«Քո փողերով կեր, անպիտա՛ն, ու ինձ հարցեր մի՛ տուր»,— կոպտորեն պատասխանեց ամուսինը։ Բայց ընդամենը մեկ օր անց նա արդեն սկսեց զղջալ իր խոսքերի համար:
Մարինան կանգառից մինչև տուն չորս ծանր տոպրակ էր բերել։
Յուրաքանչյուր ձեռքում երկուական տոպրակ էր պահել։ Դրանց կոպիտ բռնակներն այնքան էին սեղմել ափերը, որ մատների վրա կարմիր հետքեր էին մնացել։
Տոպրակների մեջ այն ամենն էր, ինչ կարողացել էր գնել՝ հնդկաձավար, կարտոֆիլ, կարագ, զեղչով հավի բդիկներ, կեֆիր, հաց և մի քանի խնձոր փոքրիկ դստեր՝ Ալյոնայի համար։
Յուրաքանչյուր ապրանքի գինը նախապես հաշվել էր։
Յուրաքանչյուր ռուբլին՝ խնայել։
Գումարը քրոջից՝ Օլյայից էր պարտքով վերցրել։
Չորս հազար ռուբլի։
Այդ գումարով պետք է կարողանար մինչև աշխատավարձի օրը յոլա գնալ։
Մարինան սովոր չէր ուրիշներից օգնություն խնդրել։
Բայց այս անգամ այլ ելք չուներ։
Սառնարանը գրեթե դատարկ էր, իսկ երեխան չէր կարող սոված մնալ։
Վերելակում տոպրակները դրեց հատակին ու մի փոքր հանգստացրեց ցավող ձեռքերը։
Հին վերելակը ճռռոցով շարժվեց։
Հայելու մեջ տեսավ իր արտացոլանքը։
Մազերը թրջվել էին ձյունից։
Վերարկուն մի ուսից սահել էր։
Դեմքը հոգնած էր, աչքերի տակ՝ մուգ շրջանակներ։
«Կարևորը՝ ուտելիք բերեցի»,— մտածեց նա։
Երբ մտավ բնակարան, լսեց հեռուստացույցի ձայնը։
Ամուսինը՝ Գենադին, նստած էր խոհանոցում, թեյ էր խմում ու հեռախոսով ինչ-որ բան նայում։
Նա նույնիսկ գլուխը չբարձրացրեց, երբ Մարինան ներս մտավ։
Կինը սկսեց տոպրակներից հանել մթերքները։
— Ի՞նչ ես առել,— անտարբեր հարցրեց Գենադին։
— Այն ամենը, ինչ ցուցակում կար։ Հնդկաձավար, կարագ, հավ, կեֆիր։ Ալյոնայի համար էլ խնձոր եմ գնել։
— Շա՞տ փող ծախսեցիր։
— Այնքան, որքան անհրաժեշտ էր։
Միայն այդ ժամանակ Գենադին բարձրացրեց գլուխը։
— Իսկ փողը որտեղի՞ց։
Մարինան մի պահ կանգ առավ։
— Օլյայից պարտքով վերցրի։
Ամուսնու դեմքն անմիջապես փոխվեց։
— Էլի՞։ Ինչո՞ւ չէիր կարող սպասել աշխատավարձիդ։
— Որովհետև տանը ուտելիք չէր մնացել։ Դու էլ գիտես։
— Չափազանցնում ես։
— Իսկապե՞ս։ Սառնարանում միայն մանանեխ ու թթու վարունգ էր մնացել։
Գենադին հեգնանքով ժպտաց։
— Դա իմ խնդիրը չէ, որ դու փող տնօրինել չգիտես։
Մարինան լռեց։
Արդեն ամիսներ շարունակ փորձում էր ամեն ինչ ինքնուրույն հասցնել։
Ինքն էր վճարում կոմունալ ծախսերը։
Ինքն էր մթերք գնում։
Ինքն էր հաշվում, թե որքան գումար է մնացել մինչև աշխատավարձը։
Իսկ Գենադին իր աշխատավարձի մեծ մասը ծախսում էր սեփական ցանկությունների վրա։
Նոր հեռախոսներ։
Մեքենայի պահեստամասեր։
Ընկերների հետ հավաքույթներ։
Եվ ամեն անգամ, երբ խոսքը հասնում էր ընտանիքի ծախսերին, նա դժգոհում էր։
— Այսինքն՝ ե՞ս փող տնօրինել չգիտեմ,— կամաց հարցրեց Մարինան։
— Այո՛։
— Եթե դու էլ մասնակցեիր ընտանիքի ծախսերին, ես ստիպված չէի լինի քրոջիցս պարտքով գումար վերցնել։
