84-ամյա ամուսինս հիվանդանոցում բժշկին ասաց. «Նա դեռ չգիտի, թե ինչ ենք պատրաստվում անել»։ Իսկ բժշկի հաջորդ հարցից հասկացա, որ ամուսինս գուցե ուզում է ընդմիշտ ազատվել ինձանից…
Ութսունմեկ տարեկան եմ, իսկ ամուսինս՝ Արամը, ութսունչորս։ Վաթսունմեկ տարի է՝ ամուսնացած ենք։ Ամբողջ կյանքում նրան վստահել եմ այնպես, ինչպես ուրիշ ոչ մեկին։ Բայց անցած երեքշաբթի առաջին անգամ մտածեցի, որ այն մարդը, որի կողքին անցկացրել եմ գրեթե ամբողջ կյանքս, ուզում է ընդմիշտ ազատվել ինձանից։
Այդ տարիներին ամեն ինչ միասին էինք հաղթահարել՝ աշխատանք կորցնելը, հիվանդությունները, երեխաների մեծանալու դժվարությունները։ Արամը երբեք շատախոս չէր, բայց միշտ զգում էի, որ իմ կողքին է։ Եթե ինձ ինչ-որ բան էր անհանգստացնում, հենց նրան էի առաջինը պատմում։ Հիմա նրա լռությունն ինձ համար ավելի սարսափելի էր, քան որևէ բացահայտ խոստովանություն։ Անընդհատ հարցնում էի ինքս ինձ՝ մի՞թե այդքան տարի մարդու կողքին ապրելով կարելի է չճանաչել նրան։
Ամեն ինչ սկսվեց երեք շաբաթ առաջ։ Արամը հանկարծ փոխվեց։ Գաղտնի հեռախոսազանգեր էր անում, գիշերները երկար չէր քնում, իսկ երբ սենյակ էի մտնում, շտապ փակում էր համակարգիչը։ Մի երեկո լսեցի, թե ինչպես է հեռախոսով ասում.
— Այո՛, պատրաստ եմ ամբողջ գումարը վճարել։ Կարևորը՝ կինս ոչինչ չիմանա։
Հարցրի՝ ում հետ է խոսում։ Պատասխանեց՝ հին ընկերոջ։ Բայց հեռախոսի էկրանին նկատել էի անունը՝ «Բժիշկ Կարեն»։ Ինչո՞ւ էր բժիշկը դարձել նրա գաղտնի զրուցակիցը։ Եվ ի՞նչ գումարի մասին էր խոսքը։ Գուցե ինքը հիվանդ էր ու չէր ուզում ինձ անհանգստացնել։ Այդ տարբերակը փորձեցի հարցնել, բայց նա պարզապես փոխեց թեման։ Այդ երեկո երկար նայում էի նրա փակ նոթբուքին։ Չէի ուզում գաղտնի ստուգել որևէ բան, սակայն ինձնից մի կարևոր բան թաքցնելու զգացողությունը թույլ չէր տալիս հանգստանալ։
Երկու օր անց փոստարկղում հիվանդանոցից եկած ծրար գտա։ Վրան գրված էր՝ «Բժշկական միջամտության համաձայնության գաղտնի ձևաթուղթ»։ Դեռ չէի հասցրել բացել, երբ Արամը ձեռքիցս խլեց։
— Դա քեզ չի վերաբերում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Ապշած նայեցի նրան։ Վաթսունմեկ տարվա ընթացքում ամուսինս երբեք այդպիսի տոնով չէր խոսել ինձ հետ։ Այդ գիշեր առաջին անգամ գնացի քնելու առանձին սենյակում։ Մինչ այդ նույնիսկ ամենածանր վեճերից հետո միասին էինք քնում։ Մի քանի անգամ լսեցի, թե ինչպես է միջանցքով անցնում, բայց դուռս չբացեց։ Ես սպասում էի, որ կմտնի, կբացատրի, կասի՝ անհանգստանալու բան չկա։ Փոխարենը տան մեջ միայն ժամացույցի ձայնն էր լսվում։ Առավոտյան արթնացա այն զգացողությամբ, որ մեր միջև ինչ-որ անտեսանելի պատ է բարձրացել։
Հաջորդ առավոտյան նախաճաշին նա հայտարարեց.
