի սպորտային կենտրոններից մեկը, որտեղ երեխաների համար լողի պարապմունքներ էին կազմակերպվում։
Այդ կենտրոնի տնօրենը Վարդանն էր։
Մի օր ինձ զանգեցին ու ասացին, որ աղջիկս վնասվածք է ստացել։
Երբ հասա հիվանդանոց, Նարեն պառկած էր մահճակալին՝ ձեռքը վիրակապված, դեմքը՝ գունատ։
Պարզվեց՝ լողավազանի հարակից միջանցքում սայթաքել էր վնասված սալիկների վրա և ընկել ապակեպատ դռան մոտ։
Ապակին կոտրվել էր։
Աղջիկս լուրջ վնասվածքներ էր ստացել ձեռքի և ուսի շրջանում։
Բժիշկները կարողացան վերականգնել վնասված հատվածները, բայց բուժումը երկար տևեց։
Ամենածանրն այն էր, որ դրանից հետո Նարեն սկսեց վախենալ սպորտային կենտրոններից ու փակ լողավազաններից։
Նա այլևս չէր ուզում լողալ։
Այդ ժամանակ իմացա, որ միջանցքի վնասված սալիկների մասին ծնողներն ու աշխատակիցները նախկինում էլ էին դժգոհել։
Բայց կենտրոնի ղեկավարությունը ժամանակին չէր վերանորոգել դրանք։
Վարդանը սկզբում փորձեց ինձ համոզել, որ տեղի ունեցածը պարզապես դժբախտ պատահար է։
— Երեխաներն անընդհատ վազվզում են,— ասաց։
Ես նրան պատասխանեցի.
— Իմ աղջիկը վազելո՞ւ պատճառով է վիրավորվել, թե՞ այն պատճառով, որ հատակն անվտանգ չի եղել։
Նա բարկացավ։
Դրանից հետո երկար վեճեր եղան։
Դիմումներ, զննություններ, փորձաքննություն։
Ի վերջո կենտրոնի պատասխանատվության հարցը քննվեց, և մեզ հետ փոխհատուցման համաձայնություն կնքվեց։
Բայց ինձ համար ամենածանրը գումարը չէր։
Աղջիկս ամիսներով չէր կարողանում հանգիստ քնել։
Նրա ձեռքին մինչ օրս սպի էր մնացել։
Եվ երբ ամեն ինչ ավարտվեց, Վարդանն ինձ ասաց մի բան, որը երբեք չմոռացա։
— Դուք այս պատմությունը չափազանց մեծացրիք։ Երեխան արդեն լավ է, իսկ իմ գործը գրեթե կանգնեցրիք։
Այդ օրը նրան պատասխանեցի.
— Իմ երեխայի առողջությունը քո գործից կարևոր է։
Դրանից հետո այլևս չէինք հանդիպել։
Մինչև այդ հարսանիքը։
Ես վեր կացա ու քայլեցի դեպի Տիգրանը։
Նա ինձ տեսնելուն պես անհանգստացավ։
— Արամ քեռի, ամեն ինչ լա՞վ է։
Նայեցի Վարդանին։
— Դու այստեղ ի՞նչ ես անում։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո ասաց.
