Աղջիկս ամուսնացավ իմ դպրոցական տարիների նախկին սիրելիի հետ։ Բայց հարսանիքի օրը նա ինձ մի կողմ տարավ ու ասաց. «Վերջապես պատրաստ եմ քեզ ամբողջ ճշմարտությունը պատմել»։
Ես Էմիլիին լույս աշխարհ բերեցի, երբ քսան տարեկան էի։
Նրա հոր հետ արագ ամուսնացանք՝ առանց շքեղ հարսանիքի, պարզապես քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գրասենյակում։
Քսանմեկ տարի միասին ապրեցինք։
Երկու տարի առաջ քաղցկեղը խլեց ամուսնուս կյանքը։
Դրանից հետո մնացինք միայն ես ու Էմիլին։
Հաշիվներ, փաստաթղթեր, առօրյա հոգսեր և մի տուն, որը հանկարծ անտանելի լուռ էր դարձել։
Էմիլին ավարտեց համալսարանը, աշխատանք գտավ ու տեղափոխվեց սեփական բնակարան։
Ես փորձում էի չխառնվել նրա կյանքին։
Մի երեկո զանգահարեց ու կամաց ասաց.
— Մա՛մ, ես մեկի հետ ծանոթացել եմ։
— Շատ լավ է,— պատասխանեցի։— Պատմի՛ր նրա մասին։
— Նա ինձնից մեծ է։ Միայն թե չսկսես։
— Ինչքա՞ն մեծ։
Բայց ամեն անգամ, երբ փորձում էի մանրամասներ իմանալ, աղջիկս խուսափում էր պատասխանից։
— Նախ ծանոթացի՛ր նրա հետ,— ասում էր։— Չեմ ուզում, որ միայն տարիքին ուշադրություն դարձնես։
Հաջորդ շաբաթներին նրանից միայն նույն արտահայտություններն էի լսում։
«Նա շատ հասուն է մտածում»։
«Նրա կողքին ինձ ապահով եմ զգում»։
Եվ վերջ։
Երբ փորձում էի ավելին իմանալ, թեման փոխում էր։
Խոստանում էր, որ շուտով կծանոթացնի, բայց ամեն անգամ հետաձգում էր։
Վերջապես մի օր ասաց.
— Ուրբաթ օրը միասին ընթրելու ենք։ Խնդրում եմ, քաղաքավարի եղիր։
Այդ օրը տունն այնպես մաքրեցի, կարծես ստուգման էին գալու։
Պատրաստեցի Էմիլիի սիրելի մակարոնեղենը։
Զգեստ հագա։
Բայց ներսումս անհասկանալի անհանգստություն կար։
Երբ դուռը թակեցին, շտապեցի բացել։
Եվ հենց այդ պահին անցյալս կարծես հարվածեց դեմքիս։
Էմիլին կանգնած էր դռան առաջ՝ ժպտալով ու տղամարդու ձեռքը բռնած։
Տղամարդը մի քայլ առաջ եկավ։
Ես քարացա։
Նույն շագանակագույն աչքերը։
Նույն դիմագծերը։
Նույն ծնոտը։
Միայն թե ավելի հասուն տեսքով։
— Մա՞րկ,— շշնջացի։
Նրա աչքերը լայնացան։
— Լե՞նա։
Էմիլին զարմացած նայեց մեկ ինձ, մեկ նրան։
— Սպասե՛ք… Դուք իրար ճանաչո՞ւմ եք։
— Կարելի է այդպես ասել,— կտրուկ պատասխանեցի։— Էմիլի՛, նրա բաճկոնը կախիր։ Մա՛րկ, խոհանոց։ Հենց հիմա։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում
Առաջին մեկնաբանություն
— Դու իմ ընկերոջը հարցաքննությա՞ն ես տանում,— զայրացած հարցրեց Էմիլին։
Ես նրան չպատասխանեցի։
Մարկին տարա խոհանոց։
— Սա ի՞նչ է նշանակում,— զայրույթից դողացող ձայնով շշնջացի։— Դու իմ տարիքին ես։ Աղջկանիցս մոտ քսան տարով մեծ ես։ Եվ դու իմ նախկին սիրելին ես։