— Մարիա՛մ, երեքշաբթի հիվանդանոց ենք գնալու։ Հետազոտություններ պիտի անցնես։
— Բայց ես ինձ լավ եմ զգում։ Ինչո՞ւ։
Արամը դանդաղ դրեց բաժակը։
— Այս անգամ կանես այն, ինչ ասում եմ։ Ամեն ինչ արդեն կազմակերպել եմ։
Նրա ձայնից սարսռացի։ Ո՞վ էր այդ մարդը, և ուր էր անհետացել իմ սովորական, հոգատար ամուսինը։
Երեքշաբթի առավոտյան խնդրեց հագնել իմ սիրելի կապույտ զգեստը։ Հետո առաջարկեց միասին լուսանկարվել։ Գրկեց ուսերս, ժպտաց տեսախցիկին ու շշնջաց.
— Ինչ էլ այսօր պատահի, հիշի՛ր, որ միշտ սիրել եմ քեզ։
— Արա՛մ, դու ինձ վախեցնում ես։
Նա չպատասխանեց։
Հիվանդանոց հասնելուն պես ինձ թողեց սպասասրահում ու անհետացավ միջանցքում։ Մի քանի րոպե անց որոշեցի հետևել։ Կիսաբաց դռան հետևից լսեցի նրա ձայնը.
— Բժի՛շկ, նա դեռ չգիտի՝ ինչ ենք պատրաստվում անել։
— Վստա՞հ եք, որ ուզում եք մինչև վերջ գնալ,— հարցրեց բժիշկը։
— Այո՛։ Այլևս չեմ կարող սպասել։
— Հասկանում եք, որ եթե վերջին պահին փոխեք որոշումը, վճարված հիսուն հազար դոլարը չի վերադարձվի՞։
— Գումարը կարևոր չէ։
Հետո բժիշկը տվեց մի հարց, որից ամբողջ մարմնով սառեցի.
— Իսկ եթե ձեր կինը չդիմանա միջամտությանը՞։
Արամը երկար լռեց։ Ապա պատասխանեց.
— Այդ դեպքում ամբողջ պատասխանատվությունն ինձ վրա կվերցնեմ։
Հենվեցի պատին։ Այդ խոսակցությունն ամբողջությամբ հասկանալու համար ստիպված էի ականջ դնել կիսաբաց դռանը. լսողությունս վաղուց լավը չէր։ Հատկապես երբ մարդիկ խոսում էին դռան հետևում, ոչ բարձրաձայն։ Բայց հենց այն բառերը, որոնք տարբերեցի, բավական էին սարսափելու համար։ Ի՞նչ միջամտության մասին էին խոսում։ Իսկ եթե չդիմանա՞մ։ Մի՞թե ամուսինս հոգնել էր ինձ խնամելուց և ուզում էր մնացած տարիներն առանց ինձ ապրել։ Կասկածն ավելի սրվեց, երբ լսեցի նրա հաջորդ խնդրանքը։
— Միայն թե, երբ նրան ներս հրավիրեք, մի՛ ասեք, որ ես եմ ամեն ինչ կազմակերպել։
Այլևս չդիմացա։ Հրեցի դուռը։
— ԱՐԱ՛Մ։
Ամուսինս տեղից վեր թռավ։
— Մարիա՛մ…
— Ուզում ես ինձնից ազատվե՞լ։ Դրա համա՞ր ես այդքան գումար վճարել։
Բժիշկը զարմացած վեր կացավ։ Արամը մոտեցավ, բայց ես հետ քաշվեցի։
— Ձեռք մի՛ տուր ինձ։ Ամեն ինչ լսել եմ։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Սիրելի՛ս, դու սխալ ես հասկացել։
— Ուրեմն ինչո՞ւ ես մեջքիս հետևում համաձայնագրեր ստորագրել։ Ինչո՞ւ է բժիշկը խոսում այն մասին, որ կարող եմ չապրել։
Բժիշկը վերցրեց հաստ թղթապանակը։
— Տիկի՛ն Մարիամ, խնդրում եմ, նստեք։ Ձեր ամուսինը վաղուց պիտի ձեզ հետ խոսեր այս մասին։
— Ես տուն եմ ուզում գնալ։ Հենց հիմա։