— Արամ, այսքան տարի անց գոնե այսօր չսկսենք։
— Հարցրի՝ այստեղ ի՞նչ ես անում։
Տիգրանը մոտեցավ։
— Արամ քեռի, Վարդանն իմ հորեղբայրն է։
Մի պահ չհասկացա։
— Ի՞նչ։
— Հորս ավագ եղբայրն է։
Ամբողջ մարմինս սառեց։
Տիգրանի ընտանիքին ճանաչում էի մոտ երկու տարի։
Նրա ծնողների հետ հանդիպել էինք։
Բայց Վարդանի անունը երբեք չէր հնչել։
Նա արտերկրում էր ապրում, ասում էին։
Հարսանիքին գալու մասին նույնպես ոչինչ չէին ասել։
— Դու գիտեի՞ր, թե այս մարդն ով է,— հարցրի Տիգրանին։
Նա աչքերը իջեցրեց։
— Գիտեի։
— Նարեի հետ կատարվածի մասի՞ն էլ գիտեիր։
— Այո։
Այդ պահին հասկացա, որ նա ինձնից ավելի մեծ գաղտնիք է թաքցրել, քան պարզապես ազգակցական կապը։
— Ուրեմն ինչո՞ւ ես հրավիրել։
Տիգրանը ծանր շունչ քաշեց։
— Նա մեր ընտանիքի անդամն է։
Ես նայեցի նրան։
— Եվ Նարեն համաձա՞յն էր։
Տիգրանը չպատասխանեց։
Այդ լռությունն ինձ շատ բան ասաց։
Մի քանի րոպե անց Նարեն եկեղեցու բակում էր։
Նրան տեսնելուն պես մոտեցա։
— Աղջիկս, պիտի խոսենք։
Նա անմիջապես հասկացավ։
— Դու տեսա՞ր նրան։
— Այո։
Նարեն գլուխը կախեց։
— Պապ, ես չէի ուզում, որ այսպես լինի։
— Դու գիտեի՞ր, որ Վարդանը գալու է։
— Երեք օր առաջ իմացա։
— Իսկ ինչո՞ւ ինձ չասացիր։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Որովհետև վախենում էի, որ կհրաժարվես հարսանիքին գալուց։
Այդ խոսքերը ինձ շատ ցավեցրին։
— Նարե, ինչպե՞ս կարող էիր այդպես մտածել։
Նա սկսեց լաց լինել։
— Տիգրանն ասաց՝ հորեղբոր ներկայությունը շատ կարևոր է իր ընտանիքի համար։
— Իսկ քո ցանկությունն ի՞նչ էր։
Նա լռեց։
— Դու ուզո՞ւմ էիր, որ այդ մարդը ներկա լինի։
Նարեն գլուխը տարուբերեց։
— Ոչ։
— Այդ դեպքում ինչո՞ւ է այստեղ։
Նա երկար ժամանակ չէր կարողանում պատասխանել։
Հետո կամաց ասաց.
— Տիգրանն ասաց, որ եթե հորեղբայրը չգա, իր հայրը շատ կվիրավորվի։ Նրանք տարիներ շարունակ չեն շփվել, իսկ հարսանիքը հաշտվելու լավ առիթ է։
Ես նայեցի աղջկաս։
— Իսկ դու՞։
— Ես ասացի, որ չեմ ուզում նրան տեսնել։
— Տիգրանն ի՞նչ պատասխանեց։
Նարեն աչքերը փակեց։
— Ասաց՝ անցյալը պետք է մոռանալ։
Այդ պահին առաջին անգամ հասկացա, որ խնդիրը պարզապես Վարդանի ներկայությունը չէ։
Տիգրանը իմ աղջկանից պահանջել էր մի բան, որի մասին ինքը չէր կարող որոշում կայացնել նրա փոխարեն։
Նարեի ցավը չէր անհետացել միայն այն պատճառով, որ անցել էր տասնհինգ տարի։
Նրա սպին դեռ կար։
Նրա հիշողությունն էլ։
Եվ հիմա այդ ամենը համարում էին աննշան բան՝ հարսանեկան հյուրերի ցուցակը չփոխելու համար։
— Նարե, դու ինչո՞ւ խնդրեցիր, որ քեզ չուղեկցեմ,— հարցրի։
Նա լաց լինելով պատասխանեց.
— Որովհետև գիտեի՝ երբ Վարդանին տեսնես, կբարկանաս։ Իսկ ես չէի ուզում, որ դու եկեղեցում նրա կողքով անցնես ու ստիպված լինես լռել։
Ես բռնեցի աղջկաս ձեռքերը։
— Դու ինձ պաշտպանել էիր ուզում։
Նա գլխով արեց։
— Բայց սխալ արեցի, պապ։ Ես պետք է հենց սկզբից ասեի։
Գրկեցի նրան։
— Աղջիկս, ես կարող եմ բարկանալ։ Կարող եմ վիրավորվել։ Բայց դա չի նշանակում, որ պիտի մենակ մնաս քո ամենակարևոր օրը։
Նարեն երկար լաց էր լինում։
Հետո կամաց ասաց.