Նա ձեռքերը բարձրացրեց։
— Լե՛նա, երդվում եմ, սկզբում չգիտեի, որ նա քո աղջիկն է։
— Սկզբո՞ւմ,— կրկնեցի։— Այսինքն՝ հետո իմացար։
Նա դժվարությամբ կուլ տվեց։
— Այո՛։ Բայց ես նրան սիրում եմ։
Մինչ կհասցնեի պատասխանել, Էմիլին մտավ խոհանոց՝ ձեռքերը կրծքին խաչած։
— Դու իմ ընկերոջը հարցաքննությա՞ն ես ենթարկում։
— Էմիլի՛, սա Մարկն է։ Իմ դպրոցական տարիների սիրելին։ Մենք մեկ տարուց ավելի միասին ենք եղել։
Աղջկաս դեմքը լրջացավ։
— Դու ինձ երբեք այդ մասին չես պատմել։
— Ես էլ չգիտեի, որ քո Մարկը հենց այդ Մարկն է,— բորբոքվեցի։— Դու նույնիսկ նրա ազգանունը չէիր ասում։ Տարիքն էլ էիր թաքցնում։
Մարկը մաքրեց կոկորդը։
— Գիտեմ, որ իրավիճակը բարդ է։ Բայց ես հոգ եմ տանում Էմիլիի մասին։ Չեմ պատրաստվում հեռանալ։
Էմիլին մոտեցավ նրան՝ կարծես ուզում էր պաշտպանել։
— Դու չափազանցնում ես, մա՛մ։ Իրավունք չունես իմ հարաբերությունները քո անցյալի մաս դարձնելու։
— Էմիլի՛…
— Մա՛մ, ես Մարկին սիրում եմ։
Այդ երեկոյի ընթրիքն անցավ ծանր ու լարված մթնոլորտում։
Մենք խոսում էինք անկարևոր բաներից՝ փորձելով չանդրադառնալ այն հարցին, որը բոլորիս մտքում էր։
Դրանից հետո Մարկի անունը հիշատակելը գրեթե միշտ վեճի էր վերածվում։
— Ես անհանգստանում եմ քեզ համար,— ասում էի։
— Դու փորձում ես վերահսկել ինձ,— պատասխանում էր Էմիլին։
— Տարիքային տարբերությունը, մեր անցյալը…
— Դա քո խնդիրն է, ոչ թե իմը։
Մեկ տարի անց Էմիլին եկավ ինձ մոտ՝ փայլող աչքերով ու դողացող ձեռքերով։
Նա ինձ ցույց տվեց մատանին։
Մեծ ադամանդով նշանադրության մատանի էր։
— Մա՛մ, ես Մարկին սիրում եմ։ Նա ինձ ամուսնության առաջարկ է արել։ Երեք ամսից ամուսնանում ենք։
Ես լուռ նայում էի մատանուն։
— Կամ ընդունում ես նրան, կամ մենք դադարեցնում ենք շփվել,— ավելացրեց աղջիկս։
Ներսումս ամեն ինչ սառեց։
— Դու պատրա՞ստ ես ինձ քո կյանքից հանել։
— Չեմ ուզում,— արցունքոտ աչքերով ասաց նա։— Բայց չեմ թողնի, որ կործանես իմ հարաբերությունները։ Ես նրան եմ ընտրում։
Ես արդեն կորցրել էի ամուսնուս։
Չէի կարող կորցնել նաև աղջկաս։
Ոտքի կանգնեցի՝ դեռ չհասցրած մինչև վերջ մտածել։
— Լավ։ Ես կգամ հարսանիքին։
Բայց ներսումս միայն մի միտք էր պտտվում։
«Ես չեմ կարող այս ամենին նայել»։
Հարսանիքը գեղեցիկ էր՝ գյուղական ոճով կազմակերպված։
Փայտե գերաններ, կախված լույսեր, ծաղիկներ։
Ամեն ինչ մտածված ու գեղեցիկ էր։
Ես նստած էի առաջին շարքում, երբ աղջիկս՝ եղբորս թևանցուկ, քայլում էր դեպի արարողության վայրը։
Ձեռքերս դողում էին։