Այդ պահին ներս մտավ սպիտակ խալաթով երիտասարդ բուժաշխատող՝ փոքր սարքը ձեռքին։
— Բժի՛շկ, վիրահատարանը պատրաստ է։ Բոլորը սպասում են։
Ես սկսեցի բարձրաձայն լաց լինել։
— Ո՛չ։ Ես ոչ մի տեղ չեմ գնալու։
Արամը ծնկի իջավ իմ առաջ։ Ութսունչորս տարեկան ամուսինս, որն արդեն դժվարությամբ էր քայլում, ծնկի եկավ հիվանդանոցի սառը հատակին։
— Մարիա՛մ, ես երբեք քեզ չէի վնասի։ Բայց առանց քեզ հարցնելու մի որոշում եմ կայացրել, և դու բոլոր իրավունքներն ունես բարկանալու։
Նրա ծնկները դողում էին։ Բժիշկը փորձեց օգնել նրան վեր կենալ, բայց Արամը դեռ ինձ էր նայում՝ կարծես ուզում էր նախ համոզվել, որ կլսեմ իր խոսքը։ Ես չգիտեի՝ կարո՞ղ եմ վստահել նրա բացատրությանը։ Հենց նոր լսածս նախադասությունները դեռ պտտվում էին գլխումս։ Այդ պատճառով նրա հաջորդ շարժումը ինձ բոլորովին անսպասելի թվաց։
Նա գրպանից փոքրիկ սև տուփ հանեց։ Բացեց այն։ Ներսում իմ հին լսողական սարքն էր։ Քարացա։
Արդեն տասներկու տարի լսողությունս աստիճանաբար վատանում էր։ Սկզբում հեռուստացույցի ձայնը լավ չէի լսում։ Հետո դժվարությամբ էի հասկանում թոռներիս խոսքերը։ Վերջին երկու տարում հաճախ նույնիսկ Արամի ասածը միայն շուրթերի շարժումից էի կռահում։ Երբ ընտանիքը հավաքվում էր, ժպտում էի՝ չհասցնելով հետևել բոլոր խոսակցություններին։ Երբեմն հասկանում էի միայն մի քանի բառ, մնացածը՝ ենթադրում։ Դա ինձ շատ էր տխրեցնում, թեև փորձում էի չբողոքել։ Ընտանեկան հանդիպումների ժամանակ երեխաներն ու թոռները պատմում էին իրենց նորությունները, իսկ ես ուշադիր հետևում էի նրանց դեմքերին՝ փորձելով գուշակել, թե երբ պետք է ծիծաղել կամ պատասխանել։ Արամը հետո ինձ առանձին կրկնում էր բաց թողածս խոսքերը։ Տեսնում էի՝ որքան էր ցավում իմ փոխարեն։ Բայց նրան ասում էի, որ սովորել եմ այդ վիճակին, և կարիք չկա ամեն անգամ նորից բժշկի գնալ։
Տարիներ առաջ բժիշկներն ասել էին, որ սովորական լսողական սարքերն արդեն բավարար չեն։ Դրանից հետո հրաժարվել էի նոր հետազոտություններից։ Վախենում էի կրկին հույս ունենալ ու հիասթափվել։ Բայց Արամը չէր հանձնվել։ Ամիսներով կապ էր հաստատել մասնագետների հետ, ուղարկել իմ նախկին հետազոտությունների արդյունքները և հարցրել, թե արդյոք հատուկ իմպլանտը կարող է օգնել իմ տեսակի լսողության կորստի դեպքում։
Հիսուն հազար դոլարը նախատեսված էր հնարավոր բուժման, սարքի և դրան հաջորդող լսողական վերականգնման ծրագրի համար։
— Ինչո՞ւ ինձ ոչինչ չես ասել,— շշնջացի։
Արամը լաց էր լինում։