— Ես չգիտեմ՝ ինչ անեմ։
Ես պատասխանեցի.
— Դու պիտի որոշես՝ ինչ ես ուզում։ Ոչ ես, ոչ Տիգրանը, ոչ Վարդանը չենք կարող քո փոխարեն որոշել։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո նայեց ինձ։
— Ես ուզում եմ Տիգրանի հետ խոսել։
Տիգրանը եկավ բակ։
Նարեն կանգնած էր նրա դիմաց։
Ես մի քանի քայլ հեռու էի։
Չէի ուզում խառնվել։
Բայց լսում էի նրանց խոսակցությունը։
— Տիգրան, ես քեզ խնդրել էի, որ Վարդանը չգա։
— Նարե, գիտեմ։
— Եվ դու միևնույն է նրան հրավիրեցիր։
— Իմ հորեղբայրն է։ Չէի կարող չհրավիրել։
— Իսկ ես քեզ բացատրել էի, թե ինչու չեմ ուզում նրան տեսնել։
Տիգրանը նյարդայնացավ։
— Նարե, այդ դեպքը տասնհինգ տարի առաջ է եղել։ Մենք հիմա մեր հարսանիքի մասին պիտի մտածենք։
Աղջիկս մի քանի վայրկյան լուռ մնաց։
Հետո հարցրեց.
— Եթե քո ընտանիքի որևէ անդամ ինձ վնաս պատճառած լիներ, դու կասեի՞ր, որ պարզապես մոռանամ։
Տիգրանը լռեց։
— Ես չեմ ասում, որ հորեղբորդ ընդմիշտ մերժես։ Բայց դու ինձ խոստացել էիր, որ այսօր նա այստեղ չի լինի։
— Ես վերջին պահին փոխեցի որոշումս։
— Առանց ինձ ասելու։
— Չէի ուզում, որ հարսանիքից առաջ նոր վեճ սկսվի։
Նարեն նայեց նրան։
— Իսկ հիմա ի՞նչ ես ուզում։ Որ մտնեմ եկեղեցի ու ձևացնե՞մ, թե ամեն ինչ լավ է։
Տիգրանը հոգնած ասաց.
— Ուզում եմ, որ այսօր ամուսնանանք։ Մնացածի մասին հետո կխոսենք։
Այդ պահին Նարեն գլխով արեց։
Ես մի պահ մտածեցի, թե համաձայնվեց։
Բայց հետո աղջիկս հանեց մատանին։
Տիգրանը քարացավ։
— Ի՞նչ ես անում։
Նարեն պատասխանեց.
— Ես այսօր չեմ ամուսնանալու։
Այդ խոսքերը լսելուց հետո Տիգրանը մի քանի վայրկյան չէր կարողանում խոսել։
Հետո ասաց.
— Դու ամբողջ հարսանիքը չեղարկո՞ւմ ես իմ հորեղբոր պատճառով։
Նարեն գլուխը տարուբերեց։
— Ոչ։ Ես չեմ ամուսնանում, որովհետև դու գիտեիր, որ դա ինձ համար ցավոտ թեմա է, բայց որոշեցիր, որ քո ընտանիքի ցանկությունն ավելի կարևոր է։
Տիգրանը փորձեց մոտենալ։
— Նարե, եկ մի քիչ հանգստանանք։
— Ես արդեն հանգիստ եմ։
— Մենք երկու տարի միասին ենք։
— Գիտեմ։
— Այսօր մեր հարսանիքն է։
— Գիտեմ։
Տիգրանի ձայնը բարձրացավ։
— Ու դու պատրաստ ես ամեն ինչ փչացնե՞լ։
Նարեն աչքերը լցված պատասխանեց.