Երբ արարողությունն անցկացնողը սկսեց ավանդական հարցը՝ արդյոք որևէ մեկը գիտի պատճառ, որը կարող է խոչընդոտել այս ամուսնությանը, ես հանկարծ ոտքի կանգնեցի։
Նույնիսկ չհասկացա՝ ինչպես։
— Դու չես կարող դա անել։
— Կարող եմ,— պատասխանեցի ես։
Դահլիճը քարացավ։
Էմիլին շրջվեց դեպի ինձ՝ լայնացած աչքերով։
Մարկի ծնոտը լարվեց։
— Մա՛մ,— ասաց աղջիկս։— Նստի՛ր։
— Չեմ կարող։ Էմիլի՛, դու նույնիսկ չգիտես…
— Դու սա չե՛ս անի,— կտրուկ ընդհատեց նա։— Ամիսներ ունեիր խոսելու համար։ Բայց որոշեցիր իմ հարսանիքը դարձնել քո չհաղթահարված պատանեկան ապրումների շարունակությունը։
— Դա արդար չէ…
— Եթե սիրում ես ինձ,— ասաց նա գունատ, բայց հաստատուն ձայնով,— նստի՛ր ու թույլ տուր ամուսնանամ այն մարդու հետ, որին ընտրել եմ։
Բոլորը նայում էին ինձ։
Դեմքս այրվում էր։
Ես նստեցի։
Նրանք արտասանեցին ամուսնական երդումները։
Համբուրվեցին։
Հյուրերը ծափահարեցին։
Իսկ ես նստած էի ու զգում էի, որ բոլորի աչքի առաջ կորցրել եմ ամենակարևորը։
Հարսանեկան խնջույքի ժամանակ կանգնած էի պատի մոտ ու ձևացնում էի, թե շամպայն եմ խմում։
Էմիլին պարում էր՝ կարծես ուզում էր բոլորին ապացուցել, որ երջանիկ է։
Մարկը նրանից գրեթե չէր հեռանում։
Վերջապես նա մոտեցավ ինձ՝ ուղղելով փողկապը։
— Կարո՞ղ ենք խոսել։
— Կարծում եմ՝ արդեն բավական խոսել ես։
— Խնդրում եմ։ Ընդամենը հինգ րոպե։
Ես դժկամությամբ համաձայնեցի։
Նա ինձ տարավ կողային ելքով դուրս՝ գիշերվա սառը օդի մեջ։
Մեր հետևում դեռ լսվում էր երաժշտությունը։
Մարկը կանգ առավ։
— Վերջապես պատրաստ եմ քեզ ճշմարտությունն ասել,— ասաց նա։— Այս պահի մասին ավելի քան քսան տարի է մտածում եմ։
Ես հեգնանքով ծիծաղեցի։
— Ի՞նչ է, դեռ մանկուց որոշել էիր ինձնից վրե՞ժ լուծել։
Նա դժկամությամբ ժպտաց։
— Ո՛չ։ Բայց հայրս քեզ երբեք չի մոռացել։
Ես խոժոռվեցի։
— Ի՞նչ։
Մարկը խորը շունչ քաշեց։
— Լե՛նա, ես այն Մարկը չեմ, որի մասին դու մտածում ես։
— Ի՞նչ ես ասում։
— Ես նրա որդին եմ։
Մի պահ աշխարհը կարծես թեքվեց ոտքերիս տակ։
— Ի՞նչ ասացիր։
— Ես Մարկ կրտսերն եմ։ Քո Մարկը… իմ հայրն է՝ Մարկ ավագը։ Ես ծնվել եմ այն բանից հետո, երբ դու համալսարան գնացիր։
Ես նայում էի նրա դեմքին։
Իմ նախկին սիրելիի դիմագծերը։
Նույն աչքերը։
Նույն ծնոտը։
Բայց ավելի երիտասարդ։
Եվ հանկարծ ամեն ինչ սկսեց իր տեղն ընկնել։
— Դու թույլ տվեցիր, որ ես քեզ հորդ տեղը դնեմ։
— Գիտեմ։
— Դու գիտեիր, որ ես սխալվում եմ։
Նա գլխով արեց։
— Հայրս քո լուսանկարներով ալբոմ ուներ։ Ես մանկուց գիտեի՝ ով ես դու։
— Ուրեմն ինչո՞ւ չասացիր։
— Երբ դուռը բացեցիր ու արտասանեցիր նրա անունը, խուճապի մատնվեցի։ Սկզբում չհասկացա՝ ինչ անել։ Հետո սուտն ավելի ու ավելի մեծացավ։ Գիտեմ՝ որքան վատ է հնչում։