— Որովհետև վերջին անգամ, երբ բժիշկը քեզ ասաց, որ այլևս հույս չկա, երեք օր արտասվում էիր։ Վախեցա նոր հույս տալ, հետո նորից տեսնել, թե ինչպես ես այն կորցնում։
Բժիշկը մոտեցավ։
— Այսօր նախատեսված էր ձեր վերջնական խորհրդակցությունը և միայն ձեր հստակ համաձայնության դեպքում՝ միջամտությունը։ Առանց ձեր թույլտվության ոչինչ չի արվելու։ Ձեր ամուսինը չպետք է այս ամենը ձեզնից թաքցներ։
Ես դեռ դժվարությամբ էի հավատում լսածիս։
— Իսկ ինչո՞ւ ասացիք, թե կարող եմ չդիմանալ։
— Խոսում էինք վիրահատության և անզգայացման հնարավոր բարդություններից։ Ցանկացած վիրահատություն ռիսկեր ունի, հատկապես այս տարիքում։ Պարտավոր ենք դրանք մանրամասն բացատրել, որպեսզի դուք ինքներդ որոշեք՝ համաձայնո՞ւմ եք։
Նայեցի Արամին։
— Մեր բոլոր խնայողություններն ե՞ս ծախսել։
Նա դանդաղ գլխով արեց։
— Վաճառել եմ նաև հին մեքենաս ու հայրիկիցս մնացած ժամացույցը։
Նորից սկսեցի լաց լինել։ Այդ ժամացույցը նրա ամենաթանկ հուշն էր։ Երբեմն վերցնում էր ձեռքը, մաքրում ապակին և պատմում, թե ինչպես էր հայրը նվիրել իրեն։
— Ինչո՞ւ, Արա՛մ։
Նա ձեռքերս առավ ափերի մեջ։
— Ամեն երեկո տեսնում եմ, թե ինչպես ես ժպտում թոռներին՝ չլսելով նրանց խոսքերը։ Երբ ասում են՝ «Տատի՛կ, քեզ սիրում ենք», դու պարզապես գլխով ես անում։ Իսկ երբ գնում են, ինձ հարցնում ես՝ «Երեխաներն ի՞նչ ասացին»։
Նրա ձայնը կոտրվեց։
— Մեր երիտասարդությունը վերադարձնել չեմ կարող, Մարիա՛մ։ Բայց եթե թեկուզ փոքր հնարավորություն կա, ուզում եմ նորից լսես այն մարդկանց ձայները, որոնց սիրում ես։
Ուզում էի նրան միաժամանակ գրկել ու հանդիմանել։ Հասկանում էի նրա սերը, բայց չէի կարող ընդունել, որ իմ առողջության ու մեր գումարների մասին որոշումներն իմ փոխարեն կայացվեն։ Եթե հիվանդանոց չգայի կամ համաձայն չլինեի, ի՞նչ կլիներ։ Արամը խոստովանեց, որ այնքան էր տարված ինձ օգնելու ցանկությամբ, որ չէր նկատել՝ ինձ զրկել էր ընտրելու հնարավորությունից։ Բժիշկն էլ կրկնեց, որ վերջնական որոշումը միայն ինձ է պատկանում։
Այդ օրը վիրահատությանը անմիջապես չհամաձայնեցի։ Բժշկի հետ երկար խոսեցինք։ Նա մանրամասն բացատրեց, թե ինչ օգուտ կարող էր տալ իմպլանտը, ինչ վտանգներ կային և ինչու հաջողությունը երաշխավորված չէր։ Պարզ դարձավ նաև, որ սարքը տեղադրելուց հետո լսողությունը միանգամից չէր վերադառնալու. ինձ երկար հարմարվելու ու վարժվելու շրջան էր սպասվում։ Հարցեր տվեցի, խնդրեցի կրկնել այն, ինչ չէի հասկացել, և առաջին անգամ զգացի, որ ընտրությունը իսկապես իմն է։