— Ես չեմ փչացրել։ Ես քեզ խնդրել էի ընդամենը մի բան՝ չստիպել ինձ այսօր հանդիպել Վարդանին։ Դու չհարգեցիր այդ խնդրանքը, նույնիսկ չասացիր, որ որոշումդ փոխել ես։
Նա շրջվեց ու քայլեց դեպի եկեղեցու մուտքը։
Ես հետևեցի նրան։
Բայց աղջիկս կանգ առավ։
— Պապ, մի րոպե սպասիր։
Նա մտավ ներս։
Հյուրերն արդեն սպասում էին։
Քահանան պատրաստվում էր սկսել արարողությունը։
Նարեն կանգնեց մուտքի մոտ ու բարձրաձայն ասաց.
— Ներեցեք, բայց այսօր պսակադրություն չի լինելու։
Սկզբում ոչ ոք չհասկացավ։
Հետո սրահում շշուկներ սկսվեցին։
Տիգրանի մայրը մոտեցավ։
— Նարե ջան, ի՞նչ է պատահել։
Աղջիկս պատասխանեց.
— Մենք որոշել ենք այսօր չամուսնանալ։
Այդ պահին Վարդանը շարժվեց դեպի մեզ։
— Արամ, երևի հիմա արդեն պետք է խոսենք։
Ես շրջվեցի դեպի նա։
— Ոչ հիմա։
Նա կանգ առավ։
— Ես գիտեմ, որ տարիներ առաջ սխալներ են եղել։
Նարեն հանկարծ շրջվեց։
— Դրանք պարզապես սխալներ չէին։
Վարդանը լռեց։
Նա շարունակեց.
— Դուք գիտեիք, որ սպորտային կենտրոնի միջանցքը վտանգավոր է։ Բայց ոչինչ չէիք արել։ Իսկ երբ վիրավորվեցի, հորս ասացիք, որ ես ինքս եմ մեղավոր։
Վարդանը գլուխը կախեց։
— Ճիշտ է։
— Ես ձեզանից հիմա ներողություն չեմ խնդրում։ Ես պարզապես չէի ուզում, որ ներկա լինեք իմ հարսանիքին։
Նրա ձայնը դողում էր, բայց խոսքերը հստակ էին։
— Եվ դա իմ իրավունքն էր։
Վարդանը ոչինչ չպատասխանեց։
Նարեն շրջվեց դեպի ինձ։
— Պապ, գնանք։
Մենք դուրս եկանք եկեղեցուց։
Նարեն դեռ հարսի զգեստով էր։
Ես՝ իմ նոր կոստյումով։
Բակում մարդիկ հավաքվել էին։
Ոմանք փորձում էին հասկանալ՝ ինչ է տեղի ունեցել։
Ոմանք մոտենում էին Տիգրանին։
Բայց աղջիկս միայն մեկ բան խնդրեց։
— Պապ, մեքենան որտե՞ղ է։
Ցույց տվեցի։
Նա նստեց։
Մի քանի րոպե անց ես էլ տեղավորվեցի ղեկին։
Երբ շարժվեցինք, Նարեն սկսեց լաց լինել։
Ես ոչինչ չասացի։
Պարզապես քշում էի։
Երբ հասանք մեր տուն, նա նստեց հյուրասենյակի բազմոցին՝ դեռ հարսի զգեստով։
Ես ջուր բերեցի։
Մի քիչ հետո նա հարցրեց.