— Դա դեռ ամենավատը չէ,— ասացի։— Ինչո՞ւ ես խաբել իմ աղջկան։
Նա չխուսափեց հայացքիցս։
— Հայրս քո ալբոմն ուներ,— կրկնեց։— Լուսանկարներ, գրառումներ, հին տոմսեր։ Երբ խմում էր, պատմում էր այն կնոջ մասին, որը հեռացել էր իրենից։
Նա մի պահ լռեց։
— Ես քո մասին ավելի հաճախ էի լսում, քան նրանից՝ «հպարտանում եմ քեզնով» խոսքերը։
Սիրտս ցավից կծկվեց։
— Մի գիշեր գտա այդ ալբոմը։ Զայրացա։ Մտածում էի՝ ինչո՞ւ է նա դեռ քեզ հիշում, փոխանակ ինձ համար հայր լինելու։
Մարկը դժվարությամբ կուլ տվեց։
— Տարիներ անց ծանոթությունների հավելվածում մի աղջկա տեսա, որը նման էր քեզ։ Նույն աչքերը, նույն ժպիտը, նույն ազգանունը։ Նրա լուսանկարներից մեկի հետնամասում նաև քո նկարն էր երևում։ Ես քեզ ճանաչեցի։
Նա հայացքն իջեցրեց։
— Սկզբում Էմիլիին մոտեցա վրեժ լուծելու համար։
Ես քարացա։
— Ի՞նչ։
— Մտածում էի՝ եթե նրան ցավ պատճառեմ, դու էլ կտառապես։ Մի քանի հանդիպում կունենամ, հետո կանհետանամ։
Նրա աչքերը լցվեցին։
Իմ սիրտը խառնվեց։
— Իսկ հետո՞։
— Հետո ես իսկապես ճանաչեցի նրան,— ասաց նա։— Եվ Էմիլին այլևս ինչ-որ մեկի դուստրը չէր, որի միջոցով ուզում էի վրեժ լուծել։
Նա Էմիլին էր։
Ուրախ։
Խելացի։
Բարի։
Նա լսում էր ինձ։
Ստիպում էր մտածել։
Ես սիրահարվեցի նրան։
Մարկը սրբեց դեմքը։
— Վրեժ լուծելու ցանկությունը վերացավ։ Բայց սուտը մնաց։ Վախենում էի, որ եթե ճշմարտությունն ասեմ, նա կմտածի՝ մեր հարաբերություններն ի սկզբանե կեղծ են եղել։
— Ու դրա համար շարունակեցիր ստել։
— Ամեն անգամ մտածում էի՝ հետո կասեմ։ Միշտ հետո։
Ես նայում էի նրան ու չէի հավատում, թե ինչ էի լսում։
— Այսինքն՝ հիմա ուզում ես, որ ես էլ թաքցնե՞մ դա։
— Ո՛չ,— արագ պատասխանեց նա։— Չեմ ուզում, որ նա աղավաղված պատմություն լսի ուրիշներից։ Ես ինքս պետք է ասեմ։
— Ուրեմն ասա՛։
— Ես նրան սիրում եմ։ Իսկապես։ Բայց վախենում եմ, որ երբեք չի ների ինձ։
Ես երկար լուռ մնացի։
Հետո վերադարձա դահլիճ։
Այդ գիշեր հասկացա, որ այն, ինչ սկզբում պարզապես անհարմար ու տարօրինակ համընկնում էր թվում, իրականում շատ ավելի խորը պատմություն ուներ։
Եվ դրա կենտրոնում իմ աղջիկն էր։
Հարսանիքից հետո Էմիլին այլևս չէր պատասխանում զանգերիս։
Միայն մեկ հաղորդագրություն ուղարկեց։
«Դու ինձ բոլորի առաջ խայտառակեցիր։ Ինձ ժամանակ է պետք»։
Ես դադարեցի անընդհատ զանգահարել։
Փոխարենը որոշեցի գնալ այնտեղ, որտեղից ամեն ինչ սկսվել էր։
Ֆեյսբուքում գտա Մարկ Թոմփսոնին։
Ավելի տարեց էր։
Մազերը ճերմակել էին։
Բայց դեռ ճանաչելի էր։
Նրա էջում հին լուսանկար կար։
Ես գրեցի.