Գենադին հեռախոսը դրեց սեղանին։
— Ես իմ փողը վաստակում եմ և ինչպես ուզում, այնպես էլ ծախսում եմ։
— Իսկ ընտանի՞քը։
— Ամեն մարդ պետք է ինքն իր գլխի ճարը տեսնի։
Խոհանոցում ծանր լռություն տիրեց։
Մարինան կրկին սկսեց մթերքները դասավորել։
Այլևս վիճելու ուժ չուներ։
Բայց Գենադին չլռեց։
— Եթե միևնույն է քրոջդ փողերով ես ապրում, ուրեմն քո փողերով էլ կեր, անպիտա՛ն, ու ինձ հարցեր մի՛ տուր։
Մարինան քարացավ։
Դանդաղ շրջվեց դեպի ամուսինը։
— Ի՞նչ ասացիր։
— Այն, ինչ լսեցիր։
Կինը մի քանի վայրկյան նայեց նրան։
Հետո առանց որևէ բառ ասելու փակեց սառնարանը, հանեց վերարկուն ու դուրս եկավ խոհանոցից։
Այդ գիշեր երկար ժամանակ չկարողացավ քնել։
Ականջներում անընդհատ հնչում էր ամուսնու ասածը։
«Քո փողերով կեր»։
Մի քանի տարի առաջ Գենադին բոլորովին ուրիշ մարդ էր։
Նա հոգատար էր, ուշադիր։
Նրանք միասին էին ծրագրում ապագան։
Երազում էին սեփական բնակարանի, ծովափնյա հանգստի ու երջանիկ ընտանիքի մասին։
Մարինան հավատում էր, որ իրենք իսկական թիմ են։
Բայց ժամանակի ընթացքում ամեն ինչ փոխվեց։
Սկզբում Գենադին սկսեց դժգոհել փոքրիկ գնումներից։
Հետո սկսեց ստուգել խանութների կտրոնները։
Հարցնում էր, թե ինչու է Մարինան այս կամ այն ապրանքը գնել։
Ինչու է այդքան գումար ծախսել։
Ինչու ավելի էժան տարբերակ չի ընտրել։
Հետո հայտարարեց, որ այսուհետ իր աշխատավարձի մեծ մասը պահելու է իր մոտ։
Ասում էր, թե ընտանիքում պետք է մեկը լինի, ով կարողանում է ճիշտ տնօրինել գումարը։
Բայց իրականում ստացվեց այնպես, որ Մարինան ստիպված էր ամեն անգամ գումար խնդրել նույնիսկ ամենաանհրաժեշտ բաների համար։
Եվ յուրաքանչյուր խնդրանք վերածվում էր նվաստացուցիչ խոսակցության։
Մի շաբաթ առաջ Ալյոնային ձմեռային նոր կոշիկներ էին պետք։
Հները ամբողջովին մաշվել էին։
Աջ կոշիկի ներբանն այնքան էր պատռվել, որ երեխան դպրոցից տուն էր վերադառնում թաց գուլպաներով։
Մարինան ամեն առավոտ փորձում էր սոսնձել կոշիկը։
Բայց դա այլևս չէր օգնում։
Այդ օրը նա Գենադիից ընդամենը 1200 ռուբլի էր խնդրել։
Ոչ թե իր համար։
Ոչ թե զարդերի կամ նոր հագուստի։
Այլ իրենց դստեր ձմեռային կոշիկների։
Գենադին լսել էր նրան ու սկսել հերթական դասախոսությունը։
— Դու ընդհանրապես չգիտես փող տնօրինել։
— Գենա՛, երեխայի ոտքերը թրջվում են։
— Պետք էր ամռանը գնել, երբ զեղչեր կային։
— Ամռանն էլ գումար չունեինք։
— Դա արդեն քո խնդիրն է։ Ես բանկ չեմ, որ քո սխալ որոշումների համար վճարեմ։
Մարինան փորձել էր բացատրել, որ երեխայի կոշիկը շռայլություն չէ։
Բայց Գենադին այլևս չէր լսել։
Պարզապես վեր էր կացել, մտել ննջասենյակ ու փակել դուռը։
Ինչպես միշտ, երբ խոսքը հասնում էր գումարին։
Այդ օրվանից Մարինան այլևս չէր խնդրել։
Քրոջից պարտքով գումար էր վերցրել ու Ալյոնայի համար ամենամատչելի կոշիկները գնել։