— Պապ, դու ինձնից նեղացե՞լ ես։
Նայեցի նրան։
— Ինչի՞ համար։
— Որ քեզ չասացի ճշմարտությունը։
Նստեցի կողքին։
— Նեղացել էի, երբ խնդրեցիր, որ քեզ չուղեկցեմ, ու չէի հասկանում՝ ինչու։ Բայց հիմա ավելի շատ ցավում եմ, որ այդ օրերին մենակ ես մնացել քո մտքերի հետ։
Նա բռնեց ձեռքս։
— Ես մտածում էի՝ եթե ասեմ, դու կգնաս Վարդանի հետ վիճելու։
— Գուցե բարկանայի։ Բայց կարող էինք միասին որոշել՝ ինչ անել։
Նարեն գլուխը դրեց ուսիս։
— Կներես, պապ։
Գրկեցի նրան։
— Կարևորն այն է, որ հիմա կարող ենք խոսել։
Այդ երեկո ոչ մի հյուր չեկավ։
Հեռախոսները շարունակ զանգում էին։
Մենք հիմնականում չէինք պատասխանում։
Նարեն հանեց հարսի զգեստը, փոխեց հագուստն ու նստեց խոհանոցում։
Ես թեյ պատրաստեցի։
Երկուսով երկար խոսեցինք։
Եվ այդ ժամանակ նա պատմեց մի բան, որն ամբողջությամբ փոխեց իմ պատկերացումները Տիգրանի մասին։
Պարզվեց՝ Տիգրանը Վարդանի հետ վաղուց էր աշխատում։
Նրա հորեղբայրը տարիներ առաջ փակել էր սպորտային կենտրոնը, հետո զբաղվել շինարարությամբ։
Այժմ նույն ընկերությունում էր աշխատում Տիգրանը։
Նարեն սկզբում չէր իմացել այդ մասին։
Տիգրանը պարզապես ասել էր, որ հորեղբայրը մեծ փորձ ունեցող գործարար է և երբեմն օգնում է իրեն։
Մոտ երկու ամիս առաջ, երբ հարսանիքի նախապատրաստությունների ընթացքում խոսել էին հյուրերի մասին, Տիգրանը ցույց էր տվել Վարդանի լուսանկարը։
Նարեն անմիջապես ճանաչել էր նրան։
Սկզբում չէր հավատացել։
Բայց հետո հարցրել էր հորեղբոր նախկին աշխատանքի մասին։
Եվ պարզել էր՝ նույն մարդն է։
Նարեն պատմել էր Տիգրանին ամբողջ դեպքը։
Նույնիսկ ցույց էր տվել ձեռքի սպին։
Տիգրանը սկզբում ներողություն էր խնդրել։
Ասել էր, որ չի հրավիրի Վարդանին։
Բայց հետո նրա ծնողները սկսել էին պնդել, որ ընտանիքի ավագ անդամին չի կարելի հարսանիքից դուրս թողնել։
Տիգրանը փորձել էր Նարեին համոզել։
— Նա հիմա ուրիշ մարդ է դարձել։
Նարեն պատասխանել էր.
— Գուցե։ Բայց դա չի նշանակում, որ ես պարտավոր եմ նրան իմ հարսանիքին տեսնել։
Եվ թեման փակվել էր։
Մինչև երեք օր առաջ, երբ Տիգրանը խոստովանել էր, որ հորեղբայրն արդեն եկել է արտերկրից և մասնակցելու է հարսանիքին։
Նարեն խնդրել էր փոխել այդ որոշումը։
Տիգրանը հրաժարվել էր։
Հետո աղջիկս, վախենալով, որ ես կհասկանամ ամեն ինչ ու հարսանիքի օրը վեճ կառաջանա, որոշել էր ինքնուրույն մտնել եկեղեցի։
Նա մտածել էր՝ գուցե այդպես կարողանա իրավիճակը վերահսկել։
Բայց երբ հարսանիքի օրը հասկացավ, որ Տիգրանը նույնիսկ վերջին պահին չի պատրաստվում հաշվի առնել իր խնդրանքը, այլևս չէր կարողացել շարունակել։
— Պապ, ես նրա հետ երկու տարի էի ապրել ապագայի պլաններով,— ասաց աղջիկս։— Բայց առաջին անգամ հասկացա, որ երբ մեր կարծիքները լուրջ հարցում տարբերվում են, նա կարող է ուղղակի որոշել իմ փոխարեն։
Լսեցի նրան։
Հետո հարցրի.
— Իսկ դու հիմա ի՞նչ ես ուզում։
Նարեն երկար մտածեց։
— Մի քիչ ժամանակ։
— Ուրեմն ժամանակ վերցրու։
Հաջորդ օրերին Տիգրանը մի քանի անգամ եկավ մեր տուն։
Սկզբում ուզում էր համոզել, որ հարսանիքը պարզապես հետաձգենք։
Հետո սկսեց խոսել այն մասին, որ պատրաստ է այլևս չշփվել Վարդանի հետ։
Բայց Նարեն ամեն անգամ նույնն էր հարցնում.