«Պետք է խոսենք։ Խոսքը քո որդու և իմ աղջկա մասին է»։
Մենք հանդիպեցինք սրճարանում։
Նա ներս մտավ կիսաժպիտով՝ կարծես պատրաստվում էր հիշել հին ժամանակները։
Ես անմիջապես կանգնեցրի նրան։
— Սա անցյալը հիշելու հանդիպում չէ։ Նստի՛ր։
Նա նստեց։
Ես ամեն ինչ պատմեցի։
Ալբոմի մասին։
Ստի մասին։
Վրեժ լուծելու մտադրության մասին։
Հարսանիքի մասին։
Այն մասին, թե ինչպես էր նրա որդին օգտագործել իմ աղջկան՝ հոր հանդեպ կուտակված զայրույթի պատճառով։
Մարկ ավագը գունատվեց։
— Ես չգիտեի,— ասաց նա։— Նա ինձ երբեք չի պատմել։
— Գիտեմ։ Նա քեզ դուրս է թողել իր կյանքից։ Հիմա հասկանում ես, թե դա ինչ է նշանակում։
Նա մի փոքր հետ քաշվեց։
— Ես քո մասին շատ էի խոսում,— խոստովանեց։— Չէի կարծում, որ դա կարող է այդքան ազդել նրա վրա։
— Հենց դա էլ խնդիրն է,— պատասխանեցի։— Դու մնացել էիր անցյալում։ Ես խուսափել եմ դժվար խոսակցություններից։ Քո որդին խուսափել է ճշմարտությունից։ Իսկ հիմա իմ աղջիկը հայտնվել է այդ ամենի մեջտեղում։
Նա լուռ լսում էր։
— Իմ պարտքն է այնպես անել, որ Էմիլին իմանա ճշմարտությունը,— շարունակեցի։
— Ի՞նչ ես ուզում, որ անեմ։
— Չեմ ուզում, որ դու որևէ բան որոշես նրա փոխարեն։ Ուզում եմ՝ բոլորս նստենք ու խոսենք։ Առանց հորինված պատմությունների։ Առանց գաղտնիքների։ Հետո Էմիլին ինքը կորոշի։
Մարկ ավագը գլխով արեց։
— Լավ։ Եթե նա ընդհանրապես համաձայնի ինձ լսել։
— Դա նրա ընտրությունն է։
Մի շաբաթ անց Էմիլիին ու Մարկ կրտսերին հրավիրեցի ընթրիքի։
Սկզբում աղջիկս հրաժարվում էր, բայց հետո համաձայնեց։
Նրանք եկան լարված ու զուսպ։
Նրանց տեսնելիս կրծքիս մեջ ցավ զգացի։
Երեկոյի ընթացքում դուռը թակեցին։
Ես բացեցի։
Դրսում կանգնած էր Մարկ ավագը։
Նրա ներկայության մասին Էմիլիին նախապես ասել էի միայն այն, որ ուզում եմ ծանոթացնել մեկի հետ, ով կարևոր բան գիտի Մարկի ընտանիքի անցյալից։
Երբ բոլորս հավաքվեցինք ճաշասենյակում, օդը կարծես ծանրացավ։
Սեղանի շուրջ նստած էին իմ անցյալը, աղջկաս ներկան և այն խառնաշփոթը, որն այդ երկուսը կապում էր իրար։
Էմիլին նայեց ինձ։
— Մա՛մ, սա ի՞նչ է։
Ես նստեցի սենյակի եզրին։
— Ես շատ երկար եմ լռել,— ասացի։— Բայց հիմա դուք պետք է խոսեք։ Ես մի փոքր խոհանոցում կլինեմ։
Եվ դուրս եկա։
Կանգնել էի թեյնիկի մոտ ու լսում էի խուլ ձայները։
Զարմանք։
Զայրույթ։
Ամոթ։
Զղջում։
Աթոռներից մեկը ճռռաց։
Ինչ-որ մեկը լաց էր լինում։
Թեյնիկը սկսեց սուլել։
Ես նույնիսկ անմիջապես չանջատեցի այն։
Երբ վերջապես լռություն տիրեց, անջատեցի գազօջախն ու վերադարձա։