Երկու շաբաթ անց ես ինքս որոշեցի անցնել միջամտությունը։ Վիրահատությունը հաջող անցավ, բայց դրանից հետո դեռ նույն լռության մեջ էի ապրում։ Բժիշկն ասել էր՝ պետք է սպասել, մինչև սարքը միացնելու ժամանակը գա։ Այդ շաբաթներն անսահման երկար թվացին։ Արամն ամեն օր հետաքրքրվում էր ինքնազգացողությամբս, իսկ ես նրան հիշեցնում էի, որ այլևս գաղտնի պայմանավորվածություններ չեմ ուզում։
Վերջապես եկավ սպասված օրը։ Սարքն առաջին անգամ պիտի ակտիվացնեին։ Արամը կողքիս նստած էր։ Մասնագետը զգուշացրեց, որ սկզբում հնչյունները կարող են օտար, աղավաղված կամ դժվար հասկանալի թվալ։ Հետո սարքը միացրեց։
Լսեցի անծանոթ ձայն։ Ապա՝ մեկ ուրիշը։ Թվաց՝ սենյակն ինձ հետ խոսում է անհասկանալի լեզվով։ Արամը սեղմեց ձեռքս ու ինչ-որ բան ասաց։ Խնդրեցի կրկնել։ Նա մոտեցավ ու դանդաղ շշնջաց.
— Մարիա՛մ, ես քեզ սիրում եմ։
Սկզբում բառերը լիովին պարզ չէին։ Բայց ես լսում էի նրա ձայնը։ Ոչ թե փորձում էի շուրթերից կռահել, այլ իսկապես լսում էի։ Տարիներ շարունակ այդ ձայնը իմ կողքին էր եղել, սակայն ես այն գրեթե կորցրել էի։ Հիմա կրկին ճանաչում էի Արամի խոսելու ձևը, նրա մեղմ շեշտադրությունն ու այն տոնը, որով միայն ինձ էր դիմում։ Արտասվեցի։
Հաջորդ ամիսներին լսողության մասնագետների օգնությամբ աստիճանաբար սովորեցի ճանաչել ավելի շատ հնչյուններ։ Ամեն ինչ հեշտ չէր։ Որոշ ձայներ դեռ տարօրինակ էին թվում, որոշ խոսքեր՝ խառնվում։ Բայց յուրաքանչյուր փոքր առաջընթաց մեզ ուրախացնում էր։ Մի կիրակի թոռնուհիս վազեց դեպի ինձ ու գոչեց.
— Տատի՛կ, ես քեզ շա՜տ եմ սիրում։
Այս անգամ լսեցի բոլոր բառերը։ Ամուր գրկեցի նրան ու լաց եղա։ Նա զարմացած հարցրեց՝ ինչու եմ արտասվում, իսկ ես պատասխանեցի՝ որովհետև վերջապես լսեցի նրա ձայնը։
Երեկոյան Արամի հետ նստած էինք մեր հին բազմոցին։ Նա ժպտաց։
— Դեռ բարկացա՞ծ ես ինձ վրա։
Ծիծաղեցի։
— Այո՛։ Որովհետև իրավունք չունեիր իմ փոխարեն այդպիսի որոշում ընդունելու։
Նա գլխով արեց։
— Գիտեմ։ Ների՛ր ինձ։
Սեղմեցի նրա ձեռքը։
— Բայց շնորհակալ եմ, որ երբեք չդադարեցիր հույսի փոքրիկ նշույլ փնտրել։
Այսօր մենք նույն երկու տարեց մարդիկ ենք՝ կնճռոտ դեմքերով, սպիտակ մազերով ու երբեմն դողացող ձեռքերով։ Բայց հիմա, երբ Արամն ասում է՝ «Բարի լույս, սիրելի՛ս», ես նորից լսում եմ նրա ձայնը։ Եվ մտածել, որ այն օրը, երբ համոզված էի, թե ինձ հիվանդանոց է տարել ընդմիշտ ազատվելու համար, իրականում փորձում էր վերադարձնել մի բան, որն արդեն տարիներ առաջ կորցրել էի։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում —> Սեղմիր Այստեղ