— Դու հասկանո՞ւմ ես՝ ինչի համար եմ վիրավորվել։
Սկզբում Տիգրանն ասում էր.
— Որովհետև հորեղբորս հրավիրեցի։
Նարեն գլուխը տարուբերում էր։
— Ոչ միայն դրա համար։ Որովհետև խոստացել էիր մի բան, հետո գաղտնի արեցիր հակառակը։
Մի քանի հանդիպումից հետո Տիգրանն առաջին անգամ ընդունեց դա։
Նա ասաց.
— Ես մտածում էի՝ եթե հարսանիքն անցկացնենք, հետո ամեն ինչ կհարթվի։
Նարեն պատասխանեց.
— Իսկ ես չեմ ուզում ամուսնություն սկսել՝ մտածելով, որ իմ համաձայնությունը կարելի է շրջանցել, եթե հարցը քո ընտանիքի մասին է։
Տիգրանը լռեց։
Նա այլևս չէր կարող նույն խոսքերով համոզել։
Մի քանի շաբաթ անց նրանք որոշեցին որոշ ժամանակ առանձին մնալ։
Հարսանիքի ծախսերի ու պայմանագրերի հետ կապված հարցերը կարգավորեցին հնարավորինս հանգիստ։
Ես ոչ մի անգամ Նարեին չասացի, թե պիտի վերադառնա Տիգրանի մոտ կամ ընդհանրապես չշփվի նրա հետ։
Որովհետև հասկացա՝ դա նրա որոշումն է։
Իսկ իմ գործը կողքին լինելն է։
Վարդանը նույնպես մի օր զանգեց։
Սկզբում չէի ուզում պատասխանել։
Բայց հետո վերցրի հեռախոսը։
— Արամ, ուզում եմ հանդիպել։
— Ինչի՞ համար։
— Տարիներ առաջ կատարվածի մասին խոսելու։
Երկար լռեցի։
Հետո ասացի.
— Եթե ուզում ես ներողություն խնդրել, կարող ես հենց հիմա ասել։
Նա ծանր շունչ քաշեց։
— Ես սխալ էի, որ կենտրոնի խնդիրներին ժամանակին ուշադրություն չդարձրի։ Եվ ավելի սխալ էի, որ հետո փորձեցի մեղքը երեխայի վրա դնել։
Առաջին անգամ այդ խոսքերը լսեցի նրա բերանից։
Տասնհինգ տարի առաջ նա այդպիսի բան չէր ընդունում։
Բայց ես չշտապեցի պատասխանել։
— Վարդան, քո ներողությունը չի վերացնի այն, ինչ աղջիկս ապրել է։
— Գիտեմ։
— Եվ նրա հարսանիքի օրը դու չպետք է լինեիր այնտեղ, եթե նա չէր ուզում։
Նա լռեց։
Հետո ասաց.
— Համաձայն եմ։
Դրանով խոսակցությունն ավարտվեց։
Չգիտեմ՝ նա իսկապես փոխվել էր, թե պարզապես իրավիճակի ծանրությունն էր հասկացել։
Բայց դա այլևս իմ գլխավոր հարցը չէր։
Ամենակարևորը Նարեն էր։
Անցավ վեց ամիս։
Աղջիկս նոր աշխատանք գտավ։
Սկսեց ավելի շատ ժամանակ անցկացնել ընկերուհիների հետ, հաճախել լողի դասերի։
Այո՛, լողի։
Երբ առաջին անգամ ասաց, զարմացա։
— Նարե, դու լողավազան ես գնալո՞ւ։
Նա ժպտաց։
— Ուզում եմ փորձել։
— Իսկ չե՞ս վախենում։
— Մի քիչ։ Բայց հիմա արդեն իմ ընտրությունն է։
Այդ խոսքերից հետո երկար մտածեցի։
Տասնհինգ տարի առաջ ես ամբողջ ուժով փորձում էի պաշտպանել աղջկաս։
Այդ ժամանակ փոքր էր, ու իմ օգնության կարիքն ուներ։
Հիմա մեծ էր։
Եվ արդեն ինքն էր սովորում պաշտպանել սեփական սահմանները։
Մի օր աշխատանքից հետո տուն եկավ ու ասաց.