Եվ հիմա նույն մարդը, որը հրաժարվել էր սեփական երեխայի կոշիկների համար գումար տալ, իրեն մեղադրում էր վատ տնտեսուհի լինելու մեջ։
Մարինան պառկած էր անկողնում ու մտածում։
Նա հանկարծ հասկացավ մի բան, որը երկար ժամանակ չէր ուզում ընդունել։
Խնդիրը միայն գումարը չէր։
Խնդիրն այն էր, որ ամուսինն իրեն այլևս հավասար գործընկեր չէր համարում։
Նա դարձել էր մի մարդ, որը պարտավոր էր ամեն ծախսի համար բացատրություն տալ։
Ամեն անգամ արդարանալ։
Ամեն անգամ ապացուցել, որ իր և երեխայի կարիքներն իսկապես անհրաժեշտ են։
Այդ գիշեր Մարինան որոշում կայացրեց։
Հաջորդ առավոտ նա սովորականից շուտ արթնացավ։
Պատրաստեց նախաճաշը։
Բայց միայն իր և Ալյոնայի համար։
Երեխային կերակրեց, հագցրեց ու տարավ դպրոց։
Հետո գնաց աշխատանքի։
Երեկոյան տուն վերադառնալով՝ գնած մթերքները դասավորեց սառնարանի առանձին դարակում։
Գենադին անմիջապես նկատեց։
— Ի՞նչ ես անում։
— Քո խորհուրդն եմ կատարում։
— Ի՞նչ խորհուրդ։
— Երեկ ասացիր, որ իմ փողերով ուտեմ ու քեզ հարցեր չտամ։
Գենադին ծիծաղեց։
— Հետո՞։
— Հետո այն, որ այսուհետ իմ գումարով սնունդ եմ գնում ինձ ու աղջկաս համար։ Իսկ դու քո գումարը կարող ես ծախսել այնպես, ինչպես ցանկանում ես։
— Դու հո չե՞ս գժվել։
— Ո՛չ։ Պարզապես անում եմ այն, ինչ ինքդ առաջարկեցիր։
Գենադին ձեռքը թափ տվեց։
— Լավ, բավական է։ Մի քանի ժամից կանցնի։
Նա համոզված էր, որ կինը պարզապես նեղացել է։
Բայց հաջորդ առավոտ սեղանին իր համար նախաճաշ չկար։
Գենադին բացեց սառնարանը։
— Մարինա՛, իմ ձվածեղը որտե՞ղ է։
— Չգիտեմ։ Ես քեզ համար ձվածեղ չեմ պատրաստել։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև դու ինքդ ասացիր, որ ամեն մարդ պետք է իր գլխի ճարը տեսնի։
Գենադին դժգոհ փնթփնթաց ու աշխատանքի գնաց առանց նախաճաշելու։
Երեկոյան տուն վերադարձավ ու տեսավ, որ ընթրիքը պատրաստ է։
Բայց սեղանի մոտ նստած էին միայն Մարինան ու Ալյոնան։
Նրանք հանգիստ ուտում էին։
— Իսկ ի՞մ բաժինը,— հարցրեց նա։
Մարինան բարձրացրեց գլուխը։
— Ես միայն մեզ համար եմ պատրաստել։
— Սա արդեն ծիծաղելի չէ։
— Համաձայն եմ։ Բայց ես էլ չեմ ծիծաղում։
Գենադին զայրացած դուրս եկավ խոհանոցից։
Նա կարծում էր, թե կինը հաջորդ օրը կփոխի որոշումը։
Բայց ոչինչ չփոխվեց։
Անցավ ևս մեկ օր։
Հետո՝ մի քանի օր։
Գենադին սկսեց նկատել այն ամենը, ինչ նախկինում սովորական էր համարում։
Առավոտյան այլևս պատրաստի նախաճաշ չկար։
Նրա վերնաշապիկներն այլևս արդուկված չէին։
Սիրելի ուտեստները չէին հայտնվում սեղանին։
Սուրճն ու թեյը նույնպես պետք է ինքնուրույն պատրաստեր։
Մարինան շարունակում էր աշխատել, հոգ տանել աղջկա մասին ու կատարել իր պարտականությունները։
Բայց այլևս չէր սպասարկում ամուսնուն, որը հայտարարել էր, թե ընտանիքի ծախսերն իր խնդիրը չեն։
Սկզբում Գենադին բարկանում էր։
Հետո փորձում էր ծաղրել կնոջը։
Բայց մեկ շաբաթ անց այլևս չէր ծիծաղում։