Էմիլին կանգնած էր պատուհանի մոտ՝ ձեռքերը կրծքին ամուր խաչած։
Երկու Մարկերն էլ ուժասպառ տեսք ունեին։
Աղջիկս նայեց ինձ։
— Դու գիտեի՞ր։
Նրա ձայնում արդեն զայրույթ չկար։
Ավելի շատ հոգնածություն էր։
— Ես գիտեի իմ պատմությունը,— պատասխանեցի։— Բայց նրանց ամբողջ պատմությունը չգիտեի։
Էմիլին լուռ նայեց ինձ։
— Այլևս գաղտնիքներ չե՞ն լինելու։
— Իմ կողմից՝ ոչ։ Ես այլևս չեմ լռելու։
Նա նայեց ամուսնուն։
Հետո՝ նրա հորը։
Հետո՝ ինձ։
— Չգիտեմ՝ ինչ անեմ։
— Այսօր պարտադիր չէ որոշում կայացնել։
Էմիլին մի պահ լռեց։
— Դու ինձ կասե՞ս՝ ինչ պետք է անեմ։
Ես գլուխս տարուբերեցի։
— Ո՛չ։ Ես արդեն փորձել եմ քո փոխարեն որոշել։ Եվ քիչ էր մնում քեզ կորցնեի։
Ես քո մայրն եմ։
Ես այստեղ եմ։
Բայց որոշումը քոնն է։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Սա… ուրիշ է։
— Այո՛,— պատասխանեցի։— Ուրիշ է։
Էմիլին վերցրեց բանալիները։
— Ես տուն եմ գնում։ Մենակ։ Ինձ ժամանակ է պետք։
Դուրս գալիս նա հանկարծ գրկեց ինձ։
Արագ։
Ամուր։
Բայց այդ գրկախառնությունն իսկական էր։
Երկու Մարկերն էլ հետո լուռ հեռացան։
Մոտ տասը օր անց հեռախոսիս էկրանին հայտնվեց Էմիլիի անունը։
— Մա՛մ,— ասաց նա։— Ես որոշում եմ կայացրել։
Սիրտս կծկվեց։
— Լսում եմ, սիրելի՛ս։
— Հիշո՞ւմ ես, թե ինչ ասացի, երբ առաջին անգամ տեսար Մարկին։
Ես լուռ էի։
— Ասացի, որ քո դպրոցական տարիների պատմությունը չի կարող կառավարել իմ կյանքը։
— Հիշում եմ։
— Ես դեռ զայրացած եմ։ Ինձ դավաճանված եմ զգում։ Բայց նաև գիտեմ, որ նա ինձ սիրում է։ Մենք երկար խոսել ենք։ Նա ընդունել է իր սխալը, և ես ուզում եմ փորձել վերականգնել մեր հարաբերությունները։
Ես դժվարությամբ կուլ տվեցի։
— Այսինքն՝ որոշե՞լ ես նրան ներել։
— Որոշել եմ հնարավորություն տալ։ Դա նույնը չէ, ինչ մոռանալը։ Մենք պետք է շատ բան փոխենք։ Բայց նա տուն է վերադառնում։
Մի պահ ոչինչ չասացի։
Հետո հանգիստ պատասխանեցի։
— Իմ աղջի՛կ, դու ճիշտ ես։ Այս խառնաշփոթը սկսվել է մեր անցյալից, ոչ թե քեզնից։
Ես ուզում եմ, որ դու ապահով ու երջանիկ լինես։
Գուցե ինձ երբեք դուր չգա, թե ինչպես են սկսվել ձեր հարաբերությունները։
Բայց սա քո կյանքն է։
Եվ ես հարգում եմ քո որոշումը։
Լսեցի, թե ինչպես Էմիլին թեթևացած շունչ քաշեց։
— Շնորհակալ եմ, մա՛մ։ Հենց սա էր ինձ պետք։
Եվ այդ պահին առաջին անգամ զգացի, որ կարող եմ նայել անցյալիս՝ առանց վախենալու։
Որովհետև երբեմն ճշմարտությունն ամեն ինչ չի շտկում։
Բայց գոնե հնարավորություն է տալիս դադարել ապրել ստի մեջ։