— Պապ, ուզում եմ մի տեղ գնանք։
— Ո՞ւր։
— Կտեսնես։
Մեքենայով գնացինք քաղաքի մոտ գտնվող փոքրիկ լիճ։
Նարեն կանգնեց ափին։
Քամին թեթև էր։
Նա երկար նայում էր ջրին։
Հետո շրջվեց դեպի ինձ։
— Պապ, հիշո՞ւմ ես՝ փոքր ժամանակ միշտ ասում էի, որ երբ մեծանամ, քեզ ծով կտանեմ։
Ժպտացի։
— Հիշում եմ։
— Դեռ ուզում եմ։
Նա մոտեցավ ու գրկեց ինձ։
— Ես շատ էի վախենում, որ հարսանիքի օրը քեզ կկորցնեմ։
Ես զարմացած նայեցի նրան։
— Ինչպե՞ս։
— Մտածում էի՝ եթե տեսնես Վարդանին, կզայրանաս, կվիճես, ու ես քեզ նորից կտեսնեմ այնպիսին, ինչպիսին տասնհինգ տարի առաջ հիվանդանոցում էիր՝ ամբողջովին հյուծված, ինձ համար պայքարելուց հոգնած։
Ես բռնեցի նրա ձեռքերը։
— Նարե, ես քո հայրն եմ։ Բայց դու պարտավոր չես իմ զգացմունքները վերահսկել։
Նա գլխով արեց։
— Հիմա հասկանում եմ։
Երկար կանգնեցինք լճի ափին։
Հետո աղջիկս ասաց.
— Պապ, ես դեռ ուզում եմ մի օր ամուսնանալ։ Բայց ուզում եմ, որ այդ օրը ոչ ոք ոչինչ ինձնից չթաքցնի։
Ժպտացի։
— Եվ եթե ուզես, ես քեզ կուղեկցեմ։
Նա ծիծաղեց։
— Այս անգամ հաստատ։
Հիմա, երբ հիշում եմ այն առավոտը, երբ աղջիկս ինձ խնդրեց չուղեկցել իրեն մինչև խորան, այլևս չեմ մտածում միայն իմ վիրավորանքի մասին։
Այն ժամանակ ինձ թվում էր, թե նա պարզապես հեռացնում է ինձ իր կյանքի ամենակարևոր պահից։
Բայց իրականում աղջիկս փորձում էր պաշտպանել ինձ մի անցյալից, որը դեռ ցավ էր պատճառում մեր երկուսին։
Նա սխալվեց, որ ինձանից թաքցրեց ճշմարտությունը։
Տիգրանն էլ սխալվեց, որ չհարգեց նրա խնդրանքը։
Իսկ ես այդ օրը սովորեցի մի բան, որը մինչև այդ չէի հասկացել։
Երեխային մեծացնելը միայն նրան պաշտպանելը չէ։
Մի օր պետք է նաև ընդունել, որ նա մեծացել է և ինքն է որոշելու, թե ինչպես ապրի։
Այդ հարսանիքը տեղի չունեցավ։
Ես չուղեկցեցի աղջկաս մինչև խորան։
Բայց այդ օրը, երբ նա հարսի զգեստով դուրս եկավ եկեղեցուց, մոտեցավ ինձ ու ասաց՝ «Պապ, գնանք», ես բռնեցի նրա ձեռքը։
Եվ մենք միասին դուրս եկանք։
Ոչ այնպես, ինչպես տարիներ շարունակ պատկերացրել էի։
Բայց հենց այնպես, ինչպես այդ պահին աղջիկս իմ կարիքն ուներ։
Երբեմն կյանքում ամենակարևոր քայլը այն չէ, որով աղջկադ ուղեկցում ես դեպի փեսացուն։
Երբեմն ամենակարևոր քայլն այն է, որով նրան դուրս ես բերում մի իրավիճակից, որտեղ նա այլևս չի ուզում մնալ։