Մի երեկո նա նստած էր խոհանոցում ու նայում էր սառնարանի իր գրեթե դատարկ դարակին։
Մարինան ու Ալյոնան ընթրում էին սեղանի մյուս կողմում։
Երեխան ուրախ պատմում էր դպրոցում տեղի ունեցածը։
Մարինան ժպտում էր ու ուշադիր լսում նրան։
Գենադին հանկարծ հասկացավ, որ երկար ժամանակ չէր տեսել կնոջն այդքան հանգիստ։
Եվ առաջին անգամ սկսեց մտածել, թե ինչու։
Այդ երեկո, երբ Ալյոնան քնեց, Գենադին մոտեցավ Մարինային։
— Կարո՞ղ ենք խոսել։
Կինը փակեց գիրքը։
— Լսում եմ։
Նա նստեց դիմացը։
Մի քանի վայրկյան լուռ էր։
— Ես հասկացել եմ, որ սխալ եմ վարվել։
Մարինան ոչինչ չասաց։
— Չէի պատկերացնում, թե որքան բան ես ամեն օր անում։
— Դու կարող էիր դա տեսնել, Գենա՛։ Պարզապես չէիր ուզում։
Նա գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։
— Դու ինձ վիրավորեցիր ոչ միայն խոսքերով։ Դու ստիպեցիր, որ ես նույնիսկ մեր երեխայի ամենաանհրաժեշտ կարիքների համար ուրիշներից գումար խնդրեմ։
Գենադին ծանր հոգոց հանեց։
— Ես կվերադարձնեմ քրոջդ պարտքը։
— Խնդիրը միայն պարտքը չէ։
— Հասկանում եմ։
Մարինան նայեց նրան։
— Եթե ուզում ես, որ մենք ընտանիք մնանք, պետք է փոխվի ոչ թե միայն քո խոսելաձևը, այլ նաև վերաբերմունքը։ Մենք երկուսս էլ աշխատում ենք։ Ուրեմն երկուսս էլ պետք է պատասխանատու լինենք տան ու երեխայի համար։
Գենադին գլխով արեց։
Հաջորդ օրը նա փոխանցեց գումար՝ քրոջից վերցրած պարտքը վերադարձնելու համար, և Մարինայի հետ նստեց ընտանեկան բյուջե կազմելու։
Նրանք հաշվեցին կոմունալ վճարները, սննդի, երեխայի հագուստի ու մյուս անհրաժեշտ ծախսերը։
Առաջին անգամ երկար ժամանակ անց Գենադին տեսավ, թե իրականում որքան գումար էր պետք իրենց ընտանիքին։
Նա այլևս չկարողացավ ասել, թե Մարինան պարզապես փող վատնել չգիտի։
Բայց Մարինան նույնպես հասկանում էր, որ մեկ ներողությունն ու մեկ փոխանցումը դեռ ոչինչ չեն ապացուցում։
— Ես քեզ ժամանակ կտամ ցույց տալու, որ իսկապես պատրաստ ես փոխվել,— ասաց նա։ — Բայց այլևս չեմ վերադառնալու նախկին կյանքին։
Գենադին լուռ համաձայնեց։
Այդ երեկո նա ինքնուրույն պատրաստեց ընթրիքը։
Այնքան էլ լավ չէր ստացվել։
Կարտոֆիլը մի քիչ այրվել էր, իսկ հավը՝ չափազանց չորացել։
Բայց Ալյոնան ուրախությամբ ծիծաղում էր։
— Պապա՛, հաջորդ անգամ ես քեզ կօգնեմ։
Գենադին ժպտաց։
Մարինան նայում էր նրանց ու մտածում, որ գուցե սա դեռ միայն սկիզբն է։
Նա չգիտեր՝ արդյոք ամուսինը կկարողանա երկարաժամկետ փոխվել։
Բայց մի բան հաստատ գիտեր։
Այլևս չէր պատրաստվում թույլ տալ, որ իրեն նվաստացնեն այն բանի համար, որ փորձում է կերակրել ու մեծացնել սեփական երեխային։
Երբեմն մարդը սկսում է գնահատել ուրիշի աշխատանքը միայն այն ժամանակ, երբ այդ աշխատանքն այլևս իր փոխարեն ոչ ոք չի անում։ Իսկ ընտանիքը պետք է լինի մի վայր, որտեղ պատասխանատվությունը կիսում են, ոչ թե բարդում մեկ մարդու ուսերին։
